{"id":102410,"date":"2023-03-31T17:09:06","date_gmt":"2023-03-31T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=102410"},"modified":"2023-03-25T08:51:08","modified_gmt":"2023-03-25T06:51:08","slug":"03-09-81","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=102410","title":{"rendered":"CIA\u0141O FREUDA"},"content":{"rendered":"

Sigmund Freud i Ernest Jonst<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>CIA\u0141O FREUDA<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

JOANNA TOKARSKA-BAKIR<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Jak ka\u017cdy \u017cydowski naukowiec z prze\u0142omu wiek\u00f3w Freud konfrontowa\u0142 si\u0119 z podw\u00f3jnym nelsonem, za\u0142o\u017conym mu przez kultur\u0119: by\u0142 zar\u00f3wno sk\u0142onnym do chor\u00f3b, histerycznym \u017cydowskim pacjentem, jak i naukowcem, kt\u00f3ry go leczy\u0142.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

W roku 2005 ukaza\u0142a si\u0119 we Francji opas\u0142a \u201eCzarna ksi\u0119ga psychoanalizy\u201d, z podtytu\u0142em \u201e\u017by\u0107, my\u015ble\u0107 i czu\u0107 si\u0119 lepiej bez Freuda\u201d. W swojej rozrachunkowej intencji by\u0142a ona zbie\u017cna z \u201eCzarn\u0105 ksi\u0119g\u0105 komunizmu\u201d, o ile jednak t\u0119 ostatni\u0105 mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do osikowego ko\u0142ka, aplikowanego w zaawansowanym stadium rozk\u0142adu zw\u0142ok, pamflet na psychoanaliz\u0119 wyra\u017anie doda\u0142 trupowi animuszu.<\/span><\/p>\n

Reakcj\u0105 na \u201eKsi\u0119g\u0119\u201d by\u0142a awantura, w\u015bciek\u0142e recenzje przewalaj\u0105ce si\u0119 przez francusk\u0105 pras\u0119, a rok p\u00f3\u017aniej riposta w postaci \u201eAnti-livre noir de la psychoanalyse\u201d, zbiorowego protestu \u015brodowiska psychoanalityk\u00f3w, po kt\u00f3rym nast\u0105pi\u0142y dalsze polemiki i repliki. Ukazuj\u0105ce si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Polsce dzie\u0142o Onfreya \u201eZmierzch bo\u017cyszcza\u201d sytuuje si\u0119 w p\u00f3\u017anej fazie awantury. Jest to dzie\u0142o tak marudne, \u017ce gdyby nie wa\u017cne powody, kt\u00f3re niebawem wy\u0142uszcz\u0119, w og\u00f3le nie nale\u017ca\u0142oby go wspomina\u0107. S\u0105dz\u0105c z podobie\u0144stwa \u201eZmierzchu bo\u017cyszcza\u201d do \u201eZaj\u0105ca z Patagonii\u201d Claude\u2019a Lanzmanna<\/a>, bezkrytyczna m\u0119ska logorea musi utrafia\u0107 w jakie\u015b francuskie deficyty; pod tym wzgl\u0119dem polski czytelnik wydaje si\u0119 mniejszym narcyzem.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Michel Onfray Zmierzch bozyszcza. Przel. Zofia Styszynska, Czarna Owca, Warszawa, 472 strony, w ksiegarniach od 19 pazdziernika 2012<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

W cieniu psychroforu<\/strong><\/p>\n

Onfray, niegdy\u015b wyznawca i pacjent, obecnie za\u015b egzekutor psychoanalizy zapowiada, \u017ce wcale nie zamierza \u201ezniszczy\u0107 Freuda, wymaza\u0107 go z pami\u0119ci czy te\u017c uniewa\u017cni\u0107, os\u0105dzi\u0107, upokorzy\u0107 albo o\u015bmieszy\u0107\u201d. Chce po prostu pokaza\u0107, \u017ce jego system od pocz\u0105tku by\u0142 li tylko \u201eautobiograficzn\u0105 przygod\u0105 egzystencjaln\u0105\u201d. W tym celu obiera perspektyw\u0119 nietzschea\u0144sk\u0105 \u2013 \u201epoza dobrem i z\u0142em\u201d. Niestety z dalszej narracji wy\u0142ania si\u0119 Freud jednoznacznie z\u0142y: nikotynista, kokainista, \u201esprzedawca kokainy\u201c, cz\u0142owiek \u201eow\u0142adni\u0119ty obsesj\u0105 popularno\u015bci\u201d, \u201eobsesyjnie pragn\u0105cy sukcesu, pieni\u0119dzy i s\u0142awy\u201d, cynik odczuwaj\u0105cy \u201epogard\u0119 dla ludu\u201d, dbaj\u0105cy wy\u0142\u0105cznie o \u201ed\u0142ugotrwa\u0142y dop\u0142yw got\u00f3wki\u201d. Tak\u017ce pod wzgl\u0119dem intelektualnym jego koncepcje pozostawiaj\u0105 wiele do \u017cyczenia. Psychoanaliza jest w zasadzie schopenhaueryzmem i \u201eosobliw\u0105 odro\u015bl\u0105 nietzscheanizmu\u201d. Mo\u017cna j\u0105 por\u00f3wna\u0107 do drzwi zamkni\u0119tych na sze\u015b\u0107 spust\u00f3w: \u201ejest to system skierowany do wewn\u0105trz, niezdolny podj\u0105\u0107 jakiejkolwiek dyskusji, przyj\u0105\u0107 krytyk, komentarza\u201d.<\/span><\/p>\n

Sam Freud, pesymista i obskurant, \u201enie jest godnym spadkobierc\u0105 osiemnastowiecznych filozof\u00f3w\u201d, bowiem jego \u201eczarodziejski \u015bwiat (…) odwraca si\u0119 plecami do \u015bwiata, kt\u00f3rym rz\u0105dzi rozum Woltera\u201d. W\u0105tek francuski powraca w ksi\u0105\u017cce jeszcze wielokrotnie. Szczeg\u00f3ln\u0105 warto\u015b\u0107 ma dla Onfraya opinia Andr\u00e9 Bretona, znanego racjonalisty, kt\u00f3ry za\u015bwiadcza, \u017ce Freud \u201eto stary zrz\u0119da, kt\u00f3ry nie lubi Francji\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201eFreudowsk\u0105 epistemologi\u0119 mo\u017cna zasadnie zawrze\u0107 w jednym s\u0142owie \u2013 zuchwalstwo\u201d, a gdyby u\u017cy\u0107 dw\u00f3ch \u2013 \u201eniewiarygodny tupet\u201d. Teorie Freuda nie pochodz\u0105 z lektur, docieka\u0144, rozmy\u015bla\u0144, konfrontacji z hipotezami innych, obserwacji klinicznych, cierpliwego zapytywania, tylko z niepopartego niczym \u201eobjawienia\u201d. W\u0142asny przypadek wzi\u0119to tu  za prawo og\u00f3lne.<\/span><\/p>\n

Psychoanaliza nie leczy, tylko szkodzi. Bogu ducha winnego wiede\u0144skiego lekkoducha, witalnego i ciesz\u0105cego si\u0119, by u\u017cy\u0107 sformu\u0142owania Nietzschego, \u201ewielkim zdrowiem\u201d, Freud pozbawi\u0142 pewno\u015bci siebie i zap\u0119dzi\u0142 na kozetk\u0119. Tymczasem on sam by\u0142 chory i perwersyjny. Otwarcie po\u017c\u0105da\u0142 matki, nienawidzi\u0142 ojca. Na mosznie mia\u0142 czyraka wielko\u015bci jajka! By\u0142 znerwicowany, przepracowany, cierpia\u0142 na depresje i mia\u0142 wyj\u0105tkowo nieudane \u017cycie seksualne. \u201eWydolno\u015b\u0107 seksualna Freuda nie wydaje mi si\u0119 imponuj\u0105ca\u201d \u2013 orzeka Onfray \u2013 \u201eniewykluczone, \u017ce w jego \u017cyciu znaczn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 onanizm\u201d. \u201eFreud lubi seksualno\u015b\u0107, ale bez cia\u0142a\u201d. Na dow\u00f3d opowiada jak psychoanalityk traktowa\u0142 masturbuj\u0105cych si\u0119 pacjent\u00f3w. Zatrwa\u017caj\u0105cy opis psychroforu, sondy z zimn\u0105 wod\u0105, wprowadzanej do cewki moczowej onanisty pojawia si\u0119 po raz pierwszy na stronie 175. Obraz \u00f3w musia\u0142 wywo\u0142a\u0107 u autora przymus powtarzania, skoro powraca cztery strony dalej: woda jest teraz \u201elodowata\u201d, a terapia \u201einwazyjna\u201d. W sumie widmo sondy w cewce wyst\u0119puje w ksi\u0105\u017cce Onfraya a\u017c dziesi\u0119ciokrotnie.<\/span><\/p>\n

Freudowski jezuityzm<\/strong><\/p>\n

O ile prawd\u0105 jest, \u017ce Freud zseksualizowa\u0142 niemowl\u0119ta, wszystkim ojcom przypisywa\u0142 molestowanie, nie m\u00f3g\u0142 poj\u0105\u0107, dlaczego ma\u0142oletnia Dora-Ida Bauer nie odczuwa\u0142a po\u017c\u0105dania, gdy napiera\u0142 na ni\u0105 penis pana Zelenki, uznawa\u0142 kobiety za nieudanych m\u0119\u017cczyzn, rozpowszechni\u0142 przekonanie o wy\u017cszo\u015bci orgazmu pochwowego nad \u0142echtaczkowym, pali\u0142 cygara, przez co prawdopodobnie zapad\u0142 na raka podniebienia, a tak\u017ce \u017ce przez dekad\u0119 za\u017cywa\u0142 kokain\u0119 (w owym czasie powszechnie stosowany tonik wzmacniaj\u0105cy), inne zarzuty Onfraya pod jego adresem podpadaj\u0105 pod paragraf 22. Tak jest gdy tw\u00f3rc\u0119 psychoanalizy oskar\u017ca si\u0119 o homofobi\u0119 i \u201ezatrwa\u017caj\u0105cy mieszcza\u0144ski konformizm\u201d, podczas gdy ju\u017c w roku 1897 Freud podpisa\u0142 petycj\u0119 niemieckiego seksuologa Magnusa Hirschfelda wzywaj\u0105c\u0105 do depenalizacji homoseksualizmu i stwierdzi\u0142, \u017ce \u201enie jest [on] w \u017cadnym razie czym\u015b nienormalnym\u201d. Zdziwienie budzi te\u017c zarzut, \u017ce nie ogl\u0105daj\u0105c si\u0119 na zdrowie \u017cony, kaza\u0142 jej urodzi\u0107 sze\u015bcioro dzieci, nast\u0119pnie za\u015b, \u017ce poszukuj\u0105c \u015brodka antykoncepcyjnego \u201ezmusi\u0142 j\u0105 do abstynencji\u201d. Podobna logika przy\u015bwieca ci\u0119\u017ckim gatunkowo oskar\u017ceniom o molestowanie w\u0142asnych dzieci. Rozpoczynamy od stwierdzenia: \u201eutrzymywa\u0142 osobliwe, kazirodcze stosunki ze swoimi c\u00f3rkami\u201d, jednak ju\u017c w komentarzu do listu, w kt\u00f3rym Freud pisze z uczuciem o jednej z c\u00f3rek, znajdujemy zastrze\u017cenie, \u017ce to nic pewnego. Nie przeszkadza to jednak autorowi \u201ewyobra\u017ca\u0107 sobie, \u017ce ojciec przesadnie czu\u0142y dla c\u00f3rki to ojciec, kt\u00f3ry z ni\u0105 sypia\u201d, ani, co tym bardziej sprzeczne, u\u017cala\u0107 si\u0119 nad inn\u0105 c\u00f3rk\u0105, Ann\u0105, \u201ekt\u00f3ra umar\u0142a, jak m\u00f3wi\u0105, nie odbywszy ani jednego stosunku z m\u0119\u017cczyzn\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Sigmund Freud, 1921 \/ fot. Max Halberstadt<\/em><\/span><\/p>\n

Du\u017co miejsca w ksi\u0105\u017cce zajmuj\u0105 wywody na temat nienaukowego charakteru psychoanalizy, oparte na anachronicznym rzutowaniu w przesz\u0142o\u015b\u0107 Popperowskiej koncepcji nauki, do kt\u00f3rej Freud nie m\u00f3g\u0142 aspirowa\u0107. Dyskusj\u0119 o statusie tez psychoanalizy pomin\u0119, bo znacznie lepiej omawia j\u0105 Pawe\u0142 Dybel w ksi\u0105\u017cce \u201eOkruchy psychoanalizy\u201d (2009). Wyj\u0105tek zrobi\u0119 tylko dla koncepcji hordy pierwotnej, kt\u00f3ra u niekt\u00f3rych nadal budzi emocje. Freudowsk\u0105 koncepcj\u0119 hordy, kt\u00f3rej przyw\u00f3dc\u0119 jego synowie zabijaj\u0105 i zjadaj\u0105, aby nast\u0119pnie ustanowi\u0107 jego totemistyczny kult, pocz\u0105tkowo uwa\u017cano za psychoanalityczn\u0105 wersj\u0119 pogl\u0105d\u00f3w Darwina na ewolucj\u0119 ludzko\u015bci, poniewa\u017c jednak w \u015bwietle bada\u0144 antropologicznych trudno by\u0142o j\u0105 zweryfikowa\u0107, porzucono j\u0105. Z czasem jednak nawet w\u015br\u00f3d antropolog\u00f3w opinie te uleg\u0142y zmianie. Na przyk\u0142ad etnolog ameryka\u0144ski Alfred L. Kroeber, autor wczesnej krytycznej recenzji z \u201eTotemu i tabu\u201d, po kilku dekadach uzna\u0142, \u017ce opowie\u015bci tej nie powinno si\u0119 rozpatrywa\u0107 wy\u0142\u0105cznie ze wzgl\u0119du na jej wiarygodno\u015b\u0107 historyczn\u0105. Mo\u017cna j\u0105 bowiem r\u00f3wnie\u017c \u201etraktowa\u0107 jako rodzaj genetycznego, ponadczasowego wyja\u015bnienia psychologicznego, kt\u00f3re tkwi u podstaw szeregu powracaj\u0105cych zjawisk historycznych czy te\u017c le\u017cy u pod\u0142o\u017ca instytucji takich jak totem i tabu\u201d [cytuj\u0119 za Paw\u0142em Dyblem].<\/span><\/p>\n

Hannibal<\/strong><\/p>\n

Onfray pisze, \u017ce krytycy Freuda z regu\u0142y spotykaj\u0105 si\u0119 z zarzutem antysemityzmu i spodziewa si\u0119 podzieli\u0107 ich los. Zdanie to powt\u00f3rzone po wielokro\u0107 ma zapewni\u0107 mu nietykalno\u015b\u0107. Z dobrym skutkiem: pomijaj\u0105c jedn\u0105 czy drug\u0105 z\u0142o\u015bliwo\u015bci (spalenie list\u00f3w przez Freuda nazwane \u201eminiaturowym holokaustem\u201d), argumentacja Onfraya jest poprawna, wr\u0119cz przeczulona politycznie. Jak wi\u0119c wyt\u0142umaczy\u0107 ambiwalencj\u0119, kt\u00f3ra towarzyszy lekturze jego wywod\u00f3w o \u017cydowsko\u015bci tw\u00f3rcy psychoanalizy?<\/span><\/p>\n

Historia rozpoczyna si\u0119 od charakterystycznego szczeg\u00f3\u0142u z dzieci\u0144stwa Freuda. Gdy mia\u0142 10 lat, us\u0142ysza\u0142 od ojca histori\u0119, kt\u00f3ra g\u0142\u0119boko nim wstrz\u0105sn\u0119\u0142a. W m\u0142odo\u015bci Jakub Freud szed\u0142 ulic\u0105 Priboru (rodzinne miasto Freuda w Czechach), od\u015bwi\u0119tnie ubrany, w nowej futrzanej czapce na g\u0142owie. Id\u0105cy z naprzeciwko chrze\u015bcijanin z okrzykiem \u201e\u017bydzie, won z chodnika!\u201d str\u0105ci\u0142 mu t\u0119 czapk\u0119 do rynsztoka. Gdy syn dopytywa\u0142 si\u0119 o reakcj\u0119 na obraz\u0119, us\u0142ysza\u0142, \u017ce ojciec po prostu podni\u00f3s\u0142 czapk\u0119 i poszed\u0142 dalej. Autor \u201eObja\u015bniania marze\u0144 sennych\u201d skomentowa\u0142 to nast\u0119puj\u0105co: \u201eWydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce jak na du\u017cego silnego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 za r\u0119k\u0119 mnie, ma\u0142ego ch\u0142opca, nie by\u0142o to posuni\u0119cie szczeg\u00f3lnie bohaterskie\u201d. (Sander Gilman wyja\u015bnia, \u017ce w swojej ocenie Freud nie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce aktem oporu by\u0142 ju\u017c sam fakt, \u017ce Jakub Freud pozosta\u0142 na chodniku \u2013 rzecz mia\u0142a miejsce w okresie wiede\u0144skich rozruch\u00f3w hep hep<\/em>, kt\u00f3rym to okrzykiem antysemici spychali \u017byd\u00f3w do rynsztoka; ten sam obyczaj w czasie II wojny \u015bwiatowej Niemcy wprowadzili w polskich gettach.) Tak czy owak, zdarzenie g\u0142\u0119boko wp\u0142yn\u0119\u0142o na ma\u0142ego Zygmunta. Nie mog\u0105c si\u0119 zidentyfikowa\u0107 z ojcem, w jego oczach potulnym wobec antysemit\u00f3w, na swojego bohatera wybra\u0142 Hannibala, przyw\u00f3dc\u0119 powstania niewolnik\u00f3w, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 upokorzy\u0107 Rzym.<\/span><\/p>\n

Jak Onfrey komentuje ten epizod? O Jakubie Freudzie pisze zawsze tak samo: \u201ecz\u0142owiek, kt\u00f3ry swojego czasu stch\u00f3rzy\u0142 wobec antysemickiej bandy\u201d; \u201ekt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 przeciwie\u0144stwem bohatera w dniu niepomszczonej antysemickiej obrazy\u201d, \u201eponi\u017cony przez antysemit\u00f3w, zginaj\u0105cy przed nimi kark\u201d. Z jednej strony przejmuje wi\u0119c uczucia syna, z drugiej strony prawi mu mora\u0142y: \u201eO zmar\u0142ych nie m\u00f3wi si\u0119 \u017ale… Tymczasem Freud to robi \u2013 w ka\u017cdym razie je\u015bli chodzi o ojca\u201d.<\/span><\/p>\n

Ten wyw\u00f3d przygotowuje jednak grunt do zarzut\u00f3w ci\u0119\u017cszego kalibru. Freud zostanie oskar\u017cony o \u201ejawn\u0105 sympati\u0119\u201d dla austrofaszystowskiego kanclerza Dollfusa, o wpisanie dedykacji do ksi\u0105\u017cki Benito Mussoliniego, o milczenie wobec Hitlera, innymi s\u0142owy \u2013 o zdrad\u0119 ojca i \u017byd\u00f3w. Krytyka dotyczy g\u0142\u00f3wnie dw\u00f3ch jego tekst\u00f3w: przedmowy do \u201eTotem i tabu\u201d z roku 1930, a tak\u017ce \u201eCz\u0142owieka imieniem Moj\u017cesz a religia monoteistyczna\u201d.<\/span><\/p>\n

W pierwszym Freud wyzna, \u017ce nie zna hebrajskiego, a religia ojc\u00f3w jest mu w\u0142a\u015bciwie obca (nie pozwala\u0142 Marcie zapala\u0107 \u015bwiec w pi\u0105tkowy wiecz\u00f3r, nie obrzeza\u0142 syn\u00f3w), i \u017ce nie pok\u0142ada \u017cadnej nadziei w syjonizmie. Wyw\u00f3d kontynuuje w trzeciej osobie: \u201egdyby go kto\u015b spyta\u0142: czy jest w tobie co\u015b z \u017byda (…), odpowiedzia\u0142by: pozosta\u0142o jeszcze wiele rzeczy, prawdopodobnie to, co najwa\u017cniejsze. Jednak jego istoty nie potrafi\u0142by obecnie uj\u0105\u0107 w \u015bcis\u0142ych s\u0142owach. Zapewne nadejdzie taki dzie\u0144, kiedy b\u0119dzie to dla naukowej inteligencji osi\u0105galne\u201d. Komentarz Onfraya: \u201eJaka nauka mia\u0142aby dostarczy\u0107 dowodu na jego \u017cydowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107? Nauka biologiczna \u2013 taka jak genetyka? Gen \u017cydowski? Nie \u015bmiem wierzy\u0107, \u017ce Freud podpisa\u0142by si\u0119 pod takim pomys\u0142em… A mo\u017ce jaka\u015b nauka, na spos\u00f3b freudowski podaj\u0105ca dowody (…) na istnienie typowo \u017cydowskiej hordy pierwotnej?\u201d. Po czym formu\u0142uje w\u0142asn\u0105 hipotez\u0119: mo\u017ce Freudowi chodzi\u0142o o to, \u017ce psychoanaliza odnosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do \u017cydowskich stosunk\u00f3w rodzinnych? \u201e\u017bydowsko\u015b\u0107 zajmuje w niej centralne miejsce, co wida\u0107 w architekturze dyscypliny…\u201d.<\/span><\/p>\n

W swojej interpretacji \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci Freuda i jego dyscypliny Onfray nie jest oryginalny. W zasadzie basuje C.G. Jungowi, kt\u00f3ry po g\u0142o\u015bnym zerwaniu z Freudem (na tle pot\u0119pianego przez tego ostatniego romansu \u017conatego Junga z pacjentk\u0105, Sabin\u0105 Spielrein), okre\u015bli\u0142 psychoanaliz\u0119 mianem \u201e\u017cydowskiej nauki\u201d. W roku 1927 napisa\u0142 o niej: \u201eby\u0142oby niewybaczalnym b\u0142\u0119dem przypisywa\u0107 konkluzjom  \u017cydowskiej psychologii jak\u0105kolwiek uniwersaln\u0105 warto\u015b\u0107\u201d. To zdanie powt\u00f3rzy\u0142 znowu w roku 1934, dodaj\u0105c, \u017ce \u201e\u017cydowskie kategorie\u201d nie maj\u0105 zastosowania do \u201egerma\u0144skich i s\u0142owia\u0144skich chrze\u015bcijan\u201d, za\u015b Freud i jego niemieccy zwolennicy po prostu nie rozumiej\u0105  \u201egerma\u0144skiej duszy\u201d. Fragment ko\u0144czy si\u0119 pytaniem: \u201eCzy\u017c zdumiewaj\u0105cy fenomen narodowego socjalizmu, w kt\u00f3ry wpatrzone s\u0105 oczy ca\u0142ego \u015bwiata, czego\u015b ich w ko\u0144cu nauczy?\u201d.<\/span><\/p>\n

By\u0107 \u017bydem w Pary\u017cu i Wiedniu<\/strong><\/p>\n

\u201eW istocie psychoanaliza stanowi egzegez\u0119 cia\u0142a Freuda\u201d \u2013 rzuca w ko\u0144cu Onfray, i jest to pierwsze prawdziwie bystre zdanie w tej ksi\u0105\u017cce. Autor nie wie niestety, \u017ce powtarza t\u0119 tez\u0119 po ameryka\u0144skim historyku psychonalizy, Sanderze L. Gilmanie, autorze \u201eThe Jew\u2019s Body\u201d (1991) i \u201eFreud, Race and Gender\u201d (1993). Skoro szukamy odpowiedzi na pytanie, jak rozumie\u0107 powik\u0142an\u0105 Freudowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, niech z\u0142a ksi\u0105\u017cka Onfraya b\u0119dzie okazj\u0105 do zaprezentowania dobrej. Gilman, z wykszta\u0142cenia germanista, przekopa\u0142 si\u0119 przez niedost\u0119pne \u017ar\u00f3d\u0142a popularne, z kt\u00f3rych rzadko korzystaj\u0105 historycy nauki: czyta\u0142 groszowe powie\u015bci pornograficzne, studiowa\u0142 dzie\u0142a ksi\u0119\u017cy i pastor\u00f3w, por\u00f3wnywa\u0142 karty chor\u00f3b i wypisy szpitalne, s\u0142owem przegryz\u0142 si\u0119 przez osad Zeigeistu<\/em>, kt\u00f3ry nigdy nie zainteresowa\u0142 Onfraya. W odr\u00f3\u017cnieniu od konkluzji tego ostatniego prace Gilmana, sk\u0105din\u0105d nieoszcz\u0119dzaj\u0105ce psychoanalizy, stanowi\u0105 zarazem jej pomnik. Dzie\u0142o Freuda rozumie si\u0119 tu nie tylko jako cel, zmieniaj\u0105cy si\u0119 historycznie spos\u00f3b czytania takich czy innych tekst\u00f3w, ale jako drog\u0119, pewien typ wra\u017cliwo\u015bci, bez kt\u00f3rej nie istnieje intelektualna to\u017csamo\u015b\u0107 Europy.<\/span><\/p>\n

By\u0107 \u017bydem w Pary\u017cu i Wiedniu w okresie od 1870 do 1930 roku oznacza\u0142o by\u0107 g\u0142\u0119boko naznaczonym inno\u015bci\u0105 \u2013 tak rozpoczyna si\u0119 wypowied\u017a Gilmana na temat psychoanalizy jako \u201ecia\u0142a Freuda\u201d. W \u017cadnej dziedzinie nie by\u0142o to tak widoczne, jak w medycynie, przy czym wcale nie chodzi o antysemityzm instytucji naukowych (cho\u0107 takowy oczywi\u015bcie istnia\u0142), tylko o  antysemityzm ideologiczny prezentowany jako fundament medycyny. W wieku XIX teologiczne modele wyja\u015bniaj\u0105ce r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy \u017bydami a chrze\u015bcijanami uleg\u0142y ze\u015bwiecczeniu, zosta\u0142y sprowadzone do kategorii biologii rasy. \u201eWrodzona \u017cydowska perfidia\u201d, \u201ekamienne serce \u017byd\u00f3w\u201d, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w nieustannym zdradzaniu chrze\u015bcijan, staje si\u0119 biologicznie zdeterminowan\u0105 cech\u0105 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ra usposabia ich do odegrania bezdusznej roli w powstaniu kapitalizmu lub komunizmu \u2013 do wyboru. Wcze\u015bniej \u017byd\u00f3w stylizowano na wiecznych w\u0119drowc\u00f3w, skazanych na wygnanie, poniewa\u017c z powodu \u201educhowej \u015blepoty\u201d wyrzekli si\u0119 Chrystusa. Ten obraz ci\u0105gle trwa w postaci \u201e\u017cydowskiego kosmopolityzmu\u201d, cz\u0119stego argumentu w sporach politycznych epoki. Jednak w przek\u0142adzie na XIX-wieczne kategorie rasowe destrukcyjna rola \u017byd\u00f3w (mordowanie dzieci na mac\u0119, zatruwanie studni), staje si\u0119 biologicznym udzia\u0142em \u017byd\u00f3w w przenoszeniu chor\u00f3b, najpierw tr\u0105du, nast\u0119pnie syfilisu (w wieku XV nazywanym \u201ed\u017cum\u0105 marran\u00f3w\u201d), a tak\u017ce w ich sk\u0142onno\u015bci do ob\u0142\u0119du.<\/span><\/p>\n

Rozprawiano o \u201ehisterii i neurastenii, kt\u00f3re w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w wyst\u0119puj\u0105 znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c u innych ras\u201d. Podobne pogl\u0105dy g\u0142osi\u0142 Jean Martin Charcot, mistrz Zygmunta Freuda, a za nim powt\u00f3rzy\u0142a je nast\u0119pnie ca\u0142a medyczna Europa, to i owo jeszcze dodaj\u0105c. Na przyk\u0142ad seksuolog Richard Kraft-Ebing wspomnia\u0142 o seksualnych implikacjach histerii \u017byd\u00f3w: \u201eNadmierna sk\u0142onno\u015b\u0107 do religii (…) pod pozorem entuzjazmu konfesyjnego nierzadko skrywa nienormalnie wzmo\u017con\u0105 seksualno\u015b\u0107 i podniecenie seksualne, kt\u00f3re prowadzi do seksualnych b\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 znaczenie etiologiczne\u201d (gdy mowa o \u201eb\u0142\u0119dach o znaczeniu etiologicznym\u201d chodzi oczywi\u015bcie o choroby spowodowane kazirodztwem). Rasistowskie teorie etnopsychologii g\u0142osili tak\u017ce \u017cydowscy lekarze tacy jak Moritz Lazarus czy jego bratanek Heymann Steinthal, Artur Ruppin, tw\u00f3rca tzw. socjologii \u017cydowskiej, podzielali je syjoni\u015bci, tacy jak Martin Englaender, czy s\u0142ynny autor studi\u00f3w o degeneracji w\u015br\u00f3d kryminalist\u00f3w i prostytutek, Cesare Lombroso. \u201eMuskularny \u017byd\u201d syjonizmu by\u0142 odpowiedzi\u0105 na ten obraz \u017cydowskiej n\u0119dzy i rozpaczy.<\/span><\/p>\n

Uwewn\u0119trznienie<\/strong><\/p>\n

By\u0142 on potrzebny tym bardziej, \u017ce, jak podsumowa\u0142 Ludwig Lewinsohn, \u201eakceptuj\u0105c opinie, jakie wyg\u0142aszali ich wrogowie, \u017bydzi zacz\u0119li nienawidzi\u0107 sami siebie\u201d. To Niemcy i Austriacy byli chorzy, ale dolegliwo\u015bci odczuwali \u017bydzi. W roku 1930 Theodor Lessing nazwa\u0142 to zjawisko der j\u00fcdische Selbhass<\/em>, \u017cydowsk\u0105 samonienawi\u015bci\u0105. Najlepsz\u0105 jej egzemplifikacj\u0105 by\u0142 Otto Weininger, autor dzie\u0142a \u201eP\u0142e\u0107 i charakter\u201d (1903), kt\u00f3re g\u0142\u0119boko wp\u0142yn\u0119\u0142o na pogl\u0105dy wsp\u00f3\u0142czesnych, w tym tak\u017ce tw\u00f3rcy psychoanalizy. Intensywna samonienawi\u015b\u0107 Weiningera, ochrzczonego \u017byda i utajonego homoseksualisty, doprowadzi\u0142a go wkr\u00f3tce do samob\u00f3jstwa, kt\u00f3re tym bardziej spopularyzowa\u0142o jego pogl\u0105dy. Nie by\u0142y nadmiernie oryginalne. Jedynym novum \u201eP\u0142ci i charakteru\u201d by\u0142o rozci\u0105gni\u0119cie Schopenhauerowskiej mizoginii na \u017byd\u00f3w, i tak ju\u017c sfeminizowanych poprzez powszechne w wieku XIX skojarzenie obrzezania z kastracj\u0105. W uj\u0119ciu Weiningera i \u017bydzi, i kobiety s\u0105 do siebie podobni: niepe\u0142ni a poszukuj\u0105cy, w zwi\u0105zku z czym cechuje ich wybuja\u0142a seksualno\u015b\u0107, cho\u0107 ju\u017c ich p\u0142odno\u015b\u0107 akurat nie dor\u00f3wnuje p\u0142odno\u015bci \u201earyjskiej\u201d. Tak\u017ce w dziedzinie intelektualnej s\u0105 ma\u0142o produktywni, powierzchowni i niezdolni do prawdziwego geniuszu. Ich talent to co najwy\u017cej \u201ewybuja\u0142y egotyzm\u201d. Kobietom i \u017bydom brak te\u017c prawdziwego poczucia humoru. \u017bydzi maj\u0105 wprawdzie swoje witze<\/em> (\u017carty), ale  z regu\u0142y chodzi w nich albo o seks, albo o szyderstwo. J\u0119zykiem kobiet jest k\u0142amstwo, j\u0119zykiem \u017byd\u00f3w \u2013 okaleczony j\u0119zyk gospodarza, zwany \u017cyd\u0142aczeniem (Mauscheln<\/em>). \u017byd i kobieta to meteory pozbawione w\u0142asnego centrum, co skutkuje ich nieustannym w\u0105tpieniem w prawd\u0119 i paso\u017cytowaniem na tych, od kt\u00f3rych zale\u017c\u0105. Po rozstaniu z Freudem wyrazi\u015bcie sformu\u0142owa\u0142 to C.G. Jung: \u201e\u017byd ma w sobie co\u015b z nomada, kt\u00f3ry nigdy nie stworzy\u0142 i nie stworzy w\u0142asnej formy kulturowej (…),  poniewa\u017c wszystkie jego instynkty i talenty wymagaj\u0105 bardziej lub mniej cywilizowanego narodu, kt\u00f3ry w ich rozwoju odgrywa rol\u0119 gospodarza\u201d.<\/span><\/p>\n

Urodzony w rasistowskim \u015brodowisku, kszta\u0142cony przez rasistowskich nauczycieli (Charcot i Gustav Le Bon w Pary\u017cu, Theodor Billroth w Wiedniu), zaczytuj\u0105cy si\u0119 w Weiningerze Freud podziela\u0142 oczywi\u015bcie ich pogl\u0105dy.  Po pierwszym spotkaniu z przysz\u0142ym wsp\u00f3\u0142pracownikiem Ernestem Jonsem, Walijczykiem, tw\u00f3rca psychoanalizy napisa\u0142, \u017ce odczu\u0142 z jego strony dziwn\u0105 \u201eobco\u015b\u0107 rasow\u0105\u201d (Rassenfremdheit<\/em>). Jones wspomina, \u017ce podczas spotkania Freud zainteresowa\u0142 si\u0119 wielce jego czaszk\u0105. Sam z kolei, chocia\u017c ubolewa\u0142 nad szerz\u0105cym si\u0119 w Europie antysemityzmem, zirytowany postaw\u0105 wiede\u0144skiego kolegi, Otto Ranka, nie zawaha\u0142 si\u0119 nazwa\u0107 go \u201e\u015bwi\u0144skim \u017bydem\u201d. Sw\u00f3j gniew i rozczarowanie po zerwaniu z Jungiem Freud tak\u017ce formu\u0142owa\u0142 w kategoriach rasowych (\u201ewyleczy\u0142o mnie to z wszelkich z\u0142udze\u0144 wobec aryjsko\u015bci\u201d) i ubolewa\u0142, \u017ce nawet je\u015bli \u201e\u017bydzi i goje dzia\u0142aj\u0105 razem na rzecz psychoanalizy\u201d, po pewnym czasie oddzielaj\u0105 si\u0119 od siebie jak \u201eolej od wody\u201d.<\/span><\/p>\n

Co Zygmunt Freud s\u0105dzi\u0142 o swojej to\u017csamo\u015bci \u201erasowej\u201d. Jego pogl\u0105dy nie mog\u0142y nie uwzgl\u0119dnia\u0107 opinii otoczenia, wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 w pogl\u0105dzie: \u201eraz \u017byd, zawsze \u017byd\u201d. Pocz\u0105tkowo jego to\u017csamo\u015b\u0107 by\u0142a identyczna jak wi\u0119kszo\u015bci zachodnich \u017bydow: by\u0142a to to\u017csamo\u015b\u0107 \u201eaustriackiego czy niemieckiego nacjonalisty\u201d, gardz\u0105cego \u201eparchami\u201d. W drugiej po\u0142owie XIX wieku wszystkie stereotypowe obrazy \u017byda obecne w Europie \u015brodkowej, w oczach grupy wi\u0119kszo\u015bciowej dotycz\u0105ce wszystkich Izraelit\u00f3w bez r\u00f3\u017cnicy, przez zasymilowane \u017cydostwo niemieckie by\u0142y odnoszone wy\u0142\u0105cznie do \u017byd\u00f3w wschodnioeuropejskich. Dla m\u0142odego Freuda Ostjude<\/em> by\u0142  uosobieniem r\u00f3\u017cnicy rasowej; jeszcze w roku 1872 dworowa\u0142 sobie z jego \u017cyd\u0142aczenia.<\/span><\/p>\n

Pierwszy raz sam okre\u015bli\u0142 si\u0119 jako \u017byd dopiero pi\u0119\u0107dziesi\u0105t trzy lata p\u00f3\u017aniej. W roku 1927 tak okre\u015bli\u0142 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107: \u201eIntelektualnie uwa\u017ca\u0142em si\u0119 za Niemca dop\u00f3ty, dop\u00f3ki nie zauwa\u017cy\u0142em wzrostu przes\u0105d\u00f3w antysemickich w Niemczech i Austrii. Od tego czasu wol\u0119 si\u0119 okre\u015bla\u0107 jako \u017byda\u201d. Silnie wierzy\u0142 w \u201echarakter narodowy\u201d i ow\u0105 pi\u0119tnuj\u0105c\u0105 go r\u00f3\u017cnic\u0119 nie od razu zacz\u0105\u0142 waloryzowa\u0107 pozytywnie. <\/span><\/p>\n

Bodaj dopiero w latach 30. napisa\u0142, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od \u201e\u017cydowskiej psyche\u201d, niemieckich mo\u017cliwo\u015bci poznawczych nie ocenia zbyt wysoko. Gdy doniesiono mu o paleniu ksi\u0105\u017cek przez nazist\u00f3w, stwierdzi\u0142, \u017ce odpowiada to \u201eniemieckiej konstrukcji mentalnej\u201d. \u201eM\u00f3wiono mi [dorzuci\u0142], \u017ce psychoanaliza jest obca ich Weltanschauung<\/em> [wizji \u015bwiata]. Zupe\u0142nie si\u0119 z tym zgadzam\u201d. W roku doj\u015bcia Hitlera do w\u0142adzy Freud si\u0119ga po narodowy szowinizm, na przyk\u0142adzie laureat\u00f3w Nobla wychwalaj\u0105c \u017cydowsk\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 intelektualn\u0105. Jednak na pytanie o to, czy psychoanaliza jest \u201e\u017cydowsk\u0105 nauk\u0105\u201d odpowada bez wahania: \u201eMoje \u017cydowskie pochodzenie pomog\u0142o mi znie\u015b\u0107 krytyk\u0119, izolacj\u0119, samotn\u0105 prac\u0119 (…). Wszystko to pomog\u0142o mi w odkryciu analizy. Ale pogl\u0105d, \u017ce psychoanaliza jest \u017cydowskim wynalazkiem jest czystym nonsensem. Jako dziedzina naukowa nie jest ona ani \u017cydowska, ani katolicka, ani poga\u0144ska\u201d.<\/span><\/p>\n

Ze wszystkich tekst\u00f3w Freuda zatr\u0105caj\u0105cych o zagadnienia \u017cydowskie najwi\u0119ksz\u0105 konfuzj\u0119 wywo\u0142a\u0142a jednak jego \u201epowie\u015b\u0107 historyczna\u201d, zatytu\u0142owana \u201eCz\u0142owiek imieniem Moj\u017cesz a religia monoteistyczna\u201d (1939). Przedstawi\u0142 w niej wizj\u0119 egipskiego pochodzenia Moj\u017cesza, dawniej kap\u0142ana z Heliopolis, kt\u00f3ry przetworzy\u0142 religi\u0119 Atona w judaizm i \u201ezorganizowa\u0142\u201d \u017bydom wyj\u015bcie z Egiptu. Mia\u0142 by\u0107 te\u017c do tego stopnia obcy Izraelitom, \u017ce porozumiewa\u0142 si\u0119 z nimi przez t\u0142umacza. Mit o Moj\u017ceszu w jego interpretacji mia\u0142 w sobie skrywa\u0107 ponur\u0105 tajemnic\u0119 \u2013 morderstwa, dokonanego na nim przez \u017byd\u00f3w. Zdaniem Freuda, to w\u0142a\u015bnie uparte zaprzeczanie owemu zab\u00f3jstwu uruchamia antysemityzm w historii diaspory i naznacza \u017byd\u00f3w nienawi\u015bci\u0105. Publikacja tekstu wywo\u0142a\u0142a gniewn\u0105 reakcj\u0119 czytelnik\u00f3w i \u015bci\u0105gn\u0119\u0142a na Freuda oskar\u017cenie o zdrad\u0119. Zarzucano mu, \u017ce \u201edostarcza nowej broni Goebbelsowi i innym dzikim bestiom\u201d, wyra\u017cano \u017cyczenie, \u201eby sko\u0144czy\u0142 w obozie koncentracyjnym u niemieckich gangster\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Przeniesienie<\/strong><\/p>\n

Z jednej strony \u201e\u017cydowska duma\u201d, bij\u0105ca z tekst\u00f3w o noblistach, z drugiej wyra\u017cone w \u201eCz\u0142owieku imieniem Moj\u017cesz\u201d prze\u015bwiadczenie o niezdolno\u015bci \u017byd\u00f3w do oryginalno\u015bci, odbieraj\u0105ce im to\u017csamo\u015b\u0107, a nawet obci\u0105\u017caj\u0105ce win\u0105 za antysemityzm? Sander Gilman s\u0105dzi, \u017ce sprzeczno\u015bci s\u0105  efektem trwaj\u0105cego ca\u0142e \u017cycie zmagania Freuda z pytaniem o to, kim w\u0142a\u015bciwie jest. Psychoanaliza powsta\u0142a jako negatywny obraz w\u0142asnego otoczenia jej tw\u00f3rcy i od samego pocz\u0105tku by\u0142a pomy\u015blana jako bro\u0144 przeciw niemu. Awangardow\u0105 cech\u0105 koncepcji Freuda sta\u0142a si\u0119 jednolito\u015b\u0107 to\u017csamo\u015bci m\u0119skiej przeciwstawionej jednolitej to\u017csamo\u015bci kobiecej, bez podzia\u0142\u00f3w rasowych. Zak\u0142adana przez koncepcj\u0119 nie\u015bwiadomego (das Ubenwuste<\/em>) uniwersalizacja ludzkiego do\u015bwiadczenia, podzielonego wy\u0142\u0105cznie na kategorie p\u0142ci, z miejsca sta\u0142a si\u0119 przyczyn\u0105 niezwyk\u0142ej popularno\u015bci psychoanalizy w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w. Niemal wszyscy wcze\u015bni uczniowie Freuda byli \u017bydami. Psychoanaliza sta\u0142a si\u0119 drugim opr\u00f3cz komunizmu wyj\u015bciem ze sztet\u0142a.<\/span><\/p>\n

Jak ka\u017cdy \u017cydowski naukowiec z prze\u0142omu wiek\u00f3w Freud konfrontowa\u0142 si\u0119 z podw\u00f3jnym nelsonem, za\u0142o\u017conym mu przez kultur\u0119: by\u0142 zar\u00f3wno sk\u0142onnym do chor\u00f3b, histerycznym \u017cydowskim pacjentem, jak i naukowcem, kt\u00f3ry go leczy\u0142, zar\u00f3wno obserwatorem, jak i obserwowanym. Jego zbroj\u0105 sta\u0142 si\u0119 dyskurs naukowy. Aby w nim uczestniczy\u0107,  musia\u0142 skonstruowa\u0107 w\u0142asny wizerunek jako neutralnego badacza, kt\u00f3rego wzrok przekracza osobiste ograniczenia. Aspiracje te wida\u0107 nie tylko w \u201eCz\u0142owieku zwanym Moj\u017ceszem\u201d, ale w og\u00f3le w sposobie, w jaki Freud pisze o \u017cydowsko\u015bci, np. o pogromach. \u201ePotrafimy ci\u0105gle wzdraga\u0107 si\u0119 na my\u015bl o takich sytuacjach, w jakich znajdowali si\u0119 np. staro\u017cytni niewolnicy przykuci do galer, ch\u0142opi w czasie wojny trzydziestoletniej, ofiary \u015bwi\u0119tej inkwizycji czy \u017bydzi spodziewaj\u0105cy si\u0119 pogromu, ale ju\u017c nie potrafimy wczu\u0107 si\u0119 w sytuacj\u0119 tych ludzi, ani odgadn\u0105\u0107 przemian, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y ich do pierwotnego ot\u0119pienia…\u201d \u2013 pisa\u0142 w \u201eKulturze jako \u017ar\u00f3dle cierpie\u0144\u201d.  Z kolei po pogromach Nocy Kryszta\u0142owej w Niemczech w 1938 roku robi w dzienniku notatk\u0119, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z angielskich s\u0142\u00f3w: \u201epogroms in Germany\u201d. Michael Molnar widzi w tym zapisie gest \u201ecudzoziemskiego reportera\u201d, dystansuj\u0105cego si\u0119 od ojczystego j\u0119zyka, kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105 sprawcy i ofiary wydarze\u0144.<\/span><\/p>\n

Ten g\u0142os neutralnego uczestnika naukowego kolektywu my\u015blowego rozlega si\u0119 we wszystkich pismach Freuda. Co jednak dzieje si\u0119 z obrazem histerycznego, sk\u0142onnego do ob\u0142\u0119du, sfeminizowanego \u017byda, tak silnie obecnego w literaturze medycznej jego czas\u00f3w? Zdaniem Sandera Gilmana obraz ten, przez Freuda g\u0142\u0119boko uwewn\u0119trzniony, zostaje bardziej lub mniej \u015bwiadomie przeniesiony na kobiety. We wczesnej teorii psychoanalitycznej uk\u0142ady mi\u0119dzyludzkie widziane by\u0142y jako zbi\u00f3r relacji zachodz\u0105cych mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyznami \u2013 ojcami i synami, przyw\u00f3dcami hordy i m\u0142odszymi samcami. W tym kontek\u015bcie kobieta funkcjonowa\u0142a jako towar wymiany pomi\u0119dzy m\u0119\u017cczyznami i ofiara. Symbolem owego podporz\u0105dkowania kobiet, ich ni\u017cszo\u015bci wobec m\u0119\u017cczyzn, jest s\u0142ynna \u201ezazdro\u015b\u0107 o penisa\u201d (kt\u00f3rej p\u00f3\u017aniejsze analityczki, takie jak Hanna Segal, nie zawaha\u0142y si\u0119 nazywa\u0107 oszustwem). Je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce w fin-de-si\u00e8clowym Wiedniu slangowe okre\u015blenie \u0142echtaczki brzmia\u0142o \u201eJud\u201d, a masturbacj\u0119 nazywano \u201ezabaw\u0105 z \u017bydem\u201d, kobieta, wyposa\u017cona zdaniem Freuda w skar\u0142owacia\u0142y penis istotnie staje si\u0119 kim\u015b w rodzaju obrzezanego (=wykastrowanego) \u017byda.<\/span><\/p>\n

M\u0119sko\u015b\u0107 prze\u0142omu wiek\u00f3w przeobrazi\u0142a si\u0119 w ten spos\u00f3b, na mod\u0142\u0119 Weiningera, w antytez\u0119 kobieco\u015bci tajnie zr\u00f3wnanej z \u017cydostwem. O ile w teoriach medycznych dominuj\u0105cych w XIX wieku \u017byd\u00f3w uwa\u017cano za skrycie chorych w spos\u00f3b, kt\u00f3ry pochlebia\u0142 nie-\u017bydom, w psychoanalizie za u\u0142omne w stosunku do m\u0119\u017cczyzn zacz\u0119to uwa\u017ca\u0107 kobiety. Freud, chc\u0105c przemilcze\u0107 w\u0142asn\u0105 \u201erasow\u0105\u201d odmienno\u015b\u0107, w oparciu o kryterium p\u0142ci stworzy\u0142 mizoginiczny sojusz z m\u0119\u017cczyznami. Dzi\u0119ki za\u0142o\u017ceniu neutralno\u015bci, definiuj\u0105cej m\u0119skiego badacza, m\u00f3g\u0142 si\u0119 sta\u0107 niepodobnym do ojca \u201emocnym \u017bydem\u201d, a ze swoich pism naukowych wymaza\u0107 niepok\u00f3j dotycz\u0105cy go jako \u017byda, sk\u0142onnego do chor\u00f3b i ob\u0142\u0119du. Ale niepok\u00f3j i poczucie ni\u017cszo\u015bci nie znikn\u0119\u0142y. Zosta\u0142y przeniesione na kobiety. <\/span><\/p>\n

\n
JOANNA TOKARSKA-BAKIR – Ur. 1958, antropolo\u017cka kultury, eseistka, jej najnowsza ksi\u0105\u017cka to \u201eOkrzyki pogromowe. Szkice z antropologii historycznej Polski lat 1939 -1946\u201d (2012).<\/em><\/span><\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sigmund Freud i Ernest Jonst CIA\u0141O FREUDA JOANNA TOKARSKA-BAKIR Jak ka\u017cdy \u017cydowski naukowiec z prze\u0142omu wiek\u00f3w Freud konfrontowa\u0142 si\u0119 z podw\u00f3jnym nelsonem, za\u0142o\u017conym mu przez kultur\u0119: by\u0142 zar\u00f3wno sk\u0142onnym do chor\u00f3b, histerycznym \u017cydowskim pacjentem, jak i naukowcem, kt\u00f3ry go leczy\u0142. . W roku 2005 ukaza\u0142a si\u0119 we Francji opas\u0142a \u201eCzarna ksi\u0119ga psychoanalizy\u201d, z podtytu\u0142em \u201e\u017by\u0107, my\u015ble\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102410"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=102410"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102410\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":102589,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102410\/revisions\/102589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=102410"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=102410"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=102410"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}