{"id":101698,"date":"2023-01-31T17:09:30","date_gmt":"2023-01-31T15:09:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=101698"},"modified":"2023-01-28T11:21:59","modified_gmt":"2023-01-28T09:21:59","slug":"niemcy-polska-ukraina-jak-uniknac-kiczu-pojednania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=101698","title":{"rendered":"Niemcy\u2013Polska\u2013Ukraina: jak unikn\u0105\u0107 kiczu pojednania?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Niemcy\u2013Polska\u2013Ukraina: jak unikn\u0105\u0107 kiczu pojednania?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Anna Kwiatkowska, Wojciech Kono\u0144czuk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Mo\u017cna liczy\u0107, \u017ce pojednanie z Ukrain\u0105 b\u0119dzie \u0142atwiejsze ni\u017c z Niemcami, bo oba narody zbudowa\u0142y ogromny kapita\u0142 zaufania w najtrudniejszym momencie. W stosunkach polsko-niemieckich dominuje zalew pustych gest\u00f3w i przykrywanie nimi r\u00f3\u017cnic, unikanie dyskusji i rozwi\u0105zywania realnych problem\u00f3w.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Pojednanie Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w niezwykle przyspieszy\u0142o. Jego egzystencjalny kontekst sprawia, \u017ce jest to proces oddolny, autentyczny i obejmuj\u0105cy wszystkie warstwy spo\u0142eczne. Mimo \u017ce wci\u0105\u017c jest dalece niezako\u0144czony, to spos\u00f3b, w jaki przebiega, oraz zgromadzone ju\u017c zaufanie, a tak\u017ce \u0142\u0105cz\u0105ce Polsk\u0119 i Ukrain\u0119 interesy w sferze bezpiecze\u0144stwa daj\u0105 nadziej\u0119 na unikni\u0119cie kiczu pojednania, kt\u00f3rego nie uda\u0142o si\u0119 nam wyzby\u0107 w stosunkach polsko-niemieckich. Fundamentaln\u0105 nauk\u0105 z do\u015bwiadcze\u0144 tych ostatnich powinno by\u0107 uzmys\u0142owienie sobie, \u017ce droga do porozumienia jest d\u0142uga i wyboista, a kluczowe znaczenie ma zaufanie i umiej\u0119tno\u015b\u0107 zarz\u0105dzania oczekiwaniami spo\u0142ecznymi.<\/i><\/span><\/p>\n

Z Ukrain\u0105 \u0142atwiej ni\u017c z Niemcami<\/b><\/h4>\n

Zacznijmy od kr\u00f3tkiej historii. Pojednanie polsko-ukrai\u0144skie zacz\u0119\u0142o si\u0119 znacznie p\u00f3\u017aniej ni\u017c polsko-niemieckie, ale pocz\u0105tkowo posz\u0142o t\u0105 sam\u0105 drog\u0105 \u2013 oparte by\u0142o na gestach i deklaracjach politycznych oraz dialogu \u015brodowisk intelektualnych. Zawsze jest to wa\u017cne i zawsze niewystarczaj\u0105ce. Pocz\u0105tkowo nie towarzyszy\u0142 temu post\u0119p w relacjach spo\u0142ecznych, za\u015b infrastruktura dla budowy wzajemnego zrozumienia (instytucjonalna, wymiana m\u0142odzie\u017cy etc.) znacz\u0105co odstawa\u0142a od tego, co uda\u0142o si\u0119 zbudowa\u0107 w relacjach polsko-niemieckich. <\/span><\/p>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 to zmienia\u0107 od 2004 roku, gdy pomara\u0144czowa rewolucja, a nast\u0119pnie rewolucja godno\u015bci rozbudzi\u0142y polskie wsparcie dla Ukrainy. Potem by\u0142a rosyjska agresja w 2014 roku, a\u017c wreszcie w lutym 2022 wybuch\u0142a pe\u0142noskalowa wojna. Bezprecedensowe zaanga\u017cowanie polskiego pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa w pomoc Ukrainie wywo\u0142a\u0142o taki\u017c bezprecedensowy odzew Ukrai\u0144c\u00f3w. Jeszcze przed wybuchem wojny Polacy byli na czele narod\u00f3w najbardziej lubianych przez Ukrai\u0144c\u00f3w. Badania z ostatnich miesi\u0119cy pokazuj\u0105 jednak niebywa\u0142y wzrost tych sympatii do poziomu oko\u0142o 85 procent. Analogiczny proces obserwujemy w Polsce, gdzie sympatia do Ukrai\u0144c\u00f3w osi\u0105gn\u0119\u0142a poziom nigdy wcze\u015bniej nienotowany. Wed\u0142ug niedawnych bada\u0144<\/a>, po raz pierwszy w historii pozytywny stosunek Polak\u00f3w do Ukrai\u0144c\u00f3w (69,1 procent) jest wy\u017cszy ni\u017c do Niemc\u00f3w (52,5 procent). Jednocze\u015bnie jedynie 5,6 procent Polak\u00f3w negatywnie patrzy na Ukrai\u0144c\u00f3w, podczas gdy na Niemc\u00f3w 17 procent. <\/span><\/p>\n

Znacz\u0105co poszerzy\u0142a si\u0119 infrastruktura kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych. W Polsce osiada\u0142o okolo 1,5 milion\u00f3w ukrai\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w i znacznie wi\u0119cej si\u0119 przez nasz kraj przewin\u0119\u0142o. A przecie\u017c ju\u017c przed 2022 rokiem Polska sta\u0142a si\u0119 domem dla oko\u0142o 1,5 milion\u00f3w ukrai\u0144skich migrant\u00f3w zarobkowych. Ich pracowito\u015b\u0107 i zachowanie pozwala\u0142y niwelowa\u0107 stereotypy i uprzedzenia po obu stronach.<\/span><\/p>\n

Ogromny wzrost sympatii Ukrai\u0144c\u00f3w do Polak\u00f3w wynika\u0142 z tego, \u017ce Polska w ich oczach okaza\u0142a si\u0119 przyjacielem sprawdzonym w czasie najtrudniejszej pr\u00f3by. W efekcie spo\u0142ecze\u0144stwo ukrai\u0144skie patrzy dzisiaj na Polak\u00f3w z ufno\u015bci\u0105 jako na s\u0105siada, kt\u00f3ry mia\u0142 wprawdzie historyczne przewiny, ale uczciwie si\u0119 \u201enawr\u00f3ci\u0142\u201d, a dawne przewinienia z nawi\u0105zk\u0105 \u201eodkupi\u0142\u201d. <\/span><\/p>\n

Z kolei Polacy maj\u0105 przekonanie, \u017ce trwaj\u0105ca wojna to r\u00f3wnie\u017c \u201enasza wojna\u201d, a ich ukrai\u0144scy s\u0105siedzi walcz\u0105 tak\u017ce za nich. W tej sytuacji obecne wcze\u015bniej napi\u0119cia, g\u0142\u00f3wnie te o charakterze historycznym, zesz\u0142y na dalszy plan, oczekuj\u0105c na czas pokoju. Naturalnym odruchem jest pragnienie, by nie zmarnowania tego potencja\u0142u na rozw\u00f3j prawdziwego pojednania w stosunkach polsko-ukrai\u0144skich. <\/span><\/p>\n

Trzeba zarazem przyzna\u0107, \u017ce pojednanie z Ukrain\u0105 ma inny ci\u0119\u017car gatunkowy ni\u017c z Niemcami. Ani Ukrai\u0144cy dla nas, ani my dla Ukrai\u0144c\u00f3w nie jeste\u015bmy bowiem g\u0142\u00f3wnym \u201ewinowajc\u0105\u201d. Polacy i Ukrai\u0144cy s\u0105 bowiem narodami \u201epomi\u0119dzy\u201d Rosj\u0105 a Niemcami i to te pa\u0144stwa dzier\u017c\u0105 palm\u0119 pierwsze\u0144stwa w historycznych grzechach. Wynikaj\u0105ce z historii problemy polsko-ukrai\u0144skie s\u0105 wi\u0119c mniejszego kalibru ni\u017c polsko-niemieckie, a wi\u0119c o zgod\u0119 i porozumienie powinno by\u0107 \u0142atwiej.<\/span><\/p>\n

Pojednanie czy \u201epojednanie elit\u201d<\/b><\/h4>\n

Pojednanie mi\u0119dzy Polakami a Niemcami ma ju\u017c wieloletnie do\u015bwiadczenie, nie tylko powojenne, kt\u00f3rego symbolem by\u0142 list biskup\u00f3w polskich. Od przesz\u0142o trzydziestu lat mo\u017cemy obserwowa\u0107 proces zachodz\u0105cy mi\u0119dzy wolnymi spo\u0142ecze\u0144stwami i pa\u0144stwami. Bezsprzecznie w zbli\u017ceniu polsko-niemieckim po transformacji mamy kilka wielkich sukces\u00f3w. Bazuj\u0105c na przezwyci\u0119\u017ceniu powojennej nienawi\u015bci i \u201efatalizmu wrogo\u015bci\u201d, co ju\u017c samo w sobie by\u0142o niebywa\u0142ym osi\u0105gni\u0119ciem, uda\u0142o si\u0119 po 1989 roku uzgodni\u0107 baz\u0119 prawn\u0105, w tym kluczowy traktat o uznaniu granicy. Do kategorii sukces\u00f3w mo\u017cna zaliczy\u0107 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie przy przyst\u0119powaniu Polski do Unii Europejskiej i NATO, ale tak\u017ce mi\u0119dzy innymi stworzenie sieci powi\u0105za\u0144 instytucjonalnych i wymiany m\u0142odzie\u017cy. Najwa\u017cniejszym i najefektywniejszym by\u0142a i pozostaje kwitn\u0105ca wsp\u00f3\u0142praca gospodarcza. <\/span><\/p>\n

Dlaczego wi\u0119c tak trudno zgodzi\u0107 si\u0119 ze stwierdzeniem Jaros\u0142awa Kuisza i Karoliny Wigury, \u017ce \u201ePolacy i Niemcy przeprowadzili po drugiej wojnie \u015bwiatowej jeden z najbardziej udanych proces\u00f3w pojednania<\/a><\/strong><\/span>\u201d? Odpowied\u017a ukryta jest w ko\u0144c\u00f3wce cytowanego zdania: \u201e\u2026a jednak oba spo\u0142ecze\u0144stwa niemal nic o sobie nie wiedz\u0105\u201d. Skoro spo\u0142ecze\u0144stwa nic o sobie nie wiedz\u0105, to jaka jest jako\u015b\u0107 pojednania i z kim ono zasz\u0142o? Autorzy maj\u0105 racj\u0119, \u017ce \u201epotrzebujemy nowego, multilateralnego pojednania i partnerstwa z Niemcami\u201d. Ale czy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 \u2013 jak pisz\u0105 \u2013 \u017ce \u201epojednanie odby\u0142o si\u0119 na poziomie elit\u201d? Nie mo\u017cna. I to nie tylko dlatego, \u017ce nie ma jednej \u201eelity\u201d ani w Niemczech, ani w Polsce. Co\u015b jest nie tak z pojednaniem Polak\u00f3w i Niemc\u00f3w,  skoro punktem odniesienia powstaj\u0105cego nowego traktatu o wsp\u00f3\u0142pracy i przyja\u017ani mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrain\u0105 jest niemiecko-francuski traktat elizejski, a nie umowa polsko-niemiecka z 1991 roku o dobrym s\u0105siedztwie.  <\/span><\/p>\n

Wiecznie \u017cywy kicz pojednania<\/b><\/h4>\n

Przytoczmy jeszcze jeden cytat: \u201e\u2026w ten spos\u00f3b powstaje nie tylko wykrzywiony, ale i paradoksalny obraz Polski w Niemczech: Polska to kraj cwanych handlarzy, mafios\u00f3w samochodowych, pijak\u00f3w i oczywi\u015bcie klerykalnych antysemit\u00f3w, ale owi antysemici, handlarze i mafiosi s\u0105 reprezentowani wy\u0142\u0105cznie przez \u015bwiat\u0142ych, europejskich i proniemieckich intelektualist\u00f3w\u2026\u201d.<\/span><\/p>\n

S\u0142owa te pochodz\u0105 z b\u0142yskotliwego artyku\u0142u Klausa Bachmanna dla dziennika \u201eRzeczpospolita\u201d z 1994 roku [sic!], w kt\u00f3rym autor, \u00f3wczesny korespondent austriackiego dziennika \u201eDie Presse\u201d, u\u017cy\u0142 po raz pierwszy sformu\u0142owania \u201ekicz pojednania\u201d. Nawet po latach lektura tekstu jest bolesna, gdy\u017c w wielu miejscach pora\u017ca swoj\u0105 aktualno\u015bci\u0105: \u201ePolitycy i intelektuali\u015bci wol\u0105 m\u00f3wi\u0107 o wsp\u00f3\u0142pracy, dobrym s\u0105siedztwie, o przyja\u017ani i \u2013 ze szczeg\u00f3lnym upodobaniem robi\u0105 to politycy niemieccy \u2013 o pojednaniu. Tymczasem dawne stereotypy zostaj\u0105 w umys\u0142ach, uzupe\u0142niaj\u0105 je nowe i w ten spos\u00f3b za zas\u0142on\u0105 dymn\u0105 wielkich s\u0142\u00f3w ka\u017cdy my\u015bli o drugim to, co zawsze my\u015bla\u0142 [\u2026] Problem\u00f3w mi\u0119dzy Niemcami a Polakami nie rozwi\u0105\u017ce milczenie ani unikanie dra\u017cliwych temat\u00f3w, lecz \u017cywe dyskusje i spory [\u2026] Zamiast si\u0119 spiera\u0107, polscy germanofile i niemieccy polonofile utwierdzaj\u0105 si\u0119 nawzajem w przekonaniu, \u017ce si\u0119 kochaj\u0105, wykluczaj\u0105c jednocze\u015bnie dra\u017cliwe tematy\u201d.<\/span><\/p>\n

Po dzi\u015b dzie\u0144 \u017ar\u00f3d\u0142em problem\u00f3w w stosunkach polsko-niemieckich jest zalew pustych gest\u00f3w i przykrywanie nimi r\u00f3\u017cnic, unikanie dyskusji i rozwi\u0105zywania realnych problem\u00f3w. Egzemplifikacj\u0105 tego jest uruchamiany regularnie niemiecki frazes o \u201emy\u015bleniu o przysz\u0142o\u015bci\u201d i woli \u201ep\u00f3j\u015bcia do przodu\u201d za ka\u017cdym razem, gdy Polacy wysuwaj\u0105 jakie\u015b konkretne postulaty czy \u017c\u0105dania wyja\u015bnienia lub dzia\u0142ania, a stronie niemieckiej to nie pasuje. Erika Steinbach forsuje powstawanie Centrum przeciwko Wyp\u0119dzeniom, manipuluj\u0105c faktami i emocjami? Niemiecka odpowied\u017a: \u201eMy\u015blmy o przysz\u0142o\u015bci\u201d! Polacy, Litwini, Ukrai\u0144cy argumentuj\u0105 o niebezpiecze\u0144stwach najpierw pierwszej, potem drugiej nitki gazoci\u0105gu Nord Stream? \u201eNie demonizujmy projektu biznesowego\u201d, \u201eporozmawiajmy o polityce klimatycznej\u201d. Nie podoba nam si\u0119 system g\u0142osowania w Radzie UE i mamy lepszy pomys\u0142? \u201eNie antagonizujmy, id\u017amy do przodu!\u201d. <\/span><\/p>\n

Podobnych przyk\u0142ad\u00f3w jest bez liku. Teraz ten frazes powr\u00f3ci\u0142 przy okazji dyskusji o konsekwencjach uzale\u017cnienia Niemiec od Rosji i o pomocy wojskowej dla Ukrainy, kt\u00f3r\u0105 i Polacy, i inne pa\u0144stwa wschodniej flanki uwa\u017caj\u0105 za nieprzystaj\u0105c\u0105 do niemieckiego potencja\u0142u. Lily Gardner Feldman, ameryka\u0144ska badaczka z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa i autorka wa\u017cnej ksi\u0105\u017cki o pojednaniu w niemieckiej polityce zagranicznej, uwa\u017ca, \u017ce pojednanie zawsze ma przyczyn\u0119. Strona inicjuj\u0105ca pojednanie kieruje si\u0119 przes\u0142ank\u0105 moraln\u0105 lub pragmatyzmem (czasami jednym i drugim). Patrz\u0105c na ostatnie dekady, trudno nie dostrzec, \u017ce w przypadku Niemiec d\u0105\u017cenie do pojednania z Polsk\u0105 mia\u0142o g\u0142\u00f3wnie (o ile nie wy\u0142\u0105cznie) charakter pragmatyczny. Chodzi\u0142o o zneutralizowanie przeszkody wizerunkowej dla Berlina wynikaj\u0105cej ze straszliwej historii, a zarazem skupienie si\u0119 na przysz\u0142o\u015bci i rozwoju gospodarczym (z obop\u00f3ln\u0105 korzy\u015bci\u0105), ale kosztem zmarginalizowania przesz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Nie spowodowa\u0142o to jednak, \u017ce mi\u0119dzy Warszaw\u0105 a Berlinem znikn\u0119\u0142y g\u0142\u0119bokie kryzysy. Bra\u0142y si\u0119 one z lekcewa\u017cenia, ignorowania i paternalistycznego podej\u015bcia Niemc\u00f3w do Polak\u00f3w. Ale tak\u017ce z braku polskiej szczero\u015bci w prowadzeniu dialogu, co wynika\u0142o z ch\u0119ci unikania zadra\u017cnie\u0144 z s\u0105siadem wspieraj\u0105cym nasz\u0105 integracje z UE i NATO. Nawet je\u015bli poruszano kwestie sporne, to w Niemczech zwykle bagatelizowano je jako niepotrzebne utrudnianie dobrze rozwijaj\u0105cej si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy. Kto chcia\u0142 g\u0142\u0119bszych rozm\u00f3w i wsp\u00f3lnej analizy by\u0142 szkodnikiem. W konsekwencji naiwne okaza\u0142y si\u0119 nadzieje, \u017ce relacje polsko-niemieckie nadadz\u0105 nowy impuls rozwoju Unii Europejskiej. Efektu synergii i warto\u015bci dodanej nie stworzy si\u0119, je\u015bli partnerzy nie rozmawiaj\u0105 i nie traktuj\u0105 si\u0119 po partnersku. Kolejnym negatywnym skutkiem by\u0142a stopniowa radykalizacja j\u0119zyka i przekazu dotycz\u0105cych Niemiec na polskiej scenie politycznej.<\/span><\/p>\n

Do tego dochodzi\u0142 szereg sta\u0142ych problem\u00f3w, tak sta\u0142ych, \u017ce istnieje obawa ich nieusuwalno\u015bci. Nawet zwolennicy \u201ezwyczajnego\u201d s\u0105siedztwa, pozbawionego emocjonalnych albo katastroficznych ton\u00f3w, nie mogli zrozumie\u0107 oboj\u0119tno\u015bci pa\u0144stwa niemieckiego na dojmuj\u0105cy brak wiedzy Niemc\u00f3w o Polsce i jej historii, na marginaln\u0105 obecno\u015b\u0107 Polski w niemieckich podr\u0119cznikach (w tym informacji o polskich ofiarach drugiej wojny \u015bwiatowej), nieprzestrzeganie um\u00f3w o nauczaniu j\u0119zyka polskiego, niedotrzymywanie gwarancji r\u00f3wnych praw przyznanych traktatowo Niemcom w Polsce i Polakom w Niemczech. Jedynie niemiecka wiara w polnische Wirtschaft<\/i> os\u0142ab\u0142a za spraw\u0105 polskiego sukcesu gospodarczego.<\/span><\/p>\n

Nie bez znaczenia by\u0142 tak\u017ce nierozwi\u0105zany \u2013 wed\u0142ug postrzegania ponad po\u0142owy spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego<\/a><\/strong><\/span> \u2013 problem braku odszkodowa\u0144 czy zado\u015b\u0107uczynienia, co narusza\u0142o polskie poczucie sprawiedliwo\u015bci, zgodne z przekonaniem, \u017ce po dokonaniu rachunku sumienia powinno by\u0107 odkupienie win. Wspomniana Lily Gardner Feldman uwa\u017ca<\/a>, \u017ce w procesie pojednania \u201ereparacje s\u0105 pierwszym krokiem\u201d. <\/span><\/p>\n

Niewykorzystane okno mo\u017cliwo\u015bci<\/b><\/h4>\n

W drugiej dekadzie XXI wieku kryzysy finansowy i bezpiecze\u0144stwa wywo\u0142any aneksj\u0105 Krymu i wybuchem wojny w Donbasie stworzy\u0142y nowe mo\u017cliwo\u015bci dla stosunk\u00f3w polsko-niemieckich. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce powsta\u0142 nowy kontekst do rozwoju wsp\u00f3\u0142pracy, gdy\u017c kryzysy wymusza\u0142y zasadnicze zmiany w dotychczasowej polityce obu pa\u0144stw. Mo\u017cna by\u0142o liczy\u0107, \u017ce bliskie s\u0105siedztwo i cz\u0142onkostwo w UE i w NATO b\u0119d\u0105 priorytetyzowane w konkurencji z relacjami i interesami z pa\u0144stwami trzecimi. Oraz \u017ce nie b\u0119dzie powt\u00f3rki z Deauville, gdzie w 2010 roku omawiano architektur\u0119 bezpiecze\u0144stwa Europy w tr\u00f3jk\u0105cie niemiecko-francusko-rosyjskim, czy z Mulino (centrum szkoleniowe rosyjskiej armii budowane do 2014 roku przez niemiecki Rheinmetall). <\/span><\/p>\n

Jak wiemy, \u017cadnego nowego otwarcia nie by\u0142o. Niemcy zamiast na korekt\u0119 postawili na kontynuacj\u0119 swojej polityki. Niemiecka transformacja energetyczna bazowa\u0142a na rosyjskim gazie i bezkrytycznym przekonaniu o budowaniu \u201ewsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci\u201d. Rok po aneksji Krymu podpisano umow\u0119 o budowie Nord Stream 2, a Niemcy broni\u0142y go do ostatnich dni przed 24 lutego 2022 roku. Nie da\u0142o si\u0119 by\u0107 bardziej przeciwko polskim i, jak si\u0119 szybko okaza\u0142o, europejskim interesom. Polacy \u2013 niezale\u017cnie od pogl\u0105d\u00f3w politycznych \u2013 mieli za\u015b g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce niemieccy s\u0105siedzi prowadz\u0105 polityk\u0119 podwa\u017caj\u0105c\u0105 polskie bezpiecze\u0144stwo. W przypadku relacji polsko-ukrai\u0144skich zachodzi proces dok\u0142adnie odwrotny \u2013 b\u0119d\u0105cy od 2014 roku na pierwszej linii frontu Ukrai\u0144cy swoj\u0105 heroiczn\u0105 obron\u0105 wzmacniaj\u0105 polskie bezpiecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

Nie powtarza\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w<\/b><\/h4>\n

Po stronie niemieckiej i polskiej nale\u017cy przynajmniej zastanowi\u0107 si\u0119, jak naprawi\u0107 pope\u0142nione b\u0142\u0119dy. Dla nas to szczeg\u00f3lnie wa\u017cne, by nie powt\u00f3rzy\u0107 ich w procesie wsp\u00f3\u0142pracy i pojednania z Ukrai\u0144cami. Poni\u017csza lista to zaledwie wyimek tego, co nale\u017ca\u0142oby zrobi\u0107.<\/span><\/p>\n

Po pierwsze, traktujmy si\u0119 powa\u017cnie. Niemieccy partnerzy, cho\u0107 mo\u017ce nie do ko\u0144ca \u015bwiadomie, mieli dla nas przez te lata jasny przekaz \u2013 tym, o co apeluje strona polska i co jest dla niej wa\u017cne, zajmujemy si\u0119 na powa\u017cnie wtedy, gdy sprawa stanie na ostrzu no\u017ca lub gdy dojdzie do powa\u017cnego konfliktu.<\/span><\/p>\n

Po drugie, aktywnie dzia\u0142ajmy na rzecz poszerzania wiedzy o sobie. Nie tylko motywujmy partnera do dofinasowania nauki j\u0119zyka polskiego i rewizji podr\u0119cznik\u00f3w, ale te\u017c inwestujmy pieni\u0105dze polskiego podatnika w lepsz\u0105 promocj\u0119 polskiej kultury i historii. Lokujmy tak\u017ce \u015brodki i si\u0142y w analiz\u0119 dotycz\u0105c\u0105 polityki, kultury, gospodarki partnera. Asymetria mi\u0119dzy znacz\u0105c\u0105 liczb\u0105 polskich niemcoznawc\u00f3w (z wszelkich dziedzin) i garstki niemieckich \u201epolskoznawc\u00f3w\u201d jest uderzaj\u0105ca. <\/span><\/p>\n

Po trzecie, popularyzujmy zdobyt\u0105 o sobie wiedz\u0119. Rozpowszechniona teza, \u017ce polsko-niemieckie problemy wynikaj\u0105 mi\u0119dzy innymi z innej wra\u017cliwo\u015bci historycznej, jest fa\u0142szywa. Antypolskie refleksy obserwowane w Niemczech s\u0105 wynikiem elementarnego braku wiedzy. Ignorancj\u0105 popisuj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c intelektuali\u015bci, myl\u0105cy powstania w Warszawie, czy peroruj\u0105cy o 20 milionach Rosjan poleg\u0142ych w wojnie lub o tym, \u017ce Rosja jest wa\u017cniejszym partnerem handlowym ni\u017c Polska. Walka z antypolskim resentymentem w Niemczech jest te\u017c walk\u0105 ze stereotypami. Tak\u017ce tymi opisanymi w tek\u015bcie Bachmanna, kt\u00f3re niestety s\u0105 nadal obecne. Czy nie ma ju\u017c polityk\u00f3w niemieckich zwalczaj\u0105cych antysemityzm, neofaszyzm i nacjonalizm w Polsce, mimo braku ich objaw\u00f3w w naszym kraju w wymiarze, w jakim by\u0142y (i s\u0105) obecne w Niemczech? To nie w Polsce p\u0142on\u0119\u0142y schroniska dla uchod\u017ac\u00f3w i nie w Polsce synagogi s\u0105 chronione przed atakami przez uzbrojonych funkcjonariuszy. <\/span><\/p>\n

Po czwarte, dywersyfikujmy \u017ar\u00f3d\u0142a wiedzy i aktualizujmy zasoby. Niemcy najcz\u0119\u015bciej maj\u0105 bardzo zaw\u0119\u017cony ogl\u0105d tego, co si\u0119 dzieje w Polsce, bo od lat korzystaj\u0105 z tych samych \u017ar\u00f3de\u0142 informacji. I co chwila s\u0105 zaskakiwani \u2013 a to zwyci\u0119stwami konkretnych partii w Polsce, a to kierunkiem dyskursu na jaki\u015b temat. Bachmann uj\u0105\u0142 to trafnie w 1994 roku: \u201eKto reprezentuje Polsk\u0119 w niemieckich gazetach? \u2013 Andrzej Szczypiorski i Adam Michnik. Z kim ka\u017cdy niemiecki wys\u0142annik musi robi\u0107 wywiad, \u017ceby si\u0119 kwalifikowa\u0107 do grona polonofil\u00f3w? \u2013 z Jackiem Kuroniem i ewentualnie jeszcze z Tadeuszem Mazowieckim. Wszyscy oni reprezentuj\u0105 \u2013 s\u0105dz\u0105c po ostatnich wyborach \u2013 oko\u0142o 10 proc. ludno\u015bci polskiej i znajduj\u0105 si\u0119 akurat w opozycji. O intelektualistach, kt\u00f3rzy reprezentuj\u0105 pozosta\u0142ych 90 proc. \u2013 w tym rz\u0105dz\u0105c\u0105 koalicj\u0119 \u2013 niemiecki czytelnik jeszcze nic nie s\u0142ysza\u0142\u2026\u201d. Wystarczy doda\u0107 kilka \u015brodowisk intelektualnych, a przes\u0142anie pozostanie w mocy. To pu\u0142apka, kt\u00f3rej powinni\u015bmy unikn\u0105\u0107 w stosunkach polsko-ukrai\u0144skich.<\/span><\/p>\n

Po pi\u0105te, za pora\u017ck\u0119 i Polak\u00f3w, i Niemc\u00f3w nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce tak \u0142atwo mo\u017cna wykorzysta\u0107 resentymenty. Cho\u0107 badania wskazuj\u0105, \u017ce Niemcy nadal ciesz\u0105 si\u0119 w Polsce sympati\u0105, to jednak nad pytaniem, dlaczego tak \u0142atwo jest wywo\u0142a\u0107 antyniemiecki refleks, powinni zastanowi\u0107 si\u0119 nie tylko Polacy, lecz tak\u017ce partnerzy niemieccy. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce po trzydziestu latach ci\u0119\u017ckiej pracy wielu niemieckich fundacji i instytut\u00f3w, wydanych milionach marek i euro oraz przy tak silnym lobby proniemieckim (oby\u015bmy stworzyli kiedy\u015b takie propolskie w RFN), tak \u0142atwo jest wywo\u0142a\u0107 w Polsce antyniemieckie wzmo\u017cenie? <\/span><\/p>\n

W stosunkach polsko-niemieckich doszli\u015bmy do punktu, w kt\u00f3rym cieszyliby\u015bmy si\u0119 z ma\u0142ych krok\u00f3w w sektorowych dziedzinach wsp\u00f3\u0142pracy, bez nadziei na wielk\u0105 wizj\u0119 wielkiego pojednania i przyja\u017ani we wsp\u00f3\u0142pracy strategicznej. W najgorszym razie grozi nam ze\u015blizgni\u0119cie si\u0119 w oboj\u0119tno\u015b\u0107. Niczego to nie rozwi\u0105zuje, ale lepsze to ni\u017c jawna wrogo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Wnioski dla pojednania polsko-ukrai\u0144skiego<\/b><\/span><\/h4>\n

Powr\u00f3\u0107my do relacji polsko-ukrai\u0144skich. Pojednanie mi\u0119dzy Polakami a Ukrai\u0144cami pozostaje niezako\u0144czone, ale jego dalsze perspektywy s\u0105 optymistyczne. Polska ma nad Dnieprem (a Ukraina nad Wis\u0142\u0105) taki kapita\u0142 spo\u0142eczny, jakiego Niemcy w Polsce nie mia\u0142y nigdy. 2\u20133 miliony Ukrai\u0144c\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce tworzy olbrzymi\u0105 siatk\u0119 po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy spo\u0142ecze\u0144stwami, co wynika m.in. z wi\u0119kszej podmiotowo\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce, ni\u017c \u201eniewidzialnych\u201d, zasymilowanych milion\u00f3w Polak\u00f3w w Niemczech. Mo\u017cna liczy\u0107, \u017ce gdy wojna obronna Ukrainy w ko\u0144cu si\u0119 sko\u0144czy, pojednanie b\u0119dzie \u0142atwiejsze, bo oba pa\u0144stwa i \u2013 co kluczowe \u2013 oba narody zbudowa\u0142y ogromny kapita\u0142 zaufania, przy tym wykuty w najtrudniejszym, bo egzystencjalnym momencie.<\/span><\/p>\n

Z problem\u00f3w z polsko-niemieckim pojednaniem p\u0142yn\u0105 wa\u017cne lekcje dla stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich. <\/span><\/p>\n

Po pierwsze, traktujmy si\u0119 po partnersku, bo tylko to wzmocni zgromadzone zaufanie. Z ostatnich lat pami\u0119tamy zar\u00f3wno arogancj\u0119 ukrai\u0144skich elit, czego symbolem mog\u0105 by\u0107 s\u0142owa jednego z by\u0142ych ministr\u00f3w spraw zagranicznych, \u017ce \u201ePolska to terytorium mi\u0119dzy Ukrain\u0105 a Niemcami\u201d, ale i polskie przekonanie o w\u0142asnej wy\u017cszo\u015bci. Wyzwaniem b\u0119dzie te\u017c pobudzona wojn\u0105 ukrai\u0144ska asertywno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Po drugie, nie nale\u017cy zamiata\u0107 pod dywan spraw trudnych i wyklucza\u0107 temat\u00f3w dra\u017cliwych. Dialog bez szczero\u015bci niczego nie rozwi\u0105\u017ce. Dyskusja o Wo\u0142yniu, najtrudniejszym temacie w polsko-ukrai\u0144skiego pojednania, bez w\u0105tpienia powr\u00f3ci. Mo\u017cna mie\u0107 jednak nadziej\u0119, \u017ce bardziej pewna siebie, bo zwyci\u0119ska Ukraina, b\u0119dzie mia\u0142a nie tylko wi\u0119cej odwagi, ale i krytycznych historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bmia\u0142o spojrz\u0105 w ciemne karty swojej historii. <\/span><\/p>\n

Po trzecie, nale\u017cy uzbroi\u0107 si\u0119 w cierpliwo\u015b\u0107, gdy\u017c proces pojednania w ka\u017cdym przypadku musi d\u0142ugo dojrzewa\u0107. Warto go piel\u0119gnowa\u0107 i zacz\u0105\u0107 na przyk\u0142ad od uszanowania miejsc poch\u00f3wk\u00f3w, zbudowania lub odnowienia krzy\u017cy nagrobnych, ustawienia (po obu stronach granicy) tablic z uczciwymi inskrypcjami.<\/span><\/p>\n

Po czwarte wreszcie, nale\u017cy si\u0119 pogodzi\u0107 z tym, \u017ce mi\u0119dzy ka\u017cdymi, nawet najlepszymi s\u0105siadami s\u0105 i zawsze b\u0119d\u0105 sprawy sporne o r\u00f3\u017cnym charakterze wynikaj\u0105ce z aktualnego rozwoju ich relacji. \u0141atwiej b\u0119dzie o nich dyskutowa\u0107 bez baga\u017cu historycznego.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my na koniec do Lily Gardner Feldman, kt\u00f3ra przekonuje, \u017ce pojednanie obejmuje rozw\u00f3j przyjaznych stosunk\u00f3w, empatii i zaufania. Je\u015bli pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 tymi kategoriami, to \u0142atwo stwierdzi\u0107, \u017ce w procesie pojednania polsko-niemieckiego jedynie cz\u0119\u015bciowo uda\u0142o si\u0119 wype\u0142ni\u0107 dwie pierwsze kategorie. Wed\u0142ug niedawnych bada\u0144 IBRIS tylko 20 procent Polak\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce Niemcy s\u0105 przyjazne wobec<\/a> <\/strong><\/span>Polski, co oznacza znacz\u0105cy regres. Zaufania za\u015b nie zbudowali\u015bmy. Ale nie mo\u017cemy sobie pozwoli\u0107 na bezsilne roz\u0142o\u017cenie r\u0105k, bo za du\u017co czeka nas wsp\u00f3\u0142czesnych wyzwa\u0144 w zmieniaj\u0105cym si\u0119 gwa\u0142townie \u015bwiecie. <\/span><\/p>\n

W przypadku pojednania polsko-ukrai\u0144skiego spe\u0142nione s\u0105 za\u015b wszystkie trzy kryteria. Nie powinno nam to jednak przys\u0142ania\u0107 tego, \u017ce w \u017cadnym przypadku proces nie jest zako\u0144czony.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niemcy\u2013Polska\u2013Ukraina: jak unikn\u0105\u0107 kiczu pojednania? Anna Kwiatkowska, Wojciech Kono\u0144czuk Mo\u017cna liczy\u0107, \u017ce pojednanie z Ukrain\u0105 b\u0119dzie \u0142atwiejsze ni\u017c z Niemcami, bo oba narody zbudowa\u0142y ogromny kapita\u0142 zaufania w najtrudniejszym momencie. W stosunkach polsko-niemieckich dominuje zalew pustych gest\u00f3w i przykrywanie nimi r\u00f3\u017cnic, unikanie dyskusji i rozwi\u0105zywania realnych problem\u00f3w. . Pojednanie Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w niezwykle przyspieszy\u0142o. Jego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101698"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=101698"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101698\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":101704,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101698\/revisions\/101704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=101698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=101698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=101698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}