{"id":100614,"date":"2022-12-22T17:09:06","date_gmt":"2022-12-22T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=100614"},"modified":"2022-12-17T08:13:35","modified_gmt":"2022-12-17T06:13:35","slug":"22-09-75","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=100614","title":{"rendered":"Czy jeste\u015bcie winni? – pyta\u0142 w 1945 roku zwyk\u0142ych Niemc\u00f3w ameryka\u0144ski dziennikarz"},"content":{"rendered":"

Berlin, Brama Brandenburska i budynek Reischstagu, zniszczone w 1945 r.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Czy jeste\u015bcie winni? – pyta\u0142 w 1945 roku zwyk\u0142ych Niemc\u00f3w ameryka\u0144ski dziennikarz<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Dwight Macdonald<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Dwight Macdonald<\/em><\/span><\/p>\n

Rozkaz zabraniaj\u0105cy bratania si\u0119 z niemieckimi cywilami dzia\u0142a tylko w obecno\u015bci \u017candarmerii wojskowej. “Mamy nienawidzi\u0107 ludzi, by\u0107 twardzi. Ale kiedy tylko ko\u0144czy si\u0119 walka, zaczynamy im wsp\u00f3\u0142czu\u0107”. Z cyklu “Adam Michnik poleca”.<\/p>\n

Od redakcji<\/strong><\/h4>\n

W nowojorskim pi\u015bmie \u201epolitics”, w numerze z kwietnia 1945 r.,\u00a0jego szef i wydawca Dwight Macdonald<\/a>\u00a0wzi\u0105\u0142 na warsztat temat zbiorowej winy i sposobu my\u015blenia, kt\u00f3ry ka\u017ce jej si\u0119 wsz\u0119dzie doszukiwa\u0107. Tak\u0105 postaw\u0119\u00a0uosabia\u0142 w jego oczach Max Lerner (rocznik 1924),<\/a>\u00a0pod koniec wojny analityk wojskowy, dziennikarz. By\u0142 on jednym z ulubionych cel\u00f3w polemik Macdonalda w\u015br\u00f3d liberalnych intelektualist\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n

*<\/strong><\/h1>\n

Nar\u00f3d niemiecki zawi\u00f3d\u0142 Maxa Lernera. Tylko tak mo\u017cna to uj\u0105\u0107: zawi\u00f3d\u0142 go i niemal z\u0142ama\u0142 jego wielkie post\u0119powe serce. Lerner, w mundurze korespondenta wojennego, jecha\u0142 swoim jeepem za posuwaj\u0105c\u0105 si\u0119 w g\u0142\u0105b Niemiec ameryka\u0144sk\u0105 9. Armi\u0105, kiedy natkn\u0105\u0142 si\u0119 na du\u017c\u0105 grup\u0119 niemieckich cywil\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201eBy\u0142o wilgotne popo\u0142udnie – pisze. – Gromadzili si\u0119 pod cementow\u0105 szop\u0105 otwart\u0105 na jednym ko\u0144cu. By\u0142a tam kobieta z kilkutygodniowym dzieckiem, by\u0142 te\u017c staruszek, lat 87. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety w wieku ok. 40 lat i starsi, z dzie\u0107mi. Prawie sami rolnicy” (pismo \u201eP.M.”, 4 marca 1945 r.).<\/span><\/p>\n

Przez trzy dni ukrywali si\u0119 w piwnicach, a w tym czasie ameryka\u0144skie dzia\u0142a niszczy\u0142y ich wiosk\u0119 w ramach \u201ewojny, kt\u00f3r\u0105 sami wywo\u0142ali”. (Brak doprecyzowania, w jaki spos\u00f3b \u201esami j\u0105 wywo\u0142ali”).<\/span><\/p>\n

Lerner wysiad\u0142 ze swego jeepa i zapyta\u0142 ich: – Czy jeste\u015bcie winni? Nie uzyska\u0142 odpowiedzi od dziecka, ale pozostali odparli, \u017ce nigdy nie ufali Hitlerowi ani go nie lubili, \u017ce zawsze uwa\u017cali nazist\u00f3w za zbrodniarzy i \u017ce s\u0105 katolikami, a wi\u0119c z powod\u00f3w religijnych nie zgadzali si\u0119 z polityk\u0105 Hitlera.<\/span><\/p>\n

Dlaczego wi\u0119c – pyta Lerner z t\u0105 swoj\u0105 \u017celazn\u0105 logik\u0105, po kt\u00f3r\u0105 si\u0119ga, gdy wpuszcza w maliny kogo\u015b, kto nie potrafi znale\u017a\u0107 odpowiedzi – pozwolili\u015bcie nazistom robi\u0107 te straszne rzeczy?<\/span><\/p>\n

Zgodnie odpowiedzieli, \u017ce \u201epoddali si\u0119 sile i tylko sile”. Ale to nie podoba si\u0119 Lernerowi; zwraca on uwag\u0119 dr\u017c\u0105cym, oszo\u0142omionym bombardowaniami rolnikom, \u017ce mieszka\u0144cy Francji, Belgii, Polski i Rosji nie poddali si\u0119 niemieckiej sile; dlaczego wi\u0119c oni si\u0119 poddali? (Uwaga: wed\u0142ug wiarygodnych \u017ar\u00f3de\u0142 wszystkie powy\u017csze kraje by\u0142y zaanga\u017cowane w wojn\u0119 przeciwko Niemcom).<\/span><\/p>\n

To by\u0142 \u015bwietny strza\u0142: \u201eZamilkli”. (R\u00f3\u017cnie mo\u017cna interpretowa\u0107 to milczenie). Nawet po tym niekt\u00f3rzy z tych prostych ch\u0142op\u00f3w najwyra\u017aniej nie rozumieli, z jakim zwierz\u0119ciem maj\u0105 do czynienia; byli przecie\u017c przyzwyczajeni do cywilizowanego spo\u0142ecze\u0144stwa wieprzy. Poprosili wi\u0119c Lernera o dobre s\u0142owo o ich lokalnym szefie policji, kt\u00f3ry wykorzysta\u0142 swoje oficjalne stanowisko (prawdopodobnie nara\u017caj\u0105c siebie samego), \u201eaby os\u0142oni\u0107 ich przed surowo\u015bci\u0105 nazistowskiego re\u017cimu”. Pominiemy reakcj\u0119 Lernera na t\u0119 kwesti\u0119.<\/span><\/p>\n

Niemieccy uciekinierzy ze wschodu, Berlin, czerwiec 1945 r.<\/em><\/span><\/p>\n

On ich uratuje<\/strong><\/h4>\n

\u201eWyjecha\u0142em stamt\u0105d przybity i zniech\u0119cony – pisze Lerner. – Zbrodni\u0105 tych ludzi by\u0142o raczej tch\u00f3rzostwo i moralna bezduszno\u015b\u0107 ni\u017c aktywny udzia\u0142 w czynach przest\u0119pczych. (\u2026) U nikogo nie znalaz\u0142em moralnej si\u0142y, by zmierzy\u0107 si\u0119 z faktem winy. Reakcj\u0105 by\u0142y jedynie protesty: nie byli odpowiedzialni za to, co si\u0119 sta\u0142o”. Nawet dziecku najwyra\u017aniej brakowa\u0142o poczucia odpowiedzialno\u015bci za Hitlera, co pokazuje, jak immanentn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 niemieckiego charakteru narodowego jest moralna bezduszno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Lerner uwa\u017ca jednak, \u017ce w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w by\u0107 mo\u017ce znajdzie lepszy \u201emateria\u0142” ni\u017c w\u015br\u00f3d rolnik\u00f3w i klasy \u015bredniej. \u201eW Akwizgranie znaczna cz\u0119\u015b\u0107 klasy robotniczej jest prawdopodobnie do uratowania”. Zatem skoro tym, co zniech\u0119ca Lernera do Niemc\u00f3w, jest fakt, \u017ce tak wielu z nich zaprzecza, jakoby byli za nazizmem, moralna wy\u017cszo\u015b\u0107 robotnik\u00f3w z Akwizgranu musi polega\u0107 na tym, \u017ce przyznaj\u0105 oni, i\u017c nie zostali zmuszeni do poparcia Hitlera, lecz zrobili to z w\u0142asnej woli i dlatego s\u0105 odpowiedzialni za zbrodnie nazist\u00f3w. To, \u017ce niemiecka klasa robotnicza by\u0142a pronazistowska, staje si\u0119 dla Lernera \u017ar\u00f3d\u0142em satysfakcji.<\/span><\/p>\n

Prosz\u0119 nam wybaczy\u0107, \u017ce na t\u0119 nowatorsk\u0105 informacj\u0119 – dotychczas nieodnotowan\u0105 w badaniach nad nazistowskimi Niemcami – zareagowali\u015bmy bez wielkiego entuzjazmu.<\/span><\/p>\n

Ach, te mundury\u2026 Te z\u0142ote gwiazdy\u2026<\/strong><\/span><\/h4>\n

Ale Lerner potrafi\u0142 donie\u015b\u0107 w tym samym numerze \u201eP.M.” o szcz\u0119\u015bliwszym do\u015bwiadczeniu, kt\u00f3re, jak si\u0119 wydaje, przywr\u00f3ci\u0142o mu wiar\u0119 w ludzk\u0105 natur\u0119. Po\u015bwi\u0119ca ca\u0142\u0105 stron\u0119 na opisanie, ze wszystkimi szczeg\u00f3\u0142ami, emocjonuj\u0105cej wizyty dw\u00f3ch radzieckich genera\u0142\u00f3w major\u00f3w, kt\u00f3rzy odwiedzili 9. Armi\u0119. Spotkanie z tymi osobisto\u015bciami nape\u0142ni\u0142o wielkie, post\u0119powe serce Lernera ogromnym ciep\u0142em, tak jak postawa niemieckich ch\u0142op\u00f3w nape\u0142ni\u0142a je przygn\u0119bieniem. Byli znacznie lepiej ni\u017c owi ch\u0142opi ubrani: \u201eol\u015bniewaj\u0105ce mundury i d\u0142ugie p\u0142aszcze polowe uszyte z bogatego materia\u0142u, obcis\u0142e zielone spodnie i d\u0142ugie czarne buty, do tego b\u0142yszcz\u0105ce z\u0142ote gwiazdy na ramionach”. Byli te\u017c znacznie wa\u017cniejsi.<\/span><\/p>\n

Lerner z zachwytem relacjonuje ciekawostki z ich wizyty: jak to dosz\u0142o do \u201ekryzysu wojskowego”, gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce\u00a0nazwisko gen. Iwana Sus\u0142oparowa zosta\u0142o zapisane z b\u0142\u0119dem;<\/a>\u00a0jak jeden z nich \u201ewykaza\u0142 si\u0119 bogat\u0105 znajomo\u015bci\u0105 ameryka\u0144skiego slangu”; jak drugi poklepa\u0142 map\u0119 \u015bcienn\u0105, gdy j\u0105 mija\u0142 (nie zosta\u0142o wyja\u015bnione, o co chodzi\u0142o).<\/span><\/p>\n

W ko\u0144cu byli to radzieccy genera\u0142owie, genera\u0142owie ludowi, genera\u0142owie demokratyczni, w sumie nios\u0105cy inspiracj\u0119 genera\u0142owie, genera\u0142owie stoj\u0105cy po S\u0142usznej Stronie, po stronie Ludu, po stronie Ja\u0142ty. Tak, to byli ludzie w typie Maxa Lernera – post\u0119powi, demokratyczni i zwyci\u0119scy, nie jak ci n\u0119dzni niemieccy rolnicy w swych podartych ubraniach, mieszka\u0144cy zniszczonych dom\u00f3w, ludzie z g\u0142odem wypisanym na twarzach, ci, kt\u00f3rzy bezdusznie i tch\u00f3rzliwie nie chcieli liza\u0107 but\u00f3w akredytowanego korespondenta wojennego \u201eP.M.”.<\/span><\/p>\n

\nBerlin, tramwaje na Oranienstrasse zniszczone po alianckich nalotach 3 lutego 1945 r.<\/em><\/span><\/p>\n

Goethe, wydanie kieszonkowe<\/strong><\/h4>\n

W tym samym numerze \u201eP.M.” ukaza\u0142 si\u0119 jako artyku\u0142 redakcyjny tekst Tomasza Manna. XX-wieczny Goethe (wydanie kieszonkowe) rozprawia o swoich rodakach (w\u0105tpi w \u201es\u0142uszno\u015b\u0107 lito\u015bci”) i raczy nas fragmentami swoich dziennik\u00f3w z lat 1933 i 1934. Kluczowy fragment:<\/span><\/p>\n

\u201eBrak wyczucia z\u0142a, jakim wykaza\u0142y si\u0119 du\u017ce masy narodu niemieckiego, by\u0142 i zawsze b\u0119dzie karygodny. Szale\u0144stwo, jakie ten wiecznie \u017c\u0105dny wra\u017ce\u0144 nar\u00f3d zaczerpn\u0105\u0142 z zatrutego \u017ar\u00f3d\u0142a nacjonalizmu, tworu g\u0142upc\u00f3w i k\u0142amc\u00f3w, musi spotka\u0107 si\u0119 z zap\u0142at\u0105. [Nie jest to zbyt d\u0142ugie zdanie jak na Goethego, nawet kieszonkowego \u2013 D.M.]. Nie mo\u017cna wymaga\u0107 od wykorzystanych narod\u00f3w Europy, aby wyznaczy\u0142y lini\u0119 podzia\u0142u mi\u0119dzy \u00bbnazizmem\u00ab a narodem niemieckim. Je\u015bli istnieje co\u015b takiego jak Niemcy jako jednostka historyczna, to istnieje r\u00f3wnie\u017c co\u015b takiego jak odpowiedzialno\u015b\u0107 – zupe\u0142nie niezale\u017cnie od niepewnego poj\u0119cia winy”.<\/span><\/p>\n

Teraz Tomasz Mann sam nale\u017cy do tego \u201ehistorycznego podmiotu zwanego NIEMCY”, u\u017cywa j\u0119zyka niemieckiego, jest NIEMCEM. Je\u015bli porzucimy \u201eniepewne poj\u0119cie winy” i uczynimy jednostk\u0119 moralnie odpowiedzialn\u0105 za czyny \u201ehistorycznego podmiotu”, w kt\u00f3rym si\u0119 urodzi\u0142a, to Tomasz Mann jest jak najbardziej tak samo winny jak jego wsp\u00f3\u0142towarzysze Niemcy dr\u017c\u0105cy pod alianckimi bombami i pociskami w ruinach swoich dom\u00f3w; te biedne diab\u0142y, kt\u00f3re Mann – w z\u0142ym gu\u015bcie i daj\u0105c dow\u00f3d nieludzkiego charakteru – os\u0105dza w tak faryzejski spos\u00f3b. Je\u015bli porzucimy \u201eniepewne poj\u0119cie winy”, to po\u0142o\u017cenie Manna staje si\u0119 tu rzeczywi\u015bcie niepewne. Czy w ko\u0144cu jest on, czy te\u017c nie jest cz\u0142onkiem owej \u201ehistorycznej jednostki”, Niemiec?<\/span><\/p>\n

Nie wolno si\u0119 brata\u0107 z niemieckimi cywilami<\/strong><\/h4>\n

By\u0142oby smutne, gdyby powy\u017csze przyk\u0142ady stanowi\u0142y sum\u0119 my\u015blenia \u201enaszej strony” na temat odpowiedzialno\u015bci narodu niemieckiego. Ale na szcz\u0119\u015bcie dla honoru rasy ludzkiej s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy g\u0142osz\u0105 przeciwne opinie. Szczeg\u00f3lnie dramatycznym przyk\u0142adem jest wywiad Associated Press z 8 marca z sier\u017cantem Francisem W. Mitchellem z Nowego Jorku, s\u0142u\u017c\u0105cego w jednym z pierwszych ameryka\u0144skich oddzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wesz\u0142y do Kolonii.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119sto dawa\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107, jak bardzo brutalni i \u017c\u0105dni krwi s\u0105 cywile, bardziej ni\u017c ci, kt\u00f3rzy prowadz\u0105 prawdziw\u0105 walk\u0119. Potwierdzaj\u0105 to uwagi sier\u017canta Mitchella. Opowiada on, jak Niemcy wype\u0142zali ze swoich piwnic i przynosili piwo, chleb, d\u017cem i precle dla ameryka\u0144skich \u017co\u0142nierzy:<\/span><\/p>\n

\u201eBy\u0142y to g\u0142\u00f3wnie dzieci i starcy – jakby bezradni i szcz\u0119\u015bliwi, \u017ce nikt ich nie zabija. Trudno jest zachowa\u0107 ch\u0142\u00f3d, kiedy ludzie zachowuj\u0105 si\u0119 przyja\u017anie; tak\u017ce my, Amerykanie, zwykli\u015bmy mie\u0107 pewien szacunek dla starych ludzi”.<\/span><\/p>\n

Rozkaz zabraniaj\u0105cy bratania si\u0119 z niemieckimi cywilami, doda\u0142 sier\u017cant, dzia\u0142a tylko w obecno\u015bci \u017candarmerii wojskowej. \u201eMamy nienawidzi\u0107 ludzi, by\u0107 twardzi. Ale kiedy tylko ko\u0144czy si\u0119 walka, zaczynamy im wsp\u00f3\u0142czu\u0107”.<\/span><\/p>\n

To wspania\u0142a rzecz m\u00f3c zobaczy\u0107 to, co znajduje si\u0119 tu\u017c przed twoim nosem.<\/span><\/p>\n

\n

Dwight Macdonald \u2013 1906-82, ameryka\u0144ski pisarz i dziennikarz, badacz i krytyk kultury masowej.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Berlin, Brama Brandenburska i budynek Reischstagu, zniszczone w 1945 r. Czy jeste\u015bcie winni? – pyta\u0142 w 1945 roku zwyk\u0142ych Niemc\u00f3w ameryka\u0144ski dziennikarz Dwight Macdonald Dwight Macdonald Rozkaz zabraniaj\u0105cy bratania si\u0119 z niemieckimi cywilami dzia\u0142a tylko w obecno\u015bci \u017candarmerii wojskowej. “Mamy nienawidzi\u0107 ludzi, by\u0107 twardzi. Ale kiedy tylko ko\u0144czy si\u0119 walka, zaczynamy im wsp\u00f3\u0142czu\u0107”. Z cyklu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100614"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=100614"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100614\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":100623,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100614\/revisions\/100623"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=100614"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=100614"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=100614"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}