![\"\"](\"https:\/\/jewish.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/cropped-logo.png\"){kind=logo}
<\/a>Podczas ostatniej wizyty w ksi\u0119garni na T\u0142omackiem naby\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 Ewy Ko\u017ami\u0144skiej-Frejlak pt.\u00a0\u201cPo Zag\u0142adzie. Praktyki asymilacyjne ocala\u0142ych jako strategie zadomawiania si\u0119 w Polsce (1944\/45-1950)\u201d<\/strong><\/span><\/a>. Ten ponad 550-stronicowy tom ukaza\u0142 si\u0119 dopiero co nak\u0142adem wydawnictwa \u017bIH. Autorka, badaczka zatrudniona w\u00a0\u017bIH<\/a>, jest specjalistk\u0105 od powojennej historii polskich \u017byd\u00f3w lub te\u017c \u2013 jak sama pisze \u2013 od powojennej historii \u201c\u017cydowskich Polak\u00f3w\u201d. Ale o tym wi\u0119cej za chwil\u0119.<\/span><\/p>\n Przedmiotem pracy s\u0105 strategie asymilacyjne polskich \u017byd\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych jako\u015b odnale\u017a\u0107 si\u0119 w powojennej polskiej rzeczywisto\u015bci. Po wst\u0119pnym opisie sytuacji okupacyjnej oraz traumy wychodz\u0105cych z podziemia czy te\u017c przyje\u017cd\u017caj\u0105cych z ZSRR \u017byd\u00f3w, autorka przechodzi do om\u00f3wienia trzech g\u0142\u00f3wnych zagadnie\u0144 b\u0119d\u0105cych przedmiotem jej zainteresowania: konwersji, zmiany nazwiska oraz wst\u0105pienia w zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski z osob\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 do \u201cspo\u0142eczno\u015bci wi\u0119kszo\u015bciowej\u201d, czyli polskiej. Te trzy tematy stanowi\u0105 o\u015b narracyjn\u0105 pracy i pozwalaj\u0105 nam zrozumie\u0107 dylematy ocala\u0142ych oraz obrane przez nich strategie asymilacyjne.<\/span><\/p>\n Zacz\u0105\u0107 wypada od podkre\u015blenia ogromu pracy w\u0142o\u017conej przez Ew\u0119 Ko\u017ami\u0144sk\u0105-Frejlak w omawiany tom. Ksi\u0105\u017cka oparta jest o podziwu godn\u0105 kwerend\u0119 przeprowadzon\u0105 w polskich archiwach pa\u0144stwowych i prywatnych, o studia prasy, o lektur\u0119 \u015bwiadectw \u017cydowskich, o lektur\u0119 korespondencji instytucji \u017cydowskich i pa\u0144stwowych oraz dog\u0142\u0119bn\u0105 znajomo\u015b\u0107 literatury naukowej. Autorka stara\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przeprowadzi\u0107 kwerend\u0119 w archiwach ko\u015bcielnych, kt\u00f3re \u2013 jako instytucje prywatne \u2013 rz\u0105dz\u0105 si\u0119 w\u0142asnymi prawami, a udost\u0119pnianie zasob\u00f3w badaczom z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie nale\u017cy do ich priorytet\u00f3w. Kilkunastostronicowy (s. 159-172) opis zmaga\u0144 Ko\u017ami\u0144skiej-Frejlak z oporem ko\u015bcielnej biurokracji sam w sobie warty jest uwa\u017cnej lektury i mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 swoist\u0105 \u201cmapk\u0105 pola minowego\u201d dla przysz\u0142ych badaczy.<\/span><\/p>\n Niezwykle ciekawy jest opis powojennej traumy ocala\u0142ych (rozdzia\u0142 II: \u201cBilans wojny\u201d). Autorka cytuje \u015bwiadectwa \u017byd\u00f3w, do kt\u00f3rych dociera, \u017ce ca\u0142y \u017cydowski \u015bwiat zosta\u0142 zg\u0142adzony, \u017ce najbli\u017csi nie \u017cyj\u0105, \u017ce ich mieszkania zaj\u0119li obcy ludzie, \u017ce ich dobytek ruchomy zosta\u0142 rozkradziony przez s\u0105siad\u00f3w, i \u017ce nie ma powrotu do \u017cycia takim, jakie znali. Czy te\u017c, jak pisze autorka: \u201cpowracaj\u0105c do swych przedwojennych miejsc zamieszkania, ocalali napotykali niech\u0119\u0107 du\u017cej cz\u0119\u015bci spo\u0142eczno\u015bci wi\u0119kszo\u015bciowej\u201d (s. 122). Ciekawe, \u017ce w przytoczonym w ksi\u0105\u017cce memorandum CK\u017bP, ocalali polscy \u017bydzi okre\u015bleni zostali jako \u201cludzie zniszczeni\u201d (s. 136). Doprawdy, straszne okre\u015blenie.<\/span><\/p>\n Rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony konwersji ocala\u0142ych na katolicyzm oparty jest, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, na aktach ko\u015bcielnych pochodz\u0105cych z czterech (spo\u015br\u00f3d czternastu czynnych obecnie) archidiecezji. Si\u0142\u0105 rzeczy dane s\u0105 do\u015b\u0107 fragmentaryczne, z czego autorka zdaje sobie \u015bwietnie spraw\u0119. Najcz\u0119stszym powodem przyj\u0119cia chrztu jest planowane ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Polk\u0105 lub Polakiem. Do\u015b\u0107 liczne s\u0105 te\u017c przypadki m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy podczas wojny, w ukryciu, stosowali \u201ckatolicki ketman\u201d, udawali katolik\u00f3w, a z czasem przyj\u0119li wiar\u0119 katolick\u0105 jako w\u0142asn\u0105 i po wojnie postanowili stan ten zalegalizowa\u0107 w oczach ko\u015bcio\u0142a. Kwesti\u0105 otwart\u0105 pozostaje jak wiele mo\u017cemy wnioskowa\u0107 z do\u015b\u0107 skromnej, geograficznie ograniczonej i licz\u0105cej sobie kilkaset os\u00f3b, pr\u00f3bki.<\/span><\/p>\n Najciekawszy (w opinii tego recenzenta) jest rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony zmianie nazwisk widzianej jako element strategii \u201czadamawiania si\u0119\u201d. Autorka dotar\u0142a do ma\u0142o znanych (lub nigdy wcze\u015bniej nie cytowanych) \u017ar\u00f3de\u0142, kt\u00f3re zarysowuj\u0105 t\u0142o do\u015b\u0107 masowego \u2013 mowa o tysi\u0105cach os\u00f3b \u2013 zjawiska. Z jednej strony wida\u0107 dylematy aparatu w\u0142adzy, gdzie zdania na temat zmiany nazwisk s\u0105 podzielone. Niekt\u00f3rzy decydenci wiedz\u0105, \u017ce \u201cpowr\u00f3t do dawnego nazwiska poci\u0105gn\u0105\u0142by za sob\u0105 dla zainteresowanych os\u00f3b nader ujemne skutki, a poza tym narazi\u0142by je na nieuzasadnion\u0105 zreszt\u0105 reakcj\u0119 i uprzedzenia ze strony niekt\u00f3rych warstw spo\u0142ecze\u0144stwa i wskutek tego utrudni\u0142by tym osobom, a cz\u0119sto uniemo\u017cliwi\u0142 ich sytuacj\u0119 \u017cyciow\u0105\u201d (s. 262). Inni urz\u0119dnicy stoj\u0105 na stra\u017cy bardziej bezdusznego legalizmu i -wierni przedwojennym przepisom \u2013 obstruuj\u0105. Czytamy: \u201cDemokracja nie legalizuje z\u0142a zrodzonego w czasie okupacji\u2026 wobec masowego charakteru prze\u015bladowa\u0144 okupant\u00f3w [\u2026.] w\u0142a\u015bnie z punktu widzenia demokratycznej polityki pa\u0144stwowej, tendencji do urzeczywistnienia pe\u0142nej swobody w u\u017cywaniu dobrze zdobytych przedmiotowych praw jest wskazany akt zatarcia \u015blad\u00f3w okupacji przez zniewolenie jednostek do powrotu do nazwiska prawdziwego\u201d (s. 271). Koniec ko\u0144c\u00f3w, w grudniu 1945 uchwalono Dekret o zmianie i ustalaniu imion i nazwisk, dopu\u015bci\u0142 do\u015b\u0107 liberaln\u0105 definicj\u0119 okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o ubiega\u0107 si\u0119 o zmian\u0119 nazwiska, otwieraj\u0105c tym samym drog\u0119 dla tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w do nowej, bezpieczniejszej, to\u017csamo\u015bci. Bardzo ciekawe s\u0105 te\u017c opisy dylemat\u00f3w \u017byd\u00f3w zmagaj\u0105cych si\u0119 z decyzj\u0105 (niekiedy pod presj\u0105 w\u0142adz) o zmianie nazwiska na \u201cbardziej polskie\u201d.<\/span><\/p>\n Ostatni rozdzia\u0142, oparty o informacje z zespo\u0142u CK\u017bP, opisuje najmniejsz\u0105 (nieco ponad trzystuosobow\u0105) grup\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy wst\u0105pili w zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski z Polk\u0105 b\u0105d\u017a Polakiem.<\/span><\/p>\n \u201cPo Zag\u0142adzie\u201d, jak wynika z bazy danych nauki polskiej, jest ksi\u0105\u017ckow\u0105 wersj\u0105 pracy doktorskiej obronionej przez Ko\u017ami\u0144sk\u0105-Frejlak w Instytucie Stosowanych Nauk Spo\u0142ecznych w Warszawie. Przerobienie pracy doktorskiej w ksi\u0105\u017ck\u0119 nadaj\u0105c\u0105 si\u0119 do publicznej konsumpcji, to \u2013 o czym wiedz\u0105 wszyscy do\u015bwiadczeni w tej dziedzinie \u2013 proces d\u0142ugotrwa\u0142y, bolesny i nie zawsze zwie\u0144czony sukcesem. Po pierwsze, praca doktorska (w humanistyce, rzecz jasna) zawiera\u0107 powinna szeroko rozbudowan\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 metodologiczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 w wypadku ksi\u0105\u017cek zredukowa\u0107 trzeba do niezb\u0119dnego minimum. Po drugie, doktorat cz\u0119sto oparty jest o \u017cargon naukowy, kt\u00f3ry dla czytelnika cho\u0107 troch\u0119 oddalonego od danej tematyki jest trudny do przyj\u0119cia. Po trzecie, praca doktorska obci\u0105\u017cona jest ogromnym \u201cnawisem\u201d odwo\u0142a\u0144 do literatury fachowej oraz ogromnym bogactwem szczeg\u00f3\u0142u, kt\u00f3re razem tworz\u0105 labirynt, w kt\u00f3rym osoby spoza w\u0105skiego grona specjalist\u00f3w skutecznie si\u0119 gubi\u0105. Wszystkie te problemy trzeba rozwi\u0105za\u0107 zanim praca doktorska trafi do r\u0105k czytelnika w postaci ksi\u0105\u017cki. Je\u017celi Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 \u201cprzerobienia\u201d pracy doktorskiej na ksi\u0105\u017ck\u0119, to nie by\u0142 to wysi\u0142ek do ko\u0144ca zwie\u0144czony powodzeniem.<\/span><\/p>\n Jednym z przejaw\u00f3w tego problemu s\u0105 niezwykle rozbudowane i obszerne om\u00f3wione statystyki ocala\u0142ych (s. 95-104), co nie jest czytelnikowi na dobr\u0105 spraw\u0119 wcale potrzebne. Istniej\u0105 na ten temat dobre i niedawno wydane studia, kt\u00f3re autorka zreszt\u0105 cytuje. Prosty odsy\u0142acz za\u0142atwi\u0142by spraw\u0119, a wielopi\u0119trowo spi\u0119trzone przypisy dodatkowo utrudniaj\u0105 lektur\u0119 tekstu. Tabelki i wykresy (za\u0142\u0105czone w aneksie, na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki) mog\u0142y zosta\u0107 przeniesione do g\u0142\u00f3wnego tekstu, gdzie z powodzeniem zast\u0105pi\u0142yby do\u015b\u0107 niejasne fragmenty wywod\u00f3w statystycznych. Podobnie rzecz si\u0119 ma z om\u00f3wieniem statystyki i metodologii dotycz\u0105cej ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych (s. 405-415).<\/span><\/p>\n Je\u017celi chodzi o w\u0105tpliwo\u015bci natury metodologicznej to w oczach tego recenzenta obj\u0119cie wsp\u00f3lnym terminem \u201cOcalali\u201d zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119 pod okupacj\u0105 hitlerowsk\u0105, jak i tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119 w g\u0142\u0119bi Zwi\u0105zku Sowieckiego, i kt\u00f3rzy nigdy nie zaznali niemieckiego terroru, kt\u00f3rzy nigdy nie byli wystawieni na praktyk\u0119 Zag\u0142ady, jest pewnym nadu\u017cyciem. Zgoda, po wojnie, w Polsce, obie grupy by\u0142y nara\u017cone na podobne reakcje ze strony \u201cspo\u0142ecze\u0144stwa wi\u0119kszo\u015bciowego\u201d, ale czy to oznacza, \u017ce mo\u017cna ich wszystkich okre\u015bli\u0107 jako \u201cOcala\u0142ych\u201d? W\u0105tpi\u0119.<\/span><\/p>\n Id\u0105c dalej tym samym tropem, trzeba gor\u0105co zaprotestowa\u0107 przeciwko zwrotowi \u201c\u017cydowscy Polacy\u201d, kt\u00f3rym raczy nas autorka od pocz\u0105tku do ko\u0144ca ksi\u0105\u017cki. W odniesieniu do polskich \u017byd\u00f3w, Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak pisze: \u201cnazywam ich mi\u0119dzy innymi \u017cydowskimi Polakami (w odr\u00f3\u017cnieniu od Polak\u00f3w nie\u017cydowskich) odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 tym samym do koncepcji wsp\u00f3lnoty obywatelskiej [\u2026.] jestem \u015bwiadoma, \u017ce w poj\u0119ciu tym komponent opisowy, spotyka si\u0119 z postulatywnym\u201d. (s. 28). Owszem, mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce \u201ckomponent postulatywny\u201d dominuje nad opisowym, bo \u2013 jako \u017cywo \u2013 \u017caden znany mi polski \u017byd nigdy nie okre\u015bli\u0142by si\u0119 jako \u201c\u017cydowski Polak\u201d, a poj\u0119cie \u201cwsp\u00f3lnoty obywatelskiej\u201d niestety nie rozci\u0105ga\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas na \u017byd\u00f3w. Zwrot ten jest przyk\u0142adem \u201cmisyjnego\u201d anachronizmu, na kt\u00f3ry w ksi\u0105\u017cce historycznej nie powinno by\u0107 miejsca.<\/span><\/p>\n Konsekwentne stosowanie niefortunnego zwrotu prowadzi do nast\u0119puj\u0105cych sytuacji: \u201cNieliczni \u017cydowscy Polacy\/Nieliczne \u017cydowskie Polki, kt\u00f3rzy\/kt\u00f3re w czasie wojny po\u015blubili\/\u0142y nie-\u017byd\u00f3w, kierowali\/\u0142y si\u0119 zapewne podobnymi pobudkami jak ci wszyscy, kt\u00f3rzy pobierali si\u0119 we w\u0142asnym kr\u0119gu\u201d. (s. 434). Przykro mi, ale tak si\u0119 po prostu nie pisze. Autorka sama zreszt\u0105 raz po raz wypada z przyj\u0119tej konwencji i porzucaj\u0105c sztuczn\u0105 form\u0119, pisze po prostu o \u201c\u017bydach\u201d i o \u201cPolakach\u201d, co jest zgodne z historycznymi realiami oraz z oczekiwaniami czytelnika.<\/span><\/p>\n No i na koniec warto wspomnie\u0107 o jednostronicowym \u201ewprowadzeniu od wydawcy\u201d, czyli zupe\u0142nie niepotrzebnym komentarzu Moniki Krawczyk, dyrektorki \u017bIH nominatki ministra Gli\u0144skiego, wiernej sojuszniczki polskich nacjonalist\u00f3w. Autorka nie mia\u0142a najpewniej nic wsp\u00f3lnego z tym niefortunnym wtr\u0119tem i mo\u017cemy jej tylko \u017cyczy\u0107 aby w przysz\u0142ym wydaniu ta przykra sytuacja si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142a.<\/span><\/p>\n Reasumuj\u0105c: przeczyta\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 Ewy Ko\u017ami\u0144skiej-Frejlak od deski do deski i z zainteresowaniem. To wa\u017cna pozycja, kt\u00f3ra m\u00f3wi nam wiele nowego o Polakach i o \u017bydach w latach bezpo\u015brednio powojennych. Autorka dotar\u0142a do nowych, ciekawych \u017ar\u00f3de\u0142 i przywr\u00f3ci\u0142a pami\u0119ci studia, o kt\u00f3rych ma\u0142o kto dzi\u015b pami\u0119ta. Szkoda tylko, \u017ce praca \u201cPo Zag\u0142adzie\u201d napisana jest w spos\u00f3b tak hermetyczny, \u017ce szeroka rzesza potencjalnych czytelnik\u00f3w najprawdopodobniej zaw\u0119zi si\u0119 do niewielkiego grona specjalist\u00f3w i badaczy przedmiotu.<\/span><\/p>\n Jan Grabowski<\/em><\/p>\n<\/div>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> \u201cPowr\u00f3t do dawnego nazwiska poci\u0105gn\u0105\u0142by za sob\u0105 ujemne skutki\u201d. Recenzja ksi\u0105\u017cki Ewy Ko\u017ami\u0144skiej-Frejlak Jan Grabowski 1 STYCZNIA 2023 Podczas ostatniej wizyty w ksi\u0119garni na T\u0142omackiem naby\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 Ewy Ko\u017ami\u0144skiej-Frejlak pt.\u00a0\u201cPo Zag\u0142adzie. Praktyki asymilacyjne ocala\u0142ych jako strategie zadomawiania si\u0119 w Polsce (1944\/45-1950)\u201d. Ten ponad 550-stronicowy tom ukaza\u0142 si\u0119 dopiero co nak\u0142adem wydawnictwa \u017bIH. Autorka, badaczka zatrudniona […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101087"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=101087"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101087\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":101097,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101087\/revisions\/101097"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=101087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=101087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=101087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
![](\"https:\/\/jewish.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/kozminska-frejlak-ksiazka-po-zagladzie-700x437.jpg\")
<\/p>\n