{"id":100698,"date":"2023-01-17T17:09:09","date_gmt":"2023-01-17T15:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=100698"},"modified":"2023-01-11T12:15:35","modified_gmt":"2023-01-11T10:15:35","slug":"25-09-75","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=100698","title":{"rendered":"Sowietyzacja Ukrainy na g\u0142odzie sie\u0328 nie skon\u0301czy\u0142a"},"content":{"rendered":"

Uzbrojona ochrona p\u00f3l ko\u0142chozowych, rejon Po\u0142tawy, 1932 r.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Sowietyzacja Ukrainy na g\u0142odzie sie\u0328 nie skon\u0301czy\u0142a<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Anne Applebaum
\n[ 27 lutego 2018 ]<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Zdarza\u0142o si\u0119 z\u0307e ci, kt\u00f3rzy nie mieli nic do jedzenia, a potem zdo\u0142ali co\u015b znalez\u0301c\u0301, konali nagle w trakcie posi\u0142ku \u2013 fragmenty ksi\u0105\u017cki \u201eCzerwony g\u0142\u00f3d\u201d.<\/b><\/span><\/h3>\n
\n

Znak\u00f3w ostrzegawczych nie brakowa\u0142o. Ju\u017c wczesn\u0105 wiosn\u0105 1932 roku ukrai\u0144scy ch\u0142opi nie mieli co je\u015b\u0107. Doniesienia tajnej policji i listy nadsy\u0142ane z region\u00f3w uprawy zbo\u017ca w ca\u0142ym Zwi\u0105zku Radzieckim \u2013 z Przedkaukazia, Powo\u0142\u017ca, zachodniej Syberii \u2013 m\u00f3wi\u0142y o dzieciach opuchni\u0119tych na skutek g\u0142odu, o rodzinach \u017cywia\u0328cych si\u0119 trawa\u0328 i \u017co\u0142\u0119dziami, o ch\u0142opach porzucaj\u0105cych domy i wyruszaj\u0105cych na poszukiwanie jedzenia. W marcu komisja medyczna natkn\u0119\u0142a si\u0119 na trupy lez\u0307\u0105ce na drodze we wsi nieopodal Odessy. Nikt nie mia\u0142 dosy\u0107 si\u0142, by zmar\u0142ych pochowa\u0107. W innej wsi lokalne w\u0142adze pr\u00f3bowa\u0142y ukry\u0107 zgony przed obcymi. Zaprzecza\u0142y wydarzeniom, cho\u0107 toczy\u0142y sie\u0328 one na oczach przybysz\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Kto\u015b napisa\u0142 bezpo\u015brednio na Kreml, domagaj\u0105c si\u0119 wyja\u015bnien\u0301: \u201eSzanowny Towarzyszu Stalin, czy jaka\u015b radziecka ustawa okre\u015bla, z\u0307e wie\u015bniacy maj\u0105 g\u0142odowa\u0107? Bo my, pracownicy ko\u0142chozu, od 1 stycznia nie widzieli\u015bmy u nas w gospodarstwie nawet kromki chleba. [\u2026] Jak mo\u017cemy budowa\u0107 ludow\u0105 gospodark\u0119 socjalistyczn\u0105, kiedy jeste\u015bmy skazani na s\u0301mier\u0107 g\u0142odow\u0105, a do zbior\u00f3w jeszcze cztery miesi\u0105ce? Za co gin\u0119lis\u0301my na froncie? \u017beby g\u0142odowa\u0107, \u017ceby patrze\u0107, jak nasze dzieci konaj\u0105 z g\u0142odu?\u201d.<\/span><\/p>\n

Inni nie potrafili uwierzy\u0107, \u017ce to sowieckie pa\u0144stwo mog\u0142oby ponosi\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za tak\u0105 sytuacj\u0119: \u201eCodziennie dziesi\u0119\u0107 do dwudziestu rodzin umiera z g\u0142odu w miasteczkach, dzieci uciekaj\u0105, a dworce pe\u0142ne s\u0105 uchodz\u0105cych wie\u015bniak\u00f3w. Na wsi nie osta\u0142y si\u0119 ju\u017c \u017cadne konie ani byd\u0142o. [\u2026] Bur\u017cuje wywo\u0142ali tu istn\u0105 kl\u0119sk\u0119 g\u0142odu, realizuj\u0105c kapitalistyczny plan, \u017ceby nastawi\u0107 ca\u0142\u0105 klas\u0119 ch\u0142opsk\u0105 przeciwko radzieckim w\u0142adzom\u201d.<\/span><\/p>\n

Jednak to nie bur\u017cuje wywo\u0142ali g\u0142\u00f3d. By\u0142 on nast\u0119pstwem dzia\u0142a\u0144, za kt\u00f3re ostateczn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosi J\u00f3zef Stalin, sekretarz generalny Wszechzwia\u0328zkowej Komunistycznej Partii (bolszewik\u00f3w). Wyda\u0142 on zgubna\u0328 decyzj\u0119 zmuszaj\u0105c\u0105 ch\u0142op\u00f3w do oddawania ziemi i wst\u0119powania do ko\u0142choz\u00f3w, wyp\u0119dzi\u0142 z dom\u00f3w bogatszych ch\u0142op\u00f3w \u2013 ku\u0142ak\u00f3w \u2013 doprowadzi\u0142 do narastaj\u0105cego chaosu. Wiosn\u0105 i latem 1932 roku wsp\u00f3\u0142pracownicy Stalina s\u0142ali mu z ca\u0142ego ZSRR pilne wiadomo\u015bci o kryzysie. Szczeg\u00f3lnie zdesperowani byli cz\u0142onkowie kierownictwa Komunistycznej Partii (bolszewik\u00f3w) Ukrainy; kilku napisa\u0142o do Stalina d\u0142ugie listy, b\u0142agaj\u0105c o pomoc.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017anym latem 1932 roku wielu z nich wierzy\u0142o, \u017ce tragedii o wielkim wymiarze da si\u0119 jeszcze unikn\u0105c\u0301. W\u0142adze mog\u0142y poprosic\u0301 o mie\u0328dzynarodow\u0105 pomoc jak podczas poprzedniej kl\u0119ski g\u0142odu w 1921 roku. Mog\u0142y wstrzyma\u0107 eksport zbo\u017ca albo ca\u0142kiem odst\u0105pi\u0107 od brutalnych rekwizycji. Mog\u0142y wys\u0142a\u0107 pomoc do g\u0142oduj\u0105cych region\u00f3w \u2013 co zreszt\u0105 cz\u0119\u015bciowo uczyni\u0142y, ale w zdecydowanie niewystarczaj\u0105cym wymiarze.<\/span><\/p>\n

\n

Mi\u0119dzy 1931 a 1934 rokiem w ca\u0142ym Zwi\u0105zku Radzieckim zmar\u0142o z g\u0142odu co najmniej 5 milion\u00f3w ludzi, z czego ponad 3,9 miliona Ukrain\u0301c\u00f3w<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Zamiast tego jesieni\u0105 1932 roku sowieckie politbiuro \u2013 kierownictwo WKP(b) \u2013 podj\u0119\u0142o seri\u0119 decyzji, kt\u00f3re spowodowa\u0142y rozszerzenie i pog\u0142\u0119bienie kl\u0119ski g\u0142odu na ukrain\u0301skiej wsi, jednocze\u015bnie uniemoz\u0307liwiaj\u0105c ch\u0142opom opuszczenie republiki w poszukiwaniu jedzenia. W szczytowym momencie kryzysu zorganizowane grupy milicjant\u00f3w i dzia\u0142aczy partyjnych \u2013 kieruja\u0328cych si\u0119 g\u0142odem i strachem, a takz\u0307e od dekady nasi\u0105kaja\u0328cych retoryk\u0105 nienawis\u0301ci i teoriami spiskowymi \u2013 wkracza\u0142y do wiejskich domostw i zabiera\u0142y wszystko, co nadawa\u0142o sie\u0328 do jedzenia: ziemniaki, buraki, dynie, fasol\u0119, groch, cokolwiek sta\u0142o na piecu i w spi\u017carni, a tak\u017ce zwierz\u0119ta hodowlane i domowe.<\/span><\/p>\n

Skutek by\u0142 katastrofalny: mi\u0119dzy 1931 a 1934 rokiem w ca\u0142ym Zwi\u0105zku Radzieckim zmar\u0142o z g\u0142odu co najmniej 5 milion\u00f3w ludzi, z czego ponad 3,9 miliona Ukrain\u0301c\u00f3w. Emigracyjne teksty skal\u0119 kl\u0119ski g\u0142odu w latach 1932\u20131933 wyrazi\u0142y s\u0142owem Ho\u0142odomor<\/i>. Termin ten stanowi po\u0142\u0105czenie ukrai\u0144skich s\u0142\u00f3w ho\u0142od <\/i>[g\u0142\u00f3d] oraz mor <\/i>[\u015bmier\u0107].<\/span> <\/span><\/p>\n

\"Anne<\/p>\n

Anne Applebaum, \u201eCzerwony g\u0142\u00f3d\u201d, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2018, t\u0142um. Barbara Gadomska<\/span><\/em><\/p>\n

S\u0301mier\u0107 g\u0142odowa to jednak nie ca\u0142a historia. Podczas gdy na wsi umierali ch\u0142opi, sowiecka tajna policja podj\u0119\u0142a dzia\u0142ania przeciwko intelektualnym i politycznym elitom Ukrainy. W miar\u0119 pog\u0142\u0119biania si\u0119 kl\u0119ski g\u0142odu uruchomiano kampani\u0119 pom\u00f3wie\u0144 i prze\u015bladowa\u0144 wymierzon\u0105 w ukrai\u0144skich intelektualist\u00f3w, pracownik\u00f3w naukowych, muzealnik\u00f3w, pisarzy, artyst\u00f3w, duchownych, teolog\u00f3w i urze\u0328dnik\u00f3w publicznych. Ka\u017cdy, kto by\u0142 zwia\u0328zany z Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105 \u2013 istniej\u0105c\u0105 kr\u00f3tko, bo tylko kilka miesi\u0119cy, poczynaja\u0328c od czerwca 1917 roku \u2013 lub by\u0142 ore\u0328downikiem ukrai\u0144skiego j\u0119zyka lub historii, prowadzi\u0142 dzia\u0142ania literackie lub artystyczne, ryzykowa\u0142 publiczne pot\u0119pienie, uwi\u0119zienie, zes\u0142anie do obozu pracy lub egzekucj\u0119. Jeden z najbardziej znanych przyw\u00f3dc\u00f3w Komunistycznej Partii Ukrainy, Myko\u0142a Skrypnyk, nie mog\u0105c znie\u015b\u0107 tego, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego dzia\u0142o, w 1933 roku pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo. Nie by\u0142 jedyny.<\/span><\/p>\n

Po\u0142\u0105czenie obu tych czynnik\u00f3w \u2013 Ho\u0142odomoru zim\u0105 i wiosna\u0328 1933 roku oraz prze\u015bladowania ukrai\u0144skiej elity intelektualnej i politycznej w nast\u0119pnych miesi\u0105cach \u2013 doprowadzi\u0142o do sowietyzacji Ukrainy, unicestwienia ukrai\u0144skiej idei narodowej i wyeliminowania jakiegokolwiek zagro\u017cenia dla jedno\u015bci ZSRR ze strony Ukrainy. Rafa\u0142 Lemkin, polski prawnik \u017cydowskiego pochodzenia, tw\u00f3rca poj\u0119cia ludob\u00f3jstwa, m\u00f3wi\u0142 o Ukrainie tego okresu jako o jego \u201eklasycznym przyk\u0142adzie\u201d: \u201eTo przypadek ludob\u00f3jstwa, zniszczenia nie tylko os\u00f3b, ale kultury i narodu\u201d.<\/span><\/p>\n

***<\/b><\/span><\/h1>\n

Wyg\u0142odzenie ludzkiego cia\u0142a, gdy ju\u017c sie\u0328 raz rozpocznie, zawsze biegnie tym samym torem. W pierwszej fazie cia\u0142o spala zapasy glukozy. Rodzi sie\u0328 poczucie Wielkiego G\u0142odu, a towarzysza\u0328 mu nieustaja\u0328ce my\u015bli o jedzeniu. W drugiej fazie, kt\u00f3ra mo\u017ce trwa\u0107 kilka tygodni, cia\u0142o zaczyna spala\u0107 t\u0142uszcze, a organizm raptownie s\u0142abnie. W trzeciej fazie cia\u0142o spala bia\u0142ka, \u017cywi si\u0119 swoimi tkankami. Sk\u00f3ra robi si\u0119 cienka, powi\u0119kszaj\u0105 si\u0119 oczy; nogi i brzuch puchna\u0328, bo na skutek ogromnej nier\u00f3wnowagi cia\u0142o zatrzymuje wod\u0119. Nawet najmniejszy wysi\u0142ek powoduje wyczerpanie. \u015amier\u0107 mog\u0105 przyspieszy\u0107 wszelkie rodzaje chor\u00f3b: szkorbut, kwashiorkor, marazm (wyniszczenie), zapalenie p\u0142uc, tyfus, dyfteryt oraz szerokie spektrum infekcji i chor\u00f3b sk\u00f3rnych bezpo\u015brednio lub po\u015brednio wywo\u0142anych przez brak po\u017cywienia.<\/span><\/p>\n

Ukrai\u0144scy wie\u015bniacy pozbawieni \u017cywnos\u0301ci na jesieni i w zimie 1932 roku zacz\u0119li odczuwa\u0107 kolejne stadia g\u0142odu na wiosne\u0328 1933 roku \u2013 je\u015bli nie wcze\u015bniej. Cze\u0328\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, po latach stara\u0142a si\u0119 opisa\u0107 te straszliwe miesi\u0105ce, nadaja\u0328c wspomnieniom form\u0119 pisemn\u0105 lub nagrywaja\u0328c tysi\u0105ce wywiad\u00f3w. Dla innych do\u015bwiadczenie to by\u0142o tak traumatyczne, \u017ce nie zapamie\u0328tali niczego. Pewna kobieta, kt\u00f3ra w czasie g\u0142odu by\u0142a jedenastoletnim dzieckiem, z okresu przed g\u0142odem pami\u0119ta\u0142a rzeczy budz\u0105ce smutek czy rozczarowanie, nawet tak drobne jak zgubiony kolczyk, ale z p\u00f3\u017aniejszych miesi\u0119cy nie zachowa\u0142a \u017cadnych emocjonalnych wspomnie\u0144 o przera\u017ceniu czy \u017calu: \u201ezapewne moje uczucia uleg\u0142y atrofii na skutek g\u0142odu\u201d. I ona, i inni zastanawiali si\u0119, czy do\u015bwiadczenie to nie wp\u0142ywa\u0142o ot\u0119piaj\u0105co, czy w p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu nie t\u0142umi\u0142o uczu\u0107, a nawet wspomnie\u0144. Niekt\u00f3rym wydawa\u0142o si\u0119, jakby g\u0142\u00f3d \u201eokaleczy\u0142 niedojrza\u0142e dusze dzieci\u201d.<\/span><\/p>\n

***<\/b><\/span><\/h1>\n

Zdarza\u0142o si\u0119 \u017ce ci, kt\u00f3rzy nie mieli nic do jedzenia, a potem zdo\u0142ali co\u015b znale\u017a\u0107, konali nagle w trakcie posi\u0142ku. Na wiosn\u0119 1933 roku, jak wspomina\u0142 Hryhorij Simia, nad polami pszenicy ci\u0105gn\u0105cymi si\u0119 wzd\u0142u\u017c drogi unosi\u0142 si\u0119 straszliwy fetor: g\u0142odni ludzie doczo\u0142giwali si\u0119 do pola, zrywali k\u0142osy, zjadali i umierali: ich puste \u017co\u0142\u0105dki niczego ju\u017c nie mog\u0142y strawi\u0107. To samo zdarza\u0142o si\u0119 w kolejkach po chleb w mie\u015bcie. \u201eBywa\u0142y przypadki, \u017ce kto\u015b kupowa\u0142 chleb, zjada\u0142 go i pada\u0142 na miejscu, bo by\u0142 zbyt wycie\u0144czony g\u0142odem\u201d. Pewnego ocala\u0142ego n\u0119ka\u0142o wspomnienie o burakach, kt\u00f3re gdzie\u015b znalaz\u0142 i przyni\u00f3s\u0142 babci. Zjad\u0142a dwa na surowo, a pozosta\u0142e ugotowa\u0142a. Po kilku godzinach zmar\u0142a, bo jej cia\u0142o nie da\u0142o sobie rady z trawieniem.<\/span><\/p>\n

U tych, kt\u00f3rzy pozostali przy \u017cyciu, objawy fizyczne cz\u0119sto oznacza\u0142y jedynie pocz\u0105tek \u2013 r\u00f3wnie g\u0142\u0119bokie mog\u0142y by\u0107 zmiany psychiczne. M\u00f3wiono p\u00f3\u017aniej o \u201epsychozie g\u0142odowej\u201d, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie da si\u0119 tego zdefiniowa\u0107 ani zmierzy\u0107. \u201eG\u0142\u00f3d zmienia\u0142 ludzk\u0105 psychik\u0119. Tracili zdrowy rozs\u0105dek, s\u0142ab\u0142y naturalne instynkty\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 Petro Bojczuk.<\/span><\/p>\n

***<\/b><\/span><\/h1>\n

Powszechne sta\u0142o si\u0119 okradanie sa\u0328siad\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w rodziny, ko\u0142choz\u00f3w i miejsc pracy. W\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy cierpieli, kradzie\u017c nie budzi\u0142a pot\u0119pienia. S\u0105siedzi kradli kurcz\u0119ta innych s\u0105siad\u00f3w, a potem bronili si\u0119, jak mogli. Domy zamykano z zewn\u0105trz podczas dnia i od wewn\u0105trz w nocy; w anonimie wys\u0142anym do komitetu obwodu dniepropetrowskiego kto\u015b si\u0119 uskar\u017ca\u0142: \u201eNie ma gwarancji, z\u0307e kto\u015b si\u0119 nie w\u0142amie, zabierze resztki jedzenia, a ciebie zabije. Gdzie szuka\u0107 pomocy? Cz\u0142onkowie lokalnej milicji s\u0105 g\u0142odni i si\u0119 boj\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Po\u0142\u0105czenie Wielkiego G\u0142odu z prze\u015bladowaniami ukrai\u0144skiej elity intelektualnej i politycznej doprowadzi\u0142o do sowietyzacji Ukrainy, unicestwienia ukrai\u0144skiej idei narodowej i wyeliminowania jakiegokolwiek zagro\u017cenia dla jednos\u0301ci ZSRR ze strony Ukrainy<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ka\u017cdy, kto pracowa\u0142 w instytucji pa\u0144stwowej \u2013 ko\u0142chozie, szkole, biurze \u2013 krad\u0142, co sie\u0328 da\u0142o. Przed wyj\u015bciem z budynk\u00f3w ludzie nape\u0142niali ziarnem kieszenie, wsypywali je sobie do but\u00f3w. Inni robili otwory w narz\u0119dziach pracy i w nich ukrywali ziarno. Kradziono konie \u2013 nawet z komendy milicji \u2013 krowy, owce i \u015bwinie, zabijano je i zjadano. W jednym rejonie obwodu dniepropetrowskiego w kwietniu i maju 1933 roku ukradziono z ko\u0142choz\u00f3w trzydzie\u015bci koni; w innym rejonie z\u0142odzieje ukradli pi\u0119\u0107dziesi\u0105t kr\u00f3w. W niekt\u00f3rych okolicach ch\u0142opi, kt\u00f3rzy jeszcze zachowali swoje krowy, podobno trzymali je noc\u0105 w domu.<\/span><\/p>\n

***<\/b><\/span><\/h1>\n

Przemiana uczciwych ludzi w z\u0142odziei okaza\u0142a si\u0119 zaledwie pocz\u0105tkiem. W miar\u0119 up\u0142ywu tygodni g\u0142\u00f3d dos\u0142ownie doprowadza\u0142 ludzi do szale\u0144stwa, prowokuj\u0105c irracjonalny gniew i skrajne akty agresji. \u201eG\u0142\u00f3d by\u0142 straszny, ale nie tylko o to chodzi\u0142o; ludzie byli pe\u0142ni gniewu, zdziczali, az\u0307 strach by\u0142o wyj\u015b\u0107 na dw\u00f3r\u201d \u2013 wspomina\u0142 pewien ocala\u0142y. By\u0142 w\u00f3wczas ch\u0142opcem, ale zapami\u0119ta\u0142, jak syn s\u0105siad\u00f3w zacz\u0105\u0142 przechwala\u0107 si\u0119 zdobytym gdzie\u015b przez rodzin\u0119 bochenkiem chleba i d\u017cemem. Inne dzieci obrzuci\u0142y go kamieniami, a w ko\u0144cu pobi\u0142y na \u015bmier\u0107. Wywi\u0105za\u0142a sie\u0328 o ten bochenek walka, w kt\u00f3rej zgin\u0105\u0142 jeszcze jeden ch\u0142opiec. Doro\u015bli wcale nie radzili sobie lepiej z w\u015bciek\u0142os\u0301ci\u0105 spowodowan\u0105 g\u0142odem; pewien ocala\u0142y opowiada\u0142, \u017ce s\u0105siada tak rozz\u0142o\u015bci\u0142 p\u0142acz jego w\u0142asnych g\u0142odnych dzieci, z\u0307e niemowl\u0119 udusi\u0142 w ko\u0142ysce, a dwoje innych dzieci zabi\u0142, uderzaja\u0328c ich g\u0142owami o mur. Tylko jednemu synowi uda\u0142o si\u0119 uciec.<\/span> <\/span><\/p>\n

\"Ok\u0142adkaO<\/span>k\u0142adka \u201eChicago American\u201d informuj\u0105ca o Wielkim G\u0142odzie na Ukrainie, 25 lutego 1935 r.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

***<\/b><\/span><\/h1>\n

Wielu ocala\u0142ych by\u0142o \u015bwiadkami kanibalizmu lub, cz\u0119\u015bciej, nekrofagii, czyli spo\u017cywania cia\u0142 tych, kt\u00f3rzy zmarli z g\u0142odu. Jednak cho\u0107 zjawisko to by\u0142o cze\u0328ste, nigdy nie sta\u0142o sie\u0328 \u201enormalne\u201d i rzadko podchodzono do niego oboj\u0119tnie, wbrew stwierdzeniu pewnego urz\u0119dnika o\u015brodka maszynowo-traktorowego, \u017ce kanibalizm nie robi\u0142 na ludziach wra\u017cenia. Wspomnienia o kanibalizmie cz\u0119sto r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 u tych, kt\u00f3rzy s\u0142yszeli o takich incydentach w innych, dalekich wsiach, i tych, kt\u00f3rzy sami byli \u015bwiadkami konkretnego zdarzenia. Ci pierwsi, dla kt\u00f3rych by\u0142y to wypadki odleg\u0142e w czasie lub przestrzeni, czasami opisuja\u0328 kanibalizm jako co\u015b \u201ezwyk\u0142ego\u201d. Dziesi\u0119\u0107 lat po kl\u0119sce g\u0142odu pewien podr\u00f3\u017cny na zaj\u0119tej przez Niemc\u00f3w Ukrainie twierdzi\u0142, z\u0307e pozna\u0142 \u201em\u0119\u017cczyzn i kobiety, kt\u00f3rzy otwarcie przyznawali, z\u0307e jedli ludzi [\u2026] ludno\u015b\u0107 uwa\u017ca takie przypadki za wynik ekstremalnej potrzeby i ich nie pot\u0119pia\u201d.<\/span><\/p>\n

***<\/b><\/span><\/h1>\n

Co by\u0142o p\u00f3\u017aniej? Sowietyzacja Ukrainy nie zacz\u0119\u0142a si\u0119 od g\u0142odu i na g\u0142odzie si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142a. Wr\u0119cz przeciwnie, aresztowania ukrai\u0144skich intelektualist\u00f3w i lider\u00f3w trwa\u0142y przez ca\u0142e lata trzydzieste. Przez nast\u0119pne p\u00f3\u0142 wieku kolejni sowieccy przyw\u00f3dcy dalej ostro zwalczali ukrai\u0144ski nacjonalizm w ka\u017cdej formie \u2013 czy to powojennej rewolty, czy ruchu opozycyjnego w latach osiemdziesi\u0105tych. W tym okresie sowietyzacja cz\u0119sto wyra\u017ca\u0142a si\u0119 rusyfikacj\u0105: j\u0119zyk ukrai\u0144ski marginalizowano, a ukrai\u0144skiej historii nie uczono.<\/span><\/p>\n

Przede wszystkim za\u015b nie uczono historii Wielkiego G\u0142odu. Wre\u0328cz przeciwnie, od 1933 do 1991 roku ZSRR po prostu odmawia\u0142 przyznania, \u017ce jakakolwiek kl\u0119ska g\u0142odu kiedykolwiek si\u0119 wydarzy\u0142a. Sowiecki aparat pa\u0144stwowy niszczy\u0142 lokalne archiwa, pilnowa\u0142, by akty zgonu nie sugerowa\u0142y g\u0142odowego wycie\u0144czenia, korygowa\u0142 nawet publicznie dost\u0119pne dane demograficzne \u2013 wszystko, aby ukry\u0107 prawd\u0119. P\u00f3ki istnia\u0142 ZSRR, nie by\u0142o moz\u0307liwo\u015bci napisania w pe\u0142ni udokumentowanej historii Ho\u0142odomoru<\/i> i towarzysz\u0105cych mu represji.<\/span><\/p>\n

\n

Fragmenty przedmowy i rozdzia\u0142u \u201eG\u0142\u00f3d: wiosna i lato 1933\u201d z ksi\u0105\u017cki Anne Applebaum \u201eCzerwony g\u0142\u00f3d\u201d<\/strong>, kt\u00f3ra 28 lutego ukazuje si\u0119 nak\u0142adem Wydawnictwa Agora. Tytu\u0142 od redakcji<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uzbrojona ochrona p\u00f3l ko\u0142chozowych, rejon Po\u0142tawy, 1932 r. Sowietyzacja Ukrainy na g\u0142odzie sie\u0328 nie skon\u0301czy\u0142a Anne Applebaum [ 27 lutego 2018 ] Zdarza\u0142o si\u0119 z\u0307e ci, kt\u00f3rzy nie mieli nic do jedzenia, a potem zdo\u0142ali co\u015b znalez\u0301c\u0301, konali nagle w trakcie posi\u0142ku \u2013 fragmenty ksi\u0105\u017cki \u201eCzerwony g\u0142\u00f3d\u201d. Znak\u00f3w ostrzegawczych nie brakowa\u0142o. Ju\u017c wczesn\u0105 wiosn\u0105 1932 roku […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100698"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=100698"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100698\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":100822,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/100698\/revisions\/100822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=100698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=100698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=100698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}