![](\"http:\/\/www.listyznaszegosadu.pl\/upload\/article\/bild\/5083\/967819\/Solzenicyn-Jeden-dzien-Iwana-Denisowicza__2__s.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>Wyj\u015bcie ze stalinowskiego zimna<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nRobin Ashenden Sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat temu, w sobot\u0119 17 listopada 1962 roku, w Zwi\u0105zku Radzieckim opublikowano ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra niemal z pewno\u015bci\u0105 zmieni\u0142a \u015bwiat.\u00a0By\u0142 to pierwszy krok w ujawnianiu przez pisarza ca\u0142ego systemu politycznego i zosta\u0142 podj\u0119ty z wielkim osobistym ryzykiem.\u00a0Niemal z dnia na dzie\u0144 rozs\u0142awi\u0142 tego autora na ca\u0142ym \u015bwiecie, a dziesi\u0105tki lat p\u00f3\u017aniej historycy i krytycy nadal opisywali go jako jednego z \u201enajwa\u017cniejszych pisarzy XX wieku\u201d i podkre\u015blali, \u017ce pom\u00f3g\u0142 \u201eobali\u0107 najwi\u0119ksz\u0105 tyrani\u0119, jak\u0105 \u015bwiat zna\u0142\u201d. Ksi\u0105\u017cka, o kt\u00f3rej mowa, to\u00a0Jeden dzie\u0144 Iwana Denisowicza<\/a><\/em>, a pisarzem, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla i sprzeda\u0142 30 milion\u00f3w egzemplarzy swoich dzie\u0142, by\u0142 Aleksander So\u0142\u017cenicyn.<\/span><\/p>\n Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a opublikowana nieca\u0142e 10 lat po \u015bmierci J\u00f3zefa Stalina, dyktatora, kt\u00f3ry przez prawie trzy dekady trzyma\u0142 kraj w szponach terroru, stosuj\u0105c masowe deportacje, wi\u0119zienie i \u015bmier\u0107.\u00a0Jego nast\u0119pca Nikita Chruszczow \u2014 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry, jak przyzna\u0142, mia\u0142 sam r\u0119ce \u201epo \u0142okcie zabrudzone krwi\u0105\u201d \u2014 rozpocz\u0105\u0142 misj\u0119 odwil\u017cy.\u00a0Otwarto gu\u0142agi i uwolniono wielu wi\u0119\u017ani\u00f3w;\u00a0Chruszczow publicznie pot\u0119pi\u0142 Stalina jako tyrana i zbrodniarza, a na XXII zje\u017adzie partii w pa\u017adzierniku 1961 roku og\u0142oszono pe\u0142ny program destalinizacji.\u00a0Zmienia\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sztuka, wykastrowana wcze\u015bniej przez kremlowsk\u0105 polityk\u0119 \u201esocrealizmu\u201d \u2013 w kt\u00f3rej warto\u015bci komunizmu musia\u0142y by\u0107 nieustannie wychwalane.\u00a0Teraz\u00a0zwolennicy Chruszczowa domagali si\u0119 nowej otwarto\u015bci i innego realizmu: ksi\u0105\u017cki musz\u0105 m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119, nawet t\u0119 niewygodn\u0105 prawd\u0119 o komunistycznej rzeczywisto\u015bci\u2026 do pewnego stopnia.\u00a0To, \u017ce ten punkt przesuwa\u0142 si\u0119 nieco dalej lub cofa\u0142 wraz z s\u0142abni\u0119ciem w\u0142adzy Chruszczowa, by\u0142o czym\u015b, czego \u017caden pisarz ani wydawca nie m\u00f3g\u0142 przegapi\u0107.Ksi\u0105\u017cka So\u0142\u017cenicyna opowiada\u0142a histori\u0119 jednego dnia z 10-letniego wyroku wi\u0119\u017ania Gu\u0142agu\u00a0 Iwana Denisowicza Szuchowa.\u00a0Po dziesi\u0119cioleciach milczenia na temat stalinowskiego systemu oboz\u00f3w pracy i gnij\u0105cych w nim niewinnych obywateli, pojawienie si\u0119 tej ksi\u0105\u017cki by\u0142o trz\u0119sieniem ziemi.\u00a0\u201e\u0141zy zalewa\u0142y mi twarz \u2014 napisa\u0142a jedna z czytelniczek do autora.\u00a0– Nie wyciera\u0142am ich ani nie czu\u0142em wstydu, poniewa\u017c to wszystko, opisane na tak niewielu stronach\u2026 by\u0142o moje, intymnie moje, opisywa\u0142o ka\u017cdy m\u00f3j dzie\u0144 z pi\u0119tnastu lat sp\u0119dzonych w obozach\u201d.\u00a0Inny czytelnik por\u00f3wna\u0142 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 do \u201ebomby atomowej\u201d.\u00a0Jak na tak niewielk\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki \u2013 oko\u0142o 180 stron \u2013 wywo\u0142ana przez ni\u0105 fala sejsmiczna by\u0142a niezwyk\u0142a.Historia So\u0142\u017cenicyna jest podobna do historii bohatera jego ksi\u0105\u017cki. Do tej publikacji \u017cycie nie oszcz\u0119dzi\u0142o mu \u017cadnej traumy. Autor, 44-letni w\u00f3wczas nauczyciel matematyki pracuj\u0105cy w prowincjonalnym mie\u015bcie Riaza\u0144,\u00a0po m\u0142odo\u015bci sp\u0119dzonej w Rostowie, podczas wielkiego terroru w latach trzydziestych, s\u0142u\u017cy\u0142 potem w Armii Czerwonej, walcz\u0105c w ostatniej fazie na terenie Prus Wschodnich. Katastrofa nast\u0105pi\u0142a w lutym 1945 roku. Aresztowany za lekkomy\u015blnie napisane w li\u015bcie do przyjaciela s\u0142owa o Stalinie, zosta\u0142 skazany na osiem lat Gu\u0142agu.\u00a0W 1953 roku zosta\u0142 wys\u0142any na wygnanie do Azji \u015arodkowej, gdzie zdiagnozowano u niego raka i lekarze orzekli, \u017ce zosta\u0142o mu trzy tygodnie \u017cycia.\u00a0Po cudownym wyzdrowieniu poprzysi\u0105g\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 swoje \u201edrugie \u017cycie\u201d jednemu celowi.\u00a0Jego pisarstwo, szlifowane w obozach, przybra\u0142o teraz bezwzgl\u0119dny charakter \u015bwi\u0119tej misji.\u00a0Wzmacnia\u0142a go w tym wiara religijna, kt\u00f3r\u0105 odkry\u0142 ponownie podczas pobytu w \u0142agrach i kt\u00f3ra zast\u0105pi\u0142a jego wcze\u015bniejsz\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 wiar\u0119 w komunizm.\u00a0<\/span><\/p>\n So\u0142\u017cenicyn od m\u0142odo\u015bci chcia\u0142 zosta\u0107 pisarzem.\u00a0W Gu\u0142agu uk\u0142ada\u0142 w g\u0142owie wiersze, kt\u00f3rych uczy\u0142 si\u0119 na pami\u0119\u0107 za pomoc\u0105 zapa\u0142ek i r\u00f3\u017ca\u0144ca.\u00a0Podczas wygnania w Uzbekistanie po ca\u0142ym dniu pracy sp\u0119dza\u0142 godziny na nocnym pisaniu o mroczniejszych realiach sowieckiego \u017cycia, zakopuj\u0105c ciasno zwini\u0119te r\u0119kopisy w butelce w ogrodzie.\u00a0P\u00f3\u017aniej, po ponownym spotkaniu z \u017con\u0105, kt\u00f3r\u0105 po\u015blubi\u0142 przed wojn\u0105, ostrzeg\u0142 j\u0105, by nie spodziewa\u0142a si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c godziny jego towarzystwa dziennie: \u201eNie wolno mi zbacza\u0107 z celu\u201d.\u00a0Unika\u0142 przyja\u017ani \u2013 zw\u0142aszcza bliskich z innymi nauczycielami z Riazania, by nie zabierali cennego czasu na pisanie i nie odkryli jego niebezpiecznej obsesji lub nie zdemaskowali jego przykrywki. Podst\u0119p sta\u0142 si\u0119 jego drug\u0105 natur\u0105. Jednak przez ca\u0142y ten okres w\u0105tpi\u0142 w to, \u017ce jego ksi\u0105\u017cki b\u0119d\u0105 dost\u0119pne dla czytelnik\u00f3w. \u201ePublikacj\u0119 za \u017cycia musz\u0119 wybi\u0107 sobie z g\u0142owy\u201d – m\u00f3wi\u0142.<\/span><\/p>\n Jednak po XXII kongresie KPZR So\u0142\u017cenicyn zrozumia\u0142, \u017ce okoliczno\u015bci s\u0105 co najmniej obiecuj\u0105ce, cho\u0107 nadal niepewne. \u201cCzyta\u0142em wielokrotnie te przem\u00f3wienia \u2013 pisa\u0142 p\u00f3\u017aniej \u2013 i \u015bciany mojego tajnego \u015bwiata rozsuwa\u0142y si\u0119, jak kurtyna w teatrze \u2026 czy nareszcie przyby\u0142 ten d\u0142ugo oczekiwany moment nies\u0142ychanej rado\u015bci, moment, kiedy moja g\u0142owa musi wynurzy\u0107 si\u0119 spod wody?\u201d Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce ten moment istotnie nadszed\u0142. Wykopa\u0142 jeden ze swoich dziwacznie wygl\u0105daj\u0105cych manuskrypt\u00f3w \u2013 plik kartek zapisanych po obu stronach, bez margines\u00f3w i z widocznymi \u015bladami d\u0142ugiego przechowywania \u2013 i wys\u0142a\u0142 do wybranego przez siebie pisma literackiego. By\u0142o to bardzo poczytne, prze\u0142omowe pismo \u201cNowyj Mir\u201d, kt\u00f3rego \u017cyj\u0105cy odwil\u017c\u0105 zesp\u00f3\u0142 mia\u0142 nadziej\u0119 na odej\u015bcie spo\u0142ecze\u0144stwa od stalinizmu. W drugiej po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych manewrowali pod rz\u0105dami Chruszczowa, maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce ka\u017cdy numer mo\u017ce by\u0107 ostatni.<\/span><\/p>\n Aleksander Twardowski by\u0142 legendarnym redaktorem tego miesi\u0119cznika i sam by\u0142 znakomitym poet\u0105 ze smole\u0144skiej ch\u0142opskiej rodziny. Zdoby\u0142 s\u0142aw\u0119 podczas II wojny \u015bwiatowej poematem \u00a0o zwyk\u0142ym \u017co\u0142nierzu, kt\u00f3ry zdoby\u0142 du\u017c\u0105 popularno\u015b\u0107. Oczywi\u015bcie, Twardowski by\u0142 w\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c przekonanym stalinowcem. \u201eCo by si\u0119 ze mn\u0105 sta\u0142o bez Rewolucji?\u201d \u2013 rozwa\u017ca\u0142, za\u015b jego oddanie komunistycznej idei by\u0142o tak g\u0142\u0119bokie, \u017ce doni\u00f3s\u0142 w\u0142adzom na w\u0142asnego ojca. (Czy w p\u00f3\u017aniejszych latach pr\u00f3bowa\u0142 to odpokutowa\u0107 swoj\u0105 odwag\u0105 antystalinowskiego redaktora?)<\/span><\/p>\n Zanim w jego r\u0119ce wpad\u0142 r\u0119kopis ksi\u0105\u017cki So\u0142\u017cenicyna, Twardowski, podobnie jak wielu innych, przeszed\u0142 ogromn\u0105 przemian\u0119. Po rewelacjach Chruszczowa na temat Stalina Twardowski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 przeciwko swojemu idolowi. W ko\u0144cu by\u0142 w stanie przyzna\u0107 przed samym sob\u0105, \u017ce jego zauroczenie by\u0142o w rzeczywisto\u015bci skrywan\u0105 nienawi\u015bci\u0105. Jednak nawet ju\u017c w epoce Chruszczowa pot\u0119pi\u0142 Borysa Pasternaka za jego genialn\u0105 powie\u015b\u0107 Doktor \u017bywago<\/em>, kt\u00f3ra wywo\u0142a\u0142a w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 w\u0142adz. Twardowski obwinia\u0142 si\u0119 za to pot\u0119pienie i pr\u00f3bowa\u0142 zala\u0107 wyrzuty sumienia alkoholem.<\/span><\/p>\n Jednak, jak opowiada\u0142 jego redakcyjny kolega W\u0142adimir Lakszin, Twardowski nawet po pijanemu, nigdy nie m\u00f3wi\u0142 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142oby zrani\u0107 kogo\u015b, \u201ez kim czu\u0142 szczere pokrewie\u0144stwo\u201d, ani nie chwali\u0142 czego\u015b, czego \u201enie pochwali\u0142by na trze\u017awo\u201d. Mia\u0142 zdaniem \u00a0Lakszina, \u201eszczeg\u00f3ln\u0105 godno\u015b\u0107 i si\u0142\u0119 moraln\u0105\u201d, \u201eprostot\u0119 i delikatne poczucie humoru\u201d, by\u0142 uwielbiany przez tych, kt\u00f3rzy z nim pracowali. Tym, co czyni\u0142o Twardowskiego \u201eznakomitym wydawc\u0105 i redaktorem\u201d, powiedzia\u0142 p\u00f3\u017aniej So\u0142\u017cenicyn, by\u0142o to, \u017ce \u201eszuka\u0142 \u00a0nowych autor\u00f3w z tak\u0105 sam\u0105 gor\u0105czkow\u0105 pasj\u0105, z jak\u0105 pracuj\u0105 poszukiwacze z\u0142ota\u201d. Ale ze wszystkich jego odkry\u0107, najlepszym, a w ko\u0144cu najbardziej buntowniczym i niewdzi\u0119cznym, by\u0142 Aleksander So\u0142\u017cenicyn, kt\u00f3rego r\u0119kopis w\u0142a\u015bnie wyl\u0105dowa\u0142 na jego biurku.<\/span><\/p>\n To, \u017ce w og\u00f3le do niego dotar\u0142, by\u0142o kwesti\u0105 szcz\u0119\u015bcia. Redaktorka dzia\u0142u prozy, Anna Berzer, przeczyta\u0142a okropnie wygl\u0105daj\u0105cy r\u0119kopis i zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z jego literackiej jako\u015bci, kaza\u0142a go przepisa\u0107 i przekaza\u0107 bezpo\u015brednio Twardowskiemu. Redaktor naczelny zabra\u0142 go do domu i przed snem rzuci\u0142 na niego okiem. Po kilku stronach zdecydowa\u0142 \u2014 a przynajmniej tak g\u0142osi historia \u2014 \u017ce to zbyt pi\u0119kne, by czyta\u0107 w pi\u017camie. Za\u0142o\u017cy\u0142 garnitur i krawat, sp\u0119dzi\u0142\u00a0 noc w gabinecie, czytaj\u0105c go kilkakrotnie z rosn\u0105cym podnieceniem. \u201eMa wspania\u0142y, czysty i wielki talent \u2014 o\u015bwiadczy\u0142 nast\u0119pnego dnia. \u2014 Nie ma w tym ani kropli fa\u0142szu. … M\u00f3wi\u0105, \u017ce literatura rosyjska zosta\u0142a zabita. \u2026 Nie! Jest tutaj! W tej teczce\u2026\u201d<\/span><\/p>\n Aby zrozumie\u0107 rado\u015b\u0107, jak\u0105 wywo\u0142a\u0142a ta niewielka ksi\u0105\u017cka, przypomnijmy sobie, \u017ce m\u00f3wi\u0142a otwarcie i uczciwie o zakazanych tematach sowieckiego \u017cycia.\u00a0Truizm g\u0142osi\u0142, \u017ce na Zachodzie wszystko jest dozwolone i nic si\u0119 nie liczy.\u00a0W sowieckim \u015bwiecie prawd\u0105 by\u0142a ca\u0142kowita odwrotno\u015b\u0107 tego zdania. Pisarze Pilniak i Babel w czasach stalinowskich zostali straceni za swoje ksi\u0105\u017cki;\u00a0poeta Osip Mandelsztam zosta\u0142 zam\u0119czony;\u00a0wielka poetka Anna Achmatowa by\u0142a prze\u015bladowana do granic bliskich szale\u0144stwa i \u015bmierci g\u0142odowej.\u00a0Nawet Chruszczow w 1957 roku grozi\u0142 \u015bmierci\u0105 pisarzom radzieckim, je\u015bli b\u0119d\u0105 si\u0119 wy\u0142amywa\u0107: \u201eR\u0119ka mi nie drgnie\u201d \u2014 wrzeszcza\u0142 na posiedzeniu zwi\u0105zku pisarzy.\u00a0Rosja ma taki respekt dla swoich pisarzy, jak powtarzano z gorycz\u0105, \u017ce prawi im komplementy, zabijaj\u0105c ich.<\/span><\/p>\n Twardowski na opublikowanie ksi\u0105\u017cki So\u0142\u017cenicyna potrzebowa\u0142 zgody samego Chruszczowa – kt\u00f3ry ju\u017c nawo\u0142ywa\u0142 do wi\u0119kszej otwarto\u015bci. Ze strategiczn\u0105 i polityczn\u0105 przebieg\u0142o\u015bci\u0105 Twardowski powoli budowa\u0142 koalicj\u0119 wsparcia dla publikacji ksi\u0105\u017cki, naciski przez kremlowskie kana\u0142y, z kt\u00f3rymi si\u0119 kontaktowa\u0142 jako cz\u0142onek Rady Najwy\u017cszej, w ko\u0144cu zaowocowa\u0142y. Sowiecki przyw\u00f3dca, kt\u00f3ry nienawidzi\u0142 czytania ksi\u0105\u017cek, by\u0142 wstrz\u0105\u015bni\u0119ty prostym opisem jednego dnia z \u017cycia Iwana Denisowicza w obozie, a nast\u0119pnie wymusi\u0142 na KC zgod\u0119 na publikacj\u0119. Kiedy Twardowski i jego magazyn wreszcie otrzymali zielone \u015bwiat\u0142o do publikacji, mia\u0142 poczucie nieprawdopodobnego zwyci\u0119stwa. \u201ePtak jest wolny, ptak jest wolny!\u201d \u2014 powtarza\u0142 biegaj\u0105c po redakcji.<\/span><\/p>\n So\u0142\u017cenicyn by\u0142 do g\u0142\u0119bi poruszony, kiedy w ko\u0144cu ujrza\u0142 swoj\u0105 opowie\u015b\u0107 wydrukowan\u0105 w s\u0142ynnym literackim miesi\u0119czniku. Jak p\u00f3\u017aniej pisa\u0142: \u201eWyobra\u017ca\u0142em sobie t\u0119 prawd\u0119 o tym jak \u017cyli\u015bmy w obozach, jako jakiego\u015b wychodz\u0105cego na \u015bwiat\u0142o dzienne okrutnego potwora. Miliony \u017ale poinformowanych ludzi mog\u0105 go teraz zobaczy\u0107. W luksusie hotelowego pokoju, czyta\u0142em to opowiadanie i po raz pierwszy p\u0142aka\u0142em\u201d.<\/span><\/p>\n Pocz\u0105tkowy nak\u0142ad 100 tysi\u0119cy egzemplarzy \u201eNowego Mira\u201d zosta\u0142 natychmiast wyprzedany.\u00a0<\/em>Kolejne 750 tysi\u0119cy egzemplarzy zosta\u0142o b\u0142yskawicznie rozchwytane przez czytelnik\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c kolejne 100 tysi\u0119cy w wydaniu specjalnym. Potem jednak twardog\u0142owi z otoczenia Chruszczowa zahamowali ten proces.\u00a0Ale d\u017cin wydosta\u0142 si\u0119 z butelki.\u00a0Krytyk i pisarz Kornei Czukowski nazwa\u0142 to \u201ecudem literackim\u201d.\u00a0Powie\u015bciopisarz Grigorij Bak\u0142anow o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce obecnie \u201enie mo\u017cna ju\u017c pisa\u0107, jak dawniej\u201d.\u00a0W 1963 roku ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a przet\u0142umaczona na zachodnie j\u0119zyki osi\u0105gaj\u0105c niebywa\u0142e nak\u0142ady.<\/span><\/p>\n Dzi\u015b, bez historycznego kontekstu mo\u017ce by\u0107 trudno\u00a0czyta\u0107\u00a0Iwana Denisowicza\u00a0<\/em>i zrozumie\u0107, o co tyle szumu.\u00a0Obok p\u00f3\u017aniejszych ksi\u0105\u017cek So\u0142\u017cenicyna \u2013 mistycznej mocy\u00a0Pierwszego kr\u0119gu<\/a><\/em>\u00a0z 1968 roku (kt\u00f3r\u0105 faktycznie napisa\u0142 jako pierwsz\u0105);\u00a0ciep\u0142a i gniewu\u00a0Oddzia\u0142u chorych na raka<\/a><\/em>\u00a0(1968);\u00a0przejmuj\u0105cego, niepohamowanego potoku pal\u0105cej lawy\u00a0Archipelagu Gu\u0142ag<\/a><\/em>\u00a0\u2014\u00a0Iwan Denisowicz<\/em>\u00a0wydaje si\u0119 dzie\u0142em drugorz\u0119dnym.\u00a0Poza tym rosyjscy pisarze, tacy jak Eugenia Ginzburg lub War\u0142am Sza\u0142amow, opisali (zdaniem wielu) swoje do\u015bwiadczenia obozowe bardziej dramatycznie ni\u017c So\u0142\u017cenicyn w tej akurat ksi\u0105\u017cce.<\/span><\/p>\n Jednak to prawdopodobnie ch\u0142odny, reporterski j\u0119zyk So\u0142\u017cenicyna \u2013 tak r\u00f3\u017cny od grzmi\u0105cych pot\u0119pie\u0144 w jego p\u00f3\u017aniejszych ksi\u0105\u017ckach \u2013 nadal czyni t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 godn\u0105 umieszczenia \u00a0obok\u00a0 takich pozycji jak wspomnienia o Holocau\u015bcie Primo Leviego, Czy to jest cz\u0142owiek<\/a><\/em>(1947). Dramaturg Ronald Harwood, kt\u00f3ry napisa\u0142 scenariusz filmowej adaptacji\u00a0Iwana Denisowicza<\/em>\u00a0z 1970 roku, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce nowela So\u0142\u017cenicyna rygorystycznie unika sensacji i po prostu opisuje jeden dzie\u0144 w innym \u015bwiecie.\u00a0\u201eTak \u017cyli\u015bmy my, miliony.\u00a0Tak cierpieli\u015bmy.\u00a0W ten spos\u00f3b \u2014 by\u0107 mo\u017ce \u2014 prze\u017cyli\u015bmy\u201d.\u00a0Cz\u0119\u015b\u0107 jej si\u0142y bierze si\u0119 z pokazania punktu transformacji \u2013 nowego typu cz\u0142owieka, kt\u00f3ry stworzy\u0142a brutalno\u015b\u0107 obozowego \u017cycia.\u00a0Bowiem\u00a0zek jest\u00a0<\/em>uwik\u0142any w nieustann\u0105, codzienn\u0105 walk\u0119, kt\u00f3ra poch\u0142ania go od rana do nocy, od chwili, gdy rano budzi go wal\u0105cy w \u015bcian\u0119 stra\u017cnik, a\u017c do wieczornego za\u015bni\u0119cia w stanie wyczerpania i kompletnej beznadziei.<\/span><\/p>\n Jednym z g\u0142\u00f3wnych wrog\u00f3w wi\u0119\u017ani\u00f3w jest zimno. Wkrada si\u0119 przez okna, przenika przez bielizn\u0119, pali, karze i umartwia swoje ofiary. Zamienia ziemi\u0119 w \u017celazo, od kt\u00f3rego odbijaj\u0105 si\u0119 kilofy brygad roboczych, zagra\u017caj\u0105c wykonaniu normy i gro\u017c\u0105c horrorem \u201eracji karnych\u201d. Mokre buty to katastrofa. Buty nadpalone od pr\u00f3b ogrzania si\u0119 przy ognisku s\u0105 jeszcze gorsze, pojawiaj\u0105 si\u0119 p\u0119kni\u0119cia i dziury, kt\u00f3re mog\u0105 torturowa\u0107 ci\u0119 odmro\u017ceniami. Szmata, kt\u00f3r\u0105 naci\u0105gasz na twarz dla ochrony, wkr\u00f3tce zamarza i staje si\u0119 twarda jak dykta. So\u0142\u017cenicyn by\u0142 genialny w przekazywaniu takich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, ale zna\u0142 swoje ograniczenia. Czy cz\u0142owiek, kt\u00f3remu jest ciep\u0142o, mo\u017ce zrozumie\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry marznie \u2013 pyta\u0142.<\/span><\/p>\n Inn\u0105 nieustaj\u0105c\u0105 bitw\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w jest walka o jedzenie.\u00a0Jednymi z najbardziej wyrazistych fragment\u00f3w ksi\u0105\u017cki s\u0105 opisy Iwana wysysaj\u0105cego star\u0105 o\u015b\u0107 lub ukrywaj\u0105cego swoj\u0105 dzienn\u0105 porcj\u0119 chleba w zaszytych dziurach w materacu lub roboczej kurtce, ca\u0142y czas martwi\u0105c si\u0119, \u017ce j\u0105 kto\u015b odkryje.\u00a0To jedzenie jest jako paliwo, a m\u0119\u017cczy\u017ani walcz\u0105 jak psy o porzucone p\u00f3\u0142 miski kleiku lub o wylizywanie brudnych talerzy.\u00a0Niewiele jest ksi\u0105\u017cek z takimi opisami g\u0142odu: \u201eZ powrotem w obozie po ca\u0142ym dniu wichury, przenikliwego zimna i pustego brzucha,\u00a0zek\u00a0<\/em>t\u0119skni za chochl\u0105 gor\u0105cej, wodnistej wieczornej zupy jak za deszczem na pustyni.\u00a0\u2026 W tej chwili ta chochla znaczy dla niego wi\u0119cej ni\u017c wolno\u015b\u0107, wi\u0119cej ni\u017c ca\u0142e poprzednie \u017cycie, wi\u0119cej ni\u017c \u017cycie, jakie mu jeszcze zosta\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n Jednym z nielicznych obszar\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych ludzi jest praca.\u00a0Musi, bo ca\u0142e grupy robocze mog\u0105 zosta\u0107 ukarane za opiesza\u0142o\u015b\u0107 jednego cz\u0142onka.\u00a0Cho\u0107 zap\u0119dzaj\u0105 ci\u0119 do niej jak byd\u0142o, praca ci\u0119 poch\u0142ania, rozgrzewa, \u0142\u0105czy z innymi i mo\u017ce by\u0107 jedynym miejscem, w kt\u00f3rym tw\u00f3j idealizm mo\u017ce znale\u017a\u0107 wyraz.\u00a0Szuchow niezmiennie pracuje do ostatniej chwili, aby nie zmarnowa\u0107 materia\u0142\u00f3w i ignoruje polecenia brygadzisty, by wyrzuci\u0107 zapraw\u0119, nawet je\u015bli oznacza to oszcz\u0119dno\u015b\u0107 energii.\u00a0Wie, \u017ce \u201ekonie umieraj\u0105 z przepracowania\u201d, ale \u201eby\u0142 tego rodzaju g\u0142upcem, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 pozwoli\u0107, by praca nad czymkolwiek lub kogokolwiek zmarnowa\u0142a si\u0119, i nikt nigdy nie nauczy\u0142by go niczego innego\u201d.\u00a0Autor pokazuje jak\u0105 \u00a0katastrof\u0105 mo\u017ce by\u0107 dla zeka pchaj\u0105cego taczk\u0119 zasypana \u015bniegiem rampa, lub dla muruj\u0105cego powoli zamarzaj\u0105ce wiadro cementu, albo strach, \u017ce inny\u00a0zek<\/em>\u00a0mo\u017ce ukra\u015b\u0107 ci od\u0142o\u017cone na chwil\u0119 narz\u0119dzie.<\/span><\/p>\n Podobno w ca\u0142ym ZSRR istnia\u0142o 30 tysi\u0119cy oboz\u00f3w pracy<\/a>, ta liczba przekracza nasze mo\u017cliwo\u015bci pojmowania.\u00a0Ta ksi\u0105\u017cka to fotografia jednego dnia, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 jeden z milion\u00f3w wi\u0119\u017ani\u00f3w, tylko w jednym z nich.\u00a0Jeste\u015bmy zszokowani, gdy na ko\u0144cu tego obrazu piek\u0142a stwierdzamy, \u017ce dla Iwana Denisowicza Szuchowa by\u0142 to \u201etak dobry dzie\u0144, \u017ce tak naprawd\u0119 nie mia\u0142 ochoty spa\u0107\u201d.\u00a0Nie da\u0107 si\u0119 wpakowa\u0107 do szopy, nie zosta\u0107 przy\u0142apanym z kontraband\u0105 w kieszeni, zdoby\u0107 tyto\u0144, dosta\u0107 dodatkow\u0105 misk\u0119 kleiku do obiadu: to by\u0142y ma\u0142e zwyci\u0119stwa, kt\u00f3re w obozie sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na poczucie szcz\u0119\u015bcia.<\/span><\/p>\n O tej ukrytej rzeczywisto\u015bci w mrocznym sercu Zwi\u0105zku Radzieckiego prawie nie m\u00f3wiono, nawet je\u015bli przydarzy\u0142o si\u0119 to rodzinie, przyjacio\u0142om lub s\u0105siadom. Nawet gdy powoli znoszono obowi\u0105zek milczenia, ludziom cz\u0119sto po prostu brakowa\u0142o s\u0142\u00f3w, by to wyrazi\u0107. Jak m\u00f3g\u0142by\u015b opisa\u0107 do\u015bwiadczenie tak ogromne, \u017ce na zawsze zmieni\u0142o spos\u00f3b, w jaki poruszasz cia\u0142em, wyraz twarzy, j\u0119zyk, kt\u00f3rego u\u017cywasz, emocje, kt\u00f3rymi dysponujesz? Jak mog\u0142e\u015b sprawi\u0107, by \u2013 jak pyta\u0142 So\u0142\u017cenicyn \u2013 cz\u0142owiek, kt\u00f3remu jest ciep\u0142o wyobra\u017ca\u0142 sobie zimno?<\/span><\/p>\n Nagle czytelnicy mogli sobie teraz to wszystko wyobrazi\u0107 dzi\u0119ki kr\u00f3tkiej opowie\u015bci So\u0142\u017cenicyna. Sta\u0142o si\u0119 to w szczeg\u00f3lnym momencie historii, trwaj\u0105cym zaledwie kilka\u00a0 miesi\u0119cy. Publikacja ksi\u0105\u017cki So\u0142\u017cenicyna by\u0142a mo\u017cliwa dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu Twardowskiego i Chruszczowa. By\u0142 to jednak cud, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 trwa\u0107. W ci\u0105gu kilku tygodni twardog\u0142owi w Komitecie Centralnym, wykorzystuj\u0105c polityczne i gospodarcze niepowodzenia Chruszczowa, rozpocz\u0119li ostry kontratak. Zaledwie dwa lata p\u00f3\u017aniej Chruszczow zosta\u0142 obalony i zacz\u0119\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bciowa restalinizacja. So\u0142\u017cenicyn by\u0142 szeroko pot\u0119piany, a dalsz\u0105 publikacj\u0119 jego powie\u015bci w ZSRR zablokowano na ponad 20 lat. W 1963 roku by\u0142 nominowany do presti\u017cowej Nagrody Lenina w dziedzinie literatury, cicha \u00a0kampania przeciwko niemu doprowadzi\u0142a do przyznania nagrody stosunkowo nieznanemu pisarzowi ukrai\u0144skiemu O. Honczarowi. Twardowski zarzuca\u0142 So\u0142\u017cenicynowi nielojalno\u015b\u0107. Sam Twardowski, zosta\u0142 zwolniony ze stanowiska redaktora naczelnego i zmar\u0142 w grudniu 1971 roku. Oficjalny nekrolog opublikowany w ZSRR w og\u00f3le nie wspomina\u0142 o jego pracy w \u201eNowym Mirze\u201d<\/em>\u00a0.<\/span><\/p>\n Po przyznaniu literackiej Nagrody Nobla w 1970 roku KGB podj\u0119\u0142o pr\u00f3b\u0119 zamachu na \u017cycie So\u0142\u017cenicyna. Zamach nie uda\u0142 si\u0119 i ostatecznie So\u0142\u017cenicyn zosta\u0142 wydalony ze Zwi\u0105zku Radzieckiego w 1974 r. Po uko\u0144czeniu trzytomowego Archipelagu Gu\u0142ag<\/em>\u00a0(1973\u201375) \u2014 dzie\u0142a, kt\u00f3re by\u0142o jak pot\u0119\u017cna bomba niszcz\u0105ca reputacj\u0119 ZSRR poza jego granicami, So\u0142\u017cenicyn ju\u017c nigdy nie napisa\u0142 ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra trafi\u0142aby do tak szerokiego grona zagranicznych odbiorc\u00f3w.\u00a0Kiedy ukaza\u0142 si\u0119 jego cykl ksi\u0105\u017cek\u00a0Czerwone ko\u0142o<\/em>\u00a0(1971\u20131991), pisarz zosta\u0142 oskar\u017cony o grafomani\u0119 i gor\u0105czkowe publikowanie (niestrawnych) ksi\u0105\u017cek dla stale kurcz\u0105cej si\u0119 publiczno\u015bci.\u00a0To, czy ta krytyka jest s\u0142uszna, czy nie, pozostaje kwesti\u0105 otwart\u0105: praktycznie nikt tych ksi\u0105\u017cek nie czyta\u0142.\u00a0Od tamtej pory jego najwi\u0119kszym sukcesem po\u00a0Archipelagu Gu\u0142ag<\/em>\u00a0by\u0142 traktat\u00a0Jak odbudowa\u0107 Rosj\u0119<\/a><\/em>\u00a0(1990), kt\u00f3ry w ZSRR mia\u0142 nak\u0142ad ponad 20 milion\u00f3w egzemplarzy.\u00a0Z niepokoj\u0105cym uporem wzywa\u0142 do utworzenia unii pans\u0142owia\u0144skiej, kt\u00f3ra wraz Ukrain\u0105 obejmowa\u0142aby r\u00f3wnie\u017c Bia\u0142oru\u015b i Kazachstan.<\/span><\/p>\n Pod rz\u0105dami Putina mia\u0142 miejsce dziwny proces. W osobowo\u015bci So\u0142\u017cenicyna, prawos\u0142awny rosyjski nacjonalista, zacz\u0105\u0142 dominowa\u0107 nad powie\u015bciopisarzem i dysydentem z lat 90., od \u015bmierci jest celebrowany i wykorzystywany przez re\u017cim. W ostatnich latach swojego \u017cycia So\u0142\u017cenicyn otwarcie, w\u0142a\u015bciwie bezkrytycznie, wspiera\u0142 re\u017cim, chwal\u0105c Putina za \u201ewskrzeszenie Rosji\u201d, grzmi\u0105c przeciwko \u201eokr\u0105\u017ceniu\u201d jego kraju przez NATO i m\u00f3wi\u0105c o \u201erozs\u0105dnej\u201d polityce zagranicznej Kremla.<\/span><\/p>\n W 2007 roku przyj\u0105\u0142 z r\u0105k Putina presti\u017cow\u0105 Nagrod\u0119 Pa\u0144stwow\u0105, odrzucaj\u0105c podobne zaszczyty od jego poprzednik\u00f3w Gorbaczowa i Jelcyna, kt\u00f3rzy byli postaciami znacznie bardziej liberalnymi. Jeszcze tego samego dnia przyj\u0105\u0142 w swoim domu prezydenta Rosji. Krytycy zastanawiali si\u0119, gdzie podzia\u0142 si\u0119 wcze\u015bniejszy So\u0142\u017cenicyn, kt\u00f3ry protestowa\u0142by wobec mord\u00f3w w 2006 roku krytyk\u00f3w Putina, Anny Politkowskiej w Petersburgu i Aleksandra Litwinienki w Londynie, pot\u0119pi\u0142by \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0119 Putina nad wszystkimi g\u0142\u00f3wnymi stacjami telewizyjnymi w kraju? Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce pisarz krok po kroku demontuje w\u0142asny autorytet moralny<\/a>\u00a0lub, jak to uj\u0119li Rosjanie, \u201erujnuje autopsj\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n W jego ojczy\u017anie powie\u015bci takie jak Pierwszy kr\u0105g<\/em>\u00a0czy\u00a0Oddzia\u0142 chorych na raka<\/em>\u00a0s\u0105 teraz prawie nieczytane, podobnie jak\u00a0Jeden dzie\u0144<\/em>\u00a0Iwana Denisowicza<\/em>. Cz\u0119sto za swoj\u0105 antyradzieck\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 i dziesi\u0119ciolecia, w kt\u00f3rych nieustannie demaskowa\u0142 zbrodnie totalitaryzmu jest okre\u015blany jako \u201ezdrajca swojego kraju\u201d\u00a0. Ci, kt\u00f3rzy go pomijaj\u0105, beztrosko m\u00f3wi\u0105 o \u201ek\u0142amstwach\u201d w jego ksi\u0105\u017ckach, ale rzadko podejmuj\u0105 pr\u00f3by przedstawienia jakichkolwiek dowod\u00f3w. Szeroko nag\u0142o\u015bnione przez rz\u0105d\u00a0wprowadzenie\u00a0Archipelagu Gu\u0142ag<\/em><\/a>do szkolnych program\u00f3w nauczania okaza\u0142o si\u0119 niewypa\u0142em, poniewa\u017c uczniowie maj\u0105 zapozna\u0107 si\u0119 z t\u0105 maj\u0105c\u0105 ponad 2500 stron ksi\u0105\u017ck\u0105 zaledwie na jednej lub dw\u00f3ch lekcjach w ostatnim roku przed matur\u0105.\u00a0Poniewa\u017c represje z czas\u00f3w stalinowskich bagatelizuje si\u0119 w podr\u0119cznikach historii, uczniowie nie znaj\u0105 kontekstu, pozwalaj\u0105cego to wszystko zrozumie\u0107.\u00a0Gdy po\u015bmiertna reputacja Stalina\u00a0odrodzi\u0142a si\u0119 w Rosji<\/a>, wspomagana przez autorytarne pa\u0144stwo, kt\u00f3re usprawiedliwia\u0142o w\u0142asne despotyczne nadu\u017cycia, reputacja So\u0142\u017cenicyna jako dysydenta \u00a0zacz\u0119\u0142a zanika\u0107. Nawet w Rostowie nad Donem, mie\u015bcie jego dzieci\u0144stwa i m\u0142odo\u015bci, gdzie jest bez w\u0105tpienia najbardziej znanym by\u0142ym mieszka\u0144cem, nie jest niczym niezwyk\u0142ym, \u017ce m\u0142odzi ludzie, nawet ci bardziej wykszta\u0142ceni, nigdy nie s\u0142yszeli jego nazwiska.<\/span><\/p>\n By\u0142 jednak chwalebny okres kilkudziesi\u0119ciu lat, kiedy okrzykni\u0119to go literackim prorokiem o prawie niezr\u00f3wnanej odwadze; kiedy pojawienie si\u0119 nowej ksi\u0105\u017cki So\u0142\u017cenicyna by\u0142o autentycznym wydarzeniem nie tylko w literaturze, ale i w samej historii. W dniu swoich 50. urodzin w 1968 roku, podczas chwilowej odwil\u017cy, So\u0142\u017cenicyn (mimo ich ch\u0142odnych stosunk\u00f3w), otrzyma\u0142 telegram od Twardowskiego, swojego by\u0142ego mentora. \u201eOby\u015b \u017cy\u0142 jeszcze pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat i niech tw\u00f3j talent nie traci nic ze swojej wspania\u0142ej si\u0142y. Wszystko inne mija; pozostanie tylko prawda\u201d. Twardowski by\u0142by rozczarowany z dw\u00f3ch powod\u00f3w \u2013 So\u0142\u017cenicyn zmar\u0142 w 2008 roku w wieku 89 lat, a jego talent wysech\u0142. Czy mo\u017cna jednak mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce ostatnie s\u0142owa tego telegramu oka\u017c\u0105 si\u0119 trafne, je\u015bli chodzi o d\u0142ugoterminowe przetrwanie wczesnych i najcenniejszych dzie\u0142 So\u0142\u017cenicyna?<\/span><\/p>\n Jeden dzie\u0144 Iwana Denisowicza,<\/em>\u00a0pierwsze z nich, zachowuje nieupi\u0119kszon\u0105 autentyczno\u015b\u0107 i pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107, a przede wszystkim determinacj\u0119, by m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119 w imperium rz\u0105dzonym i wspieranym przez k\u0142amstwo.\u00a0Doprowadzi\u0142o to do publikacji trzech kolejnych ksi\u0105\u017cek\u00a0\u2014 Pierwszy kr\u0105g<\/em>,\u00a0Oddzia\u0142 chorych na raka<\/em>,\u00a0Archipelag Gu\u0142ag \u2014\u00a0<\/em>kt\u00f3re daj\u0105 poczucie wszechmocnej wra\u017cliwo\u015bci i g\u0142\u0119bi opisu do\u015bwiadczenia, w\u015bciek\u0142o\u015bci, by je przekaza\u0107, i niemal krwawej determinacji, jak w tytule jednego z jego najbardziej znanych esej\u00f3w, by \u201enie \u017cy\u0107 w k\u0142amstwie\u201d.\u00a0Bior\u0105c pod uwag\u0119 wydarzenia tego roku w Rosji i poza ni\u0105, czas zako\u0144czy\u0107 wygnanie So\u0142\u017cenicyna-dysydenta, rozpocz\u0105\u0107 rehabilitacj\u0119 tej cz\u0119\u015bci jego \u017cyciorysu, pisarza i jego ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re budzi\u0142y bunt i pozwala\u0142y wyj\u015b\u0107 z przenikliwego zimna stalinowskiego terroru.<\/span><\/p>\n Robin Ashenden<\/strong> – za\u0142o\u017cyciel i by\u0142y redaktor naczelny \u201cCentral and East European London Review\u201d. Pracuje obecnie nad ksi\u0105\u017ck\u0105 o Chruszczowie, So\u0142\u017cenicynie i powstaniu w\u0119gierskim w 1956 roku.<\/em><\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Wyj\u015bcie ze stalinowskiego zimna Robin Ashenden T\u0142umaczenie: Ma\u0142gorzata i Andrzej Koraszewscy Sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat temu, w sobot\u0119 17 listopada 1962 roku, w Zwi\u0105zku Radzieckim opublikowano ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra niemal z pewno\u015bci\u0105 zmieni\u0142a \u015bwiat.\u00a0By\u0142 to pierwszy krok w ujawnianiu przez pisarza ca\u0142ego systemu politycznego i zosta\u0142 podj\u0119ty z wielkim osobistym ryzykiem.\u00a0Niemal z dnia na dzie\u0144 rozs\u0142awi\u0142 tego autora […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100112"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=100112"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100112\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":100125,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100112\/revisions\/100125"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=100112"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=100112"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=100112"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>T\u0142umaczenie:<\/span> Ma\u0142gorzata i Andrzej Koraszewscy<\/strong><\/span><\/p>\n
\n\n![](\"http:\/\/www.listyznaszegosadu.pl\/upload\/article\/bild\/6166\/967821\/K375AB_s.jpg\")
Kadr z filmu One Day in the Life of Ivan, re\u017cyseria: Caspar Wrede (1970)<\/em><\/span><\/p>\n
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"