{"id":100037,"date":"2022-11-26T17:09:23","date_gmt":"2022-11-26T15:09:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=100037"},"modified":"2022-11-26T15:56:21","modified_gmt":"2022-11-26T13:56:21","slug":"30-09-66","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=100037","title":{"rendered":"Wielki g\u0142\u00f3d w Ukrainie. Najstraszniejszym psem Stalina by\u0142 Polak Stanis\u0142aw Kosior"},"content":{"rendered":"

Zima 1932 r., uzbrojony komsomolec stoi na stra\u017cy stodo\u0142y, w kt\u00f3rej sk\u0142adowano zbo\u017ce skonfiskowane ukrai\u0144skim ch\u0142opom (domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Wielki g\u0142\u00f3d w Ukrainie. Najstraszniejszym psem Stalina by\u0142 Polak Stanis\u0142aw Kosior<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marta Panas-Goworska Andrzej Goworski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Je\u015bli Stalin by\u0142by CEO, czyli chief executive officer, to Stanis\u0142awa Kosiora w korpoterminologii nazwaliby\u015bmy GM, czyli general managerem. By\u0142 najwy\u017cej postawionym w historii Polakiem we w\u0142adzach ZSRR.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n

Pami\u0119tacie rezydencj\u0119 w podkijowskiej Me\u017cyhirji, kt\u00f3r\u0105 porzuci\u0142 Janukowycz?<\/a> <\/strong><\/span>Pod koniec lutego 2014 r. otwarto j\u0105 dla zwiedzaj\u0105cych i Ukrai\u0144cy ruszyli ogl\u0105da\u0107 bogactwa. Z\u0142otego sedesu nie znaleziono, ale pozosta\u0142a kolekcja samochod\u00f3w i bia\u0142y fortepian Lennona. W\u015br\u00f3d ozd\u00f3b wcale nie najokazalsz\u0105 by\u0142a rze\u017aba \u201eBiegn\u0105cy dzik”, warta 80 tys. euro. Odnaleziono te\u017c sztabk\u0119 z\u0142ota w kszta\u0142cie chleba.<\/span><\/p>\n

W uroczysku nad Dnieprem, gdzie mieszka\u0142 i Chruszczow, pierwsze wille dla partyjnych elit wzniesiono tu\u017c po Wielkim G\u0142odzie. Powsta\u0142y wtedy trzy rezydencje w stylu \u201estalinowskiego neoklasycyzmu”, rozmachem dor\u00f3wnuj\u0105ce willi Janukowycza. We wn\u0119trzach znajdowa\u0142y si\u0119 m.in. sale balowe i kinowe, przestronne \u0142azienki i garderoby. A kim by\u0142 szcz\u0119\u015bciarz, kt\u00f3ry w 1935 r. pierwszy zamieszka\u0142 w Me\u017cyhirji?<\/span><\/p>\n

Aleksandr Babionyszew, historyk i badacz sowieckiej demografii, nazywa go \u201enajstraszniejszym aktorem” Ho\u0142odomoru i pierwszym w Ukrainie realizatorem polece\u0144 Stalina. To Polak, Podlasianin, Stanis\u0142aw Kosior.<\/span><\/p>\n

Za chlebem z Donbasu<\/strong><\/h4>\n

Kosior niew\u0105tpliwie umia\u0142 doceni\u0107 luksusy. Urodzi\u0142 si\u0119 18 listopada 1889 r. w W\u0119growie, dzi\u015b w wojew\u00f3dztwie mazowieckim, ale historycznie przynale\u017cnym do Podlasia. Badacze wspominaj\u0105, \u017ce rodzina by\u0142a \u201ebiedna” lub \u201ebardzo biedna”. O jego pierwszych latach opowiadaj\u0105 Irina Guro i Anatolij Andriejew w biograficznej powie\u015bci \u201eGorizonty”. Nazwisko drugiego autora to pseudonim, pod kt\u00f3rym skry\u0142 si\u0119 oficer radzieckiego wywiadu Pawe\u0142 Sudop\u0142atow. I to ten duet \u2013 Guro i Andriejew alias Sudop\u0142atow \u2013 opisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c histori\u0119 ojca Kosiora.<\/span><\/p>\n

Wincenty, syn Jana, przez osiem lat s\u0142u\u017cy\u0142 w carskiej armii i w latach 80. XIX w. wr\u00f3ci\u0142 do W\u0119growa. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Helen\u0105 Filipek i gospodarzy\u0142 pod miasteczkiem. W tym czasie na \u015bwiat przysz\u0142o co najmniej sze\u015bcioro dzieci, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych prze\u017cy\u0142o pi\u0119cioro, sami ch\u0142opcy: najstarszy Staszek oraz W\u0142adek (ur. 1891), J\u00f3zek i Micha\u0142 (ur. 1893) oraz Kazik (ur. 1896). O pomoc w odszukaniu ich domu poprosili\u015bmy bibliotekark\u0119 z W\u0119growa, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 histori\u0105 miasta, ale nie odnalaz\u0142a \u015blad\u00f3w tej familii. Pozostaje nam zda\u0107 si\u0119 na \u017ar\u00f3d\u0142a rosyjskie i ukrai\u0144skie.<\/span><\/p>\n

Zgodnie z nimi Kosiorowie znale\u017ali si\u0119 na granicy ub\u00f3stwa i ojciec zadecydowa\u0142 o wyje\u017adzie. Jeszcze w wojsku s\u0142u\u017cy\u0142 w Donbasie, kt\u00f3ry wtedy dynamicznie si\u0119 rozwija\u0142. Latem 1897 r. rodzina przenios\u0142a si\u0119 do odleg\u0142ego o 1,7 tys. km na wsch\u00f3d Sulina (Krasnyj Sulin), le\u017c\u0105cego obecnie w Rosji, w tzw. Wschodnim Donbasie.<\/span><\/p>\n

Stanis\u0142aw Kosior, pulemiotczik<\/strong><\/h4>\n

Kosiorowie zamieszkali w barakach, ale od razu Wincenty zacz\u0105\u0142 budowa\u0107 dom. Zosta\u0142 te\u017c przyj\u0119ty do pracy przy wielkim piecu w hucie. Rodzina powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 i na \u015bwiat w 1897 r. przysz\u0142a Zofia. Staszek pomaga\u0142 matce, a w wieku 11 lat rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w trzyletniej szkole, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 sko\u0144czy\u0107 z wyr\u00f3\u017cnieniem. W\u015br\u00f3d jego lektur, mi\u0119dzy Czernyszewskim, Hercenem i Bieli\u0144skim, znalaz\u0142 si\u0119 Micha\u0142 Wojnicz, polski rewolucjonista, ale i ksi\u0119garz, odkrywca nieodczytanego do dzi\u015b r\u0119kopisu. By\u0142by to wi\u0119c autor nietuzinkowy, a przy tym zapewne rzadko czytany przez bolszewik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Rodzic\u00f3w nie by\u0142o sta\u0107, \u017ceby Staszek kontynuowa\u0142 nauk\u0119, i jako 14-latek zacz\u0105\u0142 prac\u0119 w hucie. Pocz\u0105tkowo dostarcza\u0142 korespondencj\u0119, ale na w\u0142asne \u017cyczenie przeniesiono go bli\u017cej ojca, w 1904 r. w dokumentach pojawia si\u0119 jako \u201eucze\u0144 \u015blusarza”. Od tego momentu rozpoczyna si\u0119 jego przygoda z rewolucj\u0105. Pewne jest, \u017ce nosi\u0142 ulotki Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR), a w pa\u017adzierniku 1905 r., gdy huta zastrajkowa\u0142a, wszed\u0142 w sk\u0142ad stra\u017cy robotniczej. Mia\u0142 chroni\u0107 mityngi przed czarn\u0105 sotni\u0105, czyli odpowiednikami dzisiejszych nacjonalist\u00f3w z pa\u0142k\u0105 w jednej r\u0119ce, a r\u00f3\u017ca\u0144cem w drugiej. Wtedy przylgn\u0105\u0142 do niego pseudonim \u201ePulemiotczik”, a wi\u0119c strzelec z karabinu maszynowego, ze wzgl\u0119du na charakterystyczny spos\u00f3b m\u00f3wienia \u2013 gwa\u0142towny, pewny siebie, trafiaj\u0105cy do odbiorc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Roztropny konspirator<\/strong><\/h4>\n

Pod koniec 1905 r. Kosiorowie przenie\u015bli si\u0119 do g\u00f3rniczo-hutniczego A\u0142czewska na \u0141uga\u0144szczy\u017anie. Staszek i W\u0142adek zatrudnili si\u0119 w tamtejszym kombinacie i kontynuowali dzia\u0142alno\u015b\u0107 rewolucyjn\u0105. Tu da\u0142y o sobie zna\u0107 jego talenty \u2013 mia\u0142 zapa\u0142 i determinacj\u0119, ale by\u0142 przy tym ostro\u017cny i nie da\u0142 si\u0119 z\u0142apa\u0107. Gdy W\u0142adys\u0142aw mia\u0142 niez\u0142\u0105 ju\u017c kartotek\u0119, on by\u0142 czysty. Ale w ko\u0144cu i nim zainteresowa\u0142a si\u0119 Ochrana i \u017ceby zmyli\u0107 trop, wr\u00f3ci\u0142 w 1907 r. do Sulina. Tam powo\u0142a\u0142 zak\u0142adowy klub pi\u0142karski, a \u017ce sam mia\u0142 talent do sportu, zosta\u0142 kapitanem dru\u017cyny, z kt\u00f3r\u0105 zje\u017adzi\u0142 Donbas<\/a>, aran\u017cuj\u0105c przy okazji spotkania partyjne. M\u00f3g\u0142 te\u017c \u0142atwiej przewozi\u0107 ulotki czy broszury, kt\u00f3re gromadzi\u0142 w fabrycznej bibliotece u kolegi Skoropupowa. Siatka pokrywa\u0142a ca\u0142e Zag\u0142\u0119bie i mo\u017ce dlatego na \u015blad Kosiora zn\u00f3w wpad\u0142a Ochrana. I zn\u00f3w mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie \u2013 wprawdzie otrzyma\u0142 nakaz osiedlenia si\u0119 w innej guberni, ale wystarczy\u0142o, \u017ce wr\u00f3ci\u0142 do A\u0142czewska.<\/span><\/p>\n

Nie przestrzega\u0142 jednak policyjnych zakaz\u00f3w i do 1915 zje\u017adzi\u0142 wsch\u00f3d Ukrainy. Podczas jednego z takich wypad\u00f3w wpad\u0142 w r\u0119ce \u017candarm\u00f3w. W protokole przeczytamy, \u017ce w jego mieszkaniu w Kijowie \u201eodkryto znacz\u0105c\u0105 liczb\u0119 tendencyjnych i marksistowskich broszur i ksi\u0105\u017cek oraz notatek dot. ruchu robotniczego”. Za to nie wywin\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c od Sybiru.<\/span><\/p>\n

Permanentna rewolucja<\/strong><\/h4>\n

W \u201eGorizontach” czytamy, \u017ce na zsy\u0142ce w guberni irkuckiej czas sp\u0119dza\u0142 na lekturze. Wraz z wybuchem rewolucji lutowej w 1917<\/a> r. uda\u0142o mu si\u0119 wyjecha\u0107 do Piotrogrodu, gdzie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142ania wojenno-rewolucyjnego komitetu. Przewodzi\u0142 mu Lew Trocki, udziela\u0142 si\u0119 w nim i Feliks Dzier\u017cy\u0144ski, a w dalszym planie tak\u017ce Stalin. Wtedy Kosiorowie opowiedzieli si\u0119 po stronie Trockiego i jego koncepcji permanentnej rewolucji, maj\u0105cej rozla\u0107 si\u0119 na Europ\u0119. Postulowali obalenie w\u0142adzy Symona Petlury w Ukrainie i sprzeciwiali si\u0119 niezale\u017cnemu o\u015brodkowi w\u0142adzy w Warszawie.<\/span><\/p>\n

\n

Przy czym warto doda\u0107, \u017ce J\u00f3zef Kosior, m\u0142odszy brat Stanis\u0142awa, by\u0142, jak Pi\u0142sudski, cz\u0142onkiem Polskiej Partii Socjalistycznej<\/strong>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Ta mieszanka mia\u0142a im zaszkodzi\u0107 w przysz\u0142o\u015bci, ale na razie cieszyli si\u0119 opini\u0105 oddanych bolszewik\u00f3w, a Stanis\u0142awa uwa\u017cano za urodzonego zarz\u0105dc\u0119 i oddelegowano na jeden z najtrudniejszych front\u00f3w wojny domowej \u2013 zachodni brzeg Dniestru. Walczy\u0142 tam z Ukrai\u0144cami i Polakami i nie\u017ale sobie radzi\u0142. \u201eWyst\u0119puj\u0105c przed [kijowskimi] robotnikami zak\u0142ad\u00f3w Arsena\u0142, kombinatu Gretiera i Kriwanieka oraz innymi, Kosior wzywa\u0142 do obalenia Dyrektoriatu [narodowego rz\u0105du ukrai\u0144skiego] i pokazywa\u0142 jego okrucie\u0144stwa wobec narodu ukrai\u0144skiego” \u2013 pisze autor jedynej, cho\u0107 tendencyjnej, biografii Kosiora, Mychaj\u0142o Pohrebynski, dzi\u015b licz\u0105cy si\u0119 \u201etechnolog” ruskiego miru w Ukrainie.<\/span><\/p>\n

Musia\u0142em Trockiego wzi\u0105\u0107 si\u0142\u0105<\/strong><\/h4>\n

Od 1919 przez trzy lata Stanis\u0142aw pe\u0142ni\u0142 najwy\u017csze funkcje w Komunistycznej Partii (bolszewik\u00f3w) Ukrainy, ale w 1922 r. wys\u0142ano go do w Nowoniko\u0142ajewska (Nowosybirsk) na Syberii, gdzie stan\u0105\u0142 na czele biura partii. Lokalni historycy pisz\u0105, \u017ce uda\u0142o mu si\u0119 odbudowa\u0107 rolnictwo w guberni \u2013 za jego czas\u00f3w produkcja zbo\u017ca wzros\u0142a do poziomu 91 proc., a hodowla zwierz\u0105t si\u0119gn\u0119\u0142a 140 proc. w por\u00f3wnaniu z czasami przed rewolucj\u0105. Zapewne ju\u017c wtedy na polecenie Lenina i Stalina prowadzi\u0142 przygotowania do kolektywizacji. Wiemy te\u017c, \u017ce promowa\u0142 kino, to dzi\u0119ki niemu na Syberii zacz\u0119to kr\u0119ci\u0107 filmy. Zachowa\u0142y si\u0119 jego charakterystyki, pisano, \u017ce by\u0142 \u201emalutki, prawie karlego wzrostu, pulchny, o nieproporcjonalnie du\u017cej, \u0142ysej g\u0142owie”. W ksi\u0105\u017cce \u201eTrocki” Dmitrija Wo\u0142kogonowa, historyka i wysokiego rang\u0105 wojskowego, kt\u00f3ry mia\u0142 dost\u0119p do tajnych archiw\u00f3w, przeczytamy, \u017ce ju\u017c dwa lata po opuszczeniu Nowoniko\u0142ajewska Stalin poleci\u0142 Kosiorowi, aby dopilnowa\u0142 deportacji Trockiego. Mo\u017cliwe, \u017ce w ten spos\u00f3b zamierza\u0142 podda\u0107 go pr\u00f3bie. Po wykonaniu zadania Kosior wys\u0142a\u0142 szyfrogram:<\/span><\/p>\n

\u201eMusia\u0142em [Trockiego] wzi\u0105\u0107 si\u0142\u0105 i nie\u015b\u0107 na r\u0119kach, bo sam i\u015b\u0107 odm\u00f3wi\u0142, zamkn\u0105\u0142 si\u0119 w pokoju, musia\u0142em wy\u0142ama\u0107 drzwi. Wieczorem aresztujemy Mura\u0142owa [wojskowego, zwi\u0105zanego z Trockim], i innych”.<\/span><\/p>\n

Stalin odpisa\u0142: \u201eSzyfrogram o sztukach Trockiego i trockist\u00f3w otrzyma\u0142em”.<\/span><\/p>\n

\n\"TrockiTrocki w styczniu 1924 r.<\/span>  domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Stalin i Kosior czyli pan i jego pies<\/strong><\/h4>\n

W znanym dowcipie Stalin przegania dziecko prosz\u0105ce o cukierek, a ludzie wykrzykuj\u0105: \u201eA m\u00f3g\u0142 zabi\u0107!”. Na zdj\u0119ciu w internecie podpisanym \u201eweso\u0142y Stalin” r\u00f3wnie\u017c widzimy go dobrotliwym. Fotografi\u0119 zrobiono w kwietniu 1927 r. podczas XII kongresu bolszewik\u00f3w, p\u00f3\u0142 roku przed deportacj\u0105 Trockiego. Siedz\u0105cy po prawej Stalina Bucharin i Rykow nie pomy\u015bleliby pewnie, \u017ce zostan\u0105 skazani na \u015bmier\u0107 jako \u201eprawo-trocki\u015bci”. W pocz\u0105tkach 1927 r. kojarzono ich z lewic\u0105, cho\u0107 ju\u017c za kilka miesi\u0119cy Stalin napi\u0119tnuje ich jako \u201eprawicowe odchylenie”.<\/span><\/p>\n

Na zdj\u0119ciu jest wi\u0119cej przysz\u0142ych wrog\u00f3w. Stoj\u0105cy za Gruzinem elegancki m\u0119\u017cczyzna to Robert Eiche, \u0141otysz odpowiedzialny za kolektywizacj\u0119 zachodniej Syberii, a wi\u0119c cz\u0142owiek, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 dzie\u0142o Kosiora i odwr\u00f3ci\u0142 statystyki, a mimo to zosta\u0142 rozstrzelany. Uwieczniono i Kosiora.<\/span><\/p>\n

\n

Jedynie on i Stalin \u015bmiej\u0105 si\u0119 pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105, z tym \u017ce Stalin emanuje rado\u015bci\u0105 w\u0142a\u015bciciela psa, a Stanis\u0142aw zdaje si\u0119 nim by\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Z dokument\u00f3w wynika, \u017ce podczas kongresu Kosior wyst\u0119powa\u0142 kilkukrotnie. Sprzeciwia\u0142 si\u0119 mu Polak, Karol Radek. P\u00f3\u017aniej zwolennicy Radka wo\u0142ali, \u017ce Kosior propaguje \u201ewolno\u015b\u0107 s\u0142owa od komunisty do monarchisty”. A Bucharin zarzuci\u0142 mu przemienianie partii w \u201efederacj\u0119 r\u00f3\u017cnych grup”.<\/span><\/p>\n

\"FotografiaFotografia zrobiona w kwietniu 1927 r. podczas XII kongresu bolszewik\u00f3w. U\u015bmiechni\u0119ty Stalin g\u0142aszcze po g\u0142owie rozbawionego Stanis\u0142awa Kosiora. 12 lat p\u00f3\u017aniej ka\u017ce go rozstrzelac<\/span>  domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Stalin r\u00f3wnie\u017c odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Kosiora. Powiedzia\u0142, \u017ce nieprawdziwe s\u0105 jego twierdzenia, jakoby \u201eTrocki nie mia\u0142 zaj\u0119cia”, bo kieruje armi\u0105 i nie bierze odpowiedzialno\u015bci za nic innego. Oczywiste ju\u017c by\u0142o, \u017ce Stalin d\u0105\u017cy do pozbycia si\u0119 Trockiego, wygaszenia NEP-u (Nowaja Ekonomiczeskaja Politika, kilkuletnia liberalizacja niekt\u00f3rych ga\u0142\u0119zi gospodarki), a potem rozpocz\u0119cia kampanii przeciw wsi.<\/span><\/p>\n

Jak to si\u0119 nie da? Da si\u0119…<\/strong><\/h4>\n

Gdyby ZSRR por\u00f3wna\u0107 do korporacji, Stalin by\u0142by CEO, czyli chief executive officer. W 1928 r. Kosior zn\u00f3w stan\u0105\u0142 na czele ukrai\u0144skiej partii i w korpoterminologii nazwaliby\u015bmy go GM, czyli general managerem. Zarz\u0105dza\u0142, bagatela, 30-milionowym oddzia\u0142em \u2013 Ukrai\u0144sk\u0105 SRR \u2013 i stara\u0142 si\u0119 by\u0107 wsz\u0119dzie i wszystkiego dogl\u0105da\u0107. W innej sytuacji by\u0142oby to zas\u0142ug\u0105, ale tu nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 o wsp\u00f3\u0142uczestnictwie w zbrodni.<\/span><\/p>\n

Nie od razu jednak si\u0119gn\u0105\u0142 po radykalne \u015brodki. 1928 by\u0142 nieurodzajny, a zbiory ma\u0142e. Panowa\u0142o wtedy przekonanie, cz\u0119\u015bciowo potwierdzone w Kazachstanie, \u017ce pa\u0144stwowe gospodarstwa lepiej radz\u0105 sobie z przeciwno\u015bciami, i Kosior przyspieszy\u0142 kolektywizacj\u0119. Za spraw\u0105 opozycji w partii nie zdecydowano si\u0119 jeszcze na bezpo\u015bredni\u0105 przemoc i ku\u0142ak\u00f3w opodatkowano. W odpowiedzi wybuch\u0142y \u201estrajki zbo\u017cowe” i rolnicy ukrywali plony. Na wsiach \u017cywno\u015b\u0107 gromadzono te\u017c w obawie przed wojn\u0105 z Angli\u0105<\/a> i Polsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 straszy\u0142a propaganda. Kraj mierzy\u0142 si\u0119 z widmem g\u0142odu, ale nast\u0119pne lata okaza\u0142y si\u0119 obfite i zw\u0142aszcza 1930 r. sprawi\u0142, \u017ce zapomniano o problemach.<\/span><\/p>\n

Wtedy te\u017c wydarzy\u0142o si\u0119 to, co Babionyszew nazywa przest\u0119pstwem Kosiora. W 1930 r. w Moskwie, po lipcowym XVI zje\u017adzie partii, spotkali si\u0119 cz\u0142onkowie prezydium WKP(b) i niemal wszyscy o\u015bwiadczyli, \u017ce nie da si\u0119 utrzyma\u0107 kontyngent\u00f3w \u017cywno\u015bciowych. Wyj\u0105tkiem byli Stalin i Kosior. Ten, jak prawdziwy mened\u017cer globalnego korpo, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce \u201eju\u017c [kolektywizowano] mieszka\u0144c\u00f3w Ukrainy w 75 proc. i [s\u0105dzi], \u017ce przestrzenie zostan\u0105 zape\u0142nione”. Stalin przyklasn\u0105\u0142 i w Ukrainie utrzymano wy\u015brubowane za\u0142o\u017cenia. Kolejny rok by\u0142 do\u015b\u0107 pomy\u015blny, ale has\u0142o \u201ewalki o urodzaj” nie znajdowa\u0142o odd\u017awi\u0119ku. By\u0142y regiony, gdzie nie zebrano ca\u0142ego zbo\u017ca. I tak nadszed\u0142 1932 r.<\/span><\/p>\n

Czarne i czerwone tablice<\/strong><\/h4>\n

Wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce zbiory b\u0119d\u0105 ni\u017csze o 1\/3, i Stalin nakaza\u0142 co\u015b z tym zrobi\u0107. Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow z \u0141azarem Kaganowiczem przygotowali rozwi\u0105zanie prawne, p\u00f3\u017aniej nazwane dekretem o pi\u0119ciu k\u0142osach, cho\u0107 m\u00f3wiono i o trzech k\u0142osach. Przepis wprowadza\u0142 termin socjalistycznej w\u0142asno\u015bci i drako\u0144skie kary za jej rozkradanie. Ale o ludob\u00f3jczym wymiarze dekretu przes\u0105dzi\u0142o wykorzystanie szeroko rozumianego aparatu represji, wi\u0119c nie tylko OGPU, ale i wojska, pionier\u00f3w, komsomolc\u00f3w, stra\u017cak\u00f3w, wszelkich dzia\u0142aczy i robotnik\u00f3w. Co z tego mieli? Wyja\u015bnia to piosenka \u015bpiewana przez \u017co\u0142nierzy wysy\u0142anych na wie\u015b:<\/span><\/p>\n

Wszystkich faszyst\u00f3w rozbijemy<\/span><\/p>\n

W Ukrainie si\u0119 na\u017cyjemy<\/span><\/p>\n

W Ukrainie dobrze \u017cy\u0107<\/span><\/p>\n

Jest co szama\u0107, jest co pi\u0107.<\/span><\/p>\n

Timothy Snyder przypomina, \u017ce i tu Kosior wykaza\u0142 si\u0119 inicjatyw\u0105 i wymy\u015bli\u0142 czarne i czerwone tablice. Na pierwsze wpisywano ko\u0142chozy, kt\u00f3re nie wykona\u0142y norm, i tym odbierano ca\u0142\u0105 \u017cywno\u015b\u0107, tak\u017ce ziarno na zasiew. Na drugie trafia\u0142y gospodarstwa spe\u0142niaj\u0105ce wytyczne; w 1932 r. na 25 tys. ko\u0142choz\u00f3w w Ukrainie takich prymus\u00f3w by\u0142o 1,5 tys. i w nich \u015bmiertelnego g\u0142odu nie by\u0142o. Kosior osobi\u015bcie dogl\u0105da\u0142 realizacji polece\u0144 i zauwa\u017cy\u0142, \u017ce u ku\u0142ak\u00f3w odbieranie \u017cywno\u015bci nie dzia\u0142a. Zadecydowa\u0142 wi\u0119c o powo\u0142aniu brygad z wykrywaczami metalu i niejako przy okazji odnajdywano drogocenno\u015bci. Tym sposobem, niczym hitlerowcy \u017byd\u00f3w, on wydrenowa\u0142 Ukrai\u0144c\u00f3w; dzi\u015b mniej si\u0119 o tym m\u00f3wi, a je\u015bli ju\u017c, to raczej przywo\u0142uje torgsiny, gdzie \u017cywno\u015b\u0107 sprzedawano za walut\u0119 i z\u0142oto. R\u00f3wnie\u017c za jego spraw\u0105 brygady mog\u0142y zabiera\u0107 nie tylko mi\u0119so, mleko i p\u0142ody rolne, ale te\u017c \u017cywy dobytek. W grudniu 1932 r. chwali\u0142 si\u0119 Stalinowi, \u017ce znalaz\u0142 spos\u00f3b na wie\u015b:<\/span><\/p>\n

\u201eNajlepsze rezultaty daj\u0105 natursztrafy [naturalne kary]. Przy krowie i \u015bwini ko\u0142cho\u017anicy, a tak\u017ce odnoosobnicy [rolnicy wci\u0105\u017c posiadaj\u0105cy w\u0142asn\u0105 ziemi\u0119] mocno si\u0119 trzymaj\u0105”.<\/span><\/p>\n

Poka\u017cmy im, co to jest gl\u00f3d!<\/strong><\/h4>\n

Ho\u0142odomor kojarzymy ze zdj\u0119ciami martwych m\u0119\u017cczyzn le\u017c\u0105cych pod p\u0142otem albo zag\u0142odzonego dziecka nad rzek\u0105. Dzi\u0119ki filmowi \u201eObywatel Jones” Agnieszki Holland<\/a> do \u015bwiadomo\u015bci przedosta\u0142y si\u0119 te\u017c sceny kanibalizmu. Wszystko to Kosior widzia\u0142 na w\u0142asne oczy i czyta\u0142 raporty, w kt\u00f3rych pisano, \u017ce \u201ew chacie czu\u0107 by\u0142o sma\u017conym”, \u017co\u0142nierze zajrzeli do garnka, kobieta zawo\u0142a\u0142a: \u201eto kulisz”, czyli potrawa z kaszy, oni zamieszali, a tam \u201er\u0119ka z paznokciami”. A mimo to na prezydium w Moskwie krzycza\u0142: \u201eCh\u0142op chce udusi\u0107 sowieck\u0105 w\u0142adz\u0119 ko\u015bcian\u0105 r\u0119k\u0105 g\u0142odu. Poka\u017cemy mu, co to jest g\u0142\u00f3d!”.<\/span><\/p>\n

Jednak wbrew diabolicznym deklaracjom pr\u00f3bowa\u0142 kontrolowa\u0107 sytuacj\u0119. Dba\u0142 na przyk\u0142ad o to, aby przemys\u0142owy Donbas mia\u0142 \u017cywno\u015b\u0107, i tam \u015bmiertelno\u015b\u0107 by\u0142a ni\u017csza. Niew\u0105tpliwie po okresie samorzutnego rozprzestrzeniania si\u0119 g\u0142odu, latem 1933 r., przekierowa\u0142 \u015bmierteln\u0105 fal\u0119 na p\u00f3\u0142noc Ukrainy; wtedy te\u017c, ju\u017c bez jego udzia\u0142u, do\u015bwiadczone zosta\u0142y Bia\u0142oru\u015b, Powo\u0142\u017ce, Kazachstan. Otwartym pytaniem pozostaje, na ile \u015bwiadomie realizowa\u0142 polityk\u0119 Stalina. Leonid Praisman, badacz zajmuj\u0105cy si\u0119 tematyk\u0105 wojny domowej, od 1987 r. wsp\u00f3\u0142pracownik Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, twierdzi, \u017ce Stalin, organizuj\u0105c Ho\u0142odomor, \u201eg\u0142\u00f3wne uderzenie zaplanowa\u0142 w tych cz\u0119\u015bciach kraju, gdzie w czasie wojny domowej ch\u0142opi aktywnie bronili si\u0119 przed bolszewick\u0105 w\u0142adz\u0105”. Nie wiemy, czy zamierza\u0142 przy tym zgubi\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w. Wszystko wskazuje na to, \u017ce realizowa\u0142 w r\u00f3\u017cnym nat\u0119\u017ceniu wiele cel\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W przypadku Kosiora nie da si\u0119 tego powiedzie\u0107. Korzystaj\u0105c z korporacyjnych analogii, dostrze\u017cmy w nim nie tylko mened\u017cera Ukrainy, ale zw\u0142aszcza mened\u017cera oddzielnego projektu Stalina \u2013 Wielkiego G\u0142odu w republice.<\/span><\/p>\n

Szpiedzy na marchlewszczy\u017anie<\/strong><\/h4>\n

Babionyszew uwa\u017ca, \u017ce Wielki G\u0142\u00f3d zrodzi\u0142 homo sovieticus, i przywo\u0142uje anegdot\u0119, aby to zobrazowa\u0107. Do Stalina przychodzi Kaganowicz i m\u00f3wi, \u017ce urodzaj s\u0142aby i trzeba od ch\u0142op\u00f3w wydziera\u0107 ziarno. W\u0105sacz spokojny, odpowiada: sami przynios\u0105. \u201eAbsurd sta\u0142 si\u0119 norm\u0105 \u2013 dodaje demograf \u2013 a najgorsze, zagubiono mi\u0142o\u015b\u0107 do ziemi”. Stalin wygra\u0142 t\u0119, jak mawia\u0142, najci\u0119\u017csz\u0105 bitw\u0119 i ludzie, kt\u00f3rymi si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0142, przestali by\u0107 potrzebni. Nad Kosiorem zawis\u0142y czarne chmury.<\/span><\/p>\n

\n

W 1925 r. w Ukrai\u0144skiej SRR w obwodzie wo\u0142y\u0144skim stworzono Polski Rejon Narodowy im. Juliana Marchlewskiego zwany Marchlewszczyzn\u0105. By\u0142a to polska autonomia ze szko\u0142ami i instytucjami, gdzie zasiadali nasi rodacy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Po 1930 r. okaza\u0142o si\u0119, \u017ce poziom kolektywizacji jest tam niski, i to by\u0142 dla Kosiora znak, \u017ce Stalin co\u015b na niego ma. P\u00f3\u017aniej w Marchlewszczy\u017anie szef ukrai\u0144skiej bezpieki Stanis\u0142aw Redens, Polak, Podlasianin z Tykocina, wykry\u0142 spisek. Niko\u0142aj Iwanow w \u201eZapomnianym ludob\u00f3jstwie” to, co si\u0119 p\u00f3\u017aniej sta\u0142o, okre\u015bli\u0142 \u201ediabelskim planem”, bowiem dekad\u0119 od likwidacji Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) jej \u015blady jakoby odkryto na Marchlewszczy\u017anie. Aresztowani radzieccy Polacy przyznali, \u017ce na rozkaz polskiego Sztabu Generalnego m.in. w lasach \u017bytomierszczyzny wycinali \u015bcie\u017cki, aby \u0142atwiej by\u0142o najecha\u0107 ZSRR, a przewodzi im Kazimierz Kosior. Szef NKWD Niko\u0142aj Je\u017cow kontynuowa\u0142 teatrzyk i poprosi\u0142 o zgod\u0119 na zatrzymanie brata generalnego sekretarza Ukrainy. Stalin zgodzi\u0142 si\u0119, a r\u00f3wnocze\u015bnie \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 Stanis\u0142awa z rodzin\u0105 z Me\u017cyhirji i 19 stycznia 1938 r. awansowa\u0142 na wicepremiera, czyli zast\u0119pc\u0119 przewodnicz\u0105cego Rady Komisarzy Ludowych. Sta\u0142 si\u0119 on wi\u0119c najwy\u017cej postawionym w historii Polakiem we w\u0142adzach ZSRR. Ale wieko trumny by\u0142o ju\u017c uchylone.<\/span><\/p>\n

\u201eNigdy nie by\u0142 mi bliski”<\/strong><\/h4>\n

Ju\u017c 30 stycznia 1938 r. Stanis\u0142aw Kosior pisa\u0142 do Stalina: \u201eOd wczorajszego dnia \u017cyj\u0119 pod strasznym brzemieniem kierowanych pod moim adresem podejrze\u0144 i w\u0105tpliwo\u015bci”. Potem jest akapit po\u015bwi\u0119cony Kazimierzowi. \u201eNigdy nie by\u0142 mi bliski i nawet w Kijowie nie odwiedzali\u015bmy si\u0119”. Najwyra\u017aniej kto\u015b szepn\u0105\u0142 mu, o co jest oskar\u017cany. \u201ePrzekopa\u0142em w swojej pami\u0119ci, czy aby nie by\u0142o kiedy\u015b jakiej\u015b aluzji do jego, Kazimierza, zwi\u0105zk\u00f3w, ale niczego nie by\u0142o” \u2013 i dziwi si\u0119 bratu \u2013 \u201eDlaczego wszystko to wymy\u015bli\u0142 \u2013 ci\u0119\u017cko mi to poj\u0105\u0107”.<\/span><\/p>\n

Stalin potrzebowa\u0142 Kosiora ju\u017c tylko na koz\u0142a ofiarnego. Zignorowa\u0142 list i pozwoli\u0142 Je\u017cowowi doko\u0144czy\u0107 spraw\u0119 POW, b\u0119d\u0105c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tzw. polskiej operacji. Badaj\u0105cy j\u0105 Iwanow u\u0142o\u017cy\u0142 najwa\u017cniejsze fakty. 4 kwietnia 1938 enkawudzi\u015bci aresztowali Kazimierza, a 3 maja \u2013 Stanis\u0142awa. Wtedy te\u017c zamykani s\u0105 kolejni cz\u0142onkowie rodziny. Z wyj\u0105tkiem J\u00f3zefa, kt\u00f3ry zmar\u0142 rok wcze\u015bniej, bracia po przes\u0142uchaniach s\u0105 skazywani jako szpiedzy i cz\u0142onkowie POW. Enkawudzi\u015bci rozstrzeliwuj\u0105 W\u0142adys\u0142awa, potem Kazimierza, a Micha\u0142 trafia do \u0142agru i s\u0142uch o nim ginie. W sierpniu kula dosi\u0119ga \u017con\u0119 Jelizawiet\u0119, r\u00f3wnie\u017c oskar\u017con\u0105 o zdrad\u0119, i tylko on, Stanis\u0142aw, pozostaje nieos\u0105dzony.<\/span><\/p>\n

\n

Historyk Roj Miedwiediew twierdzi, \u017ce \u015bledczy ani gro\u017ab\u0105, ani torturami nie mogli nic wsk\u00f3ra\u0107. Przywieziono wi\u0119c 16-letni\u0105 c\u00f3rk\u0119 Tamar\u0119, kt\u00f3r\u0105 \u201ezgwa\u0142cono na oczach ojca”.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ju\u017c si\u0119 nie sprzeciwi\u0142, \u201epodpisa\u0142 wszystko, ca\u0142kowicie straci\u0142 zainteresowanie swoim losem”. Kat Stalina i nies\u0142awny morderca Polak\u00f3w Wasilij B\u0142ochin rozstrzela\u0142 Stanis\u0142awa 26 lutego 1939 r. C\u00f3rka rzuci\u0142a si\u0119 pod poci\u0105g.<\/span><\/p>\n

Zbrodniarz podw\u00f3jnie zrehabilitowany<\/strong><\/h4>\n

Chruszczow w referacie wyg\u0142oszonym w lutym 1956 r. na XX Zje\u017adzie KPZR 12 razy wspomina\u0142 o Kosiorze. Po miesi\u0105cu zrehabilitowano braci, cho\u0107 nie poci\u0105gn\u0119\u0142o to za sob\u0105 na\u015bwietlenia roli, jak\u0105 Stanis\u0142aw odegra\u0142 w czasie Wielkiego G\u0142odu. Przeciwnie, jego \u0142ysa g\u0142owa zn\u00f3w spogl\u0105da\u0142a ze znaczk\u00f3w i kojarzy\u0142a si\u0119 z ludzkim bolszewikiem. A dzi\u0119ki Chruszczowowi t\u0119 biografi\u0119 uzupe\u0142niono o ukrai\u0144ski element narodowy. Nazwiskiem Kosiora ponownie nazywano ulice i place. Zastanawia tylko, dlaczego Sudop\u0142atow po\u015bwi\u0119ci\u0142 mu powie\u015b\u0107. Ten enkawudzista, Ukrainiec z urodzenia, musia\u0142 wiedzie\u0107, kim by\u0142 on naprawd\u0119.<\/span><\/p>\n

\"Radzieckie
\nRadzieckie znaczki z 1969 i 1989 r., na kt\u00f3rych widnieje Stanis\u0142aw Kosior (1889-1939) – dzia\u0142acz komunistyczny polskiego pochodzenia, polityk Ukrai\u0144skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w okresie przymusowej kolektywizacji rolnictwa i wielkiego g\u0142odu, sekretarz generalny KC Komunistycznej Partii (bolszewik\u00f3w) Ukrainy (KP(b)U) (1928-1934), I sekretarz KP(b)U (1934-1938), wiceprzewodnicz\u0105cy Rady Komisarzy Ludowych ZSRR (wicepremier ZSRR) (1938), cz\u0142onek Komitetu Centralnego RKP(b)\/WKP(b) (1924-1938), zast\u0119pca cz\u0142onka Politbiura KC WKP(b) (1927-1930), cz\u0142onek Politbiura WKP(b) (1930-1938), sekretarz KC WKP(b) (1926-28)<\/span>  Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Wiele dzia\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 Kosiora i w 1981 r. cytowany ju\u017c Mychaj\u0142o Pohrebynski napisa\u0142 o nim ksi\u0105\u017ck\u0119. Jest to tekst stronniczy. Czemu s\u0142u\u017cy\u0142?<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b, gdy po 24 lutego Pohrebynski zosta\u0142 aresztowany, wida\u0107 to wyra\u017aniej. Szuka\u0142 postaci, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142aby oba kraje, a r\u00f3wnocze\u015bnie by\u0142a no\u015bnikiem ruskiego miru. Czy kim\u015b takim sta\u0142 si\u0119 Kosior? Jeszcze w XXI w. w Ukrainie by\u0142o kilka ulic, kt\u00f3rym patronowa\u0142, m.in. w Krzywym Rogu, i nie pomylimy si\u0119, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce najs\u0142ynniejszy obywatel tego miasta \u2013 Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski<\/a> \u2013 chodzi\u0142 przez Kosiora; ulic\u0119 t\u0119 przemianowano dopiero w 2016 r. Z pytaniem, jak t\u0142umaczy\u0107 ten fenomen, zwr\u00f3cili\u015bmy si\u0119 do odesyty, poety, eseisty i lekarza Demiana Fanszela.<\/span><\/p>\n

\u201eB\u0119dziecie si\u0119 \u015bmia\u0107 \u2013 odpowiedzia\u0142 \u2013 ale w czasie pierestrojki nazwisko Kosiora przez pewien czas by\u0142o kojarzone z lud\u017ami represjonowanymi, kt\u00f3rych zrehabilitowa\u0142a [po raz wt\u00f3ry] specjalna komisja przy Gorbaczowie. Wybrzmiewa\u0142o jako co\u015b pozytywnego”.<\/span><\/p>\n

Postsciprtum<\/strong><\/h4>\n

13 stycznia 2010 r. kijowski s\u0105d apelacyjny ostatecznie zako\u0144czy\u0142 spraw\u0119 wytoczon\u0105 rok wcze\u015bniej przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa Ukrainy organizatorom Ho\u0142odomoru. Wok\u00f3\u0142 procesu naros\u0142o wiele kontrowersji, przeciwnicy, w tym Janukowycz, twierdzili, \u017ce to walka z trupami, ale mimo to rozstrzygni\u0119cie zapad\u0142o i \u201ew imieniu Ukrainy” og\u0142oszono obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 dzi\u015b wyk\u0142adni\u0119. Za Wielki G\u0142\u00f3d, rozumiany jako planowe dzia\u0142anie, maj\u0105ce na celu wyniszczenie narodu ukrai\u0144skiego, odpowiadaj\u0105 cz\u0142onkowie KC partii, Stalin, Mo\u0142otow, Kaganowicz i Postyszew oraz sekretarz partii w Ukrainie Kosior i \u00f3wczesny \u201epremier” Ukrainy W\u0142as Czubar. Przy nazwisku Kosiora stoi \u201eurodzony w m. W\u0119growie, […] Polak”.<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zima 1932 r., uzbrojony komsomolec stoi na stra\u017cy stodo\u0142y, w kt\u00f3rej sk\u0142adowano zbo\u017ce skonfiskowane ukrai\u0144skim ch\u0142opom (domena publiczna) Wielki g\u0142\u00f3d w Ukrainie. Najstraszniejszym psem Stalina by\u0142 Polak Stanis\u0142aw Kosior Marta Panas-Goworska Andrzej Goworski Je\u015bli Stalin by\u0142by CEO, czyli chief executive officer, to Stanis\u0142awa Kosiora w korpoterminologii nazwaliby\u015bmy GM, czyli general managerem. By\u0142 najwy\u017cej postawionym w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100037"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=100037"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100037\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":100054,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100037\/revisions\/100054"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=100037"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=100037"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=100037"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}