{"id":101060,"date":"2023-01-04T17:09:10","date_gmt":"2023-01-04T15:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=101060"},"modified":"2023-01-04T10:42:19","modified_gmt":"2023-01-04T08:42:19","slug":"10-09-79","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=101060","title":{"rendered":"\u017bo\u0142nierze radzieccy \u201eewakuowali\u201d ukrai\u0144skie dzie\u0142a. Dzi\u015b Rosjanie kradn\u0105 otwarcie"},"content":{"rendered":"

Fot. Tony Prikryl.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>\u017bo\u0142nierze radzieccy \u201eewakuowali\u201d ukrai\u0144skie dzie\u0142a. Dzi\u015b Rosjanie kradn\u0105 otwarcie<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Joanna Koz\u0142owska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Z Marij\u0105 \u0141a\u0144ko rozmawia Joanna Koz\u0142owska<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n
\u201eZdecydowali\u015bmy, \u017ce to ja, bezdzietna i bez innych zale\u017cnych ode mnie os\u00f3b, zajm\u0119 si\u0119 transportem \u00abFontanny\u00bb do Wenecji. Dotarcie do zachodniej granicy Ukrainy zaj\u0119\u0142o mi oko\u0142o sze\u015bciu dni. Dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi chcia\u0142y wydosta\u0107 si\u0119 z kraju, codziennie udawa\u0142o mi si\u0119 przejecha\u0107 zaledwie po 100 kilometr\u00f3w. Dzi\u0119ki wsparciu od wielu r\u00f3\u017cnych os\u00f3b i instytucji uda\u0142o nam si\u0119 przygotowa\u0107 wystaw\u0119 na czas\u201d \u2013 opowiada Marija \u0141a\u0144ko, kt\u00f3ra dostarczy\u0142a prac\u0119 do ukrai\u0144skiego pawilonu sztuki na ostatnie Biennale w Wenecji.<\/span><\/div>\n
.<\/div>\n

Joanna Koz\u0142owska: Jest pani znana z tego, \u017ce niemal samodzielnie uratowa\u0142a pani Pawilon Ukrai\u0144ski na ubieg\u0142orocznym weneckim Biennale<\/b>. <\/i><\/b>Tygodniami wioz\u0142a pani przez targan\u0105 wojn\u0105 Ukrain\u0119 i przez Europ\u0119 g\u0142\u00f3wny obiekt wystawy \u2013 instalacj\u0119 Paw\u0142a Makowa \u201eFontanna wyczerpania\u201d.<\/b><\/p>\n

Marija \u0141a\u0144ko:<\/b> 24 lutego 2022 roku, gdy rosyjska armia wtargn\u0119\u0142a na terytorium Ukrainy, prace nad \u201eFontann\u0105\u201d by\u0142y ju\u017c niemal\u017ce zako\u0144czone. Mieli\u015bmy w\u0142a\u015bnie z zespo\u0142em z kijowskiej galerii The Naked Room drukowa\u0107 katalog wystawy. Wcze\u015bniejsze informacje o zgromadzonych przy granicy rosyjskich wojskach budzi\u0142y w nas niepok\u00f3j \u2013 pomy\u015bleli\u015bmy, \u017ce mo\u017ce nam by\u0107 potrzebny plan B. Chcieli\u015bmy mie\u0107 wersj\u0119 instalacji, kt\u00f3ra w razie potrzeby b\u0119dzie mog\u0142a by\u0107 przewieziona prywatnym samochodem. \u017bartowali\u015bmy nawet z tego: przynajmniej mamy te trzy pud\u0142a! No i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce plan B musimy wcieli\u0107 w \u017cycie.<\/span><\/p>\n

Zdecydowali\u015bmy, \u017ce to ja, bezdzietna i bez innych zale\u017cnych ode mnie os\u00f3b, zajm\u0119 si\u0119 transportem pracy do Wenecji. Dotarcie do zachodniej granicy Ukrainy zaj\u0119\u0142o mi oko\u0142o sze\u015bciu dni. Dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi chcia\u0142y wydosta\u0107 si\u0119 z kraju, codziennie udawa\u0142o mi si\u0119 przejecha\u0107 zaledwie po 100 kilometr\u00f3w. Po drodze otrzymywa\u0142am telefony i wiadomo\u015bci z propozycjami pomocy. Organizatorzy Biennale zapewnili nam dofinansowanie, zaoferowali, \u017ce zrekonstruuj\u0105 \u201eFontann\u0119\u201d w Wenecji na podstawie dowiezionych z Kijowa element\u00f3w. Dzi\u0119ki wsparciu od wielu r\u00f3\u017cnych os\u00f3b i instytucji uda\u0142o nam si\u0119 przygotowa\u0107 wystaw\u0119 na czas. Organizatorzy festiwalu dali nam te\u017c szans\u0119 pokazania osobnego projektu o nazwie \u201ePiazza Ucraina\u201d, stanowi\u0105cego komentarz do trwaj\u0105cej rosyjskiej inwazji. W jego ramach eksponowane by\u0142y \u015bwie\u017ce prace wi\u0119kszej grupy ukrai\u0144skich artyst\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jak zosta\u0142y przyj\u0119te prace? Czy wojna zmieni\u0142a podej\u015bcie zachodniej publiczno\u015bci do ukrai\u0144skich artyst\u00f3w? \u201eFontann\u0119\u201d Makowa mo\u017cna interpretowa\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby. Instalacja sk\u0142ada si\u0119 z systemu lejk\u00f3w u\u0142o\u017conych w piramid\u0119 w taki spos\u00f3b, \u017ce woda z najwy\u017cszego lejka nigdy nie dociera do najni\u017cszego. Strumie\u0144 wody sp\u0142ywa powoli, mozolnie w d\u00f3\u0142, nie b\u0119d\u0105c w stanie wype\u0142ni\u0107 wszystkich mis. <\/b><\/p>\n

Je\u017celi chodzi o Pawilon Ukrai\u0144ski, rosyjska inwazja ograniczy\u0142a nam mo\u017cliwo\u015bci dyskusji. Paw\u0142o Makow zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 nad pierwszymi wersjami \u201eFontanny\u201d jeszcze w po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w Charkowie. Na Biennale spotykali\u015bmy si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z pytaniem: przekaz pracy jest jasny teraz, podczas wojny, ale co mia\u0142a znaczy\u0107 wcze\u015bniej? Dla nas jako kurator\u00f3w by\u0142o to oczywi\u015bcie pewne rozczarowanie \u2013 chcieliby\u015bmy, by o ukrai\u0144skiej sztuce mo\u017cna by\u0142o rozmawia\u0107 nie tylko w kontek\u015bcie rosyjskiej agresji. Trzeba natomiast nadmieni\u0107, \u017ce prace Makowa i innych artyst\u00f3w tworz\u0105cych przez ostatnie trzydzie\u015bci lat \u015bwietnie pokazuj\u0105, co dzia\u0142o si\u0119 z Ukrain\u0105 i pa\u0144stwami o\u015bciennymi od rozpadu ZSRR. W pewnym sensie \u201eFontanna\u201d opowiada te\u017c o tym, co doprowadzi\u0142o do obecnej sytuacji. Tematem przewodnim w tw\u00f3rczo\u015bci Makowa jest poradzieckie, poprzemys\u0142owe miasto, zw\u0142aszcza jego rodzinny Chark\u00f3w \u2013 niegdy\u015b znacz\u0105cy o\u015brodek polityczny i kulturalny, kt\u00f3ry w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych zacz\u0105\u0142 niszcze\u0107. Inspiracj\u0105 dla \u201eFontanny\u201d by\u0142o za\u0142amanie si\u0119 charkowskiej infrastruktury, powolny rozpad niegdy\u015b eleganckiego, budowanego z rozmachem miasta. W Charkowie pozosta\u0142o wiele fontann, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie dzia\u0142a\u0142a z braku wody. Przerwy w dostawach bie\u017c\u0105cej wody, z kt\u00f3rymi boryka si\u0119 dzi\u015b Ukraina w nast\u0119pstwie rosyjskich atak\u00f3w, by\u0142y w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych nagminne. W jedn\u0105 z wersji \u201eFontanny\u201d wkomponowany jest tekst obwieszczenia, kt\u00f3re Makow znalaz\u0142 w swoim bloku. \u201eWody nie b\u0119dzie przez trzy dni, od\u2026 do\u2026\u201d. Bardzo podobne og\u0142oszenia s\u0142yszymy teraz. To w pewnym sensie symptom rozpadu imperium, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i trwa nadal.<\/span><\/p>\n

Buduj\u0105ce w projekcie \u201ePiazza Ucraina\u201d by\u0142o zw\u0142aszcza to, \u017ce dzi\u0119ki niemu \u015bwiat us\u0142ysza\u0142 o wsp\u00f3\u0142organizuj\u0105cej go inicjatywie Ukraine Emergency Art Fund, kt\u00f3ra wspiera ukrai\u0144skich artyst\u00f3w podczas wojny. Galeria The Naked Room jest jedn\u0105 z jej za\u0142o\u017cycieli. Umo\u017cliwiamy artystom na przyk\u0142ad wynaj\u0119cie na tydzie\u0144 mieszkania we Lwowie, gdzie maj\u0105 dost\u0119p do pr\u0105du i mog\u0105 stosunkowo spokojnie pracowa\u0107. W ramach UEAF przygotowujemy te\u017c internetowe archiwum najnowszych dzie\u0142, powsta\u0142ych ju\u017c w trakcie wojny. B\u0119dziemy organizowa\u0107 wystawy w Ukrainie i za jej granicami, promowa\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 sztuk\u0119 na \u015bwiecie. <\/span><\/p>\n

\nFot. Tony Prikryl.<\/em><\/span><\/p>\n

Jak ukrai\u0144ska sztuka odpowiada na rosyjsk\u0105 agresj\u0119? Czy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wy\u0142aniaj\u0105cej si\u0119 nowej opowie\u015bci o ukrai\u0144skiej to\u017csamo\u015bci czy miejscu Ukrainy w Europie? <\/b><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce wszyscy Ukrai\u0144cy, nie tylko arty\u015bci, maj\u0105 teraz bardzo silne poczucie to\u017csamo\u015bci narodowej. Po 24 lutego ca\u0142y Kij\u00f3w momentalnie przeszed\u0142 z rosyjskiego na ukrai\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o powstaj\u0105ce teraz dzie\u0142a sztuki, bardzo cz\u0119sto s\u0105 one utrzymane w konwencji dziennika, reaguj\u0105 na bie\u017c\u0105ce wydarzenia. Potrzeba nam jeszcze czasu na g\u0142\u0119bsz\u0105 refleksj\u0119 \u2013 wci\u0105\u017c zmagamy si\u0119 przecie\u017c z pe\u0142nowymiarow\u0105 inwazj\u0105.<\/span><\/p>\n

Mog\u0119 natomiast powiedzie\u0107, \u017ce m\u0142ode pokolenie ukrai\u0144skich artyst\u00f3w od lat po\u015bwi\u0119ca uwag\u0119 temu, co dzieje si\u0119 na wschodzie Ukrainy. Kijowianie Nikita Kadan czy Lesia Chomienko wielokrotnie podr\u00f3\u017cowali na okupowane od 2014 roku przez Rosj\u0119 terytoria, Kadan wykorzystywa\u0142 znalezione tam przedmioty w swoich pracach. Patrz\u0105c na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 sztuk\u0119, zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce wojna nie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wcale w lutym 2022 roku. Mo\u017ce dla \u015bwiata tak, ale nie dla nas.<\/span><\/p>\n

Od rozpocz\u0119cia Biennale m\u00f3wi pani o potrzebie promocji ukrai\u0144skiej sztuki w Europie i na \u015bwiecie. Czego zachodni odbiorcy powinni si\u0119 dowiedzie\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci?<\/b><\/p>\n

Bardzo chcia\u0142abym, \u017ceby standardowym punktem odniesienia w rozmowach o ukrai\u0144skiej sztuce przesta\u0142a by\u0107 Rosja. Niestety nigdy ca\u0142kowicie od tego nie uciekniemy. Wynika to cz\u0119\u015bciowo z faktu, \u017ce wielu zwi\u0105zanych z Ukrain\u0105 artyst\u00f3w rosyjska propaganda przysposobi\u0142a jako \u201eswoich\u201d. Pomy\u015blmy cho\u0107by o tak zwanej \u201erosyjskiej awangardzie\u201d z pocz\u0105tku XX wieku. W rzeczywisto\u015bci, podobne ruchy dzia\u0142a\u0142y na ca\u0142ym terytorium \u00f3wczesnego carskiego imperium. Ich najwybitniejsi cz\u0142onkowie s\u0105 dzi\u015b najcz\u0119\u015bciej klasyfikowani jako przedstawiciele \u201erosyjskiej\u201d awangardy. Dobrym przyk\u0142adem jest dorastaj\u0105ca i wykszta\u0142cona w Kijowie Aleksandra Ekster, malarka i tw\u00f3rczyni sztuki u\u017cytkowej. Prawie wszystkie zachodnie publikacje opisuj\u0105 j\u0105 jako Rosjank\u0119. To\u017csamo\u015b\u0107 [malarza i teoretyka sztuki, Kazimierza] Malewicza jest z\u0142o\u017cona, ale to te\u017c posta\u0107 zwi\u0105zana z Kijowem i tamtejsz\u0105 scen\u0105 artystyczn\u0105. Je\u015bli chodzi o wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w, mamy cho\u0107by charkowianina, fotografa Borysa Mychaj\u0142owa [wielokrotnie opisywanego jako jeden z najwybitniejszych ludzi sztuki urodzonych w ZSRR \u2013 przyp. JK]. Wed\u0142ug wielu instytucji i \u015bwiatowej publiczno\u015bci to te\u017c Rosjanin.<\/span><\/p>\n

Przed ukrai\u0144skim \u015bwiatem kultury stoi ogromne zadanie. Musimy sami dla siebie, ale te\u017c dla zagranicznych odbiorc\u00f3w, napisa\u0107 od nowa histori\u0119 sztuki ukrai\u0144skiej. Nawet wewn\u0105trz Ukrainy nie istnieje jeszcze dobrze wykszta\u0142cona narracja na ten temat. W ubieg\u0142ym roku zosta\u0142o zrealizowanych kilka projekt\u00f3w promuj\u0105cych ukrai\u0144sk\u0105 sztuk\u0119 za granic\u0105, ale wszystkie by\u0142y przygotowywane w po\u015bpiechu. Projekt \u201ePiazza Ucraina\u201d na weneckie Biennale powsta\u0142 w dwa tygodnie. W tamtym momencie by\u0142o to oczywi\u015bcie nieuniknione, ale musimy pomy\u015ble\u0107 o bardziej dog\u0142\u0119bnych, d\u0142ugofalowych inicjatywach.<\/span><\/p>\n

Nie spos\u00f3b m\u00f3wi\u0107 o ukrai\u0144skiej kulturze bez wspomnienia o zniszczeniach wojennych i grabie\u017cy. Co najbardziej boli dzi\u015b ukrai\u0144skich artyst\u00f3w, a co mo\u017ce dawa\u0107 nadziej\u0119? <\/b><\/p>\n

Zbiory muze\u00f3w le\u017c\u0105cych na terenach obecnie lub do niedawna okupowanych przez Rosj\u0119 \u2013 jak cho\u0107by w Chersoniu czy Mariupolu \u2013 zosta\u0142y do szcz\u0119tu rozgrabione. Istnieje na to historyczny precedens: podczas drugiej wojny \u015bwiatowej radzieckie w\u0142adze \u201eewakuowa\u0142y\u201d do Rosji cz\u0119\u015b\u0107 kolekcji ukrai\u0144skiego Muzeum Narodowego. Wywiezione dzie\u0142a sztuki nigdy nie wr\u00f3ci\u0142y. Dzi\u015b Rosjanie kradn\u0105 zupe\u0142nie otwarcie.<\/span><\/p>\n

Historia Olesi Mi\u0142owanowej \u2013 kierowniczki \u0141uga\u0144skiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego \u2013 pokazuje, z jakimi stratami mierzy si\u0119 Ukraina, ale te\u017c inspiruje. Kiedy w 2014 roku \u0141uga\u0144sk przej\u0119\u0142y prokremlowskie si\u0142y, Mi\u0142owanowa ocali\u0142a, co mog\u0142a, i zrekonstruowa\u0142a muzeum w Starobielsku, wtedy kontrolowanym przez Ukrain\u0119. Uda\u0142o jej si\u0119 tam poszerzy\u0107 kolekcj\u0119 i zbudowa\u0107 ca\u0142kowicie now\u0105 instytucj\u0119 \u2013 chocia\u017c jej sercem by\u0142y wci\u0105\u017c zbiory z \u0141uga\u0144ska. Niestety Starobielsk r\u00f3wnie\u017c jest teraz pod okupacj\u0105. Mi\u0142owanowa musia\u0142a czym pr\u0119dzej wyje\u017cd\u017ca\u0107 do Lwowa. Nie uda\u0142o jej si\u0119 zabra\u0107 niczego, z wyj\u0105tkiem jednego rosyjskiego wojskowego spadochronu. Wci\u0105\u017c stara si\u0119 kontynuowa\u0107 swoj\u0105 prac\u0119, ale jej losy uzmys\u0142awiaj\u0105, ile stracili\u015bmy. Nasuwaj\u0105 te\u017c pytanie, co tak naprawd\u0119 tworzy instytucj\u0119 sztuki \u2013 czy czasem nie wystarcz\u0105 ludzie zdeterminowani, aby na jej rzecz pracowa\u0107?<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fot. Tony Prikryl. \u017bo\u0142nierze radzieccy \u201eewakuowali\u201d ukrai\u0144skie dzie\u0142a. Dzi\u015b Rosjanie kradn\u0105 otwarcie Joanna Koz\u0142owska Z Marij\u0105 \u0141a\u0144ko rozmawia Joanna Koz\u0142owska \u201eZdecydowali\u015bmy, \u017ce to ja, bezdzietna i bez innych zale\u017cnych ode mnie os\u00f3b, zajm\u0119 si\u0119 transportem \u00abFontanny\u00bb do Wenecji. Dotarcie do zachodniej granicy Ukrainy zaj\u0119\u0142o mi oko\u0142o sze\u015bciu dni. Dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi chcia\u0142y wydosta\u0107 si\u0119 z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101060"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=101060"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101060\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":101089,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101060\/revisions\/101089"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=101060"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=101060"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=101060"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}