{"id":101920,"date":"2023-03-05T17:09:01","date_gmt":"2023-03-05T15:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=101920"},"modified":"2023-02-27T14:11:56","modified_gmt":"2023-02-27T12:11:56","slug":"10-09-80","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=101920","title":{"rendered":"\u201eA wy za kogo mnie uwa\u017cacie?\u201d. Rabin odpowiada na pytanie Jezusa"},"content":{"rendered":"

Fragment obrazu \u201eChrystus w grobie\u201d Hansa Holbeina, 1520-1522<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>\u201eA wy za kogo mnie uwa\u017cacie?\u201d. Rabin odpowiada na pytanie Jezusa<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Byron L. Sherwin <\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Chocia\u017c klasyczne \u017ar\u00f3d\u0142a \u017cydowskie uwa\u017caj\u0105 Jezusa za fa\u0142szywego mesjasza, s\u0105dz\u0119, \u017ce Jezus nie by\u0142 fa\u0142szywym mesjaszem, lecz mesjaszem, kt\u00f3remu si\u0119 nie powiod\u0142o.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Zapis wyk\u0142adu podczas IV Sympozjum Teologicznego z cyklu \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 a \u017bydzi i judaizm\u201d w warszawskiej Akademii Teologii Katolickiej w dniach 11-12 maja 1992 roku. Ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku \u201eWi\u0119\u017a\u201d nr 7\/1992<\/strong><\/a>.<\/em><\/p>\n

Przez wiele stuleci chrze\u015bcija\u0144skie nauczanie o judaizmie i zwi\u0105zane z nim zachowanie chrze\u015bcijan wobec \u017byd\u00f3w wzmacnia\u0142y \u017cydowskie nasta\u00adwienia wobec chrze\u015bcijan, wobec chrze\u015bcija\u0144stwa i wobec Jezusa. \u017bydzi nie mogli szanowa\u0107 lub ceni\u0107 religii, kt\u00f3ra g\u0142osi\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 i pok\u00f3j, ale prak\u00adtykowa\u0142a w stosunku do nich nienawi\u015b\u0107 i gwa\u0142t. \u017bydzi nie mogli zgodzi\u0107 si\u0119 na klasyczny pogl\u0105d chrze\u015bcijan, w my\u015bl kt\u00f3rego \u017bydzi s\u0105 przekl\u0119ci i odrzuceni przez Boga, a w wyniku tego powinno si\u0119 ich prze\u015bladowa\u0107 lub da\u0107 im do wyboru: nawr\u00f3cenie na chrze\u015bcija\u0144stwo, albo \u015bmier\u0107.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi interpretowali raczej chrze\u015bcija\u0144skie okrucie\u0144stwo w stosunku do nich \u2013 tak w teologii, jak w historii \u2013 jako dow\u00f3d, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo nie jest naprawd\u0119 religi\u0105 mi\u0142o\u015bci i \u017ce chrze\u015bcija\u0144skie twierdzenia o odkupionym \u015bwiecie s\u0105 jawnie fa\u0142szywe. Do\u015bwiadczaj\u0105c nauczania Jezusa jako niena\u00adwi\u015bci i prze\u015bladowania, b\u0119d\u0105c \u015bwiadkami rosn\u0105cego z\u0142a i okrucie\u0144stwa w \u015bwiecie \u2013 cz\u0119sto skierowanego w\u0142a\u015bnie przeciw nim \u2013 \u017bydzi doszli do wniosku, \u017ce nauczanie chrze\u015bcija\u0144skie jest albo fa\u0142szywe, albo nieuczciwe, a Jezus nie by\u0142 wcale Mesjaszem \u2013 by\u0142 to fa\u0142szywy mesjasz z fa\u0142szyw\u0105 nauk\u0105.<\/span><\/p>\n

Innymi s\u0142owy, chrze\u015bcija\u0144ska pogarda dla \u017byd\u00f3w i dla judaizmu pobu\u00addza\u0142a i wzmacnia\u0142a \u017cydowsk\u0105 wrogo\u015b\u0107 wobec chrze\u015bcija\u0144stwa, chrze\u015bcijan i Chrystusa. \u017bydzi pytali: C\u00f3\u017c to za \u017byd by\u0142 z Jezusa, je\u017celi jego nauki mo\u017cna u\u017cy\u0107 do prze\u015bladowania jego ludu? \u017bydzi \u2013 okre\u015bleni i odmalo\u00adwani przez nauk\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 jako demoniczni i zarazem ostro prze\u00ad\u015bladowani jako wcielenie Antychrysta \u2013 stali si\u0119 anty-Chrystusowi, to jest odrzucali Jezusa jako apostat\u0119, jako heretyka, jako szkodliw\u0105 si\u0142\u0119, kt\u00f3ra przez stulecia wnosi\u0142a w ich codzienne \u017cycie przera\u017cenie i terror, \u015bmier\u0107 i zniszczenie. Fakt, \u017ce Jezus by\u0142 \u017bydem, sta\u0142 si\u0119 nie \u017ar\u00f3d\u0142em dumy, lecz wstydu \u2013 tak dla \u017cydowskiego ludu, z kt\u00f3rego wyszed\u0142, jak i dla chrze\u015bci\u00adjan, kt\u00f3rzy w ka\u017cdym \u017bydzie widzieli \u201ewcielonego diab\u0142a\u201d (Marcin Luter).<\/span><\/p>\n

Przez stulecia wzajemne uczucia nienawi\u015bci i uprzedzenia wzmaga\u0142y si\u0119. Chrze\u015bcija\u0144ski antysemityzm prowokowa\u0142 coraz mocniejsze antychrze\u015bcija\u0144skie uczucia ze strony \u017byd\u00f3w. \u017bydowskie uczucia antychrze\u015bcija\u0144skie wywo\u0142ywa\u0142y coraz mocniejsze anty\u017cydowskie wyst\u0105pienia i dzia\u0142ania ze strony chrze\u015bcijan. Ale dzi\u015b nasta\u0142 czas, aby przerwa\u0107 kr\u0105g uprzedze\u0144, aby odrzuci\u0107 eskalacj\u0119 nienawi\u015bci \u2013 ostatecznie i ca\u0142kowicie. Teraz jest czas na braterski dialog. Jak powiedzia\u0142 papie\u017c Jan Pawe\u0142 II: \u201eUznajmy z ca\u0142kowit\u0105 jasno\u015bci\u0105, i\u017c droga, kt\u00f3r\u0105 powinni\u015bmy pod\u0105\u017ca\u0107 naprz\u00f3d, jest drog\u0105 braterskiego dialogu i owocnej wsp\u00f3\u0142pracy\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Chrze\u015bcija\u0144ska pogarda dla \u017byd\u00f3w i dla judaizmu pobu\u00addza\u0142a i wzmacnia\u0142a \u017cydowsk\u0105 wrogo\u015b\u0107 wobec chrze\u015bcija\u0144stwa, chrze\u015bcijan i Chrystusa<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Czy jako religia \u2013 c\u00f3rka judaizmu \u2013 chrze\u015bcija\u0144stwo pos\u0142ucha\u0142o biblijnego przykazania, aby czci\u0107 rodzic\u00f3w? Czy jako religia \u2013 matka chrze\u015bcija\u0144stwa \u2013 judaizm mi\u0142owa\u0142 swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119? Od czasu \u201eNostra aetate\u201d Ko\u015bci\u00f3\u0142 uczyni\u0142 ogromny krok w stron\u0119 pojednania. Radykalnie zmieni\u0142 on swe nauczanie o \u017bydach i judaizmie. Teraz \u017bydzi nie tylko musz\u0105 szuka\u0107 braterskiego pojednania i dialogu z chrze\u015bcijanami, ale te\u017c musz\u0105 radykalnie zmieni\u0107 swe nauczanie teologiczne o chrze\u015bcijanach, chrze\u015bcija\u0144stwie i Jezusie. To, co dzi\u015b proponuj\u0119, stanowi powa\u017cny krok w tym kierunku.<\/span><\/p>\n

Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 klasycznej teologii \u017cydowskiej nie wyra\u017ca\u0142a pogl\u0105d\u00f3w \u017cyczliwych chrze\u015bcija\u0144stwu, chrze\u015bcijanom czy Jezusowi. Chocia\u017c dwudziestowieczny \u017cydowski filozof Martin Buber nazwa\u0142 Jezusa swym \u201ebratem\u201d, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 klasycznej \u017cydowskiej my\u015bli teologicznej uznawa\u0142a Jezusa za \u201einnego\u201d (oto ha-isz<\/em>), za \u017byda, kt\u00f3ry zniekszta\u0142ci\u0142 nauczanie judaizmu; za \u017byda, kt\u00f3rego nauki zosta\u0142y u\u017cyte przez jego uczni\u00f3w dla usprawiedliwiania prze\u015bladowa\u0144 ludu \u017cydowskiego w wielu krajach przez wiele stuleci. To, co ja obecnie proponuj\u0119, radykalnie zmienia miejsce Jezusa w teologii \u017cydowskiej. Zanim przedstawi\u0119 moj\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 tez\u0119, musz\u0119 wpierw naszkicowa\u0107 kilka przes\u0142anek, na kt\u00f3rych si\u0119 ona opiera.<\/span><\/p>\n

Wewn\u0119trzny problem \u017cydowskiej teologii<\/strong><\/h4>\n

Pierwsz\u0105 przes\u0142ank\u0105 jest uznanie, \u017ce \u017cydowskie nauczanie teologiczne na jakikolwiek temat musi by\u0107 rozumiane w kontek\u015bcie \u017cydowskiego rozumowania teologicznego. \u201e\u00abWskaz\u00f3wki\u00bb i sugestie w sprawie wprowadzenia w \u017cycie deklaracji \u00abNostra aetate\u00bb n. 4\u201d, kt\u00f3re uznaj\u0105 integralno\u015b\u0107 judaizmu, wymagaj\u0105 od chrze\u015bcijan zrozumienia judaizmu tak, jak si\u0119 on sam definiuje, zach\u0119caj\u0105 chrze\u015bcijan, aby uznali prawo \u017byd\u00f3w i judaizmu do okre\u015blania swej wiary w \u201e\u015bwietle ich w\u0142asnego do\u015bwiadczenia religijnego\u201d.<\/span><\/p>\n

\u017bydowska teologia mo\u017ce dyskutowa\u0107 o Jezusie tylko z perspektywy swej w\u0142asnej tradycji wiary. By\u0142oby nierealistyczne i niew\u0142a\u015bciwe, gdyby chrze\u015bcijanie narzucali za\u0142o\u017cenia i ramy teologii chrze\u015bcija\u0144skiej \u017cydowskiemu teologicznemu samorozumieniu. Dla judaizmu Jezus i chrystologia nie s\u0105 synonimami. Chrystologia nie jest i nie mo\u017ce by\u0107 przedmiotem \u017cydowskich rozwa\u017ca\u0144 teologicznych. Chrystologia nie posiada istotnego znaczenia w okre\u015blaniu przez \u017byd\u00f3w swej w\u0142asnej wiary w \u201e\u015bwietle ich w\u0142asnego religijnego do\u015bwiadczenia\u201d.<\/span><\/p>\n

Poruszaj\u0105c temat Jezusa przy zastosowaniu kategorii \u017cydowskiej teo\u00adlogii, \u017cydowski teolog zadaje sobie pytanie, co mo\u017ce teologia \u017cydowska powiedzie\u0107 o Jezusie, pozostaj\u0105c zarazem w ramach tradycji \u017cydowskiej wiary. Jest to wewn\u0119trzny problem \u017cydowskiej teologii i tak te\u017c nale\u017cy go rozumie\u0107. To, co \u017cydowski teolog ma do powiedzenia o Jezusie, jest prze\u00adde wszystkim spraw\u0105 do dyskusji wewn\u0105trz \u017cydowskiej wsp\u00f3lnoty wiary. \u017bydowskim pytaniem teologicznym jest: \u201eza kogo mog\u0105 \u017bydzi uwa\u017ca\u0107 Jezusa?\u201d, nie za\u015b za kogo mog\u0105 lub powinni uwa\u017ca\u0107 Jezusa chrze\u015bcijanie. \u017bydowskie refleksje teologiczne o Jezusie nie obracaj\u0105 si\u0119 w \u015bwiecie chrze\u015bcija\u0144skiej teologii lub chrystologii. Dlatego nie mo\u017cna os\u0105dza\u0107 s\u0142uszno\u015bci \u017cydowskiego teologicznego pogl\u0105du na Jezusa, kt\u00f3ry tu przed\u00adstawi\u0119, wed\u0142ug chrze\u015bcija\u0144skich kategorii teologicznych. Trzeba go raczej ocenia\u0107 w ramach \u017cydowskich dyskusji teologicznych. Chocia\u017c ten pogl\u0105d na Jezusa z pewno\u015bci\u0105 zainteresuje chrze\u015bcijan, nie mog\u0105 oni decydowa\u0107 o jego s\u0142uszno\u015bci w ramach \u017cydowskich rozwa\u017ca\u0144 teologicznych.<\/span><\/p>\n

Trudne wi\u0119zi<\/strong><\/h4>\n

Druga przes\u0142anka odnosi si\u0119 do zasadniczej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy miejscem judaizmu w chrze\u015bcija\u0144skim samorozumieniu teologicznym a miejscem chrze\u015bcija\u0144stwa w teologicznym samorozumieniu \u017cydowskim. Poniewa\u017c korzenie chrze\u015bcija\u0144stwa s\u0105 w judaizmie, zrozumienie judaizmu jest konieczne dla chrze\u015bcija\u0144skiego samorozumienia. Wedle s\u0142\u00f3w Jana Paw\u0142a II, \u201ekto spotyka Jezusa Chrystusa, spotyka judaizm\u201d i, jak to papie\u017c powie\u00addzia\u0142 przy innej okazji, \u201egdy chodzi o katolik\u00f3w, to nadal b\u0119dzie wyra\u017an\u0105 i bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mego pos\u0142annictwa powtarzanie i podkre\u015blanie, \u017ce nasza postawa w stosunku do religii \u017cydowskiej ma by\u0107 postaw\u0105 najwy\u017cszego szacunku, gdy\u017c wiara katolicka zakorzeniona jest w odwiecznych prawdach zawartych w Biblii Hebrajskiej i w nieodwo\u0142alnym Przymierzu zawartym z Abrahamem\u201d. Dalej, jak to papie\u017c powiedzia\u0142 w czasie historycznych odwiedzin w rzymskiej synagodze (13 kwietnia 1986): \u201eWg\u0142\u0119biaj\u0105c si\u0119 we w\u0142asn\u0105 tajemnic\u0119, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy odkrywa wi\u0119\u017a \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 go z judai\u00adzmem. Religia \u017cydowska nie jest dla naszej religii rzeczywisto\u015bci\u0105 zewn\u0119trzn\u0105, lecz czym\u015b wewn\u0119trznym. Stosunek do niej jest inny ani\u017celi do jakiejkolwiek innej religii\u201d.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c chrze\u015bcija\u0144skie zrozumienie judaizmu jest konieczne dla chrze\u015bcija\u0144skiego zrozumienia chrze\u015bcija\u0144stwa i chrystologii, \u017cydowskie teologiczne samozrozumienie jest mo\u017cliwe bez zrozumienia chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

\n

Od czasu \u201eNostra aetate\u201d Ko\u015bci\u00f3\u0142 uczyni\u0142 ogromny krok w stron\u0119 pojednania. Radykalnie zmieni\u0142 on swe nauczanie o \u017bydach i judaizmie<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Z tego punktu widzenia \u017cydowskie teologiczne zrozumienie Jezusa nic jest konieczno\u015bci\u0105 teologiczn\u0105. Jest ono raczej desideratum moralnym.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c chrystologia nie jest problemem dla \u017cydowskiej my\u015bli teologicznej, musi by\u0107 ona problemem spo\u0142ecznym dla ludu \u017cydowskiego. Przez setki lat r\u00f3\u017cne sformu\u0142owania chrystologii prowadzi\u0142y do z\u0142ego traktowania i do prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w. Jak to uj\u0119\u0142a pewna katolicka uczona ameryka\u0144ska, \u201eantysemityzm jest lew\u0105 r\u0119k\u0105 chrystologii\u201d.<\/span><\/p>\n

\u017bydowskie zainteresowanie chrystologi\u0105 odnosi si\u0119 nie do postulat\u00f3w teologicznych, ale do tego, jak postulaty dotycz\u0105ce Chrystusa wp\u0142ywaj\u0105 na postawy i dzia\u0142ania chrze\u015bcijan w stosunku do \u017byd\u00f3w. Jak to wyrazi\u0142 rabin Eugene Borowitz, \u201ebyli\u015bmy tak zranieni przez dawn\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 nauk\u0119 i praktyk\u0119, jeste\u015bmy tak zatroskani o warunki, na kt\u00f3rych \u015bwiat (wci\u0105\u017c tak mocno b\u0119d\u0105cy pod wp\u0142ywem opinii chrze\u015bcija\u0144skiej) pozwoli nam przetrwa\u0107, \u017ce naszym pierwszym pytaniem do chrze\u015bcijanina b\u0119dzie zapewne: Jak s\u0105dzisz, jakie jest twoje chrze\u015bcija\u0144skie zobowi\u0105zanie wobec \u017byd\u00f3w i co b\u0119dziesz w zwi\u0105zku z tym czyni\u0142?\u201d.<\/span><\/p>\n

Chrze\u015bcija\u0144ski absolutyzm i \u017cydowski pluralizm<\/strong><\/h4>\n

Trzeci\u0105 przes\u0142ank\u0105 jest afirmacja religijnego pluralizmu i zobowi\u0105zanie si\u0119 do niego. Jako cecha nowoczesnych i demokratycznych spo\u0142ecze\u0144stw pluralizm religijny oznacza odrzucenie epistemologicznego, teologicznego oraz politycznego absolutyzmu. Pluralizm religijny zak\u0142ada, \u017ce \u017cadna religia nie posiada monopolu na prawd\u0119, \u017ce teologiczna r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 odzwierciedla Bo\u017c\u0105 wol\u0119, \u017ce co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko jedna wiara odgrywa rol\u0119 w Boskim planie odkupienia ludzi.<\/span><\/p>\n

Przeciwie\u0144stwem religijnego pluralizmu jest religijny absolutyzm. W \u015bredniowieczu absolutyzm by\u0142 norm\u0105. Podej\u015bcie charakterystyczne dla absolutyzmu religijnego mo\u017cna stre\u015bci\u0107 nast\u0119puj\u0105co: \u201ePrawda jest absolutna. Co\u015b mo\u017ce by\u0107 albo prawdziwe, albo fa\u0142szywe. Moja religia jest prawdziwa. Poniewa\u017c twoja religia nie jest moj\u0105 religi\u0105, twoja religia musi by\u0107 fa\u0142szywa. Zatem, aby\u015b wierzy\u0142 w to, co prawdziwe, musisz uzna\u0107 moj\u0105 religi\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c w \u015bredniowieczu niekt\u00f3rzy teologowie \u017cydowscy przedstawiali pogl\u0105d, kt\u00f3ry antycypowa\u0142 p\u00f3\u017aniejszy rozw\u00f3j pluralizmu religijnego. Przedstawili oni alternatyw\u0119 wobec podej\u015bcia religijnego absolutyzmu. Poniewa\u017c w \u015bredniowieczu judaizm ju\u017c nie by\u0142 religi\u0105 misyjn\u0105 i wobec tego nie oczekiwa\u0142 realnie, \u017ce wszyscy nie-\u017bydzi zostan\u0105 \u017bydami, czu\u0142 si\u0119 wi\u0119c zmuszony do wyst\u0105pienia z alternatyw\u0105 w stosunku do przewa\u017caj\u0105cego \u015bredniowiecznego pogl\u0105du g\u0142osz\u0105cego: \u201eMoja religia jest s\u0142uszna, a twoja religia jest b\u0142\u0119dna\u201d.<\/span><\/p>\n

Dla wszystkich \u015bredniowiecznych my\u015blicieli \u017cydowskich judaizm jest w\u0142a\u015bciw\u0105 religi\u0105 dla \u017byd\u00f3w, ale niekoniecznie w\u0142a\u015bciw\u0105 religi\u0105 dla nie-\u017byd\u00f3w. Zasadniczym wyborem dla nie-\u017byd\u00f3w nie jest alternatywa: judaizm albo fa\u0142szywa wiara, ale: religia etycznego monoteizmu albo fa\u0142szywa wia\u00adra. Poniewa\u017c religie-c\u00f3rki judaizmu \u2013 chrze\u015bcija\u0144stwo i islam \u2013 s\u0105 reli\u00adgiami etycznego monoteizmu, s\u0105 wi\u0119c one w\u0142a\u015bciwymi i s\u0142usznymi religiami dla nie-\u017byd\u00f3w. W tej \u015bredniowiecznej perspektywie \u017cydowskiej, chocia\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo i islam nie s\u0105 ani prawdziwe, ani w\u0142a\u015bciwe dla \u017byd\u00f3w, chrze\u015bcija\u0144stwo jest prawdziwe i w\u0142a\u015bciwe dla chrze\u015bcijan, a islam prawdziwy i w\u0142a\u015bciwy dla muzu\u0142man\u00f3w. Dok\u0142adnie w tym samym czasie, gdy zar\u00f3wno chrze\u015bcija\u0144stwo, jak i islam uczy\u0142y, \u017ce judaizm jest wiar\u0105 przestarza\u0142\u0105 \u2013 religi\u0105, kt\u00f3ra zosta\u0142a odsuni\u0119ta i wyczerpa\u0142a sw\u00f3j cel \u2013 czo\u0142owi \u015bredniowieczni \u017cydowscy my\u015bliciele uznawali rol\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa i islamu w Bo\u017cym Planie ludzkiego odkupienia. Jest to temat, do kt\u00f3rego jeszcze powr\u00f3c\u0119.<\/span><\/p>\n

Ide\u0119 religijnego pluralizmu rozwin\u0105\u0142 p\u00f3\u017aniej szesnastowieczny my\u015bli\u00adciel \u017cydowski imieniem Eliezer Aszkenazy, kt\u00f3ry dzi\u015b le\u017cy na starym cmentarzu \u017cydowskim w Krakowie. Przyby\u0142 on do Polski z Egiptu i pias\u00adtowa\u0142 stanowisko rabina w Poznaniu oraz Krakowie. Jego g\u0142\u00f3wna ksi\u0105\u017cka \u201eDzie\u0142a Bo\u017ce\u201d (Ma\u2019ase ha-Szem) <\/em>zosta\u0142a uko\u0144czona w 1580 r. w Gnie\u017a\u00adnie. W pracy tej Aszkenazy przedstawia pogl\u0105d na pluralizm religijny, brzmi\u0105cy bardzo nowocze\u015bnie. Pogl\u0105d Aszkenazego opiera si\u0119 na jego rozumieniu opowiadania biblijnego (Rdz 11) o wie\u017cy Babel.<\/span><\/p>\n

\n

Dla wszystkich \u015bredniowiecznych my\u015blicieli \u017cydowskich judaizm jest w\u0142a\u015bciw\u0105 religi\u0105 dla \u017byd\u00f3w, ale niekoniecznie w\u0142a\u015bciw\u0105 religi\u0105 dla nie-\u017byd\u00f3w<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Komentatorzy biblijni zawsze mieli k\u0142opot z powodem, dla kt\u00f3rego B\u00f3g ukara\u0142 ludzi, kt\u00f3rzy budowali wie\u017c\u0119 Babel. Tekst opisuje ich jako ludzi zjednoczonych wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem i wsp\u00f3lnymi celami. Jaki\u017c wi\u0119c by\u0142 ich grzech? I dlaczego B\u00f3g ukara\u0142 ich podzia\u0142em jednego j\u0119zyka na wiele r\u00f3\u017cnych? Wed\u0142ug Aszkenazego, ludzie, kt\u00f3rzy zbudowali t\u0119 wie\u017c\u0119, mieli nie tylko jeden j\u0119zyk, ale tak\u017ce jeden j\u0119zyk religijny, jedn\u0105 teologi\u0119. Wszyscy byli tej samej wiary, podobnie jak tego samego j\u0119zyka. A to, sugeruje on, prowadzi do absolutyzmu, kt\u00f3ry nieuchronnie d\u0142awi woln\u0105, tw\u00f3rcz\u0105 my\u015bl i autentyczn\u0105 ekspresj\u0119 religijn\u0105. Jego zdaniem spo\u0142ecze\u0144\u00adstwo monolityczne cz\u0119sto t\u0142umi indywidualne poszukiwanie prawdy reli\u00adgijnej, zamiast zach\u0119ca\u0107 do niego. Zatem B\u00f3g podzieli\u0142 ludzi daj\u0105c im r\u00f3\u017cne j\u0119zyki, to jest r\u00f3\u017cne wiary, aby zach\u0119ci\u0107 do indywidualnego poszuki\u00adwania religijnej prawdy. Wed\u0142ug tego pogl\u0105du religijny absolutyzm jest grzechem, natomiast religijny pluralizm jest wol\u0105 Boga.<\/span><\/p>\n

Nast\u0119pnie Aszkenazy wskazuje, \u017ce biblijny tekst opisuje, jak Abraham \u2013 ojciec wiar monoteistycznych \u2013 odkrywa prawd\u0119 religijn\u0105 w rozdziale bezpo\u015brednio nast\u0119puj\u0105cym po opowiadaniu o wie\u017cy Babel. Ma to, jego zdaniem, oznacza\u0107, \u017ce w absolutystycznym i monolitycznym spo\u0142ecze\u0144\u00adstwie wie\u017cy Babel, Abrahamowe pragnienie prawdy religijnej by\u0142o t\u0142umio\u00adne. Dopiero wraz z pojawieniem si\u0119 religijnego pluralizmu, m\u00f3g\u0142 Abraham znale\u017a\u0107 wolno\u015b\u0107 do odkrycia prawdy religijnej. Jak napisa\u0142 Aszkenazy, B\u00f3g \u201eby\u0142 zmuszony do rozdzielenia ich\u2026 poniewa\u017c rozmno\u017cenie doktryn pomaga poszukiwaczowi prawdy i zach\u0119ca go do osi\u0105gni\u0119cia po\u017c\u0105\u00addanych rezultat\u00f3w\u201d. Takim \u201eposzukiwaczem\u201d by\u0142 Abraham, kt\u00f3ry \u201estarannie bada\u0142 jedn\u0105 wiar\u0119 po drugiej\u2026 albowiem samo istnienie odr\u0119bnych i r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144, jedno obok drugiego, powodowa\u0142o duchowe przebudzenie i odnajdy\u00adwanie prawdy\u201d.<\/span><\/p>\n

Dla Aszkenazego prawda nie jest czym\u015b narzuconym przez religijny absolutyzm. Religijny absolutyzm t\u0142umi autentyczn\u0105 religijn\u0105 wiar\u0119. Prawdziwa religijna wiara pojawia si\u0119 raczej w\u015br\u00f3d wolnego inte\u00adlektualnego badania w atmosferze religijnego pluralizmu.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 jest wol\u0105 Boga<\/strong><\/h4>\n

W nowszych czasach wyra\u017ca ten pogl\u0105d na religijny pluralizm wielki teolog \u017cydowski naszych czas\u00f3w, rabin Abraham Joshua Heschel, kt\u00f3ry ponawia interpre\u00adtacj\u0119 tekstu o wie\u017cy Babel zastosowan\u0105 przez Aszkenazego.<\/span><\/p>\n

Abraham Joshua Heschel, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w Warszawie, lecz przeby\u00adwa\u0142 w Stanach Zjednoczonych od 1940 r., odegra\u0142 powa\u017cn\u0105 rol\u0119 w katolicko-\u017cydowskim dialogu, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do \u201eNostra aetate\u201d. Jego dyskusje z kardyna\u0142em Augustynem Bea, papie\u017cem Janem XXIII i papie\u00ad\u017cem Paw\u0142em VI mia\u0142y znacz\u0105cy wp\u0142yw na sformu\u0142owanie tego dokumentu. W swym klasycznym dzisiaj eseju o dialogu mi\u0119dzyreligijnym pt. \u201e\u017badna religia nie jest wysp\u0105\u201d Heschel napisa\u0142: \u201er\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 religii jest wol\u0105 Boga. W opowiadaniu o budowie wie\u017cy Babel czytamy: \u00abPan rzek\u0142 \u2013 S\u0105 oni jed\u00adnym ludem i wszyscy maj\u0105 jedn\u0105 mow\u0119 i to jest przyczyn\u0105, \u017ce zacz\u0119li budo\u00adwa\u0107\u00bb (Rdz 11, 6). Pewien dawny rabin tak interpretowa\u0142 owe s\u0142owa: \u00abCo spowodowa\u0142o ich bunt przeciw Mnie? Fakt, \u017ce s\u0105 oni jednym ludem i \u017ce wszyscy maj\u0105 jeden j\u0119zyk\u00bb. Heschel m\u00f3wi\u0142 dalej: \u201e\u015awi\u0119to\u015b\u0107 nie jest monopo\u00adlem \u017cadnej religii lub tradycji. Gdziekolwiek jaki\u015b czyn jest dokonany w zgo\u00addzie z wol\u0105 Boga, gdziekolwiek my\u015bl cz\u0142owieka zwraca si\u0119 ku Bogu, tam jest \u015bwi\u0119to\u015b\u0107. \u017bydzi nie utrzymuj\u0105, \u017ce droga Tory jest jedyn\u0105 drog\u0105 s\u0142u\u017cenia Bogu (\u2026) Wiara ludzka nie jest nigdy ostateczna, nie jest nigdy dotarciem do celu, lecz raczej jest pielgrzymk\u0105 bez ko\u0144ca\u201d.<\/span><\/p>\n

Zw\u0142aszcza w odniesieniu do chrystologii, podej\u015bcie wynikaj\u0105ce z za\u0142o\u00ad\u017ce\u0144 religijnego pluralizmu mo\u017ce prowadzi\u0107 \u017byd\u00f3w do uznania, \u017ce chocia\u017c wiara, i\u017c Jezus jest Chrystusem, nie jest prawdziwa dla \u017byd\u00f3w, to jest ona prawdziwa dla chrze\u015bcijan. Istotnie pogl\u0105d ten znajduje si\u0119 ju\u017c w dzie\u0142ach pi\u0119tnastowiecznego my\u015bliciela w\u0142osko-\u017cydowskiego, rabina Abrahama Farissola, kt\u00f3ry napisa\u0142: \u201ePrzyjmijmy, \u017ce ich Chrystus jest Mesjaszem dla nich, a my (\u017bydzi) nie b\u0119dziemy ani zaprzecza\u0107, ani potwierdza\u0107 tego, co przydarzy\u0142o si\u0119 ich Mesjaszowi. Albowiem dla mojego umys\u0142u jest ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce b\u0119d\u0105 oni s\u0142usznie okre\u015bla\u0107 go jako ich prawowitego odkupiciela. O\u015bwiadczyli bowiem oni \u2013 a to jest zgodne z faktami \u2013 \u017ce od czasu, gdy on przyszed\u0142 i przekaza\u0142 swoj\u0105 nauk\u0119, zostali oni odkupieni i oczyszczeni ze ska\u00ad\u017cenia ba\u0142wochwalstwem\u201d.<\/span><\/p>\n

Jezus by\u0142 \u017bydem<\/strong><\/h4>\n

Czwart\u0105 przes\u0142ank\u0105 jest uznanie, \u017ce nale\u017cy znale\u017a\u0107 radykalny i nowa\u00adtorski spos\u00f3b w\u0142\u0105czenia Jezusa w \u017cydowskie nauczanie teologiczne: g\u0142\u00f3w\u00adnie dlatego, i\u017c m\u00f3wi\u0105c po prostu, Jezus by\u0142 \u017bydem. Podczas odwiedzin w rzymskiej synagodze w 1986 roku papie\u017c przypomnia\u0142 \u017cydowskim s\u0142ucha\u00adczom, \u017ce chodzi o \u201eJezusa z Nazaretu, syna waszego narodu. Z tego narodu pochodzi\u0142a Matyja Dziewica, aposto\u0142owie (\u2026) i wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w pierw\u00adszej gminy chrze\u015bcijan\u201d. A jak stwierdzi\u0142 polski Episkopat w li\u015bcie pasters\u00adkim z 1991 r.: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest zakorzeniony w narodzie \u017cydowskim i w wierze \u017byd\u00f3w przede wszystkim przez fakt, \u017ce Chrystus wedle cia\u0142a wywodzi si\u0119 z tego narodu\u201d.<\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce chrze\u015bcija\u0144scy historycy i teologowie pr\u00f3bowali zaprzeczy\u0107, \u017ce Jezus by\u0142 \u017bydem \u2013 np. niekt\u00f3rzy niemieccy teologowie usi\u0142owali udo\u00adwodni\u0107, \u017ce by\u0142 on Aryjczykiem \u2013 Jezus bezdyskusyjnie by\u0142 \u017bydem. Nie\u00admal ka\u017cdy chrze\u015bcija\u0144ski nar\u00f3d usi\u0142owa\u0142 wyw\u0142aszczy\u0107 Jezusa z jego w\u0142asnego ludu \u2013 \u017byd\u00f3w. Czas ju\u017c, aby chrze\u015bcijanie uznali Jezusa za \u017byda. Czas te\u017c, aby \u017bydzi odzyskali go jako pe\u0142noprawnego i czcigodnego cz\u0142onka ludu \u017cydowskiego \u2014 jako naszego brata. Jako \u017bydzi mamy do tego prawo. Jako partnerzy w braterskim dialogu z chrze\u015bcijanami, jeste\u00ad\u015bmy do tego moralnie zobowi\u0105zani.<\/span><\/p>\n

Jak napisa\u0142 kardyna\u0142 Joseph Bernardin, \u201edramatyczne zmiany w bada\u00adniach nad Nowym Testamentem zacz\u0119\u0142y przywraca\u0107 Jezusa i jego pos\u0142annic\u00adtwo jego pierwotnemu \u017cydowskiemu \u015brodowisku. (\u2026) Nasze ponowne uznanie na wskro\u015b \u017cydowskiego kontekstu nauczania i dzia\u0142ania Jezusa nieuchronnie prowadzi Ko\u015bci\u00f3\u0142 do zrewidowania sposobu teologicznego wyra\u017cania wi\u0119zi z judaizmem. (\u2026) Rozpowszechnione \u00absupercesjonistyczne\u00bb (tj. uznaj\u0105ce, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo w zupe\u0142no\u015bci zaj\u0119\u0142o miejsce dawniej nale\u017cne judaizmowi \u2014 przyp. t\u0142um.) podej\u015bcie do judaizmu ze strony znacz\u00adnej cz\u0119\u015bci klasycznej chrze\u015bcija\u0144skiej teologii jest zast\u0119powane obecnie przez teologi\u0119 partnerstwa w Przymierzu\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Nie\u00admal ka\u017cdy chrze\u015bcija\u0144ski nar\u00f3d usi\u0142owa\u0142 wyw\u0142aszczy\u0107 Jezusa z jego w\u0142asnego ludu \u2013 \u017byd\u00f3w<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Podobnie \u015bwi\u0105tobliwy rabin Leo Baeck \u2013 najwa\u017cniejszy przyw\u00f3dca \u017byd\u00f3w w nazistowskich Niemczech, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 okropno\u015bci Holokaustu, napisa\u0142, \u017ce widz\u0105c Jezusa \u201ewidzimy cz\u0142o\u00adwieka, kt\u00f3ry jest \u017bydem w ka\u017cdej cesze i w ka\u017cdym rysie swojego charakteru, kt\u00f3ry w ka\u017cdym szczeg\u00f3le prezentuje to, co czyste i dobre w judaizmie. Ten cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 si\u0119 rozwin\u0105\u0107 w taki spos\u00f3b tylko na glebie judaizmu; a tak\u017ce tylko na tej glebie m\u00f3g\u0142 on znale\u017a\u0107 takich zwolennik\u00f3w i uczni\u00f3w. Tylko tu, w tej \u017cydowskiej sferze, w tej \u017cydowskiej atmosferze (\u2026) m\u00f3g\u0142 ten cz\u0142owiek \u017cy\u0107 swoim \u017cyciem i spotka\u0107 sw\u0105 \u015bmier\u0107 \u2014 \u017byd w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w\u201d. Za\u015b o Ewangeliach napisa\u0142 Baeck: \u201eTradycja Ewangelii jest przede wszystkim, w ka\u017cdym wzgl\u0119dzie, cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cydowskiej tradycji owego czasu\u2026 jest to \u017cydowska ksi\u0119\u00adga\u2026 poniewa\u017c \u017cyje w niej duch \u017cydowski i \u017caden inny; poniewa\u017c \u017cydowska wiara i \u017cydowska nadzieja, \u017cydowskie cierpienie i \u017cydowska niedola, \u017cydow\u00adska wiedza i \u017cydowskie oczekiwania i tylko one, brzmi\u0105 w niej \u2013 w tej \u017cydowskiej ksi\u0119dze po\u015br\u00f3d innych \u017cydowskich ksi\u0105g. Judaizm nie mo\u017ce jej pomin\u0105\u0107, ani te\u017c uzna\u0107 za nieswoja. Tutaj tak\u017ce judaizm powinien zrozu\u00admie\u0107 i uwzgl\u0119dni\u0107 to, co do niego nale\u017cy\u201d.<\/span><\/p>\n

Jak zauwa\u017cy\u0142 kardyna\u0142 Bernardin, najnowsza \u017cydowska i chrze\u015bcija\u0144\u00adska nauka o Nowym Testamencie i o judaizmie pierwszego stulecia wyka\u00adzuje, \u017ce Jezus w du\u017co wy\u017cszym stopniu nale\u017ca\u0142 do \u017cydowskiego \u017cycia i my\u015bli (nie za\u015b wyodr\u0119bnia\u0142 si\u0119 od nich), do swego czasu i miejsca, ni\u017c to dawniej przyjmowano. Jezus \u017cy\u0142, naucza\u0142 i umar\u0142 jako \u017byd. Zaiste, nie mo\u017cna w pe\u0142ni zrozumie\u0107 \u017cycia i nauczania Jezusa, je\u015bli si\u0119 je oddziela od \u017cydowskiego kontekstu, z kt\u00f3rego si\u0119 wywodz\u0105. Niekt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142cze\u015bni uczeni, zrozumiawszy to, doszli do wniosku, \u017ce w\u0142a\u015bnie brak zrozumienia ze strony dawniejszych \u017byd\u00f3w i chrze\u015bcijan dla zakorzenienia Jezusa w judaizmie jego czasu i miejsca, popchn\u0105\u0142 ich do uwierzenia, \u017ce nauki Jezusa s\u0105 antysemickie albo antyjudaistyczne. Wedle tych uczonych uzna\u00adnie \u017cydowskiej natury Jezusowego \u017cycia i nauczania mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 dla bardziej \u017cyczliwego spojrzenia na judaizm przez chrze\u015bcijan i dla bar\u00addziej \u017cyczliwego spojrzenia na Jezusa przez \u017byd\u00f3w. Tak dla chrze\u015bcijan, jak i dla \u017byd\u00f3w, zrozumienie Jezusa jako \u017byda mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 do usuni\u0119cia barier pomi\u0119dzy nimi i do po\u0142o\u017cenia fundament\u00f3w pod brater\u00adski dialog.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, lepsze zrozumienie Jezusa jako \u017byda, kt\u00f3ry kocha\u0142 sw\u00f3j lud, mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 jako \u015brodek do przezwyci\u0119\u017cania barier, szczeg\u00f3lnie mi\u0119dzy Polakami i \u017bydami. Na przyk\u0142ad, je\u017celi Polacy akceptuj\u0105 wiar\u0119, \u017ce \u015bwi\u0119ty patron Polski \u2013 \u015bw. Stanis\u0142aw \u2013 czuwa nad swym ludem, to czy\u017c nie mog\u0105 oni akceptowa\u0107 wiary, \u017ce Jezusa obchodz\u0105 losy jego ludu, jego braci \u017byd\u00f3w? I czy nie mo\u017cemy nast\u0119pnie przyj\u0105\u0107, \u017ce Maryj\u0119, jako matk\u0119 \u017cydowskiego dziecka, obchodzi pomy\u015blno\u015b\u0107 innych dzieci \u017cydowskich?<\/span><\/p>\n

Mesjasz ma dopiero przyj\u015b\u0107<\/strong><\/h4>\n

Pi\u0105t\u0105 przes\u0142ank\u0105 jest stwierdzenie, \u017ce teologia \u017cydowska nie mo\u017ce przyzna\u0107 Jezusowi wy\u017cszego statusu, ni\u017c mog\u0142aby przyzna\u0107 komu\u015b z jego wsp\u00f3\u0142czesnych. Chocia\u017c Jezus jest najbardziej czczon\u0105 osob\u0105 w chrze\u015bci\u00adja\u0144stwie, judaizm nie mo\u017ce uzna\u0107 go za wi\u0119kszego ni\u017c na przyk\u0142ad Moj\u00ad\u017cesz albo prorocy Izraela. Nawet najwi\u0119ksi rabini z czas\u00f3w i miejsca dzia\u0142alno\u015bci Jezusa nie s\u0105 uznawani przez judaizm za prorok\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c nie mog\u0105 \u017bydzi uzna\u0107 Jezusa za ostatecznego Mesjasza, Mesjasza syna Dawida. Wedle \u017byd\u00f3w ostateczny Mesjasz dopiero ma przyj\u015b\u0107. Dla juda\u00adizmu ani Jezus, ani nikt inny, nie jest dotychczas oczekiwanym ostatecz\u00adnym Mesjaszem.<\/span><\/p>\n

Teraz, przedstawiwszy swe przes\u0142anki, wracam do pytania samego Jezusa: \u201eA wy za kogo mnie uwa\u017cacie?\u201d. W odpowiedzi na to pytanie chc\u0119 wysun\u0105\u0107 sugesti\u0119, kt\u00f3ra stanowi olbrzymi, ca\u0142kiem nowy krok w \u017cydow\u00adskiej teologii. Ze wzgl\u0119du na sw\u0105 radykaln\u0105 natur\u0119, sugestia ta zostanie bez w\u0105tpienia zaatakowana przez innych \u017cydowskich teolog\u00f3w, jako id\u0105ca zbyt daleko. Przez chrze\u015bcija\u0144skich teolog\u00f3w mo\u017ce by\u0107 spostrzegana jako niewystarczaj\u0105ca \u2013 gdy\u017c nie uznaje Jezusa jako Chrystusa, jako Boga wcielonego czy Mesjasza Dawidowego. Jednak\u017ce mam nadziej\u0119, \u017ce suge\u00adstia ta b\u0119dzie spostrzegana jako pr\u00f3ba \u017cydowskiego teologa ofiarowania Jezusowi zaszczytnego i honorowego miejsca w ramach \u017cydowskiej dysku\u00adsji teologicznej. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce to jest \u017cydowski, a nie chrze\u015bcija\u0144ski pogl\u0105d na Jezusa. Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce dawniejsze pogl\u0105dy na Jezusa w \u017cydowskiej teologii by\u0142y niemal zawsze negatywne.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c klasyczne \u017ar\u00f3d\u0142a \u017cydowskie uwa\u017caj\u0105 Jezusa za fa\u0142szywego mesjasza, s\u0105dz\u0119, \u017ce Jezus nie by\u0142 fa\u0142szywym mesjaszem, lecz mesjaszem, kt\u00f3remu si\u0119 nie powiod\u0142o. Rozwa\u017cmy poj\u0119cie niepowodzenia i poj\u0119cie mesjasza.<\/span><\/p>\n

\n

Jezusowi nie powiod\u0142o si\u0119 jako ostatniemu i ostatecznemu mesjaszo\u00adwi, gdy\u017c nie sprawi\u0142 ostatecznego i zupe\u0142nego odkupienia \u015bwiata<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Niepowodzenie oznacza po prostu, \u017ce si\u0119 nie osi\u0105gn\u0119\u0142o ostatecznego celu. W tym sensie hebrajskim prorokom si\u0119 nie powiod\u0142o, poniewa\u017c nie osi\u0105gn\u0119li swego ostatecznego celu, kt\u00f3rym by\u0142o przekonanie ludu, aby si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142 i s\u0142ucha\u0142 woli Boga. Moj\u017ceszowi si\u0119 nie powiod\u0142o, poniewa\u017c nie wkroczy\u0142 do ziemi obiecanej i nie wprowadzi\u0142 swego ludu do tego kraju. Nawet Bogu si\u0119 nie powiod\u0142o, stosownie bowiem do \u017cydowskiej tradycji Kr\u00f3lestwo Bo\u017ce mia\u0142o si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 wraz z objawieniem Tory na Synaju. Ale lud sporz\u0105dzi\u0142 z\u0142otego cielca i oczekiwania Boga nie zosta\u0142y zrealizo\u00adwane. Zaiste, Bogu tak bardzo si\u0119 nie powiod\u0142o stworzenie rodzaju ludz\u00adkiego, \u017ce musia\u0142 wymaza\u0107 go potopem i rozpocz\u0105\u0107 od nowa, tak jak artysta, kt\u00f3ry pope\u0142ni\u0142 pomy\u0142k\u0119 i musi j\u0105 zatrze\u0107, zgadza si\u0119 z faktem, \u017ce mu si\u0119 nie uda\u0142o i zaczyna od nowa. Tak naprawd\u0119 to najwi\u0119kszym jed\u00adnostkom zawsze si\u0119 nie udaje, poniewa\u017c ich cele s\u0105 tak wznios\u0142e. Nie wszyscy, kt\u00f3rym si\u0119 nie powiod\u0142o, s\u0105 wielkimi lud\u017ami, ale \u2013 w pewnym sensie \u2013 wszystkim wielkim ludziom si\u0119 nie udaje. W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce ich cele przewy\u017cszaj\u0105 ich mo\u017cliwo\u015bci, s\u0105 oni w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 wi\u0119cej, ni\u017c mo\u017cna by si\u0119 realistycznie spodziewa\u0107.<\/span><\/p>\n

Martin Buber zauwa\u017cy\u0142 w swoim studium o biblijnym przewodnictwie, \u017ce \u201eBiblia nic nie wie o wewn\u0119trznej warto\u015bci sukcesu. Przeciwnie, kiedy wspomina ona jaki\u015b czyn uwie\u0144czony powodzeniem, wtedy obowi\u0105zkowo podaje wszystkie szczeg\u00f3\u0142y niepowodze\u0144 zwi\u0105zanych z tym sukcesem. Kiedy rozwa\u017camy histori\u0119 Moj\u017cesza, widzimy, ile niepowodze\u0144 wi\u0105\u017ce si\u0119 z jego wiel\u00adkim czynem uwie\u0144czonym powodzeniem\u2026 Prawda, Moj\u017cesz wyprowadzi\u0142 lud z Egiptu, ale ka\u017cdy etap jego przewodzenia zawiera niepowodzenia\u2026 a jed\u00adnak jego dzie\u0142o trwa tak\u017ce w nadziei, kt\u00f3ra istnieje ponad wszystkimi niepo\u00adwodzeniami\u2026 Ta gloryfikacja niepowodzenia osi\u0105ga szczyt w d\u0142ugim szeregu prorok\u00f3w, kt\u00f3rych istnienie jest przesi\u0105kni\u0119te niepowodzeniami. \u017byj\u0105 oni w\u015br\u00f3d niepowodze\u0144; maj\u0105 oni walczy\u0107, a nie zwyci\u0119\u017ca\u0107. Takie jest podstawo\u00adwe do\u015bwiadczenie biblijnego przewodnictwa\u201d.<\/span><\/p>\n

Jezusowi nie powiod\u0142o si\u0119 jako ostatniemu i ostatecznemu mesjaszo\u00adwi, gdy\u017c nie sprawi\u0142 ostatecznego i zupe\u0142nego odkupienia \u015bwiata. Gdyby mu si\u0119 ca\u0142kowicie powiod\u0142o, to parousia \u2013 powt\u00f3rne przyj\u015bcie \u2013 nie by\u0142aby konieczna. Podsumowuj\u0105c wcze\u015bniejsze tradycje \u017cydowskie doty\u00adcz\u0105ce mesjaszy, kt\u00f3rym si\u0119 nie powiod\u0142o, Majmonides napisa\u0142: \u201eJe\u015bli nie odnosi on pe\u0142nego sukcesu lub te\u017c zostaje zabity, to jest jasne, \u017ce nie jest on (ostatecznym) Mesjaszem przyobiecanym przez Tor\u0119. Nale\u017cy patrze\u0107 na nie\u00adgo jak na innych godnych szacunku kr\u00f3l\u00f3w o wielkim sercu z domu Dawida, kt\u00f3rzy umarli i kt\u00f3rych B\u00f3g wzni\u00f3s\u0142, aby wypr\u00f3bowa\u0107 rzesze\u2026\u201d.<\/span><\/p>\n

Jeden z mesjaszy<\/strong><\/h4>\n

Po przedyskutowaniu niepowodzenia przemy\u015blmy teraz ide\u0119 mesja\u0144\u00adsk\u0105. Dla chrze\u015bcijan Jezus by\u0142 Mesjaszem, kt\u00f3remu si\u0119 powiod\u0142o, ponie\u00adwa\u017c przyni\u00f3s\u0142 on ca\u0142kowite odkupienie. Na to \u017bydzi si\u0119 nie zgadzaj\u0105. Ale nawet gdyby \u017bydzi to zaakceptowali i tak Jezus nie by\u0142by mesjaszem, kt\u00f3\u00adremu si\u0119 powiod\u0142o. Wed\u0142ug \u017cydowskiej teologii mesja\u0144skie odkupienie nie ogranicza si\u0119 do dziedziny duchowej. Przewodnim motywem \u017cydow\u00adskiego mesjanizmu jest przekonanie, \u017ce odkupienie mesja\u0144skie wydarza si\u0119 w czasie i przestrzeni, w historii, w sferze spo\u0142eczno-politycznej. Dla judaizmu odkupienie mesja\u0144skie, aby by\u0142o pe\u0142ne, musi dokona\u0107 si\u0119 tak w dziedzinie materialnej, jak i w duchowej. Dla judaizmu sfera duchowa i materialna s\u0105 spokrewnione, zwi\u0105zane z sob\u0105. \u017bydzi nie mog\u0105 zaakceptowa\u0107 Jezusa jako \u017cydowskiego mesjasza, nie przyni\u00f3s\u0142 bowiem on tego typu odkupienia, jakie zapowiada\u0142o \u017cydowskie nauczanie o erze mesja\u0144\u00adskiej. Na przyk\u0142ad \u017cydowski mesjanizm oczekiwa\u0142 na er\u0119 mesja\u0144sk\u0105, kt\u00f3\u00adra by spe\u0142ni\u0142a prorocze marzenie o \u015bwiecie bez wojny, o \u015bwiecie, w kt\u00f3rym \u201enar\u00f3d przeciw narodowi nie podniesie miecza, nie b\u0119d\u0105 si\u0119 wi\u0119cej zaprawia\u0107 do wojny\u201d (Iz 2; 4), o \u015bwiecie rz\u0105dzonym przez sprawiedliwo\u015b\u0107 i wsp\u00f3\u0142czu\u00adcie, o \u015bwiecie bez uprzedze\u0144 i ucisku.<\/span><\/p>\n

Jak Martin Buber napisa\u0142 wkr\u00f3tce po Holokau\u015bcie: \u201emy (\u017bydzi) wykazali\u015bmy zakrwawionym cia\u0142em naszego ludu, \u017ce \u015bwiat nie jest odkupiony\u201d. Dop\u00f3ki pok\u00f3j, sprawiedliwo\u015b\u0107 i wsp\u00f3\u0142\u00adczucie nie b\u0119d\u0105 rz\u0105dzi\u0107 \u015bwiatem, dop\u00f3ty \u017bydzi b\u0119d\u0105 podtrzymywa\u0107 pogl\u0105d, \u017ce Kr\u00f3lestwo Bo\u017ce dopiero ma przyj\u015b\u0107. \u017bydzi b\u0119d\u0105 wci\u0105\u017c uwa\u017ca\u0107 nasz \u015bwiat za przedmesja\u0144ski, za nie odkupiony. Jednak\u017ce, chocia\u017c nasz \u015bwiat nie mo\u017ce by\u0107 uznany przez \u017byd\u00f3w za \u015bwiat odkupiony i chocia\u017c Jezus nie mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cany przez \u017byd\u00f3w za ostatniego i ostatecznego Mesjasza \u017cydowskiego, moj\u0105 radykaln\u0105 sugesti\u0105 jest, \u017ce mo\u017ce by\u0107 on uznany za jednego z mesjaszy \u017cydowskich \u2014 raczej za mesjasza, kt\u00f3remu si\u0119 nie powiod\u0142o, ni\u017c za fa\u0142szywego \u017cydowskiego Mesjasza \u2014 kt\u00f3ry bierze udzia\u0142 w \u017cyciu swego ludu i jego nadziejach mesja\u0144skich, a nie wyodr\u0119bnia si\u0119 od nich.<\/span><\/p>\n

\u017bydowska literatura teologiczna m\u00f3wi o mesjaszu, kt\u00f3remu si\u0119 nie powiod\u0142o. W wi\u0119kszo\u015bci tekst\u00f3w nazywa si\u0119 go Mesjaszem synem J\u00f3zefa (albo Mesjaszem synem Efraima). Jest on wst\u0119pnym mesjaszem, kt\u00f3ry przychodzi uprzedzaj\u0105c ostatecznego mesjasza, Mesjasza syna Dawida, i toruj\u0105c mu drog\u0119. Jest on mesjaszem, kt\u00f3ry umiera, aby przygotowa\u0107 dro\u00adg\u0119, aby umo\u017cliwi\u0107 zaistnienie ostatecznego odkupienia.<\/span><\/p>\n

\n

\u017bydzi nie mog\u0105 zaakcepto\u00adwa\u0107 Jezusa jako \u017cydowskiego mesjasza, nie przyni\u00f3s\u0142 bowiem on tego typu odkupienia, jakie zapowiada\u0142o \u017cydowskie nauczanie o erze mesja\u0144\u00adskiej<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017cydowskich historyk\u00f3w idea Mesjasza syna J\u00f3zefa zosta\u0142a opracowana przez uczni\u00f3w najwi\u0119kszego rabina drugiego stulecia, Rabbiego Akiwy, aby usprawiedliwi\u0107 tez\u0119 ich mistrza, \u017ce Bar Kochba, kt\u00f3ry przewodzi\u0142 buntowi \u017byd\u00f3w przeciw Rzymianom, by\u0142 mesjaszem. Kiedy Bar Kochba zosta\u0142 pokonany i zabity, sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce Akiwa myli\u0142 si\u0119, \u017ce nie by\u0142 on ostatecznym Mesjaszem. Wojny nadal wybucha\u0142y; ucisk polityczny trwa\u0142. Jak zaznaczy\u0142em wcze\u015bniej, \u017bydzi nie mogli uzna\u0107 za ostatecznego Mesjasza kogo\u015b, kto nie po\u0142o\u017cy\u0142 ko\u0144ca wojnie i uciskowi. Wi\u0119c uczniowie Akiwy doszli do wniosku, \u017ce ich nauczyciel, Bar Kochba, nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 pomyli\u0107, Jezus by\u0142 mesjaszem, ale nie mesjaszem ostatecz\u00adnym. By\u0142 on Mesjaszem synem J\u00f3zefa, a nie Mesjaszem, synem Dawida.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug innych \u017cydowskich historyk\u00f3w, idea Mesjasza syna J\u00f3zefa powsta\u0142a jako pr\u00f3ba znalezienia Jezusowi miejsca w \u017cydowskiej teologii mesja\u0144skiej. Stosownie do tego pogl\u0105du idea Mesjasza syna J\u00f3zefa zosta\u00ad\u0142a opracowana jako pr\u00f3ba przekonania tych \u017byd\u00f3w pierwszych stuleci, kt\u00f3rzy wierzyli w mesja\u0144sko\u015b\u0107 Jezusa, \u017ce by\u0142 on istotnie jednym z \u017cydow\u00adskich mesjaszy, ale nie ostatecznym \u017cydowskim Mesjaszem. Spodziewano si\u0119, \u017ce ta pr\u00f3ba powstrzyma owych \u017byd\u00f3w od porzucenia wsp\u00f3lnoty \u017cydowskiej. Zwolennicy tego punktu widzenia podtrzymuj\u0105 te\u017c tez\u0119, \u017ce pochodzenie od Dawida oraz twierdzenie, i\u017c by\u0142 Mesjaszem Dawidowym, zosta\u0142y Jezusowi przypisane w ewangeliach na d\u0142ugo po jego \u015bmierci i bez\u00adpodstawnie. W rzeczywisto\u015bci, twierdz\u0105 oni, Jezus by\u0142 synem Maryi i J\u00f3ze\u00adfa; st\u0105d imi\u0119 Mesjasz syn J\u00f3zefa.<\/span><\/p>\n

Idea Mesjasza syna J\u00f3zefa pojawia\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej w staro\u017cytno\u015bci i \u015bredniowieczu. Wybitnych \u017cydowskich przyw\u00f3dc\u00f3w i my\u015blicieli \u2013 takich jak wielki szesnastowieczny mistyk \u017cydowski Izaak Luria, uwa\u017cano za Mesja\u00adsza syna J\u00f3zefa. Wed\u0142ug jednej z tradycji Mesjasz syn J\u00f3zefa przychodzi w ka\u017cdym pokoleniu, aby przygotowa\u0107 drog\u0119 do ostatecznego odkupienia. Je\u015bli to pokolenie nie jest tego godne, to Mesjasz syn Dawida nie przycho\u00addzi po nim. Je\u015bli pokolenie jest godne, Mesjasz syn Dawida nadchodzi. Wed\u0142ug \u017cydowskiej tradycji Mesjasz syn Dawida jeszcze nie nadszed\u0142.<\/span><\/p>\n

Moj\u0105 propozycj\u0105 jest, aby Jezusa uwa\u017cano za jednego z \u017cydowskich mesjaszy, to jest za Mesjasza syna J\u00f3zefa. To da\u0142oby Jezusowi miejsce w ramach \u017cydowskich rozwa\u017ca\u0144 teologicznych i zako\u0144czy\u0142oby ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 przez stulecia tradycj\u0119 faktycznej ekskomuniki Jezusa ze wsp\u00f3lnoty wiary, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142. Poza tym da\u0142oby mu to nie tylko rol\u0119 w \u017cydowskiej teo\u00adlogii, ale i mesja\u0144sk\u0105 rol\u0119 w niej.<\/span><\/p>\n

Przygotowanie<\/strong><\/h4>\n

Gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 uwa\u017ca\u0142 dawny judaizm za preparatio evangelica<\/em>, czo\u0142owe \u015bredniowieczne autorytety \u017cydowskie, takie jak Juda Halewi i Moj\u017cesz Majmonides, uwa\u017ca\u0142y chrze\u015bcija\u0144stwo za preparatio messianica<\/em>. Chocia\u017c doktryna chrze\u015bcija\u0144ska cz\u0119sto uwa\u017ca\u0142a judaizm za religi\u0119 zdezaktualizowan\u0105, to \u017cydowskie stanowisko uznaje istnienie Bo\u017cego Planu co do roli chrze\u015bcija\u0144stwa w historii odkupienia ludzko\u015bci. Juda Halewi opisywa\u0142 chrze\u015bcija\u0144stwo jako \u201eprzygotowanie i wst\u0119p do ostatecznego Mesjasza, kt\u00f3rego si\u0119 spodziewamy\u201d. Majmonides opisywa\u0142 Jezusa jako tego, kt\u00f3ry \u201es\u0142u\u017cy\u0142, aby oczy\u015bci\u0107 drog\u0119 dla Kr\u00f3la Mesjasza, aby przygotowa\u0107 \u015bwiat do jednomy\u015blnego oddania czci Bogu\u201d.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c w \u015bredniowieczu \u017cydowskie teksty teologiczne omawiaj\u0105 rol\u0119 Jezusa jako Mesjasza syna J\u00f3zefa. Wprawdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych tekst\u00f3w nie uznaje Jezusa za Mesjasza syna J\u00f3zefa, tj. za jednego z \u017cydowskich mesjaszy, ale to mo\u017ce by\u0107 spowodowane ich reakcj\u0105 na prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w przez chrze\u015bcijan, maj\u0105ce wtedy miejsce. Mo\u017ce jednak dzisiaj mo\u017cemy zaakceptowa\u0107 uto\u017csamienie Jezusa z Mesjaszem synem J\u00f3zefa? Dalej, mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce niekoniecznie \u015bredniowieczni \u017cydowscy my\u015bliciele musieliby odrzuci\u0107 uto\u017csamienie Jezusa z Mesjaszem synem J\u00f3zefa, gdyby taka idea by\u0142a w\u00f3wczas szeroko znana.<\/span><\/p>\n

O uto\u017csamieniu Jezusa z Mesjaszem synem J\u00f3zefa napomyka ju\u017c w swych pismach hiszpa\u0144ski mistyk \u017cydowski z trzynastego wieku, Abraham Abulafia. Wyra\u017anie je wypowiada w swoich pismach szesnastowieczny \u017cydowski m\u0105\u017c stanu i komentator Don Izaak Abravanel, zes\u0142any na wy\u00adgnanie z jego ojczystej Hiszpanii przez dwoje \u201ekatolickich monarch\u00f3w\u201d, Ferdynanda i Izabel\u0119. Abravanel uwa\u017ca\u0142, \u017ce tradycja o Mesjaszu synu J\u00f3zefa by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em, kt\u00f3re wywar\u0142o wp\u0142yw na \u201esformu\u0142owanie\u201d historycz\u00adnego Jezusa. Zdaniem Abravanela pierwsi chrze\u015bcijanie przyswoili sobie ide\u0119 Mesjasza syna J\u00f3zefa, ale zmienili jego imi\u0119 na Jezusa. Dalej, jak to jest dobrze znane, tradycja chrze\u015bcija\u0144ska cz\u0119sto uto\u017csamia i por\u00f3wnuje Jezusa z prorokiem Jonaszem (np. Mt 12; 40, \u0141k 11; 30). W \u017cydowskich tekstach mistycznych, w\u0142\u0105cznie z niekt\u00f3rymi powsta\u0142ymi w Polsce, Jona\u00adsza uto\u017csamia si\u0119 i por\u00f3wnuje z Mesjaszem synem J\u00f3zefa, z wyra\u017anymi odniesieniami do dalszego uto\u017csamiania Jezusa ze specyficznie przedsta\u00adwionym Mesjaszem synem J\u00f3zefa.<\/span><\/p>\n

\u017bydowskie teksty por\u00f3wnuj\u0105 cz\u0119sto ostatecznego Mesjasza, Mesjasza syna Dawida, z si\u00f3dmym dniem tygodnia \u2013 sobot\u0105, poniewa\u017c er\u0119 mesja\u0144\u00adsk\u0105 opisuje si\u0119 jako wiek szabatu, kt\u00f3ry nadejdzie pod koniec historii ludzko\u015bci. \u201eDzie\u0144\u201d przed sobot\u0105 jest \u201esz\u00f3stym dniem\u201d, po hebrajsku Jom ha-Sziszi. <\/em>Ot\u00f3\u017c w hebrajszczy\u017anie ka\u017cda litera jest tak\u017ce liczb\u0105. \u017bydowska tradycja mistyczna przypisuje wielk\u0105 wag\u0119 do numerologii, tj. warto\u015bci liczbowej s\u0142\u00f3w hebrajskich. Warto\u015bci\u0105 liczbow\u0105 Jom ha-Sziszi <\/em>jest 671.Warto\u015bci\u0105 liczbow\u0105 Jezusa ha-Notzri <\/em>\u2013 Jezusa z Nazaretu, jest tak\u017ce 671. Tu jest zawarty opis numerologiczny Jezusa jako preparatio messianica.<\/em><\/span><\/p>\n

\u017bydowscy mistycy brali dos\u0142ownie werset z Zachariasza (14; 9): \u201eW owym dniu Pan b\u0119dzie jeden i jedno b\u0119dzie jego imi\u0119\u201d. To interpretowa\u00adno w sensie, \u017ce \u201ew owym dniu\u201d, tj. w wieku mesja\u0144skim, B\u00f3g i Jego imi\u0119 b\u0119d\u0105 jednym, ale \u201eteraz\u201d \u2013 a\u017c do wieku mesja\u0144skiego \u2013 B\u00f3g i Jego imi\u0119 nie s\u0105 jednym.<\/span><\/p>\n

Imi\u0119 Boga to Tetragrammaton \u2013 JHWH. Abraham Abufalia uto\u017csa\u00admia\u0142 ostatecznego Mesjasza z dwiema ko\u0144cowymi literami \u2013 WH. Uto\u017c\u00adsamia\u0142 on tak\u017ce Mesjasza syna J\u00f3zefa z dwiema pierwszymi literami JH, kt\u00f3re maj\u0105 warto\u015b\u0107 liczbow\u0105 15. Mo\u017cna by p\u00f3j\u015b\u0107 dalej i uto\u017csami\u0107 Jezusa, kt\u00f3ry umar\u0142 pi\u0119tnastego dnia miesi\u0105ca Nissan, z JH. Z tej perspektywy, bez zjednoczenia tych dwu cz\u0119\u015bci Bo\u017cego imienia, mesja\u0144skie odkupienie nie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107, tj. bez tego zjednoczenia imi\u0119 Boga nie mo\u017ce by\u0107 jed\u00adnym.<\/span><\/p>\n

\n

Tak dla chrze\u015bcijan, jak i dla \u017byd\u00f3w, zrozumienie Jezusa jako \u017byda mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 do usuni\u0119cia barier pomi\u0119dzy nimi i do po\u0142o\u017cenia fundament\u00f3w pod brater\u00adski dialog<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W co najmniej jednym staro\u017cytnym tek\u015bcie obaj Mesjasze, tj. Mesjasz syn J\u00f3zefa i Mesjasz syn Dawida, s\u0105 wzmiankowani razem, jako wzajem\u00adnie konieczni do sprowadzenia ostatecznego odkupienia. W targumie (tj. przek\u0142adzie aramejskim) Pie\u015bni nad Pie\u015bniami (4; 5) czytamy: \u201eTwoi dwaj oswobodziciele, kt\u00f3rych przeznaczeniem jest wyzwoli\u0107 was, Mesjasz syn Dawida i Mesjasz syn Efraima (inne imi\u0119 dla Mesjasza syna J\u00f3zefa, jako \u017ce Efraim by\u0142 synem J\u00f3zefa) s\u0105 jako Moj\u017cesz i Aaron\u201d. Z tego punktu widzenia Jezus, jako Mesjasz syn J\u00f3zefa, odgrywa rol\u0119 konieczn\u0105, ale nie dostateczn\u0105 w procesie ludzkiego odkupienia.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c przedstawiony tu pogl\u0105d na Jezusa m\u00f3g\u0142 by\u0107 antycypowany w klasycznej \u017cydowskiej literaturze teologicznej, jest on bez precedensu w \u017cydowskich rozwa\u017caniach teologicznych. Si\u0119ga on znacznie dalej ni\u017c wszystkie dotychczasowe sugestie. Ofiarowuje on Jezusowi i chrze\u015bcija\u0144\u00adstwu nie tylko miejsce, ale i mesja\u0144sk\u0105 rol\u0119 w ramach \u017cydowskiej teologii. \u017bydzi bez w\u0105tpienia b\u0119d\u0105 go uwa\u017ca\u0107 za nadmiernie \u015bmia\u0142y. Chrze\u015bcijanie mog\u0105 uzna\u0107, \u017ce nie wychodzi dostatecznie naprzeciw nim.<\/span><\/p>\n

To Martin Buber, pierwszy my\u015bliciel \u017cydowski, kt\u00f3ry okre\u015bli\u0142 Jezusa jako \u201ebrata\u201d, przewidzia\u0142 czas, w kt\u00f3rym, m\u00f3wi\u0105c jego s\u0142owami, \u201eodradza\u00adj\u0105ca si\u0119 \u017cydowska spo\u0142eczno\u015b\u0107 rozpozna Jezusa, nie tylko jako wielk\u0105 posta\u0107 w jej historii religijnej, ale tak\u017ce w organicznym kontek\u015bcie rozwoju mesjanizmu, ci\u0105gn\u0105cym si\u0119 przez tysi\u0105clecia, kt\u00f3rego ostatecznym celem jest odku\u00adpienie Izraela i \u015bwiata. Jednak\u017ce r\u00f3wnie mocno wierz\u0119, \u017ce my nigdy nie uznamy Jezusa za Mesjasza, kt\u00f3ry przyszed\u0142, bo to sprzeciwia\u0142oby si\u0119 najg\u0142\u0119b\u00adszemu znaczeniu naszej mesja\u0144skiej pasji\u2026\u201d.<\/span><\/p>\n

Polski \u017byd<\/strong><\/h4>\n

Po sformu\u0142owaniu tego \u017cydowskiego teologicznego pogl\u0105du na Jezusa niech mi wolno b\u0119dzie powiedzie\u0107 w zako\u0144czeniu o moim osobistym spojrzeniu na Jezusa. Dzieci \u017cydowskie nie zaprz\u0105taj\u0105 sobie zbytnio g\u0142owy my\u015bleniem o Jezusie, ale ja o nim my\u015bla\u0142em, b\u0119d\u0105c dzieckiem. Mnie, kt\u00f3ry wzros\u0142em w latach po Holokau\u015bcie i kt\u00f3ry zna\u0142em los polskich \u017byd\u00f3w, nie mo\u017cna si\u0119 chyba dziwi\u0107, \u017ce my\u015bla\u0142em o Jezusie jako o polskim \u017bydzie. B\u0119d\u0105c ma\u0142ym dzieckiem wiedzia\u0142em, \u017ce Jezus zmar\u0142 straszliw\u0105 \u015bmierci\u0105 i wiedzia\u0142em, \u017ce miliony polskich \u017byd\u00f3w zmar\u0142y okropn\u0105 \u015bmierci\u0105. Jako dziecko s\u0142ysza\u0142em nawet, jak Hitlera nazywano Antychrystem i por\u00f3wny\u00adwano do Poncjusza Pi\u0142ata. Zatem, poniewa\u017c by\u0142em dzieckiem, wi\u0119c wyob\u00adra\u017ca\u0142em sobie Jezusa ubranego jak polski \u017byd i \u017cyj\u0105cego jak polski \u017byd. Takie wyobra\u017cenie Jezusa jako polskiego \u017byda znajduje si\u0119 tak\u017ce w sztu\u00adce dwu najwi\u0119kszych \u017cydowskich artyst\u00f3w, pochodzeniem zwi\u0105zanych z Polsk\u0105: Marca Chagalla i Maurycego Gottlieba.<\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119 o Jezusie jako o \u017bydzie zatroskanym o swoich \u017cydowskich bra\u00adci. My\u015bl\u0119 o Jezusie jako o polskim \u017bydzie, dziel\u0105cym dol\u0119 swego ludu w Polsce okupowanej przez nazist\u00f3w. Wyobra\u017cam sobie Jezusa takiego, jak go opisa\u0142 Jan Pocek w swoim wstrz\u0105saj\u0105cym wierszu \u201eLegenda o Chry\u00adstusie\u201d:<\/span><\/p>\n

Zastali Go przy tej pracy \u2013<\/em>
\nna grobie w z\u0142otych wierzbach \u2013<\/em>
\nhitlerowscy \u017co\u0142dacy<\/em>
\nw podkutych butach i he\u0142mach\u2026<\/em><\/p>\n

Z szopy jak z krematorium<\/em>
\n\u2013 wraz z jaworowym li\u015bciem<\/em>
\n\u2013 gar\u015bci\u0105 czarnego popio\u0142u
\nwst\u0105pi\u0142 zn\u00f3w w niebo ojczyste\u2026<\/em><\/p>\n

My\u015bl\u0119 o Maryi jako o \u017cydowskiej matce w Polsce, troskaj\u0105cej si\u0119 o los jej syna Jezusa i o los tysi\u0119cy innych \u017cydowskich dzieci. W polskim poe\u00admacie \u201eStabat Mater\u201d, napisanym przez J\u00f3zefa Wittlina w 1942 r., Maryja jest opisana jako polsko-\u017cydowska matka bolej\u0105ca nad \u015bmierci\u0105 swoich syn\u00f3w, brutalnie zamordowanych przez wsp\u00f3lnego wroga Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w:<\/span><\/p>\n

Stabat Mater, Mater Dolorosa,
\nGdy jej syn\u00f3w odcinali z powroza.<\/em><\/p>\n

K\u0142ad\u0142a w groby, g\u0142uche jak jej noce
\nMartwe swego \u017cywota owoce.<\/em><\/p>\n

Stabat Mater, Mater Nostra, Polonia \u2013
\nZ cierni mia\u0142a koron\u0119 na skroniach.<\/em><\/p>\n

Rysuje mi si\u0119 obraz Jezusa jako storturowanego, b\u0142\u0105kaj\u0105cego si\u0119 rannego \u017byda, kt\u00f3ry dowl\u00f3k\u0142 si\u0119 pe\u0142en b\u00f3lu do progu polskiego katolickiego domu w czasie nazistowskiej okupacji, aby poprosi\u0107 o schronienie. Ma\u0142e dziecko znajduje go i wo\u0142a rodzic\u00f3w. \u201eMamusiu, tatusiu \u2013 m\u00f3wi dziecko \u2013 tam w drzwiach stoi ranny \u017byd, prosi o pomoc i powiada, \u017ce ma na imi\u0119 Jezus\u201d. Rodzice podchodz\u0105 do drzwi i pytaj\u0105: \u201eJeste\u015b \u017bydem? Jeste\u015b Jezusem?\u201d. A on odpowiada: \u201eA wy za kogo mnie uwa\u017cacie?\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Prze\u0142. z angielskiego Tadeusz D\u0119bski<\/strong>. Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku \u201eWi\u0119\u017a\u201d nr 7\/1992<\/strong><\/a>. Tytu\u0142 i \u015b<\/em>r\u00f3dtytu\u0142y pochodz\u0105 od redakcji<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Byron L. Sherwin<\/strong> – <\/span><\/a>ur. 1946, zm. 2015, \u017cydowski rabin, pisarz, specjalizuj\u0105cy si\u0119 w teologii i dialogu mi\u0119dzyreligijnym. Autor m.in. ksi\u0105\u017cki \u201eDuchowe dziedzictwo \u017byd\u00f3w polskich\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fragment obrazu \u201eChrystus w grobie\u201d Hansa Holbeina, 1520-1522 \u201eA wy za kogo mnie uwa\u017cacie?\u201d. Rabin odpowiada na pytanie Jezusa Byron L. Sherwin Chocia\u017c klasyczne \u017ar\u00f3d\u0142a \u017cydowskie uwa\u017caj\u0105 Jezusa za fa\u0142szywego mesjasza, s\u0105dz\u0119, \u017ce Jezus nie by\u0142 fa\u0142szywym mesjaszem, lecz mesjaszem, kt\u00f3remu si\u0119 nie powiod\u0142o. . Zapis wyk\u0142adu podczas IV Sympozjum Teologicznego z cyklu \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 a […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101920"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=101920"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":102066,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101920\/revisions\/102066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=101920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=101920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=101920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}