![](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2020\/10\/13\/8e67b7dbd1204a9306e76efb4b370f6f\/jpg\/jhi\/header\/wydawnictwo_warsze_img.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/zih-1.png\")
<\/a>Ksi\u0119ga \u015bwiat\u0142a ukrytego \/ Sefer ha-bahir<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nWojciech Brojer, Jan Dokt\u00f3r, Bohdan Kos<\/strong><\/span><\/p>\n .<\/p>\n 1<\/strong>. [1] Rzek\u0142 rabbi Nechunja ben Hakana: Pewien werset powiada:\u00a0Teraz nie widz\u0105 \u015bwiat\u0142a ukrytego w chmurach<\/em>[1]<\/a>\u00a0(Hi 37,21)[2]<\/a>, natomiast inny werset [powiada]:\u00a0uczyni\u0142 ciemno\u015b\u0107 swoim ukryciem\u00a0<\/em>(Ps 18,12), a jeszcze inny:\u00a0chmura i mg\u0142a otoczeniem jego\u00a0<\/em>(Ps 97,2). Sprzeczno\u015b\u0107? Dochodzi werset trzeci i rozstrzyga mi\u0119dzy nimi:\u00a0Za Twoj\u0105 spraw\u0105 nawet ciemno\u015b\u0107 nie zaciemni dla Ciebie, a jak dzie\u0144 zaja\u015bnieje noc. Ciemno\u015b\u0107 b\u0119dzie jak \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107\u00a0<\/em>(Ps 139,12).<\/span><\/p>\n 2<\/strong>. [2] Powiedzia\u0142 rabbi Berachja: Co znacz\u0105 s\u0142owa:\u00a0A ziemia by\u0142a tohu i bohu\u00a0<\/em>(Rdz 1,2)? Jaki jest sens\u00a0tohu?<\/em>[3]<\/a>\u00a0\u017be ju\u017c [ziemia]\u00a0by\u0142a tohu<\/em>. A co to jest\u00a0bohu<\/em>, jak nie to, \u017ce\u00a0tohu by\u0142a<\/em>?[4]<\/a><\/span><\/p>\n \u2013 Co to jest\u00a0tohu<\/em>?<\/span><\/p>\n \u2013 Co\u015b, co spowodowa\u0142o zam\u0119t w synach cz\u0142owieczych i wr\u00f3ci\u0142o do\u00a0bohu<\/em>.<\/span><\/p>\n \u2013 Wi\u0119c co to jest\u00a0bohu<\/em>?<\/span><\/p>\n \u2013 Co\u015b, w czym jest substancja[5]<\/a>, bo napisano:\u00a0bohu<\/em>, w tym On [B\u00f3g][6]<\/a>.<\/span><\/p>\n 3<\/strong>. [3] Dlaczego Tora zaczyna si\u0119 od\u00a0bet<\/em>?<\/span><\/p>\n \u2013 Po to, by rozpocz\u0105\u0107 od b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa.<\/span><\/p>\n \u2013 Czy dlatego Tora nazywana jest b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem?<\/span><\/p>\n \u2013 [Tak], powiedziano bowiem:\u00a0Pe\u0142nia b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa Pana morze i po\u0142udnie posi\u0105dzie\u00a0<\/em>(Pwt 33,23). Morze oznacza Tor\u0119, poniewa\u017c powiedziano:\u00a0rozleglejsza jest od morza\u00a0<\/em>(Hi 11,9).<\/span><\/p>\n \u2013 Co oznacza:\u00a0Pe\u0142nia b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa Pana<\/em>, jak nie to, \u017ce ka\u017cde miejsce nazwane\u00a0bet\u00a0<\/em>wskazuje na b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo?<\/span><\/p>\n \u2013 Powiadamy:\u00a0Bet [jest] pocz\u0105tkiem\u00a0<\/em>(Rdz 1,1), a nie ma pocz\u0105tku innego ni\u017c m\u0105dro\u015b\u0107. Bo powiedziano:\u00a0Pocz\u0105tkiem m\u0105dro\u015b\u0107, boja\u017a\u0144 Pana\u00a0<\/em>(Ps 111,10)[7]<\/a>. Nie ma innej m\u0105dro\u015bci ni\u017c b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, powiedziano bowiem: \u201eb\u0142ogos\u0142awi\u0142 B\u00f3g Salomonowi\u201d i napisano:\u00a0Pan da\u0142 m\u0105dro\u015b\u0107 Salomonowi\u00a0<\/em>(1Krl 5,26). Przypomina to kr\u00f3la, kt\u00f3ry o\u017ceni\u0142 sw\u0105 c\u00f3rk\u0119 ze swoim synem, da\u0142 mu j\u0105 podczas wesela i powiedzia\u0142 mu: Post\u0119puj z ni\u0105 wedle swej woli.<\/span><\/p>\n Tw\u00f3rcy\u00a0Sefer ha-bahir\u00a0<\/em>nie zrobili nic, by u\u0142atwi\u0107 odbiorcy zrozumienie tekstu, uczynili natomiast wiele, by zagrodzi\u0107 profanowi drog\u0119 \u2013 wiod\u0105c\u0105 przez warstwy wieloznacznych symboli, niejasnych aluzji i sprzecznych konkluzji \u2013 do celowo ukrywanego sensu. Fragmenty i sekwencje tematyczne czyni\u0105 wra\u017cenie \u015bwiadomie przetasowanych. Jedne problemy lokalnie dominuj\u0105, stanowi\u0105c kanw\u0119, na kt\u00f3rej rozwija si\u0119 narracja, by nagle znikn\u0105\u0107 bezpowrotnie, inne wyst\u0119puj\u0105 przygodnie, marginalnie; jedne wzajemnie si\u0119 dope\u0142niaj\u0105, potwierdzaj\u0105, inne stanowi\u0105 dysonans i zdaj\u0105 si\u0119 rozbija\u0107 ideow\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107; jedne pojawiaj\u0105 si\u0119 w spodziewanym punkcie narracji i wi\u0105\u017c\u0105 logiczn\u0105 ni\u0107 wywodu, inne \u2013 przeciwnie \u2013 rw\u0105 t\u0119 ni\u0107 lub deorientuj\u0105. Jak widzieli\u015bmy, sprawy podstawowe dla \u015brodowiska: stosunek do Talmudu i kwestia miejsca w\u0142asnej tradycji w Torze Ustnej, nie pojawiaj\u0105 si\u0119 na pocz\u0105tku traktatu, lecz w cz\u0119\u015bci ko\u0144cowej, rozbite zreszt\u0105 na kilka rozrzuconych w tek\u015bcie fragment\u00f3w. Oto ezoteryczna strategia autora: tajemna tradycja, skoro staje si\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0105, tekstem spisanym, mo\u017ce \u0142atwo trafi\u0107 w niepowo\u0142ane r\u0119ce, ale inspirowa\u0107 mo\u017ce tylko wtajemniczonych, prawdziwych udzia\u0142owc\u00f3w jedynej autentycznej Tory Ustnej.<\/span><\/p>\n Pobie\u017cne nawet spojrzenie na\u00a0Sefer ha-bahir\u00a0<\/em>pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce tekst \u2013 wbrew opinii Nachmanidesa oraz niekt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142czesnych nam badaczy, i w odr\u00f3\u017cnieniu od innego traktatu kabalistycznego,\u00a0Zoharu\u00a0<\/em>\u2013 nie jest midraszem w sensie komentarza do werset\u00f3w czy perykop biblijnych. Co wi\u0119cej, nie jest on r\u00f3wnie\u017c utworem mistycznym w znaczeniu, jakie si\u0119 przyj\u0119\u0142o w historii judeochrze\u015bcija\u0144skiej literatury religijnej, a mianowicie tekstu stanowi\u0105cego opis technik i zachowa\u0144 prowadz\u0105cych do wej\u015bcia w stan mistycznego uniesienia, wizji i bezpo\u015bredniego kontaktu (zjednoczenia) ze sfer\u0105 Bosk\u0105; nie jest te\u017c relacj\u0105 z tego typu wizji i tego rodzaju kontaktu. Motywy wizyjne s\u0105 w traktacie niemal nieobecne. Mistycznym mo\u017cna go nazwa\u0107 jedynie w tym znaczeniu, \u017ce przedmiotem zainteresowania autor\u00f3w jest przede wszystkim odnajdowanie ukrytego, g\u0142\u0119bszego (mistycznego w\u0142a\u015bnie) sensu tekst\u00f3w biblijnych, programowo wr\u0119cz przekraczaj\u0105cego talmudyczn\u0105 barier\u0119\u00a0pesza\u1e6d<\/em>, interpretacji literalnej. W tym miejscu autorzy\u00a0Sefer ha-bahir\u00a0<\/em>heurystycznie spotykaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno z niemieckimi pietystami, jak i z filozofi\u0105 \u017cydowsk\u0105 w poszukiwaniu znacze\u0144 alegorycznych Pisma i w dociekaniu sensu nakazanych przez Tor\u0119 przykaza\u0144, cho\u0107 zdecydowanie odrzucaj\u0105 Majmonidesa metod\u0119 wy\u0142\u0105cznie racjonalnego i pragmatycznego (spo\u0142ecznego) wyja\u015bniania sensu halachy.<\/span><\/p>\n Poetyce\u00a0Sefer ha-bahir\u00a0<\/em>najbli\u017cej jest do poetyki traktatu talmudycznego.\u00a0Bahir\u00a0<\/em>zosta\u0142 spisany j\u0119zykiem jesziwy, typow\u0105 rabanick\u0105 mieszanin\u0105 hebrajskiego z aramejskim, do z\u0142udzenia chwilami przypominaj\u0105c\u0105 j\u0119zyk babilo\u0144skich amorait\u00f3w. Odnajdujemy tu wiele bezpo\u015brednich cytat\u00f3w z Talmudu, w \u017caden spos\u00f3b nieodr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 uzusem j\u0119zykowym od pozosta\u0142ych partii traktatu. Autorzy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 charakterystycznymi dla tradycji babilo\u0144skiej retorycznymi zwrotami i ca\u0142ym arsena\u0142em metod egzegetycznych. Na dobr\u0105 spraw\u0119 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 fragment\u00f3w\u00a0Bahiru\u00a0<\/em>mog\u0142aby si\u0119 odnale\u017a\u0107 w polifonii Talmudu, oczywi\u015bcie poza eksplikowanymi wy\u017cej tropami dotycz\u0105cymi sporu o Tor\u0119 Ustn\u0105. Nie ulega te\u017c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 roztrz\u0105sanych w\u00a0Sefer ha-bahir<\/em>\u00a0problem\u00f3w ma swoje korzenie w tradycji babilo\u0144skiej (i palesty\u0144skiej), szczeg\u00f3lnie w hagadzie talmudycznej i midraszowej oraz w poezji modlitewnej (hebr.\u00a0pijutim<\/em>). Wszak osi\u0105 sporu mi\u0119dzy tosafistami i mistykami nie by\u0142y kwestie teologiczne czy rytualne, lecz status Talmudu w judaizmie oraz jednostronna, dos\u0142owna i prawna interpretacja halachy.<\/span><\/p>\n [1]<\/a>\u00a0Przek\u0142ad cytat\u00f3w biblijnych w\u0142asny.<\/em><\/span><\/p>\n [2]<\/a>\u00a0W cytacie z Ksi\u0119gi Hioba pomini\u0119to s\u0142owo\u00a0hu\u2019\u00a0\u2013 \u201eon\u201d, co wydaje si\u0119 zmienia\u0107 znaczenie ca\u0142ego biblijnego wersetu. Podmiotem zdania jest \u015bwiat\u0142o, a nie \u2013 jak w Biblii \u2013 B\u00f3g. RM f. 2v przywraca wersj\u0119 biblijn\u0105. Podobnie RV 505 f. 67v i RV 635 f. 86r, RV 110 f. 8r oraz DSz i DW.<\/em><\/span><\/p>\n [3]<\/a>\u00a0RM f. 2v i RV 635 f. 86r: \u201eJaki jest sens\u00a0by\u0142a?\u201d. RV 110 f. 8r: \u201eJaki jest sens\u00a0by\u0142a tohu i bohu?\u201d. RV 505 f. 67v: \u201eCo to znaczy? Byt, kt\u00f3ry by\u0142 ju\u017c\u00a0tohu. Czym jest\u00a0bohu, jak nie to, \u017ce\u00a0bohu\u00a0by\u0142a?\u201d. RV 635 f. 86r zapisuje\u00a0tohu\u00a0oraz\u00a0bohu\u00a0ze znakiem samog\u0142oskowym<\/em><\/span><\/p>\n cholam gadol\u00a0(vav).<\/em><\/span><\/p>\n [4]<\/a>\u00a0RM f. 2v: brak tego zdania.<\/em><\/span><\/p>\n [5]<\/a>\u00a0Mamasz \u2013\u00a0\u201esubstancja\u201d, \u201ebyt\u201d, \u201eistnienie\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n [6]<\/a>\u00a0Zmiana\u00a0bohu\u00a0na\u00a0bo Hu\u2019\u00a0przez podzia\u0142 na dwa wyrazy i dodanie na ko\u0144cu drugiego litery\u00a0\u2019alef.\u00a0Hu\u2019 \u2013\u00a0\u201eOn\u201d jest w\u00a0Ksi\u0119dze \u015bwiat\u0142a ukrytego\u00a0synonimem Boga. Pobrzmiewa tu rozr\u00f3\u017cnienie\u00a0tohu \u2013\u00a0\u201emateria\u201d i\u00a0bohu \u2013\u00a0\u201eforma\u201d barcelo\u0144skiego fi lozofa Abrahama bar Chiji (zm. ok. 1136), por. G. Scholem,\u00a0Origins\u2026, s. 62, przyp. 22. Ca\u0142y ten fragment cytuje Nachmanides w wersji RM f. 2v, por. Nachmanides do Rdz 1,2.<\/em><\/span><\/p>\n [7]<\/a>\u00a0W RM f. 2v i w watyka\u0144skich brak tego cytatu.<\/em><\/span><\/p>\n Ksi\u0119ga \u015bwiat\u0142a ukrytego \/ Sefer ha-bahir<\/em>\u00a0jest dost\u0119pna w stacjonarnej i\u00a0internetowej Ksi\u0119garni na T\u0142omackiem.<\/a><\/span><\/p>\n Polsko-hebrajska edycja traktatu uwa\u017canego za pierwsze dzie\u0142o kabalistyczne.\u00a0Sefer ha-bahir\u00a0<\/em>powsta\u0142 najpewniej we francuskiej Langwedocji w I po\u0142owie XIII wieku. Wywar\u0142 \u2013 obok p\u00f3\u017aniejszego o p\u00f3\u0142 wieku\u00a0Zoharu \u2013\u00a0<\/em>najwi\u0119kszy wp\u0142yw na rozw\u00f3j mistyki \u017cydowskiej. Zachowany w licznych r\u0119kopisach, drukiem ukaza\u0142 si\u0119 dopiero w po\u0142owie XVI wieku w Amsterdamie.<\/span><\/p>\n Dotychczas uwa\u017cano powszechnie, \u017ce tytu\u0142owe\u00a0bahir<\/em>\u00a0oznacza \u201ejasno\u015b\u0107\u201d, \u201eblask\u201d. Prawdopodobniej jednak tw\u00f3rcy traktatu rozumieli je inaczej, jako \u015bwiat\u0142o \u201emroczne\u201d, \u201eukryte\u201d. St\u0105d zaproponowany tytu\u0142 niniejszego wydania, przygotowanego na podstawie wersji amsterdamskiej:\u00a0Ksi\u0119ga \u015bwiat\u0142a ukrytego<\/em>, kt\u00f3ry znacznie precyzyjniej oddaje istot\u0119 teologii traktatu. Tekstowi historycznemu towarzysz\u0105 eseje wyja\u015bniaj\u0105ce okoliczno\u015bci powstania traktatu, prezentuj\u0105ce zawart\u0105 w nim teologi\u0119 oraz przybli\u017caj\u0105ce dzieje recepcji w wiekach p\u00f3\u017aniejszych, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d \u017cyd\u00f3w polskich.<\/span><\/p>\n \n Wojciech Brojer, Jan Dokt\u00f3r, Bohdan Kos<\/strong>\u00a0\u2013 t\u0142umacze i komentatorzy wczesnych \u017cydowskich pism mistycznych. Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 od po\u0142owy lat 80. Prze\u0142o\u017cyli i wydali m.in. mesja\u0144skie fragmenty traktatu\u00a0Sanhedrin<\/em>\u00a0(97-99) z Talmudu babilo\u0144skiego (\u201eLiteratura na \u015awiecie\u201d 1993, nr 5-6) i\u00a0Sefer jecira\u00a0<\/em>\u2013\u00a0Ksi\u0119ga stworzenia<\/em>\u00a0(Warszawa 1995). Nad\u00a0Sefer ha-bahir<\/em>\u00a0pracuj\u0105 od niemal trzech dziesi\u0119cioleci, publikuj\u0105c na jego temat artyku\u0142y w \u201eKwartalniku Historii \u017byd\u00f3w\u201d i \u201eKronosie\u201d. Badania nad duchowo\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 na ziemiach polskich prowadz\u0105 w \u017bydowskim Instytucie Historycznym im. Emanuela Ringelbluma.<\/span><\/p>\n \n Seria: \u0179r\u00f3d\u0142a do Studi\u00f3w nad Duchowo\u015bci\u0105 \u017byd\u00f3w<\/span><\/p>\n Dotychczas opublikowano w serii:<\/span><\/p>\n https:\/\/www.jhi.pl\/wydawnictwo\/ksiega-znaku,160<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n https:\/\/www.jhi.pl\/wydawnictwo\/testament-rabbiego-izraela-baal-szema,560<\/strong><\/span><\/a><\/span><\/p>\n Dofinansowano z \u015brodk\u00f3w\u00a0Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Ksi\u0119ga \u015bwiat\u0142a ukrytego \/ Sefer ha-bahir Wojciech Brojer, Jan Dokt\u00f3r, Bohdan Kos . 1. [1] Rzek\u0142 rabbi Nechunja ben Hakana: Pewien werset powiada:\u00a0Teraz nie widz\u0105 \u015bwiat\u0142a ukrytego w chmurach[1]\u00a0(Hi 37,21)[2], natomiast inny werset [powiada]:\u00a0uczyni\u0142 ciemno\u015b\u0107 swoim ukryciem\u00a0(Ps 18,12), a jeszcze inny:\u00a0chmura i mg\u0142a otoczeniem jego\u00a0(Ps 97,2). Sprzeczno\u015b\u0107? Dochodzi werset trzeci i rozstrzyga mi\u0119dzy nimi:\u00a0Za Twoj\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102038"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=102038"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102038\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":102049,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102038\/revisions\/102049"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=102038"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=102038"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=102038"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n![](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2023\/2\/6\/650329b68b87bd791acc04eae47e56a6\/png\/jhi\/normal_big\/Sefer%20ha-bahir.webp\")
<\/p>\n*****<\/strong><\/h3>\n
*****<\/strong><\/h3>\n
*****<\/strong><\/h3>\n
![\"10.2022_logo_MKiDN.png](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2022\/10\/28\/be8d4db0ba693204e5f473123924db10\/png\/jhi\/preview\/10.2022_logo_MKiDN.png\"){kind=logo}
<\/p>\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"