{"id":101692,"date":"2023-02-03T17:09:13","date_gmt":"2023-02-03T15:09:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=101692"},"modified":"2023-01-28T11:35:50","modified_gmt":"2023-01-28T09:35:50","slug":"03-09-80","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=101692","title":{"rendered":"Od styczniowej samoobrony do powstania. Getto Warszawskie"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Od styczniowej samoobrony do powstania. Getto Warszawskie<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Klara Jackl, Piotr Ostrowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

19 kwietnia 2023 roku przypada 80. rocznica powstania w getcie warszawskim \u2013 najwi\u0119kszego zbrojnego zrywu \u017byd\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej, a zarazem pierwszego powstania miejskiego w okupowanej Europie. Z tej okazji Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN otworzy 17 kwietnia\u00a0<\/strong>wystaw\u0119 “Wok\u00f3\u0142 nas morze ognia. Losy \u017cydowskich cywil\u00f3w podczas powstania w getcie warszawskim”<\/strong><\/a>. Oddajemy w niej g\u0142os ludno\u015bci cywilnej, kt\u00f3rej cichy op\u00f3r by\u0142 r\u00f3wnie wa\u017cny jak ten z broni\u0105 w r\u0119ku. Poni\u017cej przeczytasz o historii getta i powstania, znajdziesz odno\u015bniki do naszych opracowa\u0144 i zbior\u00f3w historii m\u00f3wionej, a tak\u017ce poznasz program obchod\u00f3w rocznicy powstania, kt\u00f3r\u0105 obchodzimy pod has\u0142em \u201eNie b\u0105d\u017a oboj\u0119tny\u201d.<\/strong><\/p>\n

Getto warszawskie<\/strong><\/p>\n

Getto warszawskie<\/span><\/a>\u00a0by\u0142o najwi\u0119kszym gettem w Europie okupowanej przez\u00a0Niemcy. Okupanci utworzyli je w pa\u017adzierniku 1940 r., nakazuj\u0105c przenie\u015b\u0107 si\u0119 tam wszystkim \u017cydowskim mieszka\u0144com\u00a0Warszawy<\/a>. Wzniesiony w\u00f3wczas wok\u00f3\u0142 getta mur obj\u0105\u0142 zaledwie 2% obszaru miasta, cho\u0107 \u017bydzi stanowili przed wojn\u0105 29% mieszka\u0144c\u00f3w stolicy. Najwy\u017cszy stan zag\u0119szczenia getta odnotowano w kwietniu 1941 r. \u2013 Niemcy wi\u0119zili tu w\u00f3wczas ok. 450 tys. os\u00f3b. Stopniowo ta liczba zmniejsza\u0142a si\u0119 \u2013 \u017bydzi umierali na skutek g\u0142odu, chor\u00f3b czy prze\u015bladowa\u0144 ze strony w\u0142adz niemieckich. Getta nie mo\u017cna by\u0142o opuszcza\u0107 pod kar\u0105 \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

Wewn\u0119trzna organizacja getta zosta\u0142a przez Niemc\u00f3w z\u0142o\u017cona na barki\u00a0Judenratu<\/a>, czyli Rady \u017bydowskiej. Rada zosta\u0142a powo\u0142ana nie tylko do pe\u0142nienia funkcji administracyjnych, ale tak\u017ce represyjnych: pocz\u0105tkowo do wy\u0142apywania przymusowych robotnik\u00f3w czy \u015bci\u0105gania kontrybucji.\u00a0Beznadziejn\u0105 sytuacj\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w getta stara\u0142y si\u0119 wspiera\u0107 instytucje samopomocowe, zw\u0142aszcza \u017bydowska Samopomoc Spo\u0142eczna.<\/span><\/p>\n

>> Przeczytaj wi\u0119cej o dzia\u0142alno\u015bci samopomocowej kobiet w getcie warszawskim<\/a><\/p>\n

Mimo zagro\u017cenia, wi\u0119\u017aniowie getta podejmowali dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na wsparciu najubo\u017cszych, organizowaniu spotka\u0144 kulturalnych i naukowych, tajnym nauczaniu, wydawaniu prasy. Z inicjatywy\u00a0Emanuela Ringelbluma<\/a>\u00a0konspiracyjna grupa\u00a0Oneg Szabat<\/a>\u00a0prowadzi\u0142a archiwum getta \u2013 zbiera\u0142a dokumenty, druki i relacje.\u00a0Archiwum ukryto w ba\u0144kach po mleku i zakopano w ziemi.\u00a0Zobacz miejsce ukrycia archiwum.<\/a><\/span><\/p>\n

Nieliczni starali si\u0119, w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci finansowych i kontakt\u00f3w po\u00a0\u201estronie aryjskiej\u201d<\/a>, uciec z getta i ukry\u0107 si\u0119 po drugiej stronie muru. Niekt\u00f3rzy opiekunowie i opiekunki, w akcie mi\u0142o\u015bci i troski decydowali si\u0119 na rozstanie z dzie\u0107mi w nadziei, \u017ce przetrwaj\u0105 one w nieco bezpieczniejszym otoczeniu.<\/span><\/p>\n

>> Zobacz relacje ocala\u0142ych dzieci i \u015bwiadk\u00f3w getta z kolekcji Historii M\u00f3wionej Muzeum POLIN na YouTube<\/a><\/p>\n

Akcje deportacyjne i ruch oporu w getcie<\/strong><\/h4>\n

W lipcu 1942 r. Niemcy zarz\u0105dzili\u00a0akcj\u0119 likwidacyjn\u0105<\/a>. W rzeczywisto\u015bci oznacza\u0142a ona wywiezienie ludno\u015bci \u017cydowskiej z getta do niemieckiego nazistowskiego o\u015brodka zag\u0142ady\u00a0Treblinka i jej \u015bmier\u0107 w komorach gazowych.\u00a0Od 22 lipca do 21 wrze\u015bnia 1942 r. Niemcy wywie\u017ali i zamordowali niemal 300 tys. \u017byd\u00f3w. Na pocz\u0105tku tej akcji przewodnicz\u0105cy Judenratu\u00a0Adam Czerniak\u00f3w<\/a>,<\/u>\u00a0odm\u00f3wiwszy podpisania obwieszczenia o przymusowym wysiedleniu \u017byd\u00f3w, czyli deportacji,\u00a0pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo<\/a>.<\/p>\n

Jesieni\u0105 1942 r. w tzw. getcie szcz\u0105tkowym pozosta\u0142o ju\u017c tylko oko\u0142o 60 tys. \u017byd\u00f3w. Byli to g\u0142\u00f3wnie ludzie m\u0142odzi, zatrudnieni w niemieckich warsztatach produkcyjnych, tzw.\u00a0szopach<\/a>. W atmosferze strachu, terroru i og\u00f3lnego prze\u015bwiadczenia o szybkim ko\u0144cu, narodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 zbrojnego oporu przeciwko okupantowi niemieckiemu, aby nie da\u0107 si\u0119 zabra\u0107 \u017cywcem na\u00a0Umschlagplatz<\/a>. 28 lipca 1942 r. z inicjatywy lewicowych syjonistycznych ruch\u00f3w m\u0142odzie\u017cowych powsta\u0142a\u00a0\u017bydowska Organizacja Bojowa<\/a>\u00a0(\u017bOB), z\u00a0Mordechajem Anielewiczem<\/a>\u00a0na czele. W\u015br\u00f3d bojownik\u00f3w \u017bOB-u byli tak\u017ce m. in.\u00a0Icchak Cukierman<\/a>,\u00a0Cywia Lubetkin<\/a>\u00a0czy\u00a0Marek Edelman<\/a>.<\/p>\n

>> Czytaj wi\u0119cej o dzia\u0142alno\u015bci Marka Edelmana po II wojnie \u015bwiatowej<\/a><\/p>\n

Drug\u0105 organizacj\u0105 konspiracyjn\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w getcie by\u0142\u00a0\u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy<\/a>\u00a0(\u017bZW), kt\u00f3rym dowodzi\u0142 Pawe\u0142 Frenkel oraz Leon (Arie) Rodal. Z \u017bZW zwi\u0105zani byli przedwojenni dzia\u0142acze\u00a0Nowej Organizacji Syjonistycznej<\/a>\u00a0jak Dawid Wdowi\u0144ski, Micha\u0142 Stryjkowski i Dawid Szulman oraz cz\u0142onkowie m\u0142odzie\u017cowej organizacji\u00a0Betar<\/a>.<\/p>\n

18 stycznia 1943 r. niemieckie si\u0142y policyjne wkroczy\u0142y do getta szcz\u0105tkowego i rozpocz\u0119\u0142y \u0142apank\u0119 ludzi, kt\u00f3ra by\u0142a zaskoczeniem zar\u00f3wno dla bojownik\u00f3w, jak i cywil\u00f3w wi\u0119zionych w getcie. Jednocze\u015bnie sta\u0142a si\u0119 okazj\u0105 do pierwszego zbrojnego oporu \u017byd\u00f3w. Wkroczenie Niemc\u00f3w odebrano jako pocz\u0105tek ostatecznej likwidacji getta.<\/p>\n

\n

18 stycznia dostajemy telefon, \u017ce nie wracamy na ul. Franciszka\u0144sk\u0105, poniewa\u017c jest tam ob\u0142awa, selekcja. Ju\u017c druga wielka selekcja. (\u2026) I wtedy by\u0142 pierwszy raz gdy Niemcy planowali zniszczy\u0107 getto w og\u00f3le, ale natkn\u0119li si\u0119 na bojownik\u00f3w. (\u2026) [Ta selekcja] to by\u0142 znak, \u017ce [Niemcy] planuj\u0105 kompletn\u0105 likwidacj\u0119 getta\u00a0<\/em>\u2013 m\u00f3wi\u0142a w wywiadzie z kolekcji Historii M\u00f3wionej Muzeum POLIN Halina Aszkenazy-Engelhard.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

>> Zobacz wywiad z Halin\u0105 Aszkenazy-Engelhard: \u201eTo ju\u017c nie jest ta Warszawa\u201d<\/a><\/p>\n

Walki trwa\u0142y kilka dni. Tak zwana samoobrona styczniowa, b\u0119d\u0105ca pierwsz\u0105 otwart\u0105 walk\u0105 zbrojn\u0105 na ulicach okupowanej Warszawy, stanowi\u0142a prze\u0142om psychologiczny, pokazuj\u0105c, \u017ce op\u00f3r zbrojny wobec Niemc\u00f3w jest mo\u017cliwy, i przyczyni\u0142a si\u0119 do wzrostu autorytetu \u017bOB w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w getta, kt\u00f3rzy jednocze\u015bnie starali si\u0119 stawia\u0107 op\u00f3r bierny, np. nie wychodz\u0105c z dom\u00f3w na rozkaz Niemc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

W getcie my\u015bmy my\u015bleli, \u017ce by\u0142o straszne zwyci\u0119stwo! Bo oni si\u0119 wycofali, my\u015bmy nie wyszli. Pierwszy raz w naszych \u017cyciach nie byli\u015bmy tacy pos\u0142uszni i my\u015bleli\u015bmy, \u017ce by\u0142o zwyci\u0119stwo, ale to nie by\u0142o zwyci\u0119stwo, [ale] oni wiedzieli, \u017ce b\u0119dzie odp\u00f3r\u00a0<\/em>\u2013 wspomina\u0142 tamte dni w wywiadzie z kolekcji Historii M\u00f3wionej Muzeum POLIN Jerry Rawicki.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n
\n
\n