{"id":101201,"date":"2023-01-10T17:09:34","date_gmt":"2023-01-10T15:09:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=101201"},"modified":"2023-01-10T10:10:40","modified_gmt":"2023-01-10T08:10:40","slug":"16-09-76","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=101201","title":{"rendered":"Ginczanka jako pole walki (o znaczenia)"},"content":{"rendered":"

Zuzanna Ginczanka. Fot. Muzeum Literatury<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Ginczanka jako pole walki (o znaczenia)<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Bo\u017cena Keff, Agata Araszkiewicz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Liryczna, awangardowa i na wskro\u015b feministyczna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Zuzanny Ginczanki, odczytywana po latach na nowo, sprawia, \u017ce staje si\u0119 ona bohaterk\u0105 nie tylko polskiej, ale te\u017c coraz bardziej europejskiej wyobra\u017ani oraz inspiracj\u0105 dla nowego pokolenia artystek i tw\u00f3rc\u00f3w. Wbrew pr\u00f3bom odwrotu od interpretacji jej poezji i biografii jako kulturowego wyzwania.<\/span><\/p>\n

Zuzanna Ginczanka (1917\u20131944) to poetka, kt\u00f3ra w ostatnich latach wy\u0142oni\u0142a si\u0119 z zapomnienia, by wzbudzi\u0107 czasem nami\u0119tne wr\u0119cz zainteresowanie. W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym m\u0142oda autorka b\u0142yskawiczne przeciera\u0142a swoje literackie szlaki i jako dwudziestolatka mia\u0142a ju\u017c w\u0142asny poetycki idiom. Gdy w latach 30. z R\u00f3wnego Wo\u0142y\u0144skiego przyjecha\u0142a na studia do Warszawy, by\u0142a rozpoznawaln\u0105 postaci\u0105 w kr\u0119gach literackich, a patronatu udziela\u0142 jej Julian Tuwim, zachwycony jej talentem.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli Ginczanka po latach zapomnienia powraca dzisiaj jako wizerunek inno\u015bci, to tak\u017ce dlatego, \u017ce istnieje potrzeba, \u017ceby mo\u017cna j\u0105 by\u0142o pomie\u015bci\u0107 w polskiej przestrzeni kulturowej\u00a0w ca\u0142o\u015bci,<\/strong>\u00a0integralnie<\/strong>; z tym, co i jak pisa\u0142a, z jej \u017cyciem i losem, i z tym, jak swoj\u0105 polsk\u0105 akulturacj\u0119 szyderczo podsumowa\u0142a w ostatnim wierszu\u00a0*** (Non omnis moriar<\/em>)\u2026<\/a>\u00a0Swoje \u017cydowskie pochodzenie i kulturow\u0105 asymilacj\u0119, kt\u00f3ra w m\u0119skocentrycznej bohemie dwudziestolecia dawa\u0142a jej ambiwalentny status \u201epi\u0119knej \u017byd\u00f3wki\u201d, poetka wyra\u017ca\u0142a w wierszach jako \u015bwiadome poczucie inno\u015bci i p\u0142yn\u0105c\u0105 z niego si\u0142\u0119 my\u015bli i wyobra\u017ani, kt\u00f3ra mog\u0142aby przeformu\u0142owa\u0107 i przewarto\u015bciowa\u0107 zastane kody. Si\u0142\u0105 poezji Ginczanki jest eksperymentuj\u0105cy awangardowo liryzm, najsilniej skupiony wok\u00f3\u0142 szlak\u00f3w egzystencjalnych, jakie uwa\u017cnie przemierza\u0142a, \u201eby siebie rozproszon\u0105\/ tutaj znale\u017a\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Z dzisiejszej perspektywy wida\u0107, \u017ce Ginczanka zajmuje na mapie polskiego wzoru kultury miejsce podw\u00f3jnego wykluczenia \u2013 jako \u017byd\u00f3wka i jako kobieta. Dla cz\u0119\u015bci badaczy i badaczek jej tw\u00f3rczo\u015bci jest to bardzo istotne, inni maluj\u0105 pejza\u017c wok\u00f3\u0142 niej pastelami. Nie sta\u0142a po stronie tradycyjnego porz\u0105dku; by\u0142a asymilowan\u0105, \u015bwieck\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0105, i samo to poci\u0105ga\u0142o za sob\u0105 jej emancypacyjn\u0105, o\u015bwieceniow\u0105 postaw\u0119. Nie wyznawa\u0142a tradycyjnej hierarchii tego, co duchowe i co materialne, przewarto\u015bciowywa\u0142a kobiece toposy kultury, radykalnie manifestowa\u0142a cielesno\u015b\u0107 swojego bytu i zmys\u0142owo\u015b\u0107 j\u0119zyka, organiczno\u015b\u0107 naszego bycia w naturze i naturalno\u015b\u0107 bycia w kulturze.<\/span><\/p>\n

Wszystko to powoduje, \u017ce posta\u0107 Zuzanny Ginczanki \u2013 jej poezja, biografia i wizerunek \u2013 ostatnimi laty prze\u017cywa\u0142a w polskiej kulturze okres wzmo\u017conej recepcji i reinterpretacji. Pocz\u0105tkiem by\u0142o oczywi\u015bcie edytorskie opracowanie r\u0119kopis\u00f3w i pierwsze opracowania krytyczno-literackie. Na pocz\u0105tku lat 90. dokona\u0142a tego Izolda Kiec\u00a0[1]<\/a>, kt\u00f3rej rola w tym aspekcie jest ogromna.<\/span><\/p>\n

Nast\u0119pnie w swej pracy \u201eWypowiadam wam moje \u017cycie\u201d. Melancholia Zuzanny Ginczanki<\/em>\u00a0(2001)\u00a0[2]<\/a>\u00a0Agata Araszkiewicz (wsp\u00f3\u0142autorka niniejszego tekstu) pokaza\u0142a Ginczank\u0119 w optyce zwielokrotnionego wykluczenia, kt\u00f3remu podlega\u0142a poetka, co ujawnia\u0142o tak\u017ce potencja\u0142 p\u0142yn\u0105cy z dystansu, z niemo\u017cno\u015bci prostej przynale\u017cno\u015bci oraz si\u0142\u0119 jej poetyckiego s\u0142owa.<\/span><\/p>\n

Ginczanka \u2013 fantazmatyczny tekst kultury<\/strong><\/h4>\n

Tak widziana Ginczanka, poetka bez polskiego paszportu\u00a0[3]<\/a>, staje si\u0119 swoistym wyzwaniem to\u017csamo\u015bciowym i symbolicznym dla kanonu polskiej literatury. Za ksi\u0105\u017ck\u0105 Araszkiewicz poszed\u0142 projekt wystawy sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, kt\u00f3rym si\u0119 merytorycznie opiekowa\u0142a\u00a0[4]<\/a>, pokazywanej w Warszawie, Krakowie i we Lwowie\u00a0Zuzanna Ginczanka. Tylko szcz\u0119\u015bcie jest prawdziwym \u017cyciem (2015\u20132018)<\/em>, w kt\u00f3rej udzia\u0142 wzi\u0119li liczni arty\u015bci sztuk wizualnych. Jedni odnosili si\u0119 do Ginczanki po\u015brednio, inni bezpo\u015brednio i zazwyczaj do jej najbardziej znanej\u00a0fotografii<\/a>\u00a0\u2013 emblematu jej osoby (Krystyna Piotrowska, Maya Gordon, Hubert Czerepok, Dominik Ja\u0142owi\u0144ski, Maldoror kreator mody).<\/span><\/p>\n

Po okresie reedycji tomik\u00f3w Ginczanki (przez Alessandro Ament\u0119, Tadeusza D\u0105browskiego, Araszkiewicz oraz wydanie wierszy zebranych przez Izold\u0119 Kiec\u00a0[5]<\/a>) nadszed\u0142 czas na obecno\u015b\u0107 poetki w innych tekstach kultury o wzgl\u0119dnie szerokim zasi\u0119gu, jak spektakle teatralne czy performanse. Prace naukowe, eseje, edycje tomik\u00f3w, realizacje artystyczne i teatralne przyczyni\u0142y si\u0119 do utrwalania miejsca Ginczanki w polskiej kulturze. W tym, jak rozumiemy i czytamy dzi\u015b jej poezj\u0119 pisan\u0105 w ci\u0105gu niespe\u0142na trzydziestoletniego, brutalnie przerwanego przez Holocaust \u017cycia, znaczenie ma ka\u017cdy niuans.<\/span><\/p>\n

Jest to znacz\u0105cy fenomen, \u017ce w ostatnich latach powsta\u0142o wiele realizacji kulturowych\u00a0[6]<\/a>\u00a0odnosz\u0105cych si\u0119 wprost do biografii i poezji Zuzanny Ginczanki. We wszystkich tych realizacjach poetka jest postrzegana jako Inna, kt\u00f3ra jest\u00a0jednocze\u015bnie<\/strong>\u00a0immanentn\u0105 tre\u015bci\u0105 i si\u0142\u0105 polskiej kultury, kt\u00f3r\u0105 te realizacje cz\u0119sto traktuj\u0105 ze sprawiedliwym krytycyzmem. Ginczanka uciele\u015bnia (to w jej wypadku wa\u017cne s\u0142owo) ten aspekt kultury, w kt\u00f3rym rodzi si\u0119 sprzeciw wobec wyklucze\u0144. W jej przes\u0142aniu poetyckim odczytujemy pragnienie uczu\u0107, kontemplacj\u0119 \u015bwiata, z kt\u00f3rym czuje si\u0119 organiczn\u0105 jedno\u015bci\u0105. To najog\u00f3lniejsze znaczenie stanowi sprzeciw wobec mowy nienawi\u015bci, antysemityzmu, mizoginii, prawicowego ultrapopulizmu; wszelkiej przemocy.<\/span><\/p>\n

W tych realizacjach Ginczanka bywa postaci\u0105 rozsadzaj\u0105c\u0105 ramy schematycznie rozumianej polsko\u015bci, poszerzaj\u0105c\u0105 granice \u201enormy\u201d, mi\u0119dzy innymi dla rozumienia seksualno\u015bci. Wyra\u017ca kobiec\u0105 samo\u015bwiadomo\u015b\u0107. Pokazuje eksplorowanie przyrody, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca za w\u0142asny \u017cywio\u0142, a poznanie go by\u0142o jej niezb\u0119dne dla budowania w\u0142asnej egzystencjalnej samo\u015bwiadomo\u015bci. Jej tw\u00f3rcze spe\u0142nianie si\u0119 zosta\u0142o zderzone z antycywilizacyjnym uderzeniem Zag\u0142ady, i realizacje te niejednokrotnie ods\u0142aniaj\u0105 dos\u0142own\u0105 wyrw\u0119, jaka zosta\u0142a po przerwanym bardzo m\u0142odo \u017cyciu poetki afirmuj\u0105cej materialno\u015b\u0107, cielesno\u015b\u0107, momentalno\u015b\u0107 \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Realizacje te mia\u0142y najr\u00f3\u017cniejsze formy \u2013 od sztuki teatralnej i monodramu (Marcin K\u0105cki, Piotr Rowicki), przez multimedialne widowisko (Gabi von Seltmann), queerowy performans (Vala. T. Fo\u0142tyn). Ginczance po\u015bwi\u0119cono dwa filmy dokumentalne \u2013 w\u0142osko-polski z 2014 roku\u00a0Urwany wiersz<\/em>\u00a0(re\u017c. Mary Mirka Milo, scenariusz Alessandro Amenta) oraz najnowszy, francusko-polski z 2022 roku\u00a0Nie ca\u0142a umr\u0119<\/em>\u00a0(re\u017c. Joanna Grudzi\u0144ska, konsultacja merytoryczna Agata Araszkiewicz). Oba obrazy skupiaj\u0105 si\u0119 na radykalnej pozycji Ginczanki jako \u201ezasymilowanej Obcej\u201d wobec kultury europejskiej. W filmie francusko-polskim postawiono akcent na feministyczn\u0105 wymow\u0119 dzie\u0142a poetki, dzisiaj nie tylko aktualn\u0105, ale wr\u0119cz polityczn\u0105. Ginczanka, poprzez wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 swojej pozycji, widzianej jako kulturowe wyzwanie, poprzez oba te filmy staje si\u0119 bohaterk\u0105 szerszej ni\u017c tylko polska, wyobra\u017ani. \u201eTa bardzo m\u0142oda kobieta o temperamencie lirycznym i feministycznym sta\u0142a si\u0119 od 1935 roku podziwian\u0105 postaci\u0105 poetyckiej awangardy. [\u2026] Wojna j\u0105 dogoni\u0142a, w ko\u0144cu zosta\u0142a zadenuncjowana i zabita [\u2026] a mimo to starczy\u0142o jej czasu, by ognistymi literami przywo\u0142a\u0107, w tym polskim j\u0119zyku, kt\u00f3ry by\u0142 tak\u017ce j\u0119zykiem jej kat\u00f3w, m\u0119cze\u0144stwo ludzi, do kt\u00f3rych do\u0142\u0105czy\u0142a\u201d \u2013 napisa\u0142 krytyk \u201eLe Monde\u201d Jacques Mandelbaum.<\/span><\/p>\n

Ginczanka jako poetka powo\u0142ana przez sztuk\u0119 na emblematyczn\u0105 posta\u0107 kultury pokrywa spory obszar problem\u00f3w i temat\u00f3w. Syntetyzuj\u0105c, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce wszystkie one dotycz\u0105 postulatu w\u0142\u0105czenia r\u00f3\u017cnych grup wykluczonych i pi\u0119tnowanych w bezpieczny obszar kulturowej i prawnej \u201enormy\u201d. Wielkie znaczenie ma jej ostatni wiersz *** (Non omnis moriar<\/em>),\u00a0<\/em>w kt\u00f3rym dekonstruuje polskie mity z \u201edos\u0142ownie krwaw\u0105 ironi\u0105\u201d (jak pisa\u0142a Bo\u017cena Keff, wsp\u00f3\u0142autorka niniejszego tekstu, w pracy\u00a0Posta\u0107 z cieniem<\/em>) oraz, jak okre\u015bli\u0142a to Agata Araszkiewicz, sta\u0107 j\u0105 by\u0142o na to, by \u201ewypowiedzie\u0107 wam\/nam w\u0142asne \u017cycie\u201d, wobec tego, jak zosta\u0142a opuszczona, odrzucona, jak sta\u0142a si\u0119 celem polskiej nienawi\u015bci, jak by\u0142a \u015bcigana. Wyci\u0105gn\u0119\u0142a konsekwencje z tego, w jakiej sytuacji znalaz\u0142a si\u0119 w czasie wojny \u2013 wobec Polak\u00f3w \u2013 i wypowiedzia\u0142a to, nazwa\u0142a ogromne samo-oszustwo polskiej (romantycznej) mitologii, i wszelkiej mitologii, w tym cywilizacyjnej. Nazi\u015bci byli katami, oczywi\u015bcie. Od nich Ginczanka, jak wszyscy polscy \u017bydzi, nie spodziewa\u0142a si\u0119 uchylenia wyroku. (By\u0107 mo\u017ce co\u015b w tym by\u0142o, \u017ce Gombrowicz, rewelacyjny m\u0142ody homoseksualny pisarz, i Ginczanka, poetka, feministka, \u017byd\u00f3wka siadywali przy jednym stoliku w \u201eZodiaku\u201d i byli zaprzyja\u017anieni).<\/span><\/p>\n

Odwr\u00f3t<\/strong><\/h4>\n

W obszarze bada\u0144 literackich warto wymieni\u0107 kilka tom\u00f3w pokonferencyjnych, zwi\u0105zanych ze stuleciem urodzin poetki (\u2026jak burgund pod \u015bwiat\u0142o. Ginczanka w stulecie urodzin<\/em>,\u00a0Swojsko\u015b\u0107, obco\u015b\u0107, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Wok\u00f3\u0142 Zuzanny Ginczanki\u00a0<\/em>[7]<\/a>).\u00a0<\/em>Ale opr\u00f3cz tego na mapie ginczankologii pojawi\u0142y si\u0119 przynajmniej dwa wyra\u017ane punkty interpretacyjne, kt\u00f3re stanowi\u0105\u00a0odwr\u00f3t<\/strong>\u00a0od rozumienia Ginczanki jako kulturowego wyzwania. Poetka przestaje by\u0107 rodzajem ikony czy teatralnej maski, zdolnej wyrazi\u0107 tych, kt\u00f3rzy swoj\u0105 opresjonowan\u0105 inno\u015b\u0107 chc\u0105 manifestowa\u0107, postuluj\u0105c nadanie jej praw i wch\u0142oni\u0119cie do \u201enormy\u201d, bez niwelowania specyfiki inno\u015bci. Mamy tu na my\u015bli ci\u0105g publikacji Izoldy Kiec \u2013 naukowo-eseistyczn\u0105\u00a0Szoszana znaczy Niewinna<\/em>\u00a0(2019) oraz popularn\u0105 biografi\u0119\u00a0Zuzanna Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt<\/em>\u00a0(2020), a tak\u017ce esej literacki Jaros\u0142awa Miko\u0142ajewskiego\u00a0Cie\u0144 w cie\u0144. Za cieniem Zuzanny Ginczanki<\/em>\u00a0(2019)\u00a0[8]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o biografi\u0119 Ginczanki, ksi\u0105\u017cki naukowe Kiec s\u0105, jak pisa\u0142y\u015bmy, nieocenione. Badanie r\u0119kopis\u00f3w, akt, list\u00f3w, album\u00f3w profesorka podnios\u0142a do rangi osobnej sztuki rekonstrukcji \u017cycia poetki i jej drogi tw\u00f3rczej \u2013 dos\u0142ownie z nico\u015bci. Wspominane ju\u017c\u00a0Wiersze zebrane<\/em>\u00a0Ginczanki opracowuj\u0105 rozproszone utwory z przedwojennych wyda\u0144 gazetowych i r\u0119kopis\u00f3w. Zw\u0142aszcza ostatnia, najbardziej znana i popularna pozycja Kiec jest bogato udokumentowana i wyposa\u017cona w komentarze \u017ar\u00f3d\u0142owe, konteksty interpretacyjne i odniesienia. Za te wielkie zas\u0142ugi edytorskie nale\u017cy si\u0119 autorce wdzi\u0119czno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Od linii interpretacyjnej Kiec, wyra\u017canej w ostatnich publikacjach, musimy si\u0119 jednak zdecydowanie zdystansowa\u0107, gdy\u017c pomijaj\u0105 one dotychczasowy stan bada\u0144 literackich, a uciekaj\u0105c w swoist\u0105 \u201eprywatno\u015b\u0107\u201d interpretacji poezji Ginczanki, pozwalaj\u0105 bardziej wyra\u017ca\u0107 w\u0142asne pogl\u0105dy badaczki ni\u017c prowadzi\u0107 analiz\u0119 tej nowatorskiej \u2013 jak na sw\u00f3j czas, ale i nadal dzisiaj \u2013 tw\u00f3rczo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Feminizm, ekopoezja i nowy materializm<\/strong><\/h4>\n

Izolda Kiec z uporem podkre\u015bla, \u017ce Zuzanna Ginczanka nie by\u0142a feministk\u0105. My uwa\u017camy, \u017ce by\u0142a feministk\u0105 swoich czas\u00f3w, bo, cho\u0107 samo to poj\u0119cie wesz\u0142o w obieg dopiero w drugiej po\u0142owie XX wieku, to badaczkom i badaczom okresu dwudziestolecia znany jest fakt pos\u0142ugiwania si\u0119 w\u00f3wczas s\u0142owem \u201efeminizm\u201d w odniesieniu do literatury. Krytyka literacka mi\u0119dzywojnia nazwa\u0142a rok 1935 \u2013 a wi\u0119c tu\u017c przed debiutem Ginczanki \u2013 rokiem absolutnego triumfu \u201eartystycznego feminizmu\u201d (obecno\u015b\u0107 tw\u00f3rczy\u0144 i \u015bwiadomo\u015b\u0107 feministyczna odznaczy\u0142y si\u0119 wtedy najbardziej)\u00a0[9]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Poetka wyda\u0142a sw\u00f3j tomik w 1936 roku, a jej postawa tw\u00f3rcza oraz \u017cyciowa by\u0142a proemancypacyjna. Chcia\u0142a decydowa\u0107 o sobie samej, chcia\u0142a swobody i autonomii dla siebie jako kobiety. Mo\u017cliwe, \u017ce uwa\u017ca\u0142a, \u017ce p\u0142cie s\u0105 mocno okre\u015blone biologicznie, a mo\u017ce u\u017cywa\u0142a tego pogl\u0105du, \u017ceby \u201eusprawiedliwi\u0107\u201d swoje seksualne pragnienia i ciekawo\u015b\u0107 \u2013 jej edukacja by\u0142a w ko\u0144cu bli\u017csza modernizmu ni\u017c feminizmu. Nie spos\u00f3b znale\u017a\u0107 w jej poezji akceptacji dla tradycyjnego sposobu \u017cycia, dla mieszcza\u0144skiej rodziny czy dla podrz\u0119dnej roli kobiety. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 kwestionowanie norm genderowych Ginczanka zacz\u0119\u0142a bardzo wcze\u015bnie. Najlepiej obrazuj\u0105 to utwory\u00a0Bunt pi\u0119tnastolatek<\/em>\u00a0czy\u00a0Przypadek<\/em>\u00a0(oba napisa\u0142a, gdy mia\u0142a 16 lat), w kt\u00f3rych otwarcie m\u00f3wi o nier\u00f3wno\u015bciach zwi\u0105zanych z seksualn\u0105 kondycj\u0105 m\u0142odych dziewczyn i kobiet.<\/span><\/p>\n

Nie chc\u0105c przysta\u0107 na feministyczne odczytanie poezji Ginczanki, Kiec roztrz\u0105sa kondycj\u0119 Ginczanki tw\u00f3rczyni jako zjawiskowo pi\u0119knej poetki w m\u0119skocentrycznej subkulturze literackiej mi\u0119dzywojnia: \u201eJe\u015bli wi\u0119c my\u015blimy dzi\u015b o Ginczance jako o feministce, to dlatego, \u017ce zachowanie m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy j\u0105 otaczali, \u0142atwo daje si\u0119 wpisa\u0107 w feministyczne schematy \u2013 a nie z racji jej wierszy i tego, jaka by\u0142a\u201d\u00a0[10]<\/a>. Jest to jednak argument skonstruowany wed\u0142ug logiki b\u0142\u0119dnego ko\u0142a, bo nie spos\u00f3b oddzieli\u0107 seksistowskiego zachowania m\u0119\u017cczyzn tamtej epoki od \u201efeministycznych schemat\u00f3w\u201d, czyli krytycznego opisu seksistowskich wzor\u00f3w tradycyjnej m\u0119sko\u015bci naszych i dawniejszych czas\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wypowied\u017a ta pokazuje raczej, jak odleg\u0142y my\u015bleniu Izoldy Kiec jest idiom my\u015bli feministycznej, kt\u00f3ra dekonstruuj\u0105c przesz\u0142o\u015b\u0107, pozwala na zmian\u0119. Ods\u0142ania te\u017c histori\u0119 buntu i oporu. Badaczka uparcie dowodzi, \u017ce poezja Ginczanki nie by\u0142a feministyczna, pr\u00f3buj\u0105c tym samym zamaza\u0107 wywrotowy potencja\u0142 spu\u015bcizny poetki oraz skuteczno\u015b\u0107 bada\u0144 zwi\u0105zanych z feministyczn\u0105 teori\u0105 i krytyk\u0105 literack\u0105 (stosowanych przez Araszkiewicz czy Keff), kt\u00f3re pozwoli\u0142y ukaza\u0107 odr\u0119bne miejsce Ginczanki (klucz feministyczny jest bowiem wobec Ginczanki po prostu bardziej skuteczny i otwieraj\u0105cy wi\u0119cej sens\u00f3w). Kiec sama przesz\u0142a interpretacyjn\u0105 drog\u0119 od uniwersalizowania do wyk\u0142adni pseudofeministycznej, kt\u00f3ra \u015bwietnie si\u0119 nadaje do tego, by przez nierozumienie feminizm Ginczanki dyskredytowa\u0107 i odrzuca\u0107\u00a0[11]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Tymczasem poezja Ginczanki w\u0142a\u015bnie brzmi najdobitniej, gdy \u201eprze-pisuje\u201d i odnawia kulturowe mity zwi\u0105zane z kobieco\u015bci\u0105 (jak biblijna Ewa czy Sulamit i Beatrycze), podwa\u017ca porz\u0105dek kultury oparty na represji znacze\u0144 zwi\u0105zanych z tym, co kobiece, i proponuje je przewarto\u015bciowa\u0107. Chodzi o sprawy tak zasadnicze jak podzia\u0142y pasywno\u015b\u0107\u2013aktywno\u015b\u0107, dusza\u2013cia\u0142o, m\u0119sko\u015b\u0107\u2013kobieco\u015b\u0107, kt\u00f3re organizuj\u0105 nasze my\u015blenie. Ginczanka postuluje uznanie praw seksualnych kobiet (Kobieta<\/em>) i tematyzuje prac\u0119 seksualn\u0105 (wspomniany ju\u017c wiersz\u00a0Przypadek<\/em>). Poezja ta, \u015bci\u015ble zakotwiczona w alienuj\u0105cym do\u015bwiadczeniu bycia wpisan\u0105 w obraz \u201epi\u0119knej \u017byd\u00f3wki\u201d w narastaj\u0105cym antysemityzmie lat 30. w polskiej bohemie, przerabia je na manifest si\u0142y p\u0142yn\u0105cej z pozycji outsiderki.<\/span><\/p>\n

W sensie filozoficznym Ginczanka wydobywa na \u015bwiat\u0142o dzienne materialno\u015b\u0107 \u015bwiata i natury (a tak\u017ce j\u0119zyka), cielesn\u0105 natur\u0119 do\u015bwiadczania \u015bwiata, doznawania przyrody, zwierz\u0105t i ludzi. To sta\u0142y motyw jej poezji. Uprzedza tym samym\u00a0najwa\u017cniejsze tezy jednego z naj\u017cywiej rozwijaj\u0105cych si\u0119 dzi\u015b nurt\u00f3w filozofii feministycznej, czyli nowego materializmu<\/strong>\u00a0[12]<\/a>. Jest now\u0105 materialistk\u0105\u00a0avant la lettre\u00a0<\/em>w takim sensie, \u017ce \u015bwiat jest u niej homogenicznie materialny, gdy\u017c nigdy nie widzi go dualistycznie. \u201eSama jestem ziemi\u0105\u201d, m\u00f3wi, i \u201esama jestem niebem\u201d, spo\u015br\u00f3d wszystkich pierwiastk\u00f3w, z jakich zbudowany jest nasz \u015bwiat, nasz kosmos, musi \u201etutaj siebie rozproszon\u0105 znale\u017a\u0107\u201d, inaczej \u2013 musi si\u0119 ustanowi\u0107 jako byt materialny, psychiczny i duchowy (o ile tym ostatnim s\u0142owem nazwiemy te sublimacje \u017cycia, kt\u00f3rymi zajmuje si\u0119 sztuka).<\/span><\/p>\n

Ginczanka jak ma\u0142o kto w polskiej kulturze dystansowa\u0142a si\u0119 od kultury romansu, mitu romantycznej mi\u0142o\u015bci. Nie chcia\u0142a zalot\u00f3w, tego ca\u0142ego teatru p\u0142ci. Chcia\u0142a \u015bwiata, w kt\u00f3rym mog\u0142aby by\u0107 s\u0142yszan\u0105\u00a0[13]<\/a>, kt\u00f3ry pozwoli, aby wybrzmia\u0142o jej poetyckie przes\u0142anie, by m\u00f3c znie\u015b\u0107 hierarchie patriarchalnej kultury: nami\u0119tno\u015bci (przypisywanej kobieco\u015bci) i m\u0105dro\u015bci (przypisywanej m\u0119sko\u015bci). Wiersze Ginczanki, zw\u0142aszcza dzisiaj, staj\u0105 si\u0119 zrozumia\u0142e w kontek\u015bcie filozofii feministycznej, kt\u00f3ra tak\u017ce postuluje inny, niepatriarchalny spos\u00f3b widzenia cia\u0142a i materii, przyrody i immanencji\u00a0[14]<\/a>. Jej manifestacyjne sformu\u0142owania nie m\u00f3wi\u0105 \u201ejestem blisko przyrody\u201d, ale \u2013 \u201ejestem przyrod\u0105\u201d, jak wers: \u201eNie jestem niczym innym jak m\u0105dr\u0105 odmian\u0105 zwierz\u0105t\u201d (Deklaracja<\/em>).<\/em>\u00a0Natura, byty o\u017cywione i przedmioty u Ginczanki s\u0105 zawsze obecne materialnie, poetyckie do\u015bwiadczanie ich jest uciele\u015bnione; materia wchodzi w relacje z cielesn\u0105 obecno\u015bci\u0105 podmiotu, kt\u00f3rego (kobiece) cia\u0142o staje si\u0119 wywrotowo namacalne, uwypuklaj\u0105c kontekst otaczaj\u0105cego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Przemoc filosemicka\u00a0[15]<\/a>, czyli wpisanie do herbu<\/strong><\/span><\/h4>\n

Sw\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119\u00a0Szoszana znaczy Niewinna<\/em>\u00a0Izolda Kiec, pomijaj\u0105c stan bada\u0144 nad tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 poetki, prowadzi w konwencji intymnego spotkania. Kiec w\u0142a\u015bciwie staje si\u0119 tu, jak sama si\u0119 okre\u015bla, \u201emam\u0105 Sanki z Vb\u201d\u00a0[16]<\/a>, autork\u0105 o specjalnym statusie.<\/span><\/p>\n

Przyk\u0142adem niech b\u0119dzie bardzo znacz\u0105cy wiersz\u00a0W skwar<\/em>, w kt\u00f3rym Ginczanka zapisuje specyficzn\u0105 scen\u0119 antyzwiastowania. Narracja utworu podkre\u015bla jedno\u015b\u0107 dziewczyny, bohaterki wiersza, i przyrody, kiedy w po\u0142udniowy skwar wszystko jest ostatecznie i ostentacyjnie cielesne, materialne. W ten skwar prorok poucza dziewczyn\u0119, nazbyt \u201ecielesn\u0105\u201d, o duszy. Dziewczyna prze\u017cywa siebie w ca\u0142kowitym uciele\u015bnieniu i patrz\u0105c po: \u201ew\u0142asnych piersiach, udach i nogach, w smagl\u0105cym si\u0119 \u017ce\u0144sko \u0142onie\/nie przyj\u0119\u0142a, odrzuci\u0142a Boga\u201d.<\/span><\/p>\n

Ta mocna scena z \u201e\u0142onem\u201d, kt\u00f3re odrzuca Boga, jest koherentnym przyk\u0142adem poetyckiej feministycznej praktyki Ginczanki. W pierwotnym zapisie wiersza, kt\u00f3ry opracowa\u0142a z r\u0119kopis\u00f3w Izolda Kiec, brzmia\u0142o to \u201ew tonie\u201d. Ginczanka podobnie pisa\u0142a \u201e\u0142\u201d i \u201et\u201d, a Kiec uzna\u0142a taki zapis za bardziej \u201euniwersalny\u201d\u00a0[17]<\/a>. Odczytanie \u201ew \u0142onie\u201d zaproponowa\u0142a Araszkiewicz w swoim wydaniu wierszy Ginczanki\u00a0M\u0105dro\u015b\u0107 jak rozkosz<\/em>, podaj\u0105c i uzasadniaj\u0105c tak\u0105 w\u0142a\u015bnie wyk\u0142adni\u0119\u00a0[18]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Kiec szuka odniesie\u0144 przyczynkarskich, pr\u00f3buj\u0105c wpisa\u0107 Ginczank\u0119 w interpretacje polskiej kultury szlacheckiej. Wida\u0107 to dobrze, gdy nazywa j\u0105\u00a0\u201epann\u0105 apteczkow\u0105\u201d.\u00a0<\/strong>A to z racji tego, \u017ce babcia Zuzanny, kt\u00f3ra j\u0105 wychowa\u0142a, prowadzi\u0142a w R\u00f3wnem aptek\u0119, a Zuzanna bardzo dobrze zna\u0142a ro\u015bliny i zio\u0142a. \u201ePanna apteczkowa\u201d to \u201eopiekunka chorych, przyjaci\u00f3\u0142ka i powiernica rodzinnych sekret\u00f3w, zarz\u0105dzaj\u0105ca spi\u017carni\u0105 i apteczk\u0105, skupiona na ratowaniu cia\u0142 i dusz, znawczyni ludzkich charakter\u00f3w i ich zakorzenienia w \u015bwiecie natury [\u2026]\u201d\u00a0[19]<\/a>. Panna apteczkowa to szlachcianka, kt\u00f3rej terenem dzia\u0142ania jest dw\u00f3r szlachecki, czy raczej jego kuchnia, gdzie, jak podaje Kiec za Zygmuntem Glogerem (Encyklopedia staropolska<\/em>), panna apteczkowa dysponowa\u0142a zio\u0142ami, przyprawami, sk\u00f3rkami cytrynowymi i pomara\u0144czowymi, orzechami, owocami w miodzie itd., a gdy osi\u0105gn\u0119\u0142a bieg\u0142o\u015b\u0107 w swojej sztuce, wychodzi\u0142a za m\u0105\u017c.<\/span><\/p>\n

Jak\u017ce kolonizacyjny gest wyra\u017ca to zestawienie! Ginczanka mia\u0142a za sob\u0105 zupe\u0142nie inn\u0105 tradycj\u0119, tak\u017ce niepozbawion\u0105 miod\u00f3w, owoc\u00f3w w cukrze i zi\u00f3\u0142. W \u017cydowskiej tradycji kobiety tak\u017ce sprawowa\u0142y apteczno-zielarskie funkcje w zarz\u0105dzaniu domem. Za\u015b w szlacheckim \u015bwiecie panien apteczkowych \u017bydzi mogli przekroczy\u0107 pr\u00f3g dworu tylko na wezwanie. W innym wypadku grozi\u0142o im poszczucie psami. A umiej\u0119tno\u015bci i cnoty \u201eniewie\u015bcie\u201d, kt\u00f3re reprezentowa\u0142y panny apteczkowe (czy to szlacheckie, czy \u017cydowskie), porz\u0105dkuj\u0105ce dom w rygorze odwiecznych obyczaj\u00f3w, \u201esekret\u00f3w rodzinnych\u201d i ustalonej r\u00f3\u017cnicy p\u0142ci, w og\u00f3le nie pasuj\u0105 do Ginczanki;\u00a0to nie jej duch<\/strong>.<\/span><\/p>\n

Niby mimochodem rzuca Kiec pytanie:\u00a0czy Polina nie jest \u017ce\u0144skim odpowiednikiem Polin?<\/strong>\u00a0Polina to drugie imi\u0119 Zuzanny, a to retoryczne pytanie pada przy okazji fotografii z przemarszu harcerzy ulicami R\u00f3wnego, na kt\u00f3rym wida\u0107 te\u017c Ginczank\u0119 w mundurku. Nastolatka maszeruje zamaszy\u015bcie z innymi, bo nastolatki s\u0105 towarzyskie, bo jest pogoda, bo wszyscy maj\u0105 mundurki. Oczywi\u015bcie to egzaltowane pytanie dotyczy patriotyzmu Ginacznki, natr\u0119tnie stawia j\u0105 jako zagadnienie w kontek\u015bcie polsko\u015bci. Zwa\u017cywszy, \u017ce Zuzanna Polina Gincburg nie ma nawet symbolicznego grobu w kraju Polin, a na rozstanie, m\u00f3wi\u0105c metaforycznie, wys\u0142a\u0142a do niego list pod tytu\u0142em *** (Non omnis moriar<\/em>) \u2013 wiersz, w kt\u00f3rym wypowiada pakt z polsko\u015bci\u0105, to pytanie jest afrontem wobec poetki.<\/span><\/p>\n

Ale przede wszystkim: dlaczego w ksi\u0105\u017cce Kiec Zuzanna sta\u0142a si\u0119 Szoszan\u0105?<\/strong>\u00a0Maria Stauber podaje w swojej ksi\u0105\u017cce\u00a0Musisz tam wr\u00f3ci\u0107<\/em>, \u017ce jej matka Lusia wraz z Zuzann\u0105 mia\u0142y zwyczaj przekomarzania si\u0119, u\u017cywaj\u0105c \u017cydowskich odpowiednik\u00f3w swoich imion\u00a0[20]<\/a>. Dla m\u0142odych dziewczyn, kt\u00f3re, pr\u00f3cz zapisu w hebrajskiej metryce, nie u\u017cywa\u0142y tych imion w \u017cyciu codziennym, by\u0142 to rodzaj ogrywania swojej asymilacyjnej pozycji w kulturze polskiej. Nie przypuszcza\u0142y, jak tragiczne chwile przyniesie, stygmatyzuj\u0105ca te imiona, historia.<\/span><\/p>\n

I dlaczego \u201eSzoszana znaczy Niewinna\u201d? Szoszana to w nowo\u017cytnym hebrajskim \u201elilia\u201d lub \u201er\u00f3\u017ca\u201d\u00a0[21]<\/a>, ale nie \u201eniewinna\u201d. Trzeba zrobi\u0107 \u201eskok\u201d przez chrze\u015bcija\u0144skie znaczenie symboliczne lilii, by doj\u015b\u0107 do \u201eniewinno\u015bci\u201d. A skoro og\u0142asza si\u0119 niewinno\u015b\u0107, to jakie jest domniemanie winy? Je\u015bli Szoszana znaczy niewinna, to co z Chan\u0105, z Ryfk\u0105, z Blumk\u0105, z Dawidem i z Abrahamem? I rzeszami innych imion, tych, kt\u00f3re mia\u0142y nie skaka\u0107 w biegu i by\u0142y \u201edo noszenia w tym kraju za ci\u0119\u017ckie\u201d\u00a0\u2013<\/em>\u00a0jak m\u00f3wi genialny wiersz Wis\u0142awy Szymborskiej\u00a0[22]<\/a>. Jaka wina le\u017cy po stronie tych imion?<\/span><\/p>\n

Izolda Kiec przywo\u0142uje hebrajsk\u0105 form\u0119 imienia Ginczanki w kontek\u015bcie omawiania wagi imienia: \u201e[Imi\u0119] oddaje istot\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa, zapobiega upodmiotowieniu [uprzedmiotowieniu chyba? \u2013 B.K. & A.A.] i nico\u015bci [\u2026] pozwala na wyzwolenie z otoczki kulturowej tradycji zamkni\u0119tej w etykietkach: poetka, \u017byd\u00f3wka, feministka\u2026 W zamian \u2013 uobecnienie w postaci spu\u015bcizny, b\u0119d\u0105cej \u017ar\u00f3d\u0142em sensu i fundamentem kultury, przekszta\u0142ca w obecno\u015b\u0107 osoby, inicjuj\u0105c spotkanie twarz\u0105 w twarz, intymn\u0105 rozmow\u0119\u201d.\u00a0[23]<\/a><\/span><\/p>\n

Ale \u201euobecnienie spu\u015bcizny\u201d nie mo\u017ce by\u0107 przeciwie\u0144stwem \u201eetykietek\u201d, bo bez \u201epoetki\u201d (etykietka) nie by\u0142oby spu\u015bcizny (\u017ar\u00f3d\u0142o sensu i fundament). Poetka za\u015b by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105, i dlatego j\u0105 zabito. Taka by\u0142a \u201eotoczka kulturowa\u201d. W tych pretensjonalnych zdaniach odnajdujemy tylko jeden sens \u2013 Izolda Kiec m\u00f3wi nam, \u017ce ma tajemne po\u0142\u0105czenie z imieniem Szoszana (mo\u017ce kabalistyczne, a mo\u017ce to redukcja eidetyczna?) i przez to wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 na w\u0142a\u015bciwe rozumienie Ginczanki (kt\u00f3ra jednak, zauwa\u017cmy, nie nazywa\u0142a si\u0119 Szoszana).<\/span><\/p>\n

Lecz tym sposobem Izolda Kiec ca\u0142kowicie wycina Ginczank\u0119 z jej spo\u0142ecznego i historycznego, \u017cydowskiego kontekstu. Nale\u017ca\u0142oby j\u0105 przecie\u017c zinterpretowa\u0107 tak, \u017ceby znalaz\u0142a si\u0119 w jakim\u015b towarzystwie, zw\u0142aszcza je\u015bli chodzi o Zag\u0142ad\u0119. By\u0142a w ko\u0144cu jedn\u0105 z ponad trzech milion\u00f3w polskich \u017byd\u00f3w \u2013 ofiar Holokaustu. Tymczasem Kiec pisze o niej tak, jakby by\u0142a samotnym, swoistym, polskim fenomenem. Nie tylko w sensie egzystencjalnym, ale r\u00f3wnie\u017c historycznym i spo\u0142ecznym. Podobnie robi Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski.<\/span><\/p>\n

W drugiej ksi\u0105\u017cce Kiec, bogato dokumentowanej, popularnej biografii Ginczanki\u00a0Nie upilnuje mnie nikt<\/em>, uderza \u201esymetryzm\u201d \u017ar\u00f3de\u0142: \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d cytowane s\u0105 na r\u00f3wni z antysemickimi opisami z \u201eProsto z mostu\u201d, bez komentarzy. D\u0142ugie partie cytat\u00f3w, jak ten z\u00a0Ostatniej cyganerii<\/em>\u00a0Tadeusza Wittlina, urywane s\u0105 w dziwnym momencie. Upatruj\u0105c nadmiernie mo\u017cliwo\u015bci tworzenia znaczenia biografii Ginczanki wok\u00f3\u0142 jej relacji z m\u0119\u017cczyznami (kogo kocha\u0142a, kogo nie kocha\u0142a, kto kocha\u0142 j\u0105 i dlaczego), Kiec nie dostrzega, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 m\u0119\u017cczyzn cz\u0119sto zamienia\u0142a si\u0119 w przemocow\u0105 obsesj\u0119 na tle \u201epi\u0119knej \u017byd\u00f3wki\u201d. \u201eMi\u0142o\u015b\u0107\u201d nie jest tutaj warto\u015bciowym fenomenem, nadaj\u0105cym dzisiaj znaczenia rozumieniu Ginczanki. Badaczka, cytuj\u0105c obszernie relacje, z jasnych wi\u0119c przyczyn omija momenty najbardziej upokarzaj\u0105ce i przemocowe. Jak w przypadku opisywanej przez Wittlina sceny, kiedy Ginczanka spotyka na ulicy swoich m\u0119skich przyjaci\u00f3\u0142, a po ci\u0105gu mizoginicznych \u017cart\u00f3w pada \u201etowarzyskie\u201d pytanie typu: \u201ea mo\u017ce by\u015bmy tak zgwa\u0142cili Ginczank\u0119?\u201d\u00a0[24]<\/a>. Obszerny cytat urywa si\u0119 dok\u0142adnie przed tym pytaniem.<\/span><\/p>\n

Molestacja filosemicka<\/strong><\/h4>\n

Podobnie jak Kiec, tak\u017ce Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski w eseju\u00a0Cie\u0144 w cie\u0144<\/em>\u00a0kultywuje \u201eintymne spotkanie\u201d z Ginczank\u0105. W tym przedziwnym tek\u015bcie, pochwalonym przez Karolin\u0119 Sulej w\u00a0\u201eWysokich Obcasach\u201d<\/a>\u00a0jako \u015bwiadectwo wielkiej m\u0119skiej szczero\u015bci (sic!)\u00a0[25]<\/a>, Miko\u0142ajewski \u2013 dojrza\u0142y poeta, pisarz, dziennikarz, \u015bwietny t\u0142umacz, urz\u0119dnik kultury \u2013 zwierza si\u0119 ze swej nami\u0119tnej pasji do poetki. Deklaruje, \u017ce nie znosi pisania o jej fizyczno\u015bci i urodzie, ale zdecydowanie odnajduje si\u0119 w\u015br\u00f3d tych, co bardziej zachwycali si\u0119 jej cia\u0142em, ni\u017c czytali jej teksty. Sam wskazuje fraz\u0119 \u2013 has\u0142o z emblematycznego wiersza\u00a0O centaurach:<\/em>\u00a0\u201enami\u0119tno\u015b\u0107 i m\u0105dro\u015b\u0107 ciasno w pasie zro\u015bni\u0119te\u201d \u2013 i pisze, \u017ce wydaje mu si\u0119 zrozumia\u0142e tylko \u201echwilami, na chwil\u0119\u201d\u00a0[26]<\/a>, bo dla niego nami\u0119tno\u015b\u0107 i m\u0105dro\u015b\u0107 nale\u017c\u0105 jednak do dw\u00f3ch osobnych porz\u0105dk\u00f3w, do porz\u0105dku cia\u0142a (\u017ce\u0144ski) i ducha (m\u0119ski). Nie dostrzega przewarto\u015bciowania, kt\u00f3re proponuje Ginczanka. Miko\u0142ajewski bowiem konsekwentnie obraca si\u0119 w tradycyjnym dualizmie p\u0142ciowym, w kt\u00f3rym ujmuje te\u017c Ginczank\u0119.<\/span><\/p>\n

Swoje pierwsze spotkanie z poezj\u0105 Ginczanki zestawia ze scen\u0105 z powie\u015bci Umberto Saba\u00a0Ernesto<\/em>, w kt\u00f3rej kilkunastoletni ch\u0142opiec odwiedza prostytutk\u0119. \u201eOdczu\u0142 ogromn\u0105 rozkosz, kt\u00f3ra wcale nie wydawa\u0142a mu si\u0119 nowa\u201d \u2013 brzmi cytat z w\u0142oskiego pisarza opisuj\u0105cy do\u015bwiadczenie, po kt\u00f3rym bohater doznaje \u015bwiata jako fenomenu, \u201ew kt\u00f3rym wszystko zna i odnajduje na nowo\u201d\u00a0[27]<\/a>. Ciekawe, \u017ce m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna intuicyjnie zna porz\u0105dek \u015bwiata i m\u0119skie odczucia, za\u015b po akcie z kobiet\u0105 tylko go potwierdza \u2013 c\u00f3\u017c z niego za antyodkrywca!<\/span><\/p>\n

Nieco dalej Miko\u0142ajewski odczytuje swoje, zapisane na karteluszku, s\u0142owa \u201eKim jeste\u015b, Zuzanno?\u201d, a pytanie to kojarzy mu si\u0119 z wierszem innego w\u0142oskiego poety, Montalego, te\u017c o prostytutce. Poetycki narrator nada\u0142 jej imi\u0119 Aspazja: \u201eNigdy\/nie dowiemy si\u0119 kim by\u0142 a kim nie by\u0142\/ ten motyl kt\u00f3ry mia\u0142 tylko imi\u0119\/jakie dla niego wybra\u0142em<\/em>\u201d.\u00a0[28]<\/a>\u00a0Ciekawe, \u017ce potem pojawia si\u0119 tak\u017ce wiersz samej Ginczanki, kt\u00f3ry Miko\u0142ajewski wybiera dla swego w\u0142oskiego przyjaciela i wydawcy, Silvano, jako\u00a0teaser<\/em>, zach\u0119t\u0119 do jej poezji. To\u00a0Przypadek<\/em>, tak\u017ce odnosz\u0105cy si\u0119 do figury \u201eprostytutki\u201d \u2013 pracownicy seksualnej, cho\u0107 ca\u0142kiem inaczej ni\u017c u w\u0142oskich autor\u00f3w, bo od strony kobiecej solidarno\u015bci, spo\u0142ecznie i empatycznie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego tak natr\u0119tnie powraca w kontek\u015bcie Ginczanki obraz \u201eprostytutki\u201d? Co \u0142\u0105czy opowie\u015b\u0107 o Ginczance jako o nieuchwytnym obiekcie wyobra\u017ce\u0144 z postaci\u0105 \u201eprostytutki\u201d z cytat\u00f3w? \u201eProstytutka\u201d jest kim\u015b dost\u0119pnym jako cia\u0142o, kim\u015b, kogo nie pytamy o to, kim jest, w ko\u0144cu \u201esamemu mo\u017cna nada\u0107 imi\u0119 temu motylowi\u201d. A kim\/czym jest stereotyp \u201epi\u0119knej \u017byd\u00f3wki\u201d? Tej, kt\u00f3r\u0105 Kozacy wlekli za w\u0142osy po bruku miasteczka \u2013 jak to klasycznie uj\u0105\u0142 Jean-Paul Sartre\u00a0[29]<\/a>. Jedno i drugie wyobra\u017cenie \u2013 i \u201eprostytutka\u201d, i \u201epi\u0119kna \u017byd\u00f3wka\u201d \u2013 to \u201eskorupy\u201d; okre\u015blenia w \u015brodku puste, poniewa\u017c nie maj\u0105 indywidualnego wype\u0142nienia. Daj\u0105 tylko pewien cie\u0144 i zamazane, og\u00f3lne wyobra\u017cenie kojarzonych z nazwami kontur\u00f3w, zarys\u00f3w figur.<\/span><\/p>\n

Skupienie tekstu Miko\u0142ajewskiego, jego najwa\u017cniejsze napi\u0119cie, dotyczy fizyczno\u015bci Ginczanki. Wa\u017cny jest cie\u0144 tej postaci, kt\u00f3r\u0105 narrator, podobnie jak Kiec swoj\u0105 bohaterk\u0119, chcia\u0142by mie\u0107 na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107. Dra\u017cni\u0105 go ci, kt\u00f3rzy pisali do Ginczanki zalotne lub oble\u015bne listy, pisze, \u017ce przera\u017ca go my\u015bl, \u017ce m\u00f3g\u0142by kiedy\u015b zobaczy\u0107 jej akt. Dla niego jej pi\u0119kno \u201ejest pi\u0119knem zamordowanym, zgwa\u0142conym\u201d\u00a0[30]<\/a>. Czy przera\u017ca go my\u015bl, \u017ce Ginczanka by\u0142a kim\u015b konkretnym, z krwi i ko\u015bci? Nad wyobra\u017ceniem ma si\u0119 pe\u0142n\u0105 w\u0142adz\u0119, nad \u017cywym cz\u0142owiekiem \u2013 nigdy. Podczas wizyty we Lwowie w mieszkaniu, gdzie poetka si\u0119 ukrywa\u0142a, marzy, by po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 w wannie, w kt\u00f3rej nocami chowa\u0142a si\u0119 w czasie Zag\u0142ady Ginczanka; chce poczu\u0107 \u015blad jej cia\u0142a, nie zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tym, dlaczego nocowa\u0142a w wannie i czy by\u0142o to wygodne. Upatruje w postaci Ginczanki wcielenia losu kobiety rozumianego jako modernistyczna \u201ewieczna kobieco\u015b\u0107\u201d czy te\u017c \u201etajemnica kobieco\u015bci\u201d \u2013 tajemnica \u201etej, kt\u00f3ra ucieka\u201d\u00a0[31]<\/a>, Miko\u0142ajewski lokuje Ginczank\u0119 w niezniszczalnym, jak wida\u0107, katolickim duecie: \u015bwi\u0119ta i dziwka.<\/span><\/p>\n

Kobieco\u015b\u0107 jako tajemnica to kobieco\u015b\u0107 jako obco\u015b\u0107. Dewastuj\u0105ca psychicznie i fizycznie ucieczka przed \u015bmierci\u0105, jak\u0105 podj\u0119\u0142a Ginczanka, zostaje na\u0142o\u017cona na \u201eumykaj\u0105c\u0105\u201d czy te\u017c \u201ewymykaj\u0105c\u0105\u201d si\u0119 kobieco\u015b\u0107. \u015amier\u0107 zosta\u0142a naerotyzowana. Po eterycznej pogoni autor odnajduje wreszcie Ginczank\u0119 w \u201esobowt\u00f3rze\u201d syryjskiej uchod\u017aczyni, kt\u00f3r\u0105 widzia\u0142 na wyspie Lesbos, a kt\u00f3ra pr\u00f3bowa\u0142a, speszona, ukry\u0107 si\u0119 przed jego wzrokiem. Umyka\u0142a mu tak jak \u201ewieczna tajemnica kobieco\u015bci\u201d, kt\u00f3r\u0105 uosabia Ginczanka\u00a0[32]<\/a>. Oczywi\u015bcie m\u0119\u017cczyzna goni, kobieta umyka. M\u0119\u017cczyzna to logos, kobieta to tajemnica. \u201eCzy nie jestem kobiet\u0105 \u2013 \u017cywio\u0142em i sfinksem?\u00a0[33]<\/a>\u201d\u2013 pyta Jadzia z opowiadania Gombrowicza\u00a0Historia Stefana Czarnieckiego<\/em>. Czy\u017c nie jest \u017cywio\u0142em i sfinksem?<\/span><\/p>\n

Czy\u017c nie jest \u201epi\u0119kn\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0105\u201d? Ale\u017c jest. Penetruj\u0105cy wzrok autora i jego penetruj\u0105ce pi\u00f3ro fetyszyzuj\u0105 urod\u0119 Ginczanki. Pi\u0119kna \u017byd\u00f3wka, pi\u0119kna Ormianka, pi\u0119kna Turczynka, pi\u0119kna Murzynka \u2013 te okre\u015blenia, zwi\u0105zane z urod\u0105 obiektu, \u015bcigaj\u0105 si\u0119 w tek\u015bcie. Mizoginiczna klisza \u201ewiecznej kobieco\u015bci\u201d fin de si\u00e8cle\u2019u i nawet fascynacja fin de si\u00e8cle\u2019owych autor\u00f3w prostytutkami jako uosobieniami (wiecznej) kobieco\u015bci nak\u0142ada si\u0119 tu z etnicznym profilowaniem. Mizoginia i przemoc filosemicka wyst\u0119puj\u0105 obok siebie. Autor nie widzi ani jednego, ani drugiego. Nie rozumie przemocy swojego spojrzenia ani tego, \u017ce obrysowuje ono Obc\u0105. To w\u0142a\u015bnie ustawiczne wymapowywanie Obcej,\u00a0bez podwa\u017cenia schemat\u00f3w tworz\u0105cych ow\u0105 obco\u015b\u0107, w tym w\u0142asnego spojrzenia<\/strong>, uwik\u0142anego w zasad\u0119 \u201em\u0119skiego spojrzenia\u201d (male gaze<\/em>), pozwala Miko\u0142ajewskiemu pu\u015bci\u0107 si\u0119 w pogo\u0144 \u201ecie\u0144 w cie\u0144\u201d za cieniem Ginczanki.<\/span><\/p>\n

Autor porusza si\u0119 tu \u015bladem przetartym przez poprzednik\u00f3w \u2013 cho\u0107by objawiaj\u0105cego obsesj\u0119 na tle poetki J\u00f3zefa \u0141obodowskiego, przedwojennego poety i jej przyjaciela, kt\u00f3ry w swojej poezji fantazjowa\u0142 o gwa\u0142cie na niej\u00a0[34]<\/a>. \u201eSekret\u201d tymczasem jest zawarty w samym redukuj\u0105cym spojrzeniu. \u201eSekretem\u201d jest w\u0105skie uj\u0119cie Obcej, ograniczenia jej do funkcji s\u0142u\u017cebnej wobec w\u0142asnych, m\u0119skich projekcji i pragnie\u0144. \u201eSekret\u201d oznacza odrzucenie tre\u015bci, kt\u00f3r\u0105 Obca mog\u0142aby lub pragn\u0119\u0142a zakomunikowa\u0107, na rzecz orientalizuj\u0105cych, bezpiecznych stereotyp\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Tablica i \u201ezwyk\u0142e nielubienie\u201d: toksyczna polska rodzina Ginczanki<\/strong><\/h4>\n

Miko\u0142ajewski bra\u0142 udzia\u0142 w redagowaniu pami\u0105tkowej tablicy, kt\u00f3ra zawis\u0142a w Krakowie na domu, gdzie pod koniec wojny ukrywa\u0142a si\u0119 Ginczanka. W upami\u0119tniaj\u0105cym tek\u015bcie u\u017cyto proponowanej przez niego formu\u0142y, \u017ce Ginczanka by\u0142a \u201ewybitn\u0105 poetk\u0105 j\u0119zyka polskiego z wyboru\u201d\u00a0[35]<\/a>. Formu\u0142a ta, podkre\u015blaj\u0105c \u201ewyb\u00f3r\u201d, stygmatyzuje obco\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\u201eCzy koniecznie trzeba co\u015b wybiera\u0107\/ czy\u017c nie mo\u017cna niczego nie wyzna\u0107\/ kie\u0142kuj\u0105cy k\u0142\u0105czami wyraz\/wtargn\u0105\u0142 we mnie, wr\u00f3s\u0142 jak ojczyzna [\u2026] \u2013 moja mowa jest moim krajem\u201d (Koniugacja<\/em>), powiada, podobnie jak Tuwim, Ginczanka, uhonorowana tablic\u0105 z odnotowanym wyborem.<\/span><\/p>\n

Wyb\u00f3r to \u015bwiadomy akt przyst\u0105pienia do jakiej\u015b kultury i j\u0119zyka. Wyb\u00f3r Ginczanki nie by\u0142 wi\u0119kszym i bardziej \u015bwiadomym aktem ni\u017c wyb\u00f3r Jaros\u0142awa Miko\u0142ajewskiego i Izoldy Kiec dotycz\u0105cy tego, w jakim j\u0119zyku b\u0119d\u0105 m\u00f3wi\u0107 i pisa\u0107. Ginczanka mia\u0142a raptem kilka miesi\u0119cy, kiedy rodzice przywie\u017ali j\u0105 do R\u00f3wnego. J\u0119zykiem domowym by\u0142 rosyjski, ale od si\u00f3dmego roku \u017cycia Zuzanna chodzi\u0142a do polskiej szko\u0142y, a rosyjskiego u\u017cywa\u0142a potem g\u0142\u00f3wnie do komunikowania si\u0119 z babci\u0105. Polski by\u0142 oficjalnym j\u0119zykiem kultury wi\u0119kszo\u015bci, w kt\u00f3rej chcia\u0142a funkcjonowa\u0107 i komunikowa\u0107 si\u0119 poprzez poezj\u0119. Podkre\u015blenie wyboru na pami\u0105tkowej tablicy zwi\u0119ksza dystans mi\u0119dzy ni\u0105 a jej w\u0142asnym j\u0119zykiem, a w kontek\u015bcie jej tragicznych wojennych los\u00f3w (donosi\u0142a na ni\u0105 polska dozorczyni domu we Lwowie) i \u015bmierci w obozie KL P\u0142asz\u00f3w czyni j\u0105 kolejny raz bardziej obc\u0105 i podatn\u0105 na przemoc, r\u00f3wnie\u017c wobec jej w\u0142asnego j\u0119zyka, kt\u00f3ry jej nie ochroni\u0142.<\/span><\/p>\n

*<\/span><\/strong><\/h4>\n

Oto wi\u0119c mamy polsk\u0105 rodzin\u0119 Ginczanki, potraktowanej jak przygarni\u0119ta sierota, o kt\u00f3rej pochodzeniu i etnicznej rodzinie niewiele chcemy wiedzie\u0107. Badaczka jako nadopieku\u0144cza matka Polka, w\u0142a\u015bcicielka copyrightu na poetk\u0119 i dystrybutorka dozwolonych znacze\u0144 z ni\u0105 zwi\u0105zanych, wci\u0105gaj\u0105ca swoj\u0105 przybran\u0105 c\u00f3rk\u0119 na pokoje szlacheckiego dworku. Niejako w roli figury ojcowskiej mamy paternalizuj\u0105c\u0105 posta\u0107 m\u0119\u017cczyzny, ale zakochanego w niej, ojca-kochanka, tym samym te\u017c ojca-molestatora, autora tekstu umacniaj\u0105cego klisz\u0119 \u201epi\u0119knej \u017byd\u00f3wki\u201d i modernistyczn\u0105 klisz\u0119 nieodgadnionej kobieco\u015bci; pi\u0119knej (cielesnej) figury bez twarzy.<\/span><\/p>\n

Ta polska rodzina Ginczanki jest toksyczna.<\/span><\/p>\n

*<\/span><\/strong><\/h4>\n

Na przyk\u0142adzie eseju Miko\u0142ajewskiego wida\u0107, \u017ce nieznajomo\u015b\u0107 feministycznego uj\u0119cia relacji p\u0142ci jest \u017ar\u00f3d\u0142em powielania stereotypu. Orfeusz \u2013 poeta schodzi do Hadesu za Zuzann\u0105, za jej cieniem, i oczywi\u015bcie wraca bez niej, bo odzyskanie jej jest niemo\u017cliwe. Orfeusz jest poet\u0105, Orfeusz jest pasj\u0105, odwag\u0105 i wra\u017cliwo\u015bci\u0105, Zuzanna, \u201ekobieta nieuchwytna, jak ka\u017cda, inaczej ni\u017c ka\u017cda\u201d \u2013 milcz\u0105cym cieniem, bez w\u0142asnej zawarto\u015bci.<\/span><\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce\u00a0Posta\u0107 z cieniem. Portrety \u017byd\u00f3wek w polskiej literaturze<\/em>\u00a0Bo\u017cena Keff zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce Ginczanka jest pierwsz\u0105 autork\u0105, kt\u00f3ra pisze w j\u0119zyku polskim z perspektywy swojego \u017cydowskiego \u201eja\u201d, \u017ce pisze jako \u017byd\u00f3wka\u00a0[36]<\/a>. Ma to miejsce w obliczu ludob\u00f3jstwa. Zag\u0142ada jako symboliczne, z\u0142o\u017cone miejsce ma zar\u00f3wno w biografii symbolicznej, jak i w tw\u00f3rczo\u015bci Ginczanki specjalne znaczenie. Jest swoistym\u00a0punctum<\/em>, wstrz\u0105sem narracyjnym, kt\u00f3ry zmienia zar\u00f3wno oblicze jej poezji, jak i znaczenie asymilacji do kultury polskiej. Nie da si\u0119 zrozumie\u0107 ani przyswoi\u0107 dzie\u0142a Ginczanki bez zwr\u00f3cenia szczeg\u00f3lnej uwagi na fakt Zag\u0142ady, kt\u00f3ry wywy\u017cszenie i wykluczenie Ginczanki jako \u201epi\u0119knej \u017byd\u00f3wki\u201d w polskiej literackiej subkulturze mi\u0119dzywojnia zamieni\u0142 w zaszczucie, w pozycj\u0119 \u201eniegodn\u0105 lito\u015bci\u201d, w wyrok \u015bmierci wykonany przez nazist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nie zacz\u0119\u0142o si\u0119 przecie\u017c od 1939 roku, od wojny i Zag\u0142ady. Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w ksi\u0105\u017cce Kiec\u00a0Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt,<\/em>\u00a0w szkole niekt\u00f3re kole\u017canki nie lubi\u0142y Zuzanny, ale, jak komentuje to kto\u015b ze \u201e\u015bwiadk\u00f3w epoki\u201d, by\u0142a to \u201ezwyk\u0142a\u201d zazdro\u015b\u0107 czy \u201ezwyk\u0142e\u201d nielubienie. By\u0142 to tak\u017ce\u00a0zwyk\u0142y antysemityzm<\/em>, bo nie by\u0142 on w Polsce nie-zwyk\u0142y. Na Uniwersytecie Warszawskim panowa\u0142o getto \u0142awkowe dla student\u00f3w \u017byd\u00f3w i strach przed pobiciem. Ginczank\u0119 odprowadza\u0142 czasem starszy kolega, Antoni Knoll,\u00a0zwyk\u0142ym<\/em>\u00a0jakim\u015b przypadkiem (\u017cydowski) wysoki blondyn. \u017by\u0142a w Warszawie w ba\u0144ce, jak\u0105 stanowi\u0142y kawiarnie literackie, redakcja \u201eSzpilek\u201d i jej kr\u0105g towarzyski, gdzie bycie \u017byd\u00f3wk\u0105 nie nios\u0142o za sob\u0105 zagro\u017cenia osobistego (wielu innych polskich literat\u00f3w by\u0142o \u017bydami), jednak to, co si\u0119 dzia\u0142o poza ba\u0144k\u0105, przenika\u0142o do niej bez trudu i by\u0142o zagra\u017caj\u0105ce do szpiku ko\u015bci.<\/span><\/p>\n

Kiedy weszli Niemcy, Zuzanna zacz\u0119\u0142a ucieka\u0107, skuli\u0142a si\u0119, ale czy wewn\u0119trznie nie by\u0142a ju\u017c skulona przedtem? Przecie\u017c czu\u0142a si\u0119 zagro\u017cona, nawet je\u015bli szyderczo (i do\u015b\u0107 sztampowo, w duchu idei O\u015bwiecenia, podobnie jak na przyk\u0142ad S\u0142onimski) tematyzowa\u0142a antysemityzm mi\u0119dzy innymi w \u201eSzpilkach\u201d. Ale to antysemityzm w II RP mia\u0142 mordercz\u0105 moc, a nie jej szyderstwa. Ca\u0142e swoje \u017cycie zwi\u0105za\u0142a z kultur\u0105 polsk\u0105, w kt\u00f3r\u0105 psychicznie zainwestowa\u0142a, polski by\u0142 jej j\u0119zykiem nie\u00a0z wyboru, ale z odruchu<\/strong>, z naturalnego biegu rzeczy. Odwr\u00f3ci\u0107 takie zasz\u0142o\u015bci jest niezwykle trudno. A jednak, \u201ewypowiedzia\u0142a [nam] swoje \u017cycie\u201d, tak jak wypowiada si\u0119 wojn\u0119, jak wypowiada si\u0119 pos\u0142usze\u0144stwo czy uprzedmiotawiaj\u0105ce podporz\u0105dkowania.<\/span><\/p>\n

Chominowa w wierszu, w s\u0105dzie, na neonie<\/strong><\/h4>\n

W recepcji Ginczanki u Izoldy Kiec czy Jaros\u0142awa Miko\u0142ajewskiego refleksja nad Zag\u0142ad\u0105 nie ma w zasadzie miejsca. Miko\u0142ajewski pisze po prostu o \u201ezamordowanym pi\u0119knie\u201d\u00a0[37].<\/a>\u00a0Jego esej nosi znamiona kategorii\u00a0kiczu holokaustowego<\/strong>, opisanej przez\u00a0Mart\u0119 Tomczok i Jacka Leociaka [38]<\/a>.\u00a0Wed\u0142ug tej kategorii afektywne i nadmiarowe wzruszenie podmiotu narracji jest bardziej istotne ni\u017c znaczenie cierpienia zadanego przez zaszczucie, przez donosicieli, kat\u00f3w i ich pomocnik\u00f3w; przez ludob\u00f3jstwo.<\/strong>\u00a0Kicz holokaustowy s\u0142u\u017cy pot\u0119gowaniu wra\u017cenia\u00a0katharsis<\/em>, ale z zachowaniem ustabilizowanych r\u00f3l ofiar i wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cych im obserwator\u00f3w. Co wi\u0119cej, cierpienie ofiar przek\u0142ada si\u0119 w spos\u00f3b estetyczny na wzruszenie \u2013 st\u0105d mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o \u201ezamordowanym pi\u0119knie\u201d czy \u201eamor i pietas\u201d relacji obserwuj\u0105cego z ofiar\u0105.<\/span><\/p>\n

Sama sensualna, zmys\u0142owa \u201emi\u0142o\u015b\u0107\u201d jako kategoria fantazmatycznej \u201ewi\u0119zi\u201d, jak\u0105 wsp\u00f3\u0142czesny poeta mo\u017ce nawi\u0105za\u0107 z ofiar\u0105, ma ju\u017c wszystkie znamiona sentymentalnego kiczu narcystycznego, kt\u00f3ry nie tylko nie przynosi prawdziwego rozpoznania, ale utrwala role dominacji kulturowej. W tym sensie esej Miko\u0142ajewskiego to zbudowany na mizoginicznych kliszach tekst, kt\u00f3ry banalizuje przemoc (w tym m\u0119sk\u0105 przemoc seksualn\u0105), izolacj\u0119, zaszczucie i Zag\u0142ad\u0119.<\/span><\/p>\n

W interpretacji Kiec Zag\u0142ada te\u017c nie stanowi wyzwania interpretacyjnego, kt\u00f3re radykalizuje znaczenie dzie\u0142a Ginczanki. W wierszu *** (Non omnis moriar<\/em>) poetka w ironiczno-tragiczny spos\u00f3b porzuci\u0142a nadziej\u0119 na mo\u017cliwo\u015b\u0107 przynale\u017cno\u015bci do kultury polskiej, kt\u00f3ra w zasadzie wyrzek\u0142a si\u0119 jej ju\u017c dawno przed Zag\u0142ad\u0105. Wiersz szyderczo trawestuje wersy Horacego i S\u0142owackiego \u2013 pojawia si\u0119 w nim figura polskich bli\u017anich, \u201ebliskich\u201d poetki, kt\u00f3rzy w godzinie pr\u00f3by okazali si\u0119 ludzkimi szakalami.<\/span><\/p>\n

Dla Araszkiewicz by\u0142 to wstrz\u0105saj\u0105cy moment wiersza: poetka rozlicza si\u0119 tu z polsk\u0105 kultur\u0105, kt\u00f3ra nigdy nie przyj\u0119\u0142a jej za swoj\u0105. Kiec usi\u0142uje zdemontowa\u0107 t\u0119 wymow\u0119 wiersza, pisz\u0105c: \u201eNie ma tutaj jednoznacznego oskar\u017cenia \u00bbbliskich\u00ab i nie wiem, kogo Zuzanna nazywa\u0142a tym s\u0142owem. Jak rozumia\u0142a blisko\u015b\u0107 \u2013 kt\u00f3rej przecie\u017c nigdy nie zazna\u0142a\u2026 \u00bbBliscy\u00ab\u2026 by\u0107 mo\u017ce wy\u0142\u0105cznie w przestrzeni domu, w pokoju obok?\u201d\u00a0[39].<\/a>\u00a0W ten spos\u00f3b si\u0142a ra\u017cenia stwierdzenia Ginczanki zostaje przez Kiec zrelatywizowana przez absurdaln\u0105 przymiark\u0119 dos\u0142owno\u015bci. \u201eBliscy z pokoju obok\u201d, kt\u00f3rych nie ma, \u201eblisko\u015b\u0107, kt\u00f3rej poetka nie zazna\u0142a\u201d (sk\u0105d Izolda Kiec wie, czy zazna\u0142a, czy nie?) \u2013 to sygna\u0142y \u015bwiadcz\u0105ce o tym, \u017ce Kiec pr\u00f3buje udowodni\u0107, i\u017c wiersz Ginczanki nie ma symbolicznej si\u0142y wypowiedzenia paktu o pos\u0142usze\u0144stwie wobec polskiej kultury.\u00a0Odarta ze wszystkiego, podporz\u0105dkowana inna zostaje tutaj wyzuta nawet ze swego buntu i swej si\u0142y \u201es\u0142abych\u201d, owego niezwyk\u0142ego momentu obywatelskiego, \u201eliterackiego\u201d niepos\u0142usze\u0144stwa.<\/strong><\/span><\/p>\n

Interpretuj\u0105c zapisy z procesu Chominowej, kt\u00f3ra donios\u0142a na poetk\u0119 ukrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 we Lwowie, wszcz\u0119tego na podstawie fragmentu wiersza *** (Non omnis moriar<\/em>), Kiec dowodzi, \u017ce akt oskar\u017cenia na podstawie tego tekstu by\u0142 nadu\u017cyciem. \u201eProces, kt\u00f3ry by\u0142 pierwotnie wymierzony w Mariana Chomina, zako\u0144czy\u0142 si\u0119 osadzeniem w wi\u0119zieniu jego matki. Nie by\u0142o w sprawie mocnych dowod\u00f3w. S\u0142owo przeciwko s\u0142owu. Tyle \u017ce jedno z tych s\u0142\u00f3w mia\u0142o poetycki wymiar \u2013 kt\u00f3ry i tak mu odebrano w s\u0105dowej sali, czytaj\u0105c dos\u0142ownie, manipuluj\u0105c znaczeniami na poziomie fakt\u00f3w\u201d\u00a0[40]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Kiec, manipuluj\u0105c znaczeniami, podwa\u017ca wyrok s\u0105du, kt\u00f3ry skaza\u0142 Chominow\u0105 (w zeznaniach bliskich poetki wyra\u017anie opisan\u0105 jako aktywn\u0105 antysemitk\u0119) na cztery lata wi\u0119zienia. Cztery lata wi\u0119zienia za usi\u0142owanie zab\u00f3jstwa to nie jest zbyt wiele. Izolda Kiec podwa\u017ca zasadno\u015b\u0107 uznania odpisu wiersza, pyta, dlaczego nie przes\u0142uchano m\u0119\u017ca Chominowej albo innych os\u00f3b, kt\u00f3re zyska\u0142yby materialnie na aresztowaniu poetki. \u201eWydaje si\u0119 \u2013 podsumowuje \u2013 \u017ce i proces, i wiersz s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142y w innej sprawie. W za\u0142atwianiu innych porachunk\u00f3w. Pomi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli. Sprawy nie uda\u0142o si\u0119 zapewne przeprowadzi\u0107 po my\u015bli zainteresowanych. A Zuzanna po raz ostatni sprzeciwi\u0142a si\u0119 zaw\u0142aszczeniu. Nie pozwoli\u0142a zmienia\u0107 swoich s\u0142\u00f3w w s\u0105dowy akt oskar\u017cenia. Jej poetycki testament pozosta\u0142 dowodem jej cierpienia i jej samotno\u015bci. Kt\u00f3rych nie dzieli\u0142a z nikim\u201d.<\/span><\/p>\n

Inicjatorami procesu Chominowej byli przyjaciele Ginczanki, kt\u00f3rzy ukrywali si\u0119 razem z ni\u0105, ale w odr\u00f3\u017cnieniu od niej przetrwali Zag\u0142ad\u0119. Chcieli prawnego potwierdzenia przest\u0119pstwa, sprawiedliwo\u015bci dla Ginczanki. Kiec insynuuje, \u017ce wiersz Ginczanki pos\u0142u\u017cy\u0142 im do realizacji w\u0142asnych interes\u00f3w. Ci \u017bydzi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, mieli swoje (\u017cydowskie<\/em>) porachunki i rachunki, sugeruje, i wiersz Ginczanki by\u0142 dla nich narz\u0119dziem. Ta antysemicka insynuacja pada bez poszlak i bez dowod\u00f3w. Kiec pisze o tym, \u017ce Ginczanka sprzeciwi\u0142a si\u0119 zaw\u0142aszczeniu \u2013 i jest to czysty akt zaw\u0142aszczania Ginczanki. Na mocy \u201eintymnego spotkania\u201d.<\/span><\/p>\n

Z niech\u0119ci\u0105 i smutkiem musimy to powiedzie\u0107 \u2013 brzmi to tak, jakby Ginczanka by\u0142a jedyn\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0105, kt\u00f3r\u0105 Izolda Kiec jest w stanie obdarza\u0107 sympati\u0105, dokonuj\u0105c na niej jednak korekt polonizuj\u0105cych. I deradykalizuj\u0105cych. Izolda Kiec potrzebuje Ginczanki wyizolowanej, kt\u00f3r\u0105 mog\u0142aby upami\u0119tnia\u0107 w roli samotnej ofiary. Dzi\u0119ki temu nie musi kwestionowa\u0107 swojego polonocentryczego my\u015blenia. Oto samotno\u015b\u0107 \u017cydowskiego cierpienia w odbiciu wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cych polskich oczu. Oto polonocentryczna matryca rozumienia Zag\u0142ady. Podej\u015bcie Kiec do dowod\u00f3w archiwalnych to kalka dyskusji wok\u00f3\u0142 mordu w Jedwabnem po ksi\u0105\u017cce Jana Tomasza Grossa\u00a0S\u0105siedzi<\/em>, kiedy niekt\u00f3rzy prawicowi historycy pisali, \u017ce skoro Gross nie umie powiedzie\u0107, ILU dok\u0142adnie \u017byd\u00f3w zosta\u0142o spalonych w stodole, to ca\u0142a sprawa w zasadzie nie ma \u017cadnego znaczenia.<\/span><\/p>\n

Innego rodzaju lapsus dotyczy\u0142 reakcji Kiec na neon \u201eChominowa\u201d, prac\u0119 Adama Rzepeckiego z 2020 roku, wykonan\u0105 dla lubelskiego festiwalu Open City. Neon wisia\u0142 nad ciemnym w\u0105skim przej\u015bciem na Starym Mie\u015bcie w Lublinie i wi\u0105za\u0142 nazwisko Chominowej z kontekstem, jaki stanowi\u0142 teren \u2013 przej\u015bcie w w\u0105skiej uliczce, w ciemno\u015bci, miejsce ukryte, ale \u201eo\u015bwietlone\u201d donosem. Kiec odczyta\u0142a prac\u0119 dos\u0142ownie: zaatakowa\u0142a Rzepeckiego i neon, oskar\u017caj\u0105c go o promowanie antysemityzmu i wywy\u017cszanie postaci donosicielki. Atak podchwyci\u0142y \u201ePolityka\u201d i \u201eWysokie Obcasy\u201d. Artysta musia\u0142 t\u0142umaczy\u0107 si\u0119 ze swego \u201eblu\u017anierstwa\u201d. Brak orientacji dotycz\u0105cej studi\u00f3w nad Holokaustem i sposob\u00f3w ekspresji wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki pozwoli\u0142y Kiec grzmie\u0107, a polonocentryczna matryca zdominowa\u0142a pierwotnie odbi\u00f3r neonu. Dopiero\u00a0seria tekst\u00f3w badaczek i badaczy kultury<\/a>, opublikowana w reakcji na te wydarzenia w internetowym magazynie o sztuce \u201eSzum\u201d, przynios\u0142a inn\u0105 interpretacj\u0119 sytuacji\u00a0[41]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesne badania nad Zag\u0142ad\u0105\u00a0zrywaj\u0105<\/a>\u00a0z mitem polskich obserwatorek i obserwator\u00f3w Zag\u0142ady jako bezstronnych i bezradnych \u015bwiadk\u00f3w\u00a0[42]<\/a>. Wskazuj\u0105 na powszechny udzia\u0142 Polak\u00f3w w donosach, zab\u00f3jstwach i grabie\u017cy, na powszechn\u0105 przychylno\u015b\u0107 \u201estra\u017cniczek i stra\u017cnik\u00f3w fatum\u201d wobec rozboju i zbrodni\u00a0[43]<\/a>. Neon Rzepeckiego wydobywa\u0142 wi\u0119c z wiersza kolejny istotny w\u0105tek \u2013 udzia\u0142 Polak\u00f3w w Zag\u0142adzie. Chominowa nie jest przypadkiem, jest powszechno\u015bci\u0105. Ginczanka nie z\u0142o\u017cy\u0142a broni, jej ostatni wiersz, wiersz-gr\u00f3b bol\u0105cy jak otwarta rana, towarzyszy nam w aktualizowaniu rozumienia Zag\u0142ady po dzie\u0144 dzisiejszy. W tym te\u017c zawiera si\u0119 poetycka wielko\u015b\u0107 *** (Non omnis moriar<\/em>), kt\u00f3rej biografka poetki nie potrafi zrozumie\u0107, wi\u0119c jako interpretatorka jej dzie\u0142a musi je umniejszy\u0107.<\/span><\/p>\n

Polska matka i gospodyni<\/strong><\/h4>\n

Jak polska literatura po wojnie opowiada\u0142a o \u201efatalizmie\u201d \u017cydowskiego po\u0142o\u017cenia? Bo\u017cena Keff w ksi\u0105\u017cce\u00a0Stra\u017cnicy fatum<\/em><\/a>\u00a0opisuje specyficzny mechanizm traktowania \u017cydowskiej obecno\u015bci w polskiej wyobra\u017ani i praktyce, ujmuj\u0105c go jako niepisany \u201eregulamin gospodarza i go\u015bcia\u201d\u00a0[44]<\/a>. Relacja ta jest niesymetryczna \u2013 \u017bydzi s\u0105 w pozycji go\u015bcia i nie mog\u0105 si\u0119 z niej wydosta\u0107, nigdy. Go\u015b\u0107 stosuje si\u0119 do zasad gospodarza, kt\u00f3ry jest \u201ew\u0142a\u015bcicielem\u201d swojego kraju i jego kultury. Pozycja go\u015bcia zawsze jest niestabilna, go\u015b\u0107 mo\u017ce uchybi\u0107 \u201ew\u0142a\u015bcicielowi\u201d, chcie\u0107 go oszuka\u0107 czy, zw\u0142aszcza, zdradzi\u0107.<\/span><\/p>\n

Zapalnym punktem \u201eregulaminu go\u015bcia\u201d s\u0105 opinie na temat postaw Polak\u00f3w\/gospodarzy w czasie Zag\u0142ady. Pozycja go\u015bcia ma wiele podsk\u00f3rnych przykaza\u0144: go\u015b\u0107 musi podziela\u0107 polski punkt widzenia, musi wyznawa\u0107 zasad\u0119 symetryzmu cierpie\u0144 i symetryzmu agresji, powinien post\u0119powa\u0107 \u201edyplomatycznie\u201d, polubownie i nie roszczeniowo.<\/span><\/p>\n

Opisany \u201eregulamin\u201d trafnie ujmuje zachowania Izoldy Kiec wobec Ginczanki. Nie tylko jest ona symboliczn\u0105 polsk\u0105 \u201ematk\u0105\u201d Ginczanki, ale te\u017c gospodyni\u0105, kt\u00f3ra go\u015bcinnie wyznacza ramy zasad obecno\u015bci Ginczanki w kulturze polskiej. Go\u015b\u0107\/go\u015bcini za\u015b powinni by\u0107 dyskretni i wdzi\u0119czni.<\/span><\/p>\n

Odsy\u0142anie Ginczanki w te strefy to w\u0142a\u015bnie \u201eocalanie jej\u201d od \u201eetykietek poetki, \u017byd\u00f3wki, feministki\u201d. Je\u015bli nie mo\u017cemy u\u017cy\u0107 wyrazistych definicji \u2013 co nam pozostaje? Niejasna obecno\u015b\u0107, efemeryczny \u015blad, tradycyjne zasady dominacji i przemocy. Nawet prawo do rozprawy s\u0105dowej mo\u017ce zosta\u0107 w specjalny spos\u00f3b rozliczone wobec tych, kt\u00f3rzy przejawiaj\u0105 podejrzliwe \u201ezainteresowanie\u201d w\u0142a\u015bciwym gospodarzom rozumieniem spraw. Dost\u0119p do sprawiedliwo\u015bci, prawo do ochrony od przemocy gospodyni zawsze mo\u017ce renegocjowa\u0107. Tylko \u017ce, jak dowodzi Keff, regulamin gospodarza i go\u015bcia deformuje spo\u0142ecznie i psychicznie zar\u00f3wno go\u015bci, jak i gospodarzy.<\/span><\/p>\n

Ocali\u0107 polsko\u015b\u0107 od Ginczanki\u2026<\/strong><\/h4>\n

By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie w zaaplikowanej matrycy \u201egospodarza i go\u015bcia\u201d znajdowa\u0142yby wyja\u015bnienie specyficzne lapsusy, kt\u00f3ry wyst\u0119puj\u0105 w naukowym j\u0119zyku badaczki, gdy pisze ona o \u017cydostwie Ginczanki, nazywaj\u0105c je \u201epi\u0119tnem urodzenia\u201d\u00a0[45]<\/a>. Kiec dyskretnie, bo bez odwo\u0142ania, powtarza tropy interpretacyjne Araszkiewicz, na przyk\u0142ad ten m\u00f3wi\u0105cy o urodzie Ginczanki, kt\u00f3ra oscylowa\u0142a mi\u0119dzy \u201epi\u0119knem i pi\u0119tnem\u201d\u00a0[46]<\/a>. Przechwytuje je jednak specyficznie. Pi\u0119tno, kt\u00f3re u Araszkiewicz wskazywa\u0142o na wykluczaj\u0105ce matryce kultury polskiej egzotyzuj\u0105ce i seksualizuj\u0105ce Ginczank\u0119, u Kiec staje si\u0119 rodzajem \u201egrzechu\u201d pierworodnego ska\u017cenia, naznaczaj\u0105cym poetk\u0119 w momencie narodzin.<\/span><\/p>\n

To rozumienie pi\u0119tna nie obna\u017ca wykluczenia, ale je pog\u0142\u0119bia. Kiec prowadzi wi\u0119c swoj\u0105 \u201efeminizuj\u0105c\u0105\u201d analiz\u0119 w stron\u0119 w\u0105tpliwej ezoteryki Ginczanki jako czarownicy, poetki odbywaj\u0105cej magiczny rytua\u0142 swej poezji jako formy eskapizmu, ocalenia w samotno\u015bci. Podczas gdy w wierszach \u2013 niejednokrotnie przyjmuj\u0105cych form\u0119 manifestu (jak cho\u0107by\u00a0Bunt pi\u0119tnastolatek<\/em>) \u2013 Ginczanka ingeruje w porz\u0105dek \u015bwiata, porz\u0105dek p\u0142ci, spo\u0142eczny czy polityczny, uprawiaj\u0105c pisanie transformuj\u0105ce, to znaczy takie, kt\u00f3re jest form\u0105 aktywizowania wyobra\u017ani, kt\u00f3re zmienia percepcj\u0119 rzeczywisto\u015bci, Kiec umacnia jego recepcj\u0119 jako klisz\u0119 intymnego spe\u0142nienia na marginesie.<\/span><\/p>\n

Przez d\u0142ugi okres powojenny Ginczanka by\u0142a nieobecna, tutaj wykaza\u0107 nale\u017cy swoisty \u201eparoksyzm\u201d jej obecno\u015bci, gdy autorzy i badaczki prze\u015bcigaj\u0105 si\u0119 w postulowaniu wyj\u0105tkowego prawa do poetki (powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na specjalne \u201eintymne spotkania\u201d poza zasadami wymaganymi przez warsztat badawczy czy rzetelno\u015b\u0107 poznawcz\u0105). Ale przy bli\u017cszym spojrzeniu okazuje si\u0119, \u017ce Kiec wybiera trop nierozstrzygalno\u015bci, by podwa\u017ca\u0107 tak naprawd\u0119 to, z czym trudno jej si\u0119 z powodu polonocentrycznej matrycy zmierzy\u0107. W tym te\u017c trybie Kiec, podobnie jak Miko\u0142ajewski, zr\u00f3wnuje temat swoich bada\u0144 \u2013 poetk\u0119 \u2013 z sob\u0105 sam\u0105, \u201em\u00f3wi\u0105c: ona, [musz\u0119] powiedzie\u0107 tak\u017ce: ja\u201d\u00a0[47]<\/a>\u00a0\u2013 pisze.<\/span><\/p>\n

Tymczasem chodzi o to, \u017ce najwa\u017cniejsza spu\u015bcizna Ginczanki to potencja\u0142 radykalno\u015bci, kt\u00f3ry nie daje si\u0119 \u201eupupi\u0107\u201d. Jest ona autork\u0105, kt\u00f3ra nie tyle negocjuje swoje miejsce w kanonie, ile ten kanon rozsadza. Gdyby miejsce Ginczanki zosta\u0142o uznane w sercu polskiego kanonu literackiego, musia\u0142by on zdekonstruowa\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, kompleksy polsko\u015bci, nacjonalizm i tradycyjne sposoby kodowania tego, co wa\u017cne.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna oczywi\u015bcie post\u0119powa\u0107 inaczej, i jest to post\u0119powanie ju\u017c tradycyjne w polskiej kulturze. Przemilczenie, przemoc wobec tekstu i autora tradycyjnie \u201easymiluj\u0105\u201d artyst\u0119. Tak si\u0119 sta\u0142o w wypadku Kamila Krzysztofa Baczy\u0144skiego, kt\u00f3rego wiersze pisane jako lament po powstaniu w getcie, \u015bpiewane przez Ew\u0119 Demarczyk z muzyk\u0105 Koniecznego, zosta\u0142y skojarzone w kulturze popularnej z powstaniem warszawskim i tak s\u0105 w niej u\u017cywane. Nieco podobn\u0105 strategi\u0119 \u201ewrogiego przej\u0119cia\u201d lub, \u0142agodniej, \u201easymilacyjn\u0105\u201d realizuje Kiec wobec Zuzanny Ginczanki.<\/span><\/p>\n

W Szoszana znaczy<\/em>\u00a0Niewinna<\/em>\u00a0Kiec przywo\u0142uje jako swe badawcze\u00a0credo<\/em>\u00a0s\u0142owa Tadeusza D\u0105browskiego, poety metafizycznego, kt\u00f3ry opracowa\u0142 sw\u00f3j tomik wierszy Ginczanki, uwypuklaj\u0105c w nich panreligijn\u0105 duchowo\u015b\u0107: \u201eUratujmy Ginczank\u0119 przed jej polsko\u015bci\u0105. Uratujmy Ginczank\u0119 przed jej \u017cydowsko\u015bci\u0105. Przed jej obezw\u0142adniaj\u0105c\u0105 urod\u0105. Przed metodologi\u0105 cielesn\u0105 i pi\u0119knoduchowsk\u0105. Przed jej dwudziestoparoletnim \u017cyciem i tragiczn\u0105 \u015bmierci\u0105. Uratujmy j\u0105 przed gestapo. Ocalmy j\u0105 przed Systemem\u201d.\u00a0[48]<\/a><\/span><\/p>\n

Te s\u0142owa D\u0105browskiego zwracaj\u0105 uwag\u0119 symetryzmem polsko\u015bci i \u017cydowsko\u015bci, a tak\u017ce dezynwoltur\u0105 gospodarza, kt\u00f3ry jest w prawie decydowa\u0107 za go\u015bcia. Ocalmy Ginczank\u0119 przed ni\u0105 sam\u0105 \u2013 zdaje si\u0119 postulowa\u0107 poeta. Ta wydr\u0105\u017cona Ginczanka jako cia\u0142o bez organ\u00f3w i tekst bez znacze\u0144 jak\u017ce znakomicie pasuje do polonocentrycznej matrycy odmawiaj\u0105cej go\u015bciowi jego substancjonalno\u015bci po to, aby nie musie\u0107 si\u0119 rozlicza\u0107 z w\u0142asnym utrzymywaniem hierarchii i zaw\u0142aszczaniem. Od\u017cywa tu polska tradycja oparta na g\u0142\u0119bokiej nier\u00f3wno\u015bci \u2013 polonocentryzm i antysemityzm, kt\u00f3rego Polacy nie mog\u0105 si\u0119 wyzby\u0107 i kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy do regulowania napi\u0119\u0107, do kompensacji wypartego poczucia winy.<\/span><\/p>\n

\n

Szoszana znaczy Niewinna<\/em>\u00a0\u2013 tytu\u0142uje Kiec swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119\u00a0[49]<\/a>. Po co mamy uniewinnia\u0107 Ginczank\u0119 z jej pochodzenia, je\u015bli nie po to, aby uniewinni\u0107 polsko\u015b\u0107 wobec Ginczanki?<\/span><\/p>\n

\n

Agata Araszkiewicz<\/strong>\u00a0\u2013 pisarka, badaczka, krytyczka sztuki, aktywistka feministyczna i doktora nauk humanistycznych, zwi\u0105zana z Uniwersytetem Paris 8 i Universit\u00e9 Libre de Bruxelles. Autorka ksi\u0105\u017cek\u00a0Wypowiadam wam moje \u017cycie. Melancholia Zuzanny Ginczanki<\/em>,\u00a0Zapomniana rewolucja. Rozkwit kobiecego pisania w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym<\/em>\u00a0oraz zbioru esej\u00f3w\u00a0Nawiedzani przez dym<\/em>. Opracowa\u0142a i opatrzy\u0142a pos\u0142owiem tomik poezji Ginczanki\u00a0M\u0105dro\u015b\u0107 jak rozkosz<\/em>. Przet\u0142umaczy\u0142a i opatrzy\u0142a pos\u0142owiem\u00a0Mieszkanie na Uranie<\/em>\u00a0Paula B. Preciado. Prowadzi rubryk\u0119 Cover Story w \u201eCzasie Kultury\u201d, gdzie skupia si\u0119 na feministycznym i inkluzywnym przewarto\u015bciowaniu kultury i sztuki. Jest cz\u0142onkini\u0105 polskiej Rady Stowarzyszenia Kongres Kobiet oraz pe\u0142nomocniczk\u0105 Kongresu Kobiet w Belgii. Za\u0142o\u017cy\u0142a belgijskie polonijne stowarzyszenie feministyczne \u201eElles sans frontieres\u201d. Mieszka w Brukseli.<\/p>\n

Bo\u017cena Keff<\/strong>\u00a0(ur. 1948) \u2013 poetka, pisarka, eseistka, publicystka. Z wykszta\u0142cenia polonistka i filozofka. Wyk\u0142ada na Gender Studies na Uniwersytecie Warszawskim i innych uczelniach. Wyda\u0142a\u00a0Razem osobno<\/em>\u00a0(1986),\u00a0Sen o znaczeniu sn\u00f3w<\/em>\u00a0(1994),\u00a0Nie jest gotowy<\/em>\u00a0(2000),\u00a0Posta\u0107 z cieniem. Portrety \u017byd\u00f3wek w polskiej literaturze<\/em>\u00a0(2001; nominacja do Nagrody Literackiej Nike),\u00a0Barykady. Kroniki obsesyjne<\/em>\u00a0(2006),\u00a0Utw\u00f3r o matce i ojczy\u017anie<\/em>\u00a0(2008),\u00a0Antysemityzm. Niezamkni\u0119ta historia<\/em>\u00a0(2013),\u00a0Stra\u017cnicy fatum<\/em>\u00a0(2020). Publikowa\u0142a m.in. w \u201ePrzekroju\u201d, \u201eRes Publice Nowej\u201d, \u201eZadrze\u201d, \u201eMidraszu\u201d i \u201ePrzegl\u0105dzie\u201d. Jedna z pierwszych w Polsce badaczek zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy nacjonalizmem a kulturow\u0105 konstrukcj\u0105 p\u0142ci. W swojej publicystyce zajmuje si\u0119 krytyk\u0105 dyskryminacyjnych aspekt\u00f3w polskiej kultury \u2013 mizoginizmem, homofobi\u0105 i antysemityzmem.<\/p>\n

\n

Przypisy:<\/strong><\/span><\/p>\n

[1]<\/a>\u00a0Izolda Kiec,\u00a0Ginczanka<\/em>, \u201eCzas Kultury\u201d nr 1991, Izolda Kiec,\u00a0Zuzanna Ginczanka. \u017bycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107<\/em>, Pozna\u0144 1994, Zuzanna Ginczanka,\u00a0Ud\u017awign\u0105\u0107 w\u0142asne szcz\u0119\u015bcie<\/em>, oprac. Izolda Kiec, Pozna\u0144 1991<\/span><\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0Agata Araszkiewicz,\u00a0Wypowiadam wam moje \u017cycie. Melancholia Zuzanny Ginczanki<\/em>, Warszawa 2001, por. te\u017c Zuzanna Ginczanka\u00a0M\u0105dro\u015b\u0107 jak rozkosz<\/em>, oprac. Agata Araszkiewicz, Warszawa 2017<\/span><\/p>\n

[3]<\/a>\u00a0Ginczanka urodzi\u0142a si\u0119 w Kijowie w 1917 roku. Pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 paszportem nansenowskim, wydawanym bezpa\u0144stwowcom z inicjatywy Wysokiego Komisarza do Spraw Uchod\u017astwa Ligi Narod\u00f3w, Fridtjofa Nansena.<\/span><\/p>\n

[4]<\/a>\u00a0Wystawa sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej\u00a0Zuzanna Ginczanka. Tylko szcz\u0119\u015bcie jest prawdziwym \u017cyciem<\/em>, Muzeum Literatury w Warszawie (29.10.2015\u201329.02.2016), przygotowana by\u0142a przez kuratorski zesp\u00f3\u0142 Muzeum Literatury i Fundacji Polskiej Sztuki Nowoczesnej w sk\u0142adzie: Sarmen Beglarian, Aleksandra Miszu\u0142owicz, Joanna Pogorzelska, Zuzanna Rosi\u0144ska, Sylwia Szymaniak, koncepcja: Agata Araszkiewicz, Sarmen Beglarian, opieka merytoryczna Agata Araszkiewicz. Wystawa pokazywana by\u0142a kolejno w Muzeum Historii Fotografii w Krakowie (08.06\u201314.08.2016) i w Centrum Historii Miejskiej Europy \u015arodkowo-Wschodniej we Lwowie (21.09\u201321.12.2018). Katalog do wystawy, b\u0119d\u0105cy zbiorem tekst\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych autorek i autor\u00f3w, funkcjonuje jako odr\u0119bna ksi\u0105\u017cka\u00a0Zuzanna Ginczanka. Tylko szcz\u0119\u015bcie jest prawdziwym \u017cyciem<\/em>, red. Agata Araszkiewicz, Joanna Pogorzelska, Warszawa 2015<\/span><\/p>\n

[5]<\/a>\u00a0Zuzanna Ginczanka,\u00a0Krz\u0105tanina mglistych pozor\u00f3w. Wiersze wybrane<\/em>\u00a0\/\u00a0Un viavai di brumose apparenze. Poesie scelte (curatela e traduzione)<\/em>, wyd. dwuj\u0119zyczne, oprac. Alessandro Amenta, Krak\u00f3w\u2013Budapeszt 2011, Zuzanna Ginczanka,\u00a0Wniebowst\u0105pienie ziemi<\/em>, oprac. Tadeusz D\u0105browski, Wroc\u0142aw 2014, Zuzanna Ginczanka,\u00a0M\u0105dro\u015b\u0107 jak rozkosz<\/em>, oprac. Agata Araszkiewicz, Warszawa 2017, Zuzanna Ginczanka,\u00a0Poezje zebrane (1939\u20131944)<\/em>, Warszawa 2019<\/span><\/p>\n

[6]<\/a>\u00a0Mi\u0119dzy innymi: sztuka teatralna Marcina K\u0105ckiego w re\u017cyserii Anety Groszy\u0144skiej\u00a0Wr\u00f3g si\u0119 rodzi<\/em>\u00a0(Teatr im. Wilhelma Horzycy w Toruniu, premiera: marzec 2019), gdzie tematem jest mowa nienawi\u015bci i narastaj\u0105ca si\u0142a ultraprawicowego populizmu. Ginczanka by\u0142a w niej uj\u0119ta jako immanentna si\u0142a polskiej kultury, kt\u00f3ra dosta\u0142a status moralnej przeciwwagi dla skorumpowanej postaci ojca Tadeusza Rydzyka.<\/span><\/p>\n

Podobnie, w spos\u00f3b rozsadzaj\u0105cy ramy \u201epolsko\u015bci\u201d, brzmia\u0142a wymowa monodramu\u00a0Ginczanka. Przepis na prostot\u0119 \u017cycia<\/em>\u00a0(Teatr Na Pla\u017cy w Sopocie\/Teatr \u0141a\u017ania Nowa w Krakowie, premiera: luty 2020). Sztuka Piotra Rowickiego w re\u017cyserii Anny Gryszk\u00f3wny i brawurowym wykonaniu Agnieszki Przepi\u00f3rskiej-Frankiewicz skupia\u0142a si\u0119 na ekspresji samo\u015bwiadomej kobieco\u015bci Ginczanki, jako tzw. pi\u0119knej \u017byd\u00f3wki osaczanej przez m\u0119\u017cczyzn literat\u00f3w w narastaj\u0105cym antysemityzmie przedwojennych lat 30. Tw\u00f3rcze spe\u0142nienie, kt\u00f3re odnajdujemy w poezji Ginczanki, zderzone zosta\u0142o z Zag\u0142ad\u0105, niszczycielsk\u0105 antycywilizacyjn\u0105 si\u0142\u0105 nienawi\u015bci.<\/span><\/p>\n

Innym rodzajem spektaklu by\u0142\u00a0Ginczanka. \u017bar-ptak<\/em>\u00a0Gabi von Seltmann z komentarzem Bo\u017ceny Keff (Teatr Polski w Warszawie, premiera: listopad 2017), gdzie wiersze, muzyka, wokal, obraz i komentarz ukazywa\u0142y prac\u0119, jak\u0105 wok\u00f3\u0142 swojej egzystencji i jej formy wpisanej w kultur\u0119 wykonywa\u0142a Ginczanka (Kamila Baar). Ukazywa\u0142 te\u017c wyrw\u0119, jak\u0105 si\u0119 otwiera, gdy id\u0105c jej \u015bladem, spada si\u0119 wraz z jej \u015bmierci\u0105 w nico\u015b\u0107. Podobnie, z perspektywy braku, wypowiada si\u0119 performans teatralny Tomasza Cyza\u00a0Pok\u00f3j Ginczanki<\/em>\u00a0z aktork\u0105 Mari\u0105 D\u0119bsk\u0105 (Warszawa, czerwiec 2016), kt\u00f3ra czyta\u0142a pojedynczym widzom spontanicznie przez siebie wybierane wiersze Ginczanki.<\/span><\/p>\n

Kolejn\u0105 mocn\u0105 realizacj\u0105 by\u0142 queerowy perfomans \u2013 koncert uzdrawiaj\u0105cy Vali T. Fo\u0142tyn\/Vali Tanz \u2013\u00a0M\u0105dro\u015b\u0107 jak rozkosz<\/em>\u00a0(Shefter Gallery Krak\u00f3w 2018), nawi\u0105zuj\u0105cy tytu\u0142em do feministycznego rozumienia poetki proponowanego przez Araszkiewicz. Artystka przeplata w nim w\u0105tki swojej osobistej historii, osoby gender fluid, z w\u0105tkami biografii i sztuki Ginczanki. Dla Vali T. Fo\u0142tyn, wychowanej w bloku w Cz\u0119stochowie i dojrzewaj\u0105cej w prowincjonalnej atmosferze, Ginczanka staje si\u0119 patronk\u0105 sztuki queerowej, afirmuj\u0105c\u0105 jej to\u017csamo\u015b\u0107 i sztuk\u0119. Poezja okazuje si\u0119 naraz zmys\u0142owa, feministyczna i organiczna, w jej istot\u0119 wpisany jest proces rozwoju. T\u0119 rewolucyjn\u0105 polityczno\u015b\u0107 ujawnia egzorcyzmowane poczucie zdrady przez \u201ebliskich\u201d, przez \u201eswoich\u201d.<\/span><\/p>\n

[7]<\/a>\u00a0\u2026jak burgund pod \u015bwiat\u0142o. Ginczanka w stulecie urodzin<\/em>, red. Karolina Koprowska, Sylwia Papier, Roma Sendyka, Krak\u00f3w 2018 (ksi\u0105\u017cka stanowi podsumowanie projektu\u00a0Centaury<\/em>\u00a0oraz obchod\u00f3w 100-lecia urodzin Zuzanny Ginczanki w dniach 8\u20139 marca 2017 w Krakowie).\u00a0Swojsko\u015b\u0107, obco\u015b\u0107, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Wok\u00f3\u0142 Zuzanny Ginczanki<\/em>, Warszawa 2019 (tom pokonferencyjny na zako\u0144czenie warszawskiej edycji wystawy\u00a0Zuzanna Ginczanka. Tylko szcz\u0119\u015bcie jest prawdziwym \u017cyciem<\/em>).<\/span><\/p>\n

[8]<\/a>\u00a0Izolda Kiec,\u00a0Szoszana znaczy Niewinna<\/em>, Pozna\u0144 2019, i\u00a0Zuzanna Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt<\/em>, Warszawa 2020. Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski,\u00a0Cie\u0144 w cie\u0144. Za cieniem Zuzanny Ginczanki<\/em>, Warszawa 2019<\/span><\/p>\n

[9]<\/a>\u00a0Agata Araszkiewicz,\u00a0Zapomniana rewolucja. Rozkwit kobiecego pisania w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym<\/em>, Warszawa 2014, s. 21. Por. tak\u017ce Joanna Krajewska,\u00a0Sp\u00f3r o literatur\u0119 kobiec\u0105 w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym<\/em>, Pozna\u0144 2014<\/span><\/p>\n

[10]<\/a>\u00a0Wypowiedzi Izoldy Kiec pochodz\u0105 z artyku\u0142u Wojciecha Engelkinga\u00a0Przebieranie Ginczanki<\/em>, \u201eNewsweek\u201d nr 18 2020. \u201ePonad p\u00f3\u0142 wieku po tragicznej \u015bmierci Zuzanna Ginczanka sta\u0142a si\u0119 zn\u00f3w gwiazd\u0105 polskiej literatury\u201d \u2013 pisze autor \u2013 \u201eAle wielu chce jej teraz przyklei\u0107 etykietki, kt\u00f3re nie pasuj\u0105 do tej wybitnej poetki. Wiosn\u0105 2017 r. na ulicach Warszawy zawis\u0142y plakaty zapraszaj\u0105ce do Muzeum Polin. [\u2026] Przy portrecie Zuzanny Ginczanki napisano: \u00bb\u017byd\u00f3wka, Polka, warszawianka, poetka, feministka\u00ab. [\u2026] \u2013 Kiedy to zobaczy\u0142am, pomy\u015bla\u0142am: przecie\u017c ani z Warszawy, ani feministka \u2013 m\u00f3wi prof. Izolda Kiec, prekursorka bada\u0144 nad zapomnian\u0105 po \u015bmierci mi\u0119dzywojenn\u0105 poetk\u0105, kt\u00f3ra w XXI w. zyska\u0142a niespodziewan\u0105 popularno\u015b\u0107. W dodatku jeszcze to zdj\u0119cie, powielane wsz\u0119dzie: u\u015bmiechni\u0119ta Ginczanka wygl\u0105daj\u0105ca przez okno \u2013 dodaje prof. Kiec. \u2013 Pomy\u015bla\u0142am, \u017ce jeste\u015bmy wewn\u0105trz schematu my\u015blenia o niej, z kt\u00f3rego trudno b\u0119dzie wyj\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

[11]<\/a>\u00a0Jej ksi\u0105\u017cka\u00a0Szoszana znaczy Niewinna<\/em>\u00a0obraca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto wok\u00f3\u0142 ram i trop\u00f3w interpretacyjnych proponowanych przez Araszkiewicz, jak: interpretacja wczesnych wierszy w kontek\u015bcie kulturowego znaczenia kobieco\u015bci i seksualno\u015bci oraz \u017cydowsko\u015bci \u2013 kliszy \u201epi\u0119knej \u017byd\u00f3wki\u201d \u2013 z naciskiem na poczucie wykluczenia, niedopasowania, czy te\u017c nieodznaczonych odniesie\u0144, jak: pi\u0119kno i pi\u0119tno (u Kiec \u201euroda i przekle\u0144stwo\u201d) s. 51, cia\u0142o i tekst s. 97 (Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt<\/em>, s. 95), melancholia i utrata s. 110. Badaczka przypisuje sobie odkrywczo\u015b\u0107 w interpretacji pewnych w\u0105tk\u00f3w, np. z ostatniego etapu \u017cycia poetki w kontek\u015bcie jej przyja\u017ani z Blumk\u0105 Fradis, s. 128\u2013131, kt\u00f3re analizowa\u0142a ju\u017c ksi\u0105\u017cka Araszkiewicz (rozdzia\u0142\u00a0Zuzan i Blumka, ostatnie podwojenie<\/em>). Gest ten jest przechwyceniem feministycznych interpretacji kulturowych, zwi\u0105zanych z Ginczank\u0105, po to, by w ge\u015bcie \u201efeminizowania\u201d je rozbroi\u0107.<\/span><\/p>\n

[12]<\/a>\u00a0Nowy materializm to interdyscyplinarna, teoretyczna i zaanga\u017cowana politycznie dziedzina bada\u0144, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 mniej wi\u0119cej na prze\u0142omie wiek\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 tego, co mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako postkonstrukcjonistyczny, ontologiczny i materialistyczny zwrot. G\u0142\u00f3wne nazwiska tego kierunku to: Karen Barad, Rosi Braidotti, Elizabeth Grosz, Jane Bennett, Vicki Kirby i Manuel DeLanda, w Polsce Monika Rogowska-Stangret. Nowy materializm pojawi\u0142 si\u0119 na przeci\u0119ciu linii granicznych mi\u0119dzy feminizmem, filozofi\u0105, studiami spo\u0142ecznymi, teori\u0105 kultury, a zasilaj\u0105 go zar\u00f3wno nauki humanistyczne, jak i przyrodnicze.<\/span><\/p>\n

[13]<\/a>\u00a0Prozaiczk\u0105, kt\u00f3ra pokazywa\u0142a kultur\u0119 romansu jako martwy schemat kultury, by\u0142a wspania\u0142a pisarka j\u0119zyka jidysz, Debora Vogel, zamordowana we Lwowie w 1943 roku. Martwy nie znaczy nieu\u017cywany, wr\u0119cz odwrotnie, bo kultura masowa odwo\u0142uje si\u0119 do stereotyp\u00f3w id\u0105cych pod pr\u0105d egzystencji, kt\u00f3ra wymaga samodzielno\u015bci. Podobnie, jako system konwencji, kt\u00f3re maj\u0105 sp\u0119ta\u0107 prawdziwe i \u017cywe odruchy, widzia\u0142 kultur\u0119 Witold Gombrowicz. Nie uwa\u017camy, \u017ce Zuzanna Ginczanka wprost wpisuje si\u0119 w ten spos\u00f3b my\u015blenia, ale by\u0142 on jej bli\u017cszy ni\u017c tradycyjny, postrzegaj\u0105cy kultur\u0119 jako tw\u00f3r \u201enaturalny\u201d dla cz\u0142owieka.<\/span><\/p>\n

[14]<\/a>\u00a0Por. tak\u017ce tekst Aleksandry Byrskiej\u00a0Szorstkie j\u0119zyki, mi\u0119kkie futra, azot, krzemienie, krzak bzu<\/em>, kt\u00f3ry analizuje ekopoetyk\u0119 poezji Ginczanki, jej zwrot postantropomorficzny [w:] \u201e\u2026jak burgund pod \u015bwiat\u0142o. Ginczanka w stulecie urodzin\u201d, op.cit., ss. 72\u201379.<\/span><\/p>\n

[15]<\/a>\u00a0Tytu\u0142 to aluzja do pracy: El\u017cbieta Janicka, Tomasz \u017bukowski,\u00a0Przemoc filosemicka. Nowe polskie narracje o \u017bydach po roku 2000<\/em>, Warszawa 2016. Autorzy odnosz\u0105 si\u0119 do specyficznego emocjonalnego szanta\u017cu, gdzie narrator\/narratorka, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na swoje pozytywne uczucia wobec obiektu (np. \u017byd\u00f3w), przyznaje sobie prawo do narzucania w\u0142asnego dyskursu i nie dopuszcza do g\u0142osu tych, o kt\u00f3rych m\u00f3wi, traktuj\u0105c ich przedmiotowo.<\/span><\/p>\n

[16]<\/a>\u00a0Izolda Kiec\u00a0Szoszana znaczy Niewinna<\/em>, op.cit., s. 15<\/span><\/p>\n

[17]<\/a>\u00a0Kiec,\u00a0Szoszana<\/em>\u2026, op.cit., s. 92. Kiec pisze paradoksalnie: \u201epozostawi\u0142am wzmiank\u0119 \u201ew tonie\u201d by nie skazywa\u0107 kobiet na milczenie, na nieme zamkni\u0119cie, we w\u0142asnym ciele, by pozostawi\u0107 przestrze\u0144 dla ich, odmiennego od oficjalnego, m\u0119skiego g\u0142osu [znaki przestankowe jak zapisano]. Do szeptu\u201d. I dalej w przypisie: \u201ena poziomie pisma [r\u00f3wnie\u017c] poetka manifestuje sw\u0105 otwart\u0105 postaw\u0119 wobec \u015bwiata, wymyka i si\u0119 chroni przed zamkni\u0119ciem, przed etykiet\u0105. Jest niejednoznaczna, nieczytelna, nieoczywista\u201d. Czemu ma s\u0142u\u017cy\u0107 utrzymanie tej niejednoznaczno\u015bci, je\u015bli nie neutralizowaniu Ginczankowych radykalizacji znaczenia? \u201eM\u0119ski g\u0142os\u201d, tak trudno ulegaj\u0105cy przewarto\u015bciowaniu, g\u0142os patriarchalnej kultury, okazuje si\u0119 nie tylko lapsusem w analizie wiersza, ale matryc\u0105, wbrew deklaracjom, zaw\u0142aszczaj\u0105c\u0105 ich odr\u0119bno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

[18]<\/a>\u00a0Por. Agata Araszkiewicz,\u00a0Rozkosz Ginczanki<\/em>\u00a0[w:] Zuzanna Ginczanka,\u00a0M\u0105dro\u015b\u0107 jak rozkosz<\/em>, Warszawa 2017, ss. 181\u2013182. Araszkiewicz pisze o wierszu\u00a0W skwar<\/em>: \u201eWychwycony [tu] zostaje antagonizm mi\u0119dzy tradycyjnym religijnym przekazem a kobiec\u0105 seksualno\u015bci\u0105 \u2013 mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce kobieca p\u0142e\u0107 rozsadza religijny system w tym wierszu\u201d.<\/span><\/p>\n

[19]<\/a>\u00a0Izolda Kiec\u00a0Szoszana znaczy Niewinna<\/em>, op.cit. s. 85<\/span><\/p>\n

[20]<\/a>\u00a0Maria Stauber\u00a0Musisz tam wr\u00f3ci\u0107. Historia przyja\u017ani Lusi Gelomnt i Zuzny Ginczanki<\/em>, Warszawa 2018, s. 31<\/span><\/p>\n

[21]<\/a>\u00a0Zuzanna jest imieniem \u017ce\u0144skim pochodz\u0105cym od perskiego susan (lilia), z egipskiego s\u00fcsn, koptyjskiego shosen (kwiat lotosu) I hebrajskiego szoszana (dawny hebrajski: lilia, we wsp\u00f3\u0142czesnym hebrajskim znaczy te\u017c\u00a0r\u00f3\u017ca<\/em>\u00a0lub\u00a0kwiat<\/em>\u00a0w og\u00f3le) w greckim sousanna, w \u0142acinie susanna, starofrancuskim Susanne. Lila jest symbolem niewinno\u015bci w chrze\u015bcija\u0144skiej symbolice, ale wtedy imi\u0119 powinno brzmie\u0107 Zuzanna, a nie Szoszana, bo w \u017cydowskiej symbolice kwiat raczej nie ma takiej konotacji.<\/span><\/p>\n

[22]<\/a>\u00a0Por. \u201eNie skacz w biegu, imi\u0119 Dawida.\/Ty\u015b jest imi\u0119 skazuj\u0105ce na kl\u0119sk\u0119,\/nie dawane nikomu, bez domu,\/do noszenia w tym kraju zbyt ci\u0119\u017ckie\u201d, Wis\u0142awa Szymborska,\u00a0Jeszcze<\/em>\u00a0z tomu\u00a0Wo\u0142anie do Yeti<\/em>, Krak\u00f3w 1957<\/span><\/p>\n

[23]<\/a>\u00a0Izolda Kiec,\u00a0Szoszana<\/em>\u2026, op.cit., s. 39<\/span><\/p>\n

[24]<\/a>\u00a0Chodzi o relacje Tadeusza Wittlina z\u00a0Ostatniej cyganerii,<\/em>\u00a0gdzie autor opisuje napastowanie seksualne ze strony Grydzewskiego, o kt\u00f3rym opowiada Ginczanka. Znajduje si\u0119 tam te\u017c scena, w kt\u00f3rej Uni\u0142owski przyk\u0142ada zapa\u0142k\u0119 do ust Ginczanki, by sprawdzi\u0107, czy jest dziewic\u0105. Izolda Kiec,\u00a0Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt<\/em>, op.cit., s. 160<\/span><\/p>\n

[25]<\/a>\u00a0\u201ePisze szczerze, \u017ce jego fascynacja narodzi\u0142a si\u0119, jeszcze kiedy by\u0142 nastolatkiem, z pensjonarskiego \u017calu nad bestialsko zamordowanym pi\u0119knem\u201d. Por. Karolina Sulej,\u00a0Tuwim dzwoni\u0105c do Zuzanny Ginczanki przedstawia\u0142 si\u0119 \u017cartobliwie: \u201eZuza? Tu jeden ze starc\u00f3w\u201d<\/em>, \u201eWysokie Obcasy\u201d, 2.11.2019<\/span><\/p>\n

[26]<\/a>\u00a0Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski,\u00a0Cie\u0144 w cie\u0144. Za cieniem Zuzanny Ginczanki<\/em>, op.cit., s. 95<\/span><\/p>\n

[27]<\/a>\u00a0Ibidem, s. 15<\/span><\/p>\n

[28]<\/a>\u00a0Ibidem s. 37<\/span><\/p>\n

[29]<\/a>\u00a0Jean-Paul Sartre,\u00a0Rozwa\u017cania o kwestii \u017cydowskiej<\/em>, t\u0142um. Jerzy Lisowski, \u0141\u00f3d\u017a 1992, ss. 50\u201351<\/span><\/p>\n

[30]<\/a>\u00a0Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski, op.cit., s. 34<\/span><\/p>\n

[31]<\/a>\u00a0Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski, op.cit., s. 37, s. 81<\/span><\/p>\n

[32]<\/a>\u00a0Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski swoj\u0105 wersj\u0119 matrycy wiecznej kobieco\u015bci rozpisuje na trzy zdania: \u201eKim jeste\u015b, Zuzanno? Jestem ta, kt\u00f3ra ucieka. Tajemnic\u0105 kobiety\u201d. I dalej: \u201eZuzanna jest t\u0105, kt\u00f3ra ucieka. Jest uchod\u017aczyni\u0105. Uciekinierk\u0105. Jest nogami bez tu\u0142owia i twarzy. [\u2026] [Tajemnic\u0105] Tej kobiety? Kobiety w og\u00f3le? [\u2026] Tak czy inaczej, Zuzanna zamieszka\u0142a w tajemnicy Syryjki, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie przep\u0142yn\u0119\u0142a przez morze. Zostawi\u0142a siebie gdzie\u015b tam, przeprawi\u0142a na t\u0119 stron\u0119 tylko sw\u00f3j sekret\u201d, op. cit., s. 81\u201382<\/span><\/p>\n

[33]<\/a>\u00a0Witold Gombrowicz\u00a0Pami\u0119tnik Stefana Czarnieckiego<\/em>, [w:]\u00a0Bakakaj<\/em>, Krak\u00f3w 1957, s. 34<\/span><\/p>\n

[34]<\/a>\u00a0Por. J\u00f3zef \u0141obodowski,\u00a0Noc, kt\u00f3rej nie by\u0142o<\/em>\u00a0[w:]\u00a0Pami\u0119ci Sulamity<\/em>, Toronto 1986, ss. 2\u20134. Zob. Tak\u017ce Agata Araszkiewicz,\u00a0Kr\u00f3lowa Z\u0142ego Wygl\u0105du<\/em>\u00a0[w:]\u00a0Wypowiadam wam moje \u017cycie<\/em>, op.cit., ss. 37\u201341<\/span><\/p>\n

[35]<\/a>\u00a0Krakowsk\u0105 tablic\u0119, upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 Zuzann\u0119 Ginczank\u0119, umieszczon\u0105 na kamienicy przy Miko\u0142ajskiej 5, ostatniej kryj\u00f3wce poetki, opracowywa\u0142 zesp\u00f3\u0142 w sk\u0142adzie: Agata Araszkiewicz, Karolina Koprowska, Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski (kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w pierwszych fazach prac), Sylwia Papier i Roma Sendyka. Ods\u0142oni\u0119to j\u0105 w stulecie urodzin poetki w marcu 2017 roku. Brak konsensusu w sprawie ko\u0144cowej formu\u0142y napisu by\u0142 tematyzowany na oddzielnej debacie podczas dwudniowych obchod\u00f3w z okazji ods\u0142oni\u0119cia tablicy. Wi\u0119cej informacji mo\u017cna znale\u017a\u0107 w tek\u015bcie\u00a0Ginczanka i Krak\u00f3w<\/em>\u00a0autorstwa Karoliny Koprowskiej, Sylwii Papier i Romy Sendyki [w:]\u00a0\u2026jak burgund pod \u015bwiat\u0142o<\/em>, op.cit., ss. 5\u201311<\/span><\/p>\n

[36]<\/a>\u00a0Bo\u017cena Keff,\u00a0Posta\u0107 z cieniem. Portrety \u017byd\u00f3wek w polskiej literaturze<\/em>, Warszawa 2001, s. 361<\/span><\/p>\n

[37]<\/a>\u00a0Jaros\u0142aw Miko\u0142ajewski, op. cit., s. 15: \u201eGinczanka wesz\u0142a do mojego \u017cycia jakim\u015b dawnym wierszem, jak\u0105\u015b sugesti\u0105 kogo\u015b, kto wspomnia\u0142 mi o niej pierwszy \u2013 jako o zamordowanej \u017byd\u00f3wce, poetce, kobiecie nieuchwytnej, jak ka\u017cda, inaczej ni\u017c ka\u017cda. [\u2026] i zwi\u0105za\u0142em si\u0119 z ni\u0105 na ca\u0142e \u2013 jak dotychczas \u2013 \u017cycie przez t\u0119 najczystsz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do zamordowanego pi\u0119kna, kt\u00f3ra to mi\u0142o\u015b\u0107, ten nierozwik\u0142any splot amor i pietas, prawdopodobnie jest moj\u0105 ojczyzn\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

[38]<\/a>\u00a0Jacek Leociak, Marta Tomczok,\u00a0Afektywny kicz holokaustowy \u2013 wprowadzenie<\/em>, \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w. Studia i materia\u0142y\u201d, nr 17\/ 2021, s. 30. Autorzy przywo\u0142uj\u0105 esej Miko\u0142ajewskiego przy omawianiu kategorii \u201enarcystycznego kiczu holokaustowego\u201d: \u201ena pierwszy plan wysuwa si\u0119 osoba autora dzie\u0142a nawi\u0105zuj\u0105cego do Zag\u0142ady. Wa\u017cne staje si\u0119 prze\u015bledzenie jego los\u00f3w zwi\u0105zanych ze studiowaniem historii, podr\u00f3\u017cami, rozmowami, kwerendami. Tak jakby to jego osoba musia\u0142a wch\u0142on\u0105\u0107 Zag\u0142ad\u0119, by uczyni\u0107 j\u0105 zdarzeniem wartym uwagi. Albo te\u017c \u2013 jakby Zag\u0142ada mog\u0142a ju\u017c tylko pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 dekoracji w teatrze rozgrywaj\u0105cym si\u0119 wok\u00f3\u0142 postaci autora\u201d. To \u201ezjawisko najbli\u017csze manipulacji, czyli narcyzm holokaustowy \u2013 postawa tw\u00f3rcza polegaj\u0105ca na alienacji podmiotu opowiadaj\u0105cego histori\u0119 Zag\u0142ady, kt\u00f3ry powoli oddala si\u0119 od niej, konstruuj\u0105c niejako dwa odr\u0119bne pola: swoje w\u0142asne i pole historii\u201d. \u0141\u0105czy si\u0119 ono \u201ez samowol\u0105 i przyzwoleniem sobie na nadu\u017cycia, manipulowaniem histori\u0105 pod wp\u0142ywem w\u0142asnych fantazji czy fiksacji\u201d, op.cit., ss. 29\u201331<\/span><\/p>\n

[39]<\/a>\u00a0Izolda Kiec,\u00a0Ginczanka Nie upilnuje mnie nikt<\/em>, op.cit., ss. 370\u2013379, Izolda Kiec,\u00a0Szoszana znaczy Niewinna<\/em>, op.cit. s. 127<\/span><\/p>\n

[40]<\/a>\u00a0Izolda Kiec,\u00a0Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt<\/em>, op.cit. s. 379<\/span><\/p>\n

[41]<\/a>\u00a0Por. Blok tekst\u00f3w o wsp\u00f3lnym tytule\u00a0Chominowa to nie puste imi\u0119, Wok\u00f3\u0142 neonu Adama Rzepeckiego<\/em>\u00a0autorstwa: Agaty Araszkiewicz, Jana Tomasza Gross, Miros\u0142awa Haponiuka, Ingi Iwasi\u00f3w, El\u017cbiety Janickiej, Bo\u017ceny Keff, Tomasza Kitli\u0144skiego, Tomasza Kozaka, Andrzeja Ledera, Pawe\u0142a Leszkowicza, Andy Rottenberg, Adama Rzepeckiego, Joanny Tokarskiej-Bakir, Moniki Weychert, \u0141ukasza Zaremby, Szum, 30.10.2020<\/span><\/p>\n

[42]<\/a>\u00a0El\u017cbieta Janicka,\u00a0Obserwatorzy uczestnicz\u0105cy zamiast \u015bwiadk\u00f3w i rama zamiast obrze\u017cy. O nowe kategorie opisu polskiego kontekstu Zag\u0142ady<\/em>, \u201eTeksty Drugie\u201d 2018, nr 3, s. 131\u2013147<\/span><\/p>\n

[43]<\/a>\u00a0Bo\u017cena Keff,\u00a0Stra\u017cnicy fatum<\/em>, Warszawa 2020<\/span><\/p>\n

[44]<\/a>\u00a0Ibidem, ss. 140\u2013154<\/span><\/p>\n

[45]<\/a>\u00a0Izolda Kiec,\u00a0Szoszana\u2026<\/em>, op.cit. s. 50. Rozumienie pi\u0119tna zjednuje Kiec r\u00f3wnie\u017c z rozumieniem grzechu, gdy pisze, \u017ce w wierszach Ginczanki wyst\u0119puje: \u201e\u015bwiadomo\u015b\u0107 pi\u0119tna, winy niezawinionej, kt\u00f3ra jeszcze przed narodzinami, wraz z grzechem pierworodnym odebra\u0142a bohaterce mo\u017cliwo\u015b\u0107 zjednoczenia z natur\u0105, prawo do niewinno\u015bci\u201d, s. 65<\/span><\/p>\n

[46]<\/a>\u00a0Izolda Kiec,\u00a0Szoszana<\/em>\u2026, op.cit., s. 51<\/span><\/p>\n

[47]<\/a>\u00a0Izolda Kiec, ibidem, s. 34<\/span><\/p>\n

[48]<\/a>\u00a0Tadeusz D\u0105browski,\u00a0Na marginesie<\/em>\u00a0[w:] Zuzanna Ginczanka,\u00a0Wniebowst\u0105pienie Ziemi<\/em>, oprac. Tadeusz D\u0105browski, Wroc\u0142aw 2013, s. 78<\/span><\/p>\n

[49]<\/a>\u00a0\u201e\u2018Zuzanna\u2019 zatem w swej podstawowej hebrajskiej wersji \u2013 \u2018Szoszana\u2019, znaczy Niewinna, czyli ta, kt\u00f3ra jest czyst\u0105 jedyno\u015bci\u0105, sobie sam\u0105\u201d \u2013 pisze Kiec. Izolda Kiec,\u00a0Szoszana znaczy Niewinna<\/em>, op.cit., s. 40<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zuzanna Ginczanka. Fot. Muzeum Literatury Ginczanka jako pole walki (o znaczenia) Bo\u017cena Keff, Agata Araszkiewicz Liryczna, awangardowa i na wskro\u015b feministyczna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Zuzanny Ginczanki, odczytywana po latach na nowo, sprawia, \u017ce staje si\u0119 ona bohaterk\u0105 nie tylko polskiej, ale te\u017c coraz bardziej europejskiej wyobra\u017ani oraz inspiracj\u0105 dla nowego pokolenia artystek i tw\u00f3rc\u00f3w. Wbrew pr\u00f3bom odwrotu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101201"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=101201"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101201\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":101216,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101201\/revisions\/101216"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=101201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=101201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=101201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}