{"id":102497,"date":"2023-03-23T17:09:25","date_gmt":"2023-03-23T15:09:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=102497"},"modified":"2023-03-18T08:47:36","modified_gmt":"2023-03-18T06:47:36","slug":"06-09-76","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=102497","title":{"rendered":"Synagoga w Orli \u2013 miejsce spotkania"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Synagoga w Orli \u2013 miejsce spotkania<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Krzysztof Renik<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
Jak przekszta\u0142ci\u0107 zapomniane miejsce kultu z podlaskiej wsi w o\u015brodek, kt\u00f3rego artystyczny program przybli\u017ca r\u00f3\u017cnorodne tradycje religijne \u2013 od judaizmu, przez wschodnie chrze\u015bcija\u0144stwo, po buddyzm?<\/span><\/div>\n

W gruncie rzeczy nie b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o orla\u0144skiej synagodze, ale bardziej o tym, jak aktywno\u015b\u0107 o charakterze obywatelskim mo\u017ce zmienia\u0107 miejsce wydawa\u0142oby si\u0119 zapomniane i nikomu niepotrzebne. Bo przez lata synagoga w Orli na Podlasiu niszcza\u0142a; by\u0142 to efekt Zag\u0142ady, wymordowania przez niemieckich nazist\u00f3w \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci Orli. Z kolei w czasach Polski Ludowej budynek przez lata s\u0142u\u017cy\u0142 za sk\u0142adowisko nawoz\u00f3w oraz \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin. A by\u0142a to jedna z najpi\u0119kniejszych synagog na Podlasiu. Powsta\u0142a w XVII wieku, by\u0142a kilkakrotnie przebudowywana, stanowi\u0142a wa\u017cne miejsce w dziejach wsp\u00f3lnoty \u017cydowskiej zamieszkuj\u0105cej ten region.<\/span><\/p>\n

B\u0119dzie to zatem opowie\u015b\u0107 o obywatelskim dzia\u0142aniu na rzecz utworzenia z orla\u0144skiej synagogi miejsca spotka\u0144 kultur i tradycji \u2013 realizacji wydarze\u0144 kulturalno-artystycznych, a zatem uchronienia tego niezwyk\u0142ego gmachu od zniszczenia. Pretekstem do tej historii jest zako\u0144czony jesieni\u0105 cykl wydarze\u0144, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w tym wn\u0119trzu przez kilka wiosennych i letnich miesi\u0119cy \u2013 po\u0142\u0105czonych wsp\u00f3ln\u0105 nazw\u0105 \u201eCafe pod Menor\u0105\u201d. Mimo stanu dalekiego od dawnej \u015bwietno\u015bci synagoga zaczyna \u017cy\u0107, a organizowany w niej program zgodny jest z szacown\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 tego gmachu.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/picture>\n

Fot. El\u017cbieta Dziuk<\/p>\n<\/div>\n

Pomi\u0119dzy tradycjami <\/b><\/h4>\n

Sezon kulturalno-artystyczny otworzy\u0142 wernisa\u017c wystawy rze\u017aby Ma\u0142gorzaty Kr\u0119ckiej<\/b> z Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Gda\u0144sku. Autorka trzech monumentalnych instalacji \u201eKrzew gorej\u0105cy\u201d, \u201eSze\u015b\u0107 miast ucieczki\u201d i \u201eWilki\u201d, tworz\u0105c swe dzie\u0142a, nie zna\u0142a jeszcze niezwyk\u0142ego wn\u0119trza; podczas wernisa\u017cu podkre\u015bla\u0142a: \u201eKiedy po raz pierwszy zobaczy\u0142am orla\u0144sk\u0105 synagog\u0119, zrozumia\u0142am, \u017ce moje trzy prace s\u0105 stworzone do pokazania w\u0142a\u015bnie w tym miejscu. To jest przestrze\u0144 ogromnie no\u015bna, tutaj czuje si\u0119 nie tylko wspania\u0142o\u015b\u0107 tej architektury, lecz tak\u017ce nadal obecne ca\u0142e dziedzictwo przesz\u0142o\u015bci \u2013 z judaistyczn\u0105 obrz\u0119dowo\u015bci\u0105, rytua\u0142ami, modlitwami\u201d.<\/span><\/p>\n

Kr\u0119cka podkre\u015bla, i\u017c nie lubi wystawiania swoich prac w zwyk\u0142ych galeriach; szuka miejsc szczeg\u00f3lnych: \u201eW takich miejscach, wydawa\u0142oby si\u0119 odleg\u0142ych od centr\u00f3w kultury, bardzo cz\u0119sto rozmowa o sztuce z jedn\u0105, dwiema osobami bywa znacznie g\u0142\u0119bsza, ani\u017celi w wielkich galeriach, w kt\u00f3rych na wernisa\u017cach ludzie pokazuj\u0105 przede wszystkim siebie, wypijaj\u0105 wino, a prace artysty ledwie zauwa\u017caj\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

W orla\u0144skiej synagodze znalaz\u0142y r\u00f3wnie\u017c swe miejsce wystawy fotograficzne, nawi\u0105zuj\u0105ce do r\u00f3\u017cnorodnych tradycji religijnych. \u201ePortrety chasyd\u00f3w\u201d <\/b>autorstwa Joanny Sidorowicz<\/b>, to kilkadziesi\u0105t fotogram\u00f3w obrazuj\u0105cych niezwyk\u0142e twarze wsp\u00f3\u0142czesnych chasyd\u00f3w odwiedzaj\u0105cych wa\u017cne dla tradycji judaistycznej miejsca w Polsce. To tak\u017ce reporterskie zdj\u0119cia pielgrzymek do grob\u00f3w cadyk\u00f3w, sceny modlitwy i chasydzkich ta\u0144c\u00f3w. M\u00f3wi\u0105c o pracy nad fotografiami, Joanna Sidorowicz zauwa\u017ca: \u201eChasydzi wcale nie stroni\u0105 od ludzi, pozwalaj\u0105 si\u0119 poznawa\u0107, cho\u0107 kobietom nie wsz\u0119dzie wolno wej\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Z tematyk\u0105 \u017cydowsk\u0105 zwi\u0105zana by\u0142a r\u00f3wnie\u017c wystawa fotografii autorstwa Grzegorza Pietraszka \u201eZosta\u0142y tylko macewy\u201d<\/b>. Autor, mieszkaniec Hajn\u00f3wki, problematyk\u0105 judaistyczn\u0105 zajmuje si\u0119 od kilkudziesi\u0119ciu lat. Na zdj\u0119ciach pokazanych w orla\u0144skiej synagodze obejrze\u0107 mo\u017cna by\u0142o pozosta\u0142o\u015bci po cmentarzach mi\u0119dzy innymi w Bra\u0144sku, Orli, a tak\u017ce w wielu innych miejscach po\u0142o\u017conych na terenie wschodniej Polski. By\u0142y to obszary, na kt\u00f3rych wsp\u00f3lnota \u017cydowska stanowi\u0142a znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Na przyk\u0142ad Bielsk Podlaski, wed\u0142ug spisu ludno\u015bci przeprowadzonego w 1921 roku, zamieszkiwa\u0142o 4759 os\u00f3b, z czego 2239 podawa\u0142o narodowo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Odmienny charakter mia\u0142a wystawa fotografii El\u017cbiety Dziuk \u201eUchod\u017acy z Tybetu\u201d<\/b>. By\u0142a to fotograficzna opowie\u015b\u0107 wzbogacona cytatami z wypowiedzi XIV Dalajlamy o zachowaniu i podtrzymywaniu tybeta\u0144skiej to\u017csamo\u015bci w\u015br\u00f3d uchod\u017ac\u00f3w mieszkaj\u0105cych obecnie w Indiach. Autorka podkre\u015bla\u0142a podczas wernisa\u017cu: \u201eObserwacja uchod\u017aczej wsp\u00f3lnoty tybeta\u0144skiej w Indiach utwierdzi\u0142a mnie w przekonaniu, \u017ce nawet na wychod\u017astwie zintegrowana spo\u0142eczno\u015b\u0107 mo\u017ce przechowa\u0107 swoj\u0105 tradycj\u0119, j\u0119zyk, kultur\u0119 i to\u017csamo\u015b\u0107. Dotyczy to nawet trzeciego pokolenia, kt\u00f3rego przedstawiciele urodzili si\u0119 ju\u017c na emigracji. By\u0142o to mo\u017cliwe dzi\u0119ki akceptacji tybeta\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w przez w\u0142adze indyjskie, a tak\u017ce udzielaniu im wsparcia przez wsp\u00f3lnot\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105\u201d. Tego typu refleksja pozostaje istotna w kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesnych proces\u00f3w migracyjnych, kt\u00f3rych scen\u0105 by\u0142o i jest Podlasie.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/picture>\n

Fot. El\u017cbieta Dziuk<\/p>\n<\/div>\n

Jeszcze inn\u0105 tradycj\u0119 przybli\u017ca\u0142a prezentacja fotogram\u00f3w El\u017cbiety Smole\u0144skiej<\/b> wzbogacona ekspozycj\u0105 artefakt\u00f3w przywiezionych przez autork\u0119 z Etiopii. Wystawa by\u0142a okazj\u0105 do przypomnienia tradycji wschodniego chrze\u015bcija\u0144stwa obecnego w Etiopii od po\u0142owy IV wieku \u2013 korzenie prezentowanej tradycji s\u0105 znacznie starsze ani\u017celi obecne na cz\u0119\u015bci terytorium Podlasia prawos\u0142awie.<\/span><\/p>\n

W synagodze organizowane by\u0142y tak\u017ce koncerty \u2013 mi\u0119dzy innymi bia\u0142oruskiej grupy bluesowej Road Dogs, Witka Radomskiego z Podlaskiej Cyganerii Artystycznej, recital Elizy Sacharczuk z Bia\u0142egostoku, czy wreszcie na zamkni\u0119cie sezonu: wyst\u0119p Beaty Czerneckiej z krakowskiej Piwnicy pod Baranami wraz z muzykami Agat\u0105 P\u00f3\u0142torak (skrzypce) i Tomaszem Kmiecikiem (fortepian). Zar\u00f3wno recital Elizy Sacharczuk, jak i wyst\u0119p artyst\u00f3w Piwnicy pod Baranami zanurzone by\u0142y w melodyce pie\u015bni i piosenek \u017cydowskich.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wydarze\u0144 w orla\u0144skiej synagodze by\u0142y te o charakterze edukacyjnym: prezentacja Eugeniusza Siemieniuka<\/b> \u2013 o warto\u015bci rodzinnych dokument\u00f3w archiwalnych, Marty i Piotra Pop\u0142awskich \u2013 o podr\u00f3\u017cy do Kazachstanu w poszukiwaniu \u015blad\u00f3w pradziadka deportowanego na kazachskie stepy, czy Beaty i Paw\u0142a Pomykalskich \u2013 o znaczeniu wielokulturowo\u015bci w dziejach Sarajewa. Mieszka\u0144cy tego miasta \u2013 tak tragicznie do\u015bwiadczonego podczas ostatniej wojny ba\u0142ka\u0144skiej \u2013 nie zrezygnowali ze swego przywi\u0105zania do wielokulturowo\u015bci manifestuj\u0105cej si\u0119 mi\u0119dzy innymi wsp\u00f3\u0142\u017cyciem odmiennych tradycji religijnych: r\u00f3\u017cnych ga\u0142\u0119zi chrze\u015bcija\u0144stwa oraz islamu.<\/span><\/p>\n

Jak o\u017cywi\u0107 synagog\u0119?<\/b><\/span><\/h3>\n

Nowe \u017cycie orla\u0144skiej synagogi to niezaprzeczalna zas\u0142uga tr\u00f3jki wolontariuszy, kt\u00f3rych aktywno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce miejsce to staje si\u0119 znane nawet poza Podlasiem; przywodzi im Marek Chmielewski, so\u0142tys wsi Orla. W dru\u017cynie znalaz\u0142 si\u0119 ponadto Dariusz Horodecki, pedagog z orla\u0144skiej szko\u0142y, kt\u00f3ry przyby\u0142 przed laty w rodzinne strony swej \u017cony z Podkarpacia, oraz Andrzej Puchalski, mistrz sztuki futrzarskiej, kt\u00f3ry po latach pracy zawodowej w Bia\u0142ymstoku znalaz\u0142 w rodzinnych stronach \u017cony kolejn\u0105 \u017cyciow\u0105 pasj\u0119.<\/span><\/p>\n

Odgruzowywanie wn\u0119trza synagogi zacz\u0119\u0142o si\u0119 kilkana\u015bcie lat temu i by\u0142o zas\u0142ug\u0105 aktywist\u00f3w Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Orla\u0144skiej. Trzy lata temu odby\u0142 si\u0119 swoisty \u201eokr\u0105g\u0142y st\u00f3\u0142\u201d, w kt\u00f3rym uczestniczyli przedstawiciele w\u0142adz samorz\u0105dowych Orli, Gminnego Domu Kultury, dzia\u0142acze kilku organizacji pozarz\u0105dowych, a tak\u017ce reprezentanci w\u0142a\u015bcicieli budynku, czyli Fundacji Ochrony Dziedzictwa \u017bydowskiego (FOD\u017b). Wolontariusze najmniej zrobi\u0107 mogli w kwestii remontu, dlatego zaj\u0119li si\u0119 o\u017cywianiem aktywno\u015bci kulturalno-artystycznej w synagodze. Po trzech latach aktywno\u015b\u0107 orla\u0144skiego Domu Kultury w synagodze zmniejszy\u0142a si\u0119, podobnie jak i w\u0142adz samorz\u0105dowych: samorz\u0105dowcy utrzymuj\u0105 porz\u0105dek na zewn\u0105trz obiektu, dbaj\u0105 o koszenie trawy i czysto\u015b\u0107 okolicy. Od roku 2022 udost\u0119pnianie zwiedzaj\u0105cym budynku, organizowanie w nim wydarze\u0144 kulturalno-artystycznych, a tak\u017ce dba\u0142o\u015b\u0107 o drobne naprawy spoczywa na barkach wspomnianych trzech zapale\u0144c\u00f3w \u2013 wolontariuszy. Kim s\u0105?<\/span><\/p>\n

Liderem jest Marek Chmielewski, rolnik z zawodu i wykonywanej pracy, kt\u00f3ry \u2013 poza byciem so\u0142tysem wsi Orla \u2013 pe\u0142ni jeszcze wiele innych funkcji. Na spotkania kulturalno-artystyczne w synagodze nosi sto\u0142y i krzes\u0142a, a wzi\u0119cie miot\u0142y lub szmaty, by posprz\u0105ta\u0107 te wn\u0119trza, nie stanowi dla niego problemu. Jak sam m\u00f3wi : \u201eMy\u015bmy byli wychowywani w innych czasach. To by\u0142o czasy siermi\u0119\u017cne, ale wiele zale\u017ca\u0142o od nas. Gdy by\u0142em nastolatkiem, to mieli\u015bmy nawet klucze od Domu Kultury. Gdy chcieli\u015bmy gra\u0107, bo by\u0142em w zespole muzycznym, to o dziesi\u0105tej rano otwierali\u015bmy Dom Kultury, rozk\u0142adali\u015bmy graty i grali\u015bmy. Potem trzeba by\u0142o to wszystko sprz\u0105tn\u0105\u0107, \u017ceby by\u0142 porz\u0105dek. A wieczorami przygotowywali\u015bmy dyskoteki, kt\u00f3re trwa\u0142y do dwunastej. To by\u0142a taka samorz\u0105dno\u015b\u0107 na poziomie lokalnej m\u0142odzie\u017cy. Po dyskotece zaczyna\u0142o si\u0119 sprz\u0105tanie. Wszystko po to, by panie, kt\u00f3re nast\u0119pnego dnia prowadzi\u0142y w Domu Kultury zaj\u0119cia, mia\u0142y wszystko uporz\u0105dkowane\u201d.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/picture>\n

Fot. El\u017cbieta Dziuk<\/p>\n<\/div>\n

Darek Horodecki przyjecha\u0142 tu po studiach geograficznych w Kielcach za \u017con\u0105 \u2013 to jej rodzinne strony. Ze wsp\u00f3\u0142pracy Horodeckiego z Chmielewskim powsta\u0142a ksi\u0105\u017cka-album \u201eHistoria zapisana obrazem\u201d. Chodzili po orla\u0144skich domach, gadali z lud\u017ami, a ci otwierali swe rodzinne archiwa, pokazywali pami\u0105tki. Dwaj wolontariusze brali te rzeczy: Marek opisywa\u0142, a Darek skanowa\u0142; przez dwa lata stworzyli archiwum zawieraj\u0105ce 3,5 tysi\u0105ca pozycji. Marek Chmielewski tak opowiada o tej wsp\u00f3\u0142pracy : \u201ePrzeszli\u015bmy kurs organizowany przez O\u015brodek Karta, mamy ju\u017c profesjonalne skanery, zdobyli\u015bmy umiej\u0119tno\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

Andrzej Puchalski sta\u0142 si\u0119 wolontariuszem jesieni\u0105 2021 roku. Razem z \u017con\u0105, kt\u00f3rej rodzina pochodzi z Orli, par\u0119 lat temu kupili tu plac i pobudowali dom. Zaproszony przez Chmielewskiego do wsp\u00f3\u0142pracy, bardzo mocno zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w wolontariat, podczas zesz\u0142orocznego pleneru plastyk\u00f3w z ASP w Poznaniu. W mi\u0119dzyczasie przeszed\u0142 szkolenie organizowane przez Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN. Dzi\u0119ki temu mo\u017ce udost\u0119pnia\u0107 synagog\u0119 zwiedzaj\u0105cym i o niej opowiada\u0107.<\/span><\/p>\n

Wolontariusze nie ukrywaj\u0105, \u017ce ich zaanga\u017cowanie wi\u0105\u017ce si\u0119 z kosztem: czasu wolnego, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119caj\u0105 raczej synagodze, nie za\u015b kontaktom z rodzin\u0105 i znajomymi. Jak zauwa\u017ca Marek Chmielewski: \u201eMoja wnuczka m\u00f3wi cz\u0119sto, \u017ce chce i\u015b\u0107 to synagogi. Mama odpowiada: \u00abale tam nie ma niczego interesuj\u0105cego dla ciebie\u00bb. \u00abA jest \u2013 odpowiada wnuczka \u2013 jest dziadek\u00bb\u201d.<\/span><\/p>\n

Jak przyci\u0105gn\u0105\u0107 publiczno\u015b\u0107?<\/b><\/h4>\n

M\u00f3wi\u0105c o kolejnych inicjatywach tworzenia w orla\u0144skiej synagodze miejsca spotka\u0144, so\u0142tys Chmielewski zauwa\u017ca: \u201eBudujemy lobby we wsp\u00f3\u0142pracy z lud\u017ami nauki, kultury i sztuki. Oni nas odwiedzaj\u0105, maj\u0105 te\u017c okazj\u0119 realizowa\u0107 si\u0119 poprzez swoje dzia\u0142ania kulturalno-artystyczne odbywaj\u0105ce si\u0119 w synagodze. To wszystko mo\u017ce prowadzi\u0107 do zbudowania poparcia dla ratowania tego budynku \u2013 takiej adaptacji, by stworzy\u0107 tu miejsce dla kultury, sztuki i spotka\u0144 ludzi wielu kultur\u201d.<\/span><\/p>\n

Jak podkre\u015bla Chmielewski: \u201eMy przyci\u0105gamy ludzi z zewn\u0105trz, kt\u00f3rzy przyje\u017cd\u017caj\u0105 do nas nieraz z daleka. Kiedy\u015b chcia\u0142em, by nasza propozycja dociera\u0142a do ludno\u015bci lokalnej. I tu spotka\u0142 mnie zaw\u00f3d. Ludzie miejscowi nie przejawiali \u017cywszego zainteresowania. I wtedy powiedzia\u0142em sobie \u2013 koniec uszcz\u0119\u015bliwiania na si\u0142\u0119. Ludzie musz\u0105 sami do pewnych spraw dojrze\u0107, musz\u0105 zdoby\u0107 odpowiednie przygotowanie, edukacj\u0119. Mamy stron\u0119 internetow\u0105 \u00abSynagoga w Orli subiektywnie\u00bb. Co ciekawe, na stron\u0119 reaguj\u0105 przede wszystkim osoby spoza Orli, cz\u0119sto ci, kt\u00f3rzy st\u0105d wyjechali. Ale obecni mieszka\u0144cy Orli \u2013 milcz\u0105. Mo\u017ce zagl\u0105daj\u0105 na stron\u0119, ale nie reaguj\u0105 wpisami czy polubieniami\u201d. So\u0142tys Chmielewski pozostaje mimo wszystko optymist\u0105: \u201eWidz\u0119, \u017ce powolutku tak\u017ce i miejscowi prze\u0142amuj\u0105 si\u0119 i zaczynaj\u0105 akceptowa\u0107 nasze propozycje\u201d.<\/span><\/p>\n

O znaczeniu synagogi rozmawia\u0142em podczas jednego ze spotka\u0144 w Orli z profesorem Jaros\u0142awem Perszko, artyst\u0105-rze\u017abiarzem, autorem instalacji i dzia\u0142a\u0144 performance<\/i> mieszkaj\u0105cym w Hajn\u00f3wce: \u201eSynagoga to miejsce, w kt\u00f3rym spotykali si\u0119 \u017bydzi na czytanie i rozwa\u017canie s\u0142\u00f3w Tory. Mury tej synagogi m\u00f3wi\u0105 o czasach, kt\u00f3re s\u0105 ju\u017c przesz\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 o ludziach, kt\u00f3rych w Orli ju\u017c nie ma, a kt\u00f3rym synagoga s\u0142u\u017cy\u0142a. Obecne wydarzenia o charakterze kulturalno-artystycznym wpisuj\u0105 si\u0119 w nurt dysputy o kulturze, filozofii, o tym, co jest dobre, a co z\u0142e, o istocie wydarze\u0144 na \u015bwiecie, wpisuj\u0105 si\u0119 zatem w miejsce spotkania, kt\u00f3rym by\u0142a synagoga\u201d.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/picture>\n

Fot. El\u017cbieta Dziuk<\/p>\n<\/div>\n

Czy zatem orla\u0144ska synagoga mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 o\u015brodkiem kultury i sztuki, do kt\u00f3rego b\u0119d\u0105 przybywa\u0107 ludzie nawet z daleka? Jaros\u0142aw Perszko nie ma co do tego w\u0105tpliwo\u015bci: \u201ePolska jest ju\u017c takim krajem, w kt\u00f3rym pokonanie kilkuset kilometr\u00f3w, by uczestniczy\u0107 w istotnym wydarzeniu kulturalnym, nie jest problemem. A poza tym: nawet je\u017celi przyb\u0119dzie jedna osoba, to warto robi\u0107 takie wydarzenie\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie ulega oczywi\u015bcie w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c takich miejsc, w kt\u00f3rych aktywno\u015b\u0107 obywatelska o\u017cywia miasta i miasteczka, osady i wioski, jest jeszcze na Podlasiu \u2013 i nie tylko tutaj \u2013 wiele. Warto przywo\u0142a\u0107 cho\u0107by aktywno\u015b\u0107 Krzysztofa Czy\u017cewskiego i jego \u201ePogranicza\u201d dzia\u0142aj\u0105cego w Sejnach. Nieopodal, w Pu\u0144sku, dzi\u0119ki aktywno\u015bci Jolanty Wiaktor-Malinowskiej rozwija sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 litewski Teatr Stodolany. W Supra\u015blu na odnotowanie zas\u0142uguje dzia\u0142alno\u015b\u0107 Piotra Tomaszuka i kierowanego przez niego Teatru \u201eWierszalin\u201d. W tym\u017ce Supra\u015blu tworz\u0105 sw\u00f3j najmniejszy teatr \u015bwiata Teatr \u201e\u0141\u0105tek\u201d Ewa i Krzysztof Zem\u0142o. Z kolei w Hajn\u00f3wce dzia\u0142a o\u015brodek Hajn\u00f3wka Centralna \u2013 Stacja Kultury stworzona z inicjatywy Agaty Rychcik-Skibi\u0144skiej i Dariusza Skibi\u0144skiego. Ich sztandarowym pomys\u0142em jest Festiwal Teatralny \u201eWertep\u201d. Od kilku lat tworzy w niedalekiej Policznej Adam Walny, lalkarz, re\u017cyser i aktor, tw\u00f3rca Instytutu Teatru Przedmiotu. Nie mo\u017cna zapomnie\u0107 o Mateuszu Sacharzewskim, kt\u00f3ry w Bielsku Podlaskim stworzy\u0142 Teatr \u201eThe MASK\u201d, czy o Magdalenie Stopie, tw\u00f3rczyni o\u015brodka dokumentuj\u0105cego tradycj\u0119 lokaln\u0105 w Bo\u0107kach. O ka\u017cdej z tych os\u00f3b mo\u017cna napisa\u0107 osobny tekst, a podobnych dzia\u0142a\u0144 wymieni\u0107 mo\u017cna jeszcze wiele.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/picture>\n

Fot. Maciej Dziuk<\/p>\n<\/div>\n

Co \u0142\u0105czy te inicjatywy i sprawia, \u017ce nie s\u0105 one efemerydami, ale wpisuj\u0105 si\u0119 na d\u0142ugo w \u017cycie kulturalne i artystyczne Podlasia? Oczywi\u015bcie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o \u017cyczliwo\u015bci w\u0142adz czy warunkach lokalowych, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 one inicjatorom takich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107. Mo\u017cna by te\u017c wspomnie\u0107 o wsparciu takiego czy innego programu grantowego lub stypendialnego. Ale to by\u0142oby dalece niewystarczaj\u0105ce, gdyby zabrak\u0142o konkretnych ludzi. Bez ich fascynacji kultur\u0105 i sztuk\u0105, zapa\u0142u i swoistego szale\u0144stwa, dzia\u0142alno\u015b\u0107 taka by\u0142aby niemo\u017cliwa. Najwi\u0119ksz\u0105 warto\u015bci\u0105 wspomnianych dzia\u0142a\u0144 s\u0105 bowiem nie uwarunkowania zewn\u0119trzne, ale w\u0142a\u015bnie ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 pasj\u0119.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Synagoga w Orli \u2013 miejsce spotkania Krzysztof Renik Jak przekszta\u0142ci\u0107 zapomniane miejsce kultu z podlaskiej wsi w o\u015brodek, kt\u00f3rego artystyczny program przybli\u017ca r\u00f3\u017cnorodne tradycje religijne \u2013 od judaizmu, przez wschodnie chrze\u015bcija\u0144stwo, po buddyzm? W gruncie rzeczy nie b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o orla\u0144skiej synagodze, ale bardziej o tym, jak aktywno\u015b\u0107 o charakterze obywatelskim mo\u017ce zmienia\u0107 miejsce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102497"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=102497"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":102956,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/102497\/revisions\/102956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=102497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=102497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=102497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}