Archive | 2021/02/04

Mojżesz unieważnia przysięgę [komentarz do parszy Ki tisa]

Arabska ceremonia przebaczenia „Sulha” w wiosce Druzów Julis/ fot. PINN HANS (GPO)


Mojżesz unieważnia przysięgę [komentarz do parszy Ki tisa]

RABIN JONATHAN SACKS
Tłumaczenie: Jolanta Różyło


PARSZA KI TISA 14 MARCA 2020/ 15 ADAR 5780

Modlitwa Kol nidre, recytowana w święto Jom Kipur, to wielowarstwowa zagadka i chyba jeden z najdziwniejszych wytworów religijnej wyobraźni. Przede wszystkim nie jest to klasyczna modlitwa, ani nawet rodzaj spowiedzi. To formuła prawna dotycząca anulowania przysięgi. Napisana została w języku aramejskim i nie ma w niej ani słowa o Bogu. Nie jest elementem nabożeństwa i nie musi być recytowana w synagodze. Nie pochwalały jej, a przynajmniej kwestionowały, całe pokolenia halachicznych autorytetów.

Pierwsza wzmianka o Kol nidre pochodzi z VIII wieku. Już wtedy sprzeciwia się jej Raw Natronaj Gaon – jeden z wielu mędrców, który uważał formułę za problematyczną. Jego zdaniem nie powinno się wykorzystywać jej do anulowania wszystkich przysiąg składanych przez  wspólnotę. Nawet jeśli byłaby taka możliwość, nie powinno się tego robić, aby ludzie nie zaczęli bagatelizować składanych obietnic. Poza tym anulowanie przyrzeczeń od zawsze odbywało się dziesięć dni wcześniej, w poranek przed świętem Rosz ha-Szana, o czym pisze Talmud (tr. Nedarim 23b). Nie ma w nim jednak informacji o podobnej tradycji w Jom Kipur.

Rabejnu Tam, wnuk Rasziego, szczególnie upierał się przy tym, że unieważnienie w formie Kol nidre nie może działać wstecz. Twierdził, że modlitwa nie może dotyczyć złożonych już ślubowań, ale ewentualnie stanowić wstępną deklarację dotyczącą ślubów złożonych w przyszłości. W związku z tym wnosił, żeby słowa formuły zostały zmienione tak, aby nie odnosiły się do obietnic złożonych w minionym roku, ale w tym, który ma się zacząć.

Być może dlatego Kol nidre stało się podstawą wrogości wobec Żydów. Niektórzy twierdzili, że skoro praktykują oni podobny zwyczaj, pewnie nie czują się zobowiązani, aby dotrzymywać obietnice. Unieważniają je przecież w najświętszą noc w roku. Na próżno wielokrotnie tłumaczono, że Kol nidre dotyczy wyłącznie przysiąg składanych Bogu a nie innym ludziom. W średniowieczu (a w niektórych krajach jeszcze do XVIII wieku) Żydzi zmuszeni byli składać dodatkowo w sądzie specjalną przysięgę zwaną More Judaica.

Kol nidre przetrwała jednak próbę wątpliwości i obaw, mimo społecznych i halachicznych podstaw, aby ją odrzucić. Modlitwa nadal jest kwintesencją powagi i uroczystego charakteru święta. Jej niezmienna moc wymyka się wszelkim oczywistym wyjaśnieniom. Formuła wydaje się wskazywać na jakąś ważniejszą kwestię – czy to żydowskiej historii, czy też duszy.

Niektórzy historycy twierdzą, że podniosły charakter modlitwy ma związek z przymusowymi konwersjami na chrześcijaństwo i islam, do których dochodziło w średniowieczu, szczególnie w XIV i XV wieku w Hiszpanii i Portugalii. Żydzi stawiani byli przed wyborem: konwersja albo prześladowania. Czasami karą za niepodporządkowanie się było wygnanie, a czasami śmierć. Niektórzy zmieniali religię. Po hebrajsku mówiono o nich anusim (ci, którzy ulegli przymusowi), po hiszpańsku conversos lub pogardliwie marranos (świnie).

Wielu z nich nadal praktykowało żydowskie tradycje, a raz w roku, w noc Jom Kipur, szło w tajemnicy do synagogi. Tam uwalniali się od ślubów, które złożyli podczas przyjmowania innej religii. Ważnym argumentem był fakt, że nie mieli innego wyjścia. Przychodzenie do synagogi było dla nich jak powrót do domu – tszuwa.

Z tą tezą wiążą się pewne oczywiste problemy. Po pierwsze Kol nidre istniało na wiele wieków przed erą przymusowych konwersji. Historyk Joseph S. Bloch twierdzi, że geneza modlitwy może być związana z wcześniejszymi prześladowaniami Żydów. W 613 roku władca Wizygotów Sisebur wydał dekret, zgodnie z którym Żydzi, którzy nie „nawrócą się” na chrześcijaństwo, zostaną wydaleni z kraju. Przewidział tym samym wygnanie Żydów z Hiszpanii w XV wieku. Mało jednak prawdopodobne, aby żydowscy konwertyci tak ryzykowali. W czasach inkwizycji za praktykowanie judaizmu groziły im tortury, proces i śmierć. Ponadto tekst Kol nidre nie mówi nawet w zawoalowany sposób o konwersji, powrocie, tożsamości czy pokucie. Jest po prostu unieważnieniem przysięgi.

Przedstawione wyżej teorie nie rozjaśniają więc kwestii problematycznej modlitwy.

Być może więc geneza Kol nidre jest zupełnie inna i ma związek z niezwykłą interpretacją parszy Ki tisa. Oto, co ma ona wspólnego ze świętem Jom Kipur. Około sześć tygodni po objawieniu na górze Synaj Izraelici zgrzeszyli w niewybaczalny wydawałoby się sposób – stworzyli złotego cielca. Mojżesz wielokrotnie modlił się w ich imieniu o przebaczenie, aż w końcu je otrzymał. Dziesiątego dnia miesiąca tiszri zszedł z góry z nową parą tablic – oryginalne rozbił w gniewie, kiedy zobaczył Izraelitów tańczących wokół cielca ze złota. Stąd Jom Kipur, dzień pokuty, obchodzony jest dziesiątego tiszri – na pamiątkę dnia, w którym Izraelitom wybaczono ich wielki grzech.

Modlitwy Mojżesza, jak wiemy z Tory, były dość odważne. Midrasz czyni je jednak jeszcze bardziej zuchwałymi. Tekst, w którym je zapisano, zaczyna się od słów wajechal Mosze (Szemot 32:11). Zazwyczaj frazę tłumaczy się jako „i błagał”, „upraszał” albo „próbował uspokoić Boga Mojżesz”. Ten sam czasownik używany jest jednak również w kontekście unieważniania obietnic (Ba-midbar 30:3). Na tej podstawie Mędrcy wysnuli niezwykłą interpretację:

[Wajechal Mosze oznacza] „Mojżesz zwolnił Boga z Jego przysięgi”. Kiedy Izraelici stworzyli złotego cielca, Mojżesz starał się przekonać Boga, żeby im wybaczył, ale Bóg odpowiedział: „Już złożyłem przysięgę, że ktokolwiek ofiarować będzie innym bogom niż Wiekuistemu, zostanie ukarany” (Szemot 22:19). Nie cofnę tego, com raz rzekł. Mojżesz odpowiedział: „Panie wszechświata, dałeś mi moc unieważniania przyrzeczeń, bowiem nauczyłeś mnie, że ten, kto przysięga, słowa złamać nie może, ale mędrzec może go rozgrzeszyć. Niniejszym zatem zwalniam Cię z Twojego przyrzeczenia” (skr. Szemot Raba 43:4).

PRENUMERATA
Według Mędrców pierwotnym aktem unieważnienia danej przysięgi, który jest genezą święta Jom Kipur, była właśnie opisana wyżej sytuacja. Mędrcy uważali, że werset „I użalił się Wiekuisty nad złem, o którem mówił, że sprowadzi je na lud Swój” (Szemot 32:14) oznacza, że Bóg wyraził żal z powodu złożonej przysięgi – a to jest wstępnym warunkiem jej anulowania.

Dlaczego Bóg miałby żałować swojego postanowienia, żeby ukarać Izraelitów za ich grzech? Na to pytanie w równie radykalny sposób odpowiada inny midrasz. Pierwsze słowa psalmu sześćdziesiątego pierwszego to la-menaceach. Tłumaczy się je zazwyczaj „dyrygentowi”. Mędrcy odczytywali je jednak jako „Zwycięzcy”, czyli Bogu. W zaskakującym komentarzu wyjaśniali:

Zwycięzcy, który chciał być pokonany (Ks. Izajasza 57:16): „Bo nie wiecznie gromię, ani bezustannie się gniewam, boby duch przed obliczem Mojem zamierał i dusze, które stworzyłem”. Nie czytaj „będę oskarżał, aby zostać pokonanym”. Dlaczego? Tak powiedział Święty błogosławiony: „Kiedy wygrywam, przegrywam, a kiedy przegrywam, zyskuję. Zniszczyłem pokolenie Potopu, ale nie straciłem przez to, bo zniszczyłem to, co sam stworzyłem, jak napisano” (Be-reszit 7:23) –  „I wyginęło wszelkie ciało, poruszające się na ziemi”. To samo stało się z pokoleniem wieży Babel i mieszkańcami Sodomy. W pokoleniu Mojżesza, który mnie pokonał (przekonując, abym wybaczył Izraelitom, których przysiągłem zgładzić), zwyciężyłem, po nie zniszczyłem Izraela (Pesikta rabati [Isz szalom] 9).

Bóg chce, aby Jego przebaczenie przeważało nad Jego sądem, ponieważ surowy wymiar sprawiedliwości szkodzi ludzkości, którą Bóg stworzył na swój obraz i podobieństwo. Dlatego żałował złożonej przysięgi i pozwolił Mojżeszowi ją unieważnić. Stąd tak wielka moc Kol nidre. Modlitwa nawiązuje do największego grzechu, jakiego dopuścili się Izraelici, ale i do przebaczenia, które dopełniło się, gdy Mojżesz zszedł z góry dziesiątego tiszri z nowymi tablicami. Przebaczenie było następstwem odważnych modlitw Mojżesza, które Mędrcy interpretowali jako unieważnienie złożonych przez Boga ślubów. Stąd wzięła się formuła Kol nidre.

Modlitwa nie ma więc wiele wspólnego z przymusową konwersją. Kol nidre przypomina o dniu, w którym Mojżeszowi udało się przekonać Boga, by wybaczył całemu ludowi Izraela mimo wagi ich grzechu. Podczas recytowania modlitwy Musaf w Jom Kipur wspominamy szczegółowo drugi w historii Dzień Pokuty – rytuał ofiarny odprawiany przez arcykapłana Aarona, opisany w szesnastym rozdziale księgi Wa-jikra. Odmawiając Kol nidre nawiązujemy zaś do pierwszego Jom Kipur, kiedy to Mojżesz unieważnił przyrzeczenie Wszechmogącego, pozwalając, aby Jego łaska przewyższyła nad sprawiedliwym sądem, co jest podstawą Bożej łaski.

Wierzę, że zawsze powinniśmy dążyć do spełnienia danych obietnic. Jeśli nie będziemy dotrzymywać słowa, w końcu utracimy wolność. Jednak przebaczenie zawsze powinniśmy stawiać ponad sprawiedliwością. Kiedy wybaczamy i zasługujemy na wybaczenie, uwalniamy się od przeszłości, aby budować lepszą przyszłość.

PRZEKAŻ DAROWIZNĘ


Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres:
webmaster@reunion68.com


World’s first food processor, from 350,000 years ago, found near Haifa

World’s first food processor, from 350,000 years ago, found near Haifa

BROWN JANUARY


The food processor is the oldest abrasion tool ever found.

The oldest abrasion tool ever found, it is about 350,000 years old and was discovered in Tabun Cave on Mount Carmel. / (photo credit: COURTESY DR. IRIS GROMAN-YAROSLAVSKI)

Researchers have identified the oldest abrasion tool ever found, which is about 350,000 years old and was discovered in Tabun Cave on Mount Carmel in northern Israel, near Haifa, and which researchers think was used for processing food.

A new study published in the prestigious Journal of Human Evolution by Dr. Ron Shimelmitz, Dr. Iris Groman-Yaroslavski, Prof. Mina Weinstein-Evron, and Prof. Danny Rosenberg of the Zinman Institute of Archaeology at the University of Haifa identifies the oldest tool used for abrading various materials from around 350,000 years ago, before the appearance of Homo sapiens.

The tool, a rounded dolomite pebble bearing microscopic signs of abrasion, was found in Tabun Cave on Mount Carmel, one of the key prehistoric sites in Israel and around the world. The finding predates by around 150,000 years all other tools found to date bearing signs of abrasion.

“Although we were not able to associate this item with certainty to food processing, it is highly probable that it was used for this purpose. Whatever the case, for those of us who are involved in the archaeology of food and of food-processing methods in different periods – from prehistory to modern times – this little pebble from Tabun is of enormous importance. It allows us to explore the earliest origins of the act of abrasion and to see how cognitive and motor capabilities that developed over the course of human evolution ultimately led to phenomena that continue to be important in modern human culture. These processes had their beginnings in abrasion and in the development of food processing techniques, and extended to such realms as the transition to permanent settlements, agriculture, storage, and the rise in social and economic complexity,” said Rosenberg, who is head of the Laboratory for the Study of Stone Tools and Ancient Food Processing Technologies.

The researchers concluded in the paper that, “The unusual finding from Tabun Cave shows that hominins processed various materials by means of abrasion as early as 350,000 years ago. In other words, at a very early stage, they added a crucial technology to their toolkit showing that they were both willing and able to process materials in various ways in order to maximize their exploitation of the resources they found around them.”

Tabun Cave, which forms part of the UNESCO Sites of Human Evolution at Mount Carmel, the Nahal Me’arot / Wadi el-Mughara Caves, is unique due to the series of approximately 100 superimposed archaeological layers that have been exposed in it, testifying to the activities of hominins over the past 500,000 years.

For 90 years, the site has been an important focus for the study of human evolution. The groundbreaking finding was uncovered as part of a new project led by Shimelmitz, together with Weinstein-Evron and partners from Israel and abroad. The project is causing scientists to reexamine findings from previous excavations at the site as part of the project supported by the Israel Science Foundation, the Gerda Henkel Foundation and the Dan David Foundation.

WHILE ANALYZING findings discovered in the excavations undertaken at the cave in the 1960s by Prof. Arthur Jelinek of the University of Arizona that have not previously been researched or published, Shimelmitz noticed that one of the stones showed clear signs of abrasion. These signs were similar to those found on much later stone tools, but had not been seen before on tools dating back this far.

A careful analysis of the item in the laboratories of the Zinman Institute of Archaeology provided a systemic profile of the signs of use-wear on the surface of the stone. The research, undertaken together with Rosenberg, and Groman-Yaroslavski, head of the Laboratory for Use-Wear Analysis, focused on a microscopic examination of the pebble.

In order to understand and interpret the patterns seen under the microscope, the researchers undertook a series of controlled abrasion experiments using natural dolomite pebbles collected on Mount Carmel that have similar characteristics to the pebble found in Tabun Cave. During the experiment, various materials were abraded over different periods of time using the pebbles, which were immediately subjected to microscopic examination to identify the abrasion patterns created in the experiments.

“Although the results did not show a full correlation between the patterns of abrasion seen on the unique pebble and those we documented in our experiments, we found a high level of similarity to the abrasion marks found following the abrasion of animal skins. Accordingly, we concluded that the ancient stone-tool was used for the abrading of soft materials, although we still do not know exactly which,” Groman-Yaroslavski explained.

“Although this tool is ostensibly ‘simple,’ its appearance at such an early date and the fact that it is unparalleled in findings from this early stage of human evolution mean that it is of global importance,” the researchers said, explaining that the early appearance of abrasion technology underscores the depth and complexity of the chain of technological innovations associated with human evolution, such as when and where hominins began to abrade food and other materials.

“In essence, the evolution of technology manifested in the stone tools is a direct reflection of the patterns of change in the ability of ancient hominins to shape their environment,” Shimelmitz explained, noting that the period of time 400,000 – 200,000 years ago saw some of the most important technological innovations and significant changes in human behavior. “For example, the use of fire becomes part of the daily routine, as well as the use of base camps from which the hominins went out for various activities.

Thus, the abrasion technology does not appear in isolation, but as part of a network of broader changes that, to an extent anticipates the more complex behavior with which we are familiar from later hominins such as Neanderthals and Homo sapiens.”

The next evidence of the use of abrading comes only after some 150,000 years, leading researchers to speculate whether this ability was lost for nearly 200,000 years and then found again. This will be one of the questions archaeologists will focus on when they continue their research on this stone.


Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres:
webmaster@reunion68.com


TV7 Israel News 03.02.21

Israel-UAE-Bahrain to present united-stance to US; Iran rejects any compromise-TV7

TV7 Israel News


1) The Islamic Republic of Iran maintains an uncompromising position, vowing to reject any Western demand to amend the 2015 nuclear agreement – while in tandem – the Ayatollah regime is aspiring to utilize the European Union to draw the United States back into the deal.

2) The Biden Administration reiterates its intention to resume financial aid to the Palestinians.

3) Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu is scheduled to visit the United Arab Amirates and the Kingdom of Bahrain, next week.


Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres:
webmaster@reunion68.com