{"id":103353,"date":"2023-04-08T17:09:24","date_gmt":"2023-04-08T15:09:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=103353"},"modified":"2023-04-05T12:53:53","modified_gmt":"2023-04-05T10:53:53","slug":"12-09-70","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=103353","title":{"rendered":"Troch\u0119 lepszy cz\u0142owiek"},"content":{"rendered":"

Maciej Zaremba Bielawski, 1969 rok\/ fot. Archiwum prywatne<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Troch\u0119 lepszy cz\u0142owiek<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

KATARZYNA ANDERSZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201e<\/b>M\u00f3wi si\u0119, \u017ce doros\u0142ymi stajemy si\u0119 dopiero w momencie, kiedy jeste\u015bmy w stanie przebaczy\u0107 naszym rodzicom. By\u0107 mo\u017ce to samo, <\/b>mutatis mutandis<\/i><\/b>, dotyczy narod\u00f3w. Nie dojrzej\u0105, zanim nie pogodz\u0105 si\u0119 ze swoj\u0105 histori\u0105\u201d, m\u00f3wi Maciej Zaremba Bielawski.<\/b><\/p>\n

W autobiograficznym reporta\u017cu <\/b>Dom z dwiema wie\u017cami<\/i><\/b><\/a> Zaremba Bielawski rozlicza\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno z przesz\u0142o\u015bci\u0105 swojej rodziny, jak i narodu, z kt\u00f3rego w 1968 roku zosta\u0142 wykluczony. Teraz przyznaje, \u017ce poznanie skomplikowanej historii rodzic\u00f3w sprawi\u0142o, \u017ce sta\u0142 si\u0119 bardziej tolerancyjny. I \u017ce ci\u0119\u017cej mu by\u0107 gniewnym reporterem.<\/b><\/p>\n

Katarzyna Andersz: Min\u0119\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0105t jeden lat i wci\u0105\u017c ma pan w pami\u0119ci zapach stacji metra Odenplan w Sztokholmie, na kt\u00f3r\u0105 trafi\u0142 pan tu\u017c po wyl\u0105dowaniu w Szwecji. Ostatniego dnia w Polsce nie jest pan jednak w stanie sobie przypomnie\u0107. Pr\u00f3bowa\u0142 pan?<\/b><\/p>\n

Maciej Zaremba Bielawski: Tak\u2026 Chyba pr\u00f3bowa\u0142em, ale bez przekonania. M\u00f3j organizm wyra\u017anie si\u0119 opiera. Tam musi by\u0107 co\u015b, czego lepiej sobie nie przypomnie\u0107. Powiedzmy wi\u0119c, \u017ce ten dzie\u0144 mnie nie interesuje.<\/span><\/p>\n

To, czego si\u0119 pan boi, to u\u015bwiadomienie sobie, jak \u201eoni\u201d pana potraktowali, czy raczej zmierzenie si\u0119 z jakimi\u015b zarzutami wobec siebie samego \u2013 w\u00f3wczas osiemnastoletniego ch\u0142opaka, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 co\u015b inaczej? Inaczej po\u017cegna\u0107 si\u0119 z ojcem? Zosta\u0107?<\/b><\/p>\n

Zosta\u0107? Wykluczone. Nie, wszystko by\u0142o ju\u017c przes\u0105dzone. To wyparcie musi by\u0107 z sentymentu do Polski.<\/span><\/p>\n

Nadal czuje pan ten sentyment? Czy mo\u017ce ksi\u0105\u017cka pana z niego wyleczy\u0142a?<\/b><\/p>\n

Wyleczy\u0142a z naiwno\u015bci, z romantycznych mira\u017cy, z narodowej dumy i innych przyleg\u0142o\u015bci. Z sentymentu chyba nie, ale on si\u0119 zaw\u0119zi\u0142 jak snop \u015bwiat\u0142a.<\/span><\/p>\n

Zastanawiam si\u0119, jak w og\u00f3le by\u0142o mo\u017cliwe odczuwanie sentymentu do Polski przez te wszystkie lata, kiedy \u2013 we\u017amy taki przyk\u0142ad \u2013 pracowa\u0142 pan na budowie. Chyba nie tak, zdaj\u0105c matur\u0119, wyobra\u017ca\u0142 pan sobie swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/b><\/p>\n

Ja na tych budowach sp\u0119dzi\u0142em siedem lat, ale nigdy nie my\u015bla\u0142em, \u017ce gdybym mieszka\u0142 w Polsce towarzysza Gierka, mia\u0142bym lepiej. Do tego wiedzia\u0142em, \u017ce ta budowa jest na razie, a potem b\u0119dzie zupe\u0142nie inaczej, bo mam wspania\u0142y talent, ale jeszcze nie wiadomo do czego. Marzyciel by\u0142em.<\/span><\/p>\n

A sentyment? Jest taka scena w niezbyt dobrym filmie Wajdy Wszystko na sprzeda\u017c<\/i>. Kobieta w samochodzie dowiaduje si\u0119 z radia, \u017ce jej ukochany wpad\u0142 pod poci\u0105g. Jej g\u0142owa opada na kierownic\u0119, samoch\u00f3d zaczyna tr\u0105bi\u0107, kamera odje\u017cd\u017ca, samotny samoch\u00f3d w szczerym polu, brudny \u015bnieg, jakie\u015b kar\u0142owate wierzby, smutny polski krajobraz, i ten sygna\u0142, jeden ton. Nawet dzisiaj przechodz\u0105 mnie ciarki, kiedy to sobie przypomn\u0119. W tej scenie jest co\u015b, co jest moj\u0105 Polsk\u0105, nie do zapomnienia.<\/span><\/p>\n

\n

Polscy re\u017cyserzy \u2013 Kie\u015blowski, Zanussi \u2013 cz\u0119sto si\u0119gali w swoich scenariuszach po motyw r\u00f3\u017cnych wariant\u00f3w B. Gdyby nie ten prze\u0142omowy moment, w kt\u00f3rym us\u0142ysza\u0142 pan: \u201eWyje\u017cd\u017camy. Jestem \u017byd\u00f3wk\u0105\u201d, jak mog\u0142oby wygl\u0105da\u0107 \u017cycie Macieja Zaremby Bielawskiego?<\/b><\/p>\n

W maju by\u0142o stulecie urodzin mojej mamy. Pojecha\u0142em na gr\u00f3b, posadzi\u0142em krzak r\u00f3\u017cy i powiedzia\u0142em: \u201eJu\u017c si\u0119 wi\u0119cej nie martw. S\u0142usznie post\u0105pi\u0142a\u015b. Dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce mnie z Polski wywioz\u0142a\u015b\u201d.<\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119 sobie czasami, co by by\u0142o gdyby, i s\u0105 to zawsze negatywne scenariusze. By\u0142em wtedy osiemnastoletnim narcyzem. Aroganckim nieukiem, do tego wychowanym w micie Polski szlacheckiej, wi\u0119c ze sk\u0142onno\u015bci\u0105 do pieniactwa. Mo\u017ce bym si\u0119 w ko\u0144cu dosta\u0142 na studia (romanistyk\u0119 \u2013 tylko dlatego, \u017ce m\u00f3wi\u0142em troch\u0119 po francusku), i co potem? Podejrzewam, \u017ce zacz\u0105\u0142bym konspirowa\u0107, ale w nieciekawym towarzystwie. Gdybym si\u0119 nigdy nie dowiedzia\u0142, \u017ce mama jest \u017byd\u00f3wk\u0105\u2026m\u00f3g\u0142bym nawet zosta\u0107 takim opozycjonist\u0105 od Macierewicza. Narodowcem. Prawdziwym Polakiem. A to by\u0142aby tragedia rodzinna i zmarnowane \u017cycie. To po pierwsze. A po drugie: dla ludzi mojego sortu, zadufanych w sobie, emigracja, czyli wyrzucenie ze swojsko\u015bci, mo\u017ce by\u0107 wybawieniem. Stajesz si\u0119 obcym, nic nie jest oczywiste, nawet gesty znacz\u0105 co\u015b innego. \u017beby si\u0119 odnale\u017a\u0107 w tym \u015bwiecie, trzeba zaakceptowa\u0107 t\u0119 inno\u015b\u0107 jako fakt i spr\u00f3bowa\u0107 j\u0105 zrozumie\u0107. Gdybym zosta\u0142 w Polsce, na pewno bym nie studiowa\u0142 \u201ehistorii mentalno\u015bci\u201d, bo po co. Zreszt\u0105 tego kierunku studi\u00f3w historycznych w Polsce chyba nie by\u0142o. Chc\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce przez emigracj\u0119 sta\u0142em si\u0119 troch\u0119 lepszym cz\u0142owiekiem. Bardziej ciekawym innych. Tylko dlatego, \u017ce ci\u0105gle musia\u0142em si\u0119 dziwi\u0107.<\/span><\/p>\n

A wiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 przyczyn\u0105 wyjazdu \u2013 co ona zmieni\u0142a?<\/b><\/p>\n

Wtedy, w 1968, niewiele. Nie mia\u0142em czasu na refleksj\u0119, bo za\u0142atwia\u0142em nasz exodus. Biega\u0142em po urz\u0119dach. Przynale\u017cno\u015b\u0107 do narodu \u017cydowskiego przyj\u0105\u0142em jako wyr\u00f3\u017cnienie. Pami\u0119tam, jak dzie\u0144 czy dwa po tej wiadomo\u015bci pobieg\u0142em do przyjaci\u00f3\u0142 oznajmi\u0107 im t\u0119 radosn\u0105 nowin\u0119. \u201eS\u0142uchajcie \u2013 ja te\u017c!\u201d. Bo tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce moje towarzystwo, dziewczyny i ch\u0142opcy, w kt\u00f3rych si\u0119 podkochiwa\u0142em i kt\u00f3rym zazdro\u015bci\u0142em inteligencji i dowcipu \u2013 prawie wszyscy byli na walizkach. By\u0142em dumny. Nie wiem, czy ju\u017c wtedy zna\u0142em anegdot\u0119 o brytyjskim premierze Benjaminie Disraelim, kt\u00f3ry przys\u0142uchuje si\u0119, jak dw\u00f3ch lord\u00f3w licytuje si\u0119 na przodk\u00f3w. W ko\u0144cu jeden z nich przebija drugiego pochodzeniem od Wilhelma Zdobywcy. \u201eA Pan?\u201d, zwracaj\u0105 si\u0119 Disraeliego. \u201eWszystkich nie wylicz\u0119, ale jako \u017byd jestem pewien, \u017ce kiedy wasi przodkowie byli jeszcze dzicy, moi s\u0142u\u017cyli na dworze kr\u00f3la Salomona. I niekt\u00f3rzy ju\u017c wtedy byli gejami\u201d.<\/span><\/p>\n

Tak mniej wi\u0119cej czu\u0142em. \u017be do mojego polskiego szlachectwa dodano jeszcze \u015bwietniejsze, dwa tysi\u0105ce lat starsze. To by\u0142 fantazmat, ale po\u017cyteczny. Nie czu\u0142em si\u0119 gorszy, przeciwnie. Jeszcze bardziej zadar\u0142em nosa. By\u0142oby na pewno inaczej, gdybym wcze\u015bniej dozna\u0142 ludowego antysemityzmu, ale nie dozna\u0142em. M\u00f3wi\u0142em wi\u0119c sobie, \u017ce to nie Polska mnie wyrzuca, tylko PRL, czyli komuni\u015bci. Nie zna\u0142em historii. A mama milcza\u0142a.<\/span><\/p>\n

Dobrze si\u0119 sta\u0142o, \u017ce w zasadzie ca\u0142y ci\u0119\u017car jej historii spad\u0142 na pana tak p\u00f3\u017ano?<\/b><\/p>\n

Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi. Z punktu widzenia moralno\u015bci sta\u0142o si\u0119 \u017ale, bo doros\u0142y cz\u0142owiek nie powinien \u017cy\u0107 u\u0142ud\u0105. A ja \u2013 pod\u015bwiadomie \u2013 przez czterdzie\u015bci lat odsuwa\u0142em od siebie t\u0119 histori\u0119. Co w Polsce paskudne, to by\u0142a wina komunist\u00f3w, zabor\u00f3w, wojen, geografii. Nie mog\u0142em, pisz\u0105c o Polsce w 1981 roku, nie zauwa\u017cy\u0107 antysemickiej retoryki niekt\u00f3rych bohater\u00f3w Solidarno\u015bci, ale o nich nie wspomnia\u0142em. Uzna\u0142em chyba, \u017ce to margines. Na moj\u0105 obron\u0119 mog\u0119 tylko przywo\u0142a\u0107, \u017ce prawie nikt z licznych Polak\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia w \u00f3wczesnej opozycji \u2013 kt\u00f3rzy w przeciwie\u0144stwie do mnie znali histori\u0119 mi\u0119dzywojnia \u2013 nie chcia\u0142 tego widzie\u0107. Wierzyli\u015bmy, \u017ce oto rodzi si\u0119 nowa Polska, ta prawdziwa, wolno\u015bciowa, liberalna, solidarna, \u201eza wolno\u015b\u0107 nasz\u0105 i wasz\u0105\u201d. By\u0142o, min\u0119\u0142o. Czterdzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej ma\u0142o zosta\u0142o z tych iluzji. Racj\u0119 mia\u0142 Jerzy Giedroyc, kt\u00f3ry kraka\u0142, \u017ce je\u015bli Polska b\u0119dzie wolna, to b\u0119dzie endecka. Ale wtedy nikt z nas tak nie my\u015bla\u0142. Nieuleczalni romantycy. Cho\u0107 to bardzo polskie, prawda?<\/span><\/p>\n

A pozytywna strona tego, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to tak p\u00f3\u017ano?<\/b><\/p>\n

Mo\u017ce to jaki\u015b anio\u0142 str\u00f3\u017c kaza\u0142 mi czeka\u0107 czterdzie\u015bci lat? Mo\u017ce uzna\u0142, \u017ce musz\u0119 najpierw zm\u0105drze\u0107, \u017ceby nie zareagowa\u0107 histeri\u0105? Mo\u017ce to on podszeptywa\u0142 mamie, \u017ceby milcza\u0142a? Albo uzna\u0142, \u017ce musz\u0119 si\u0119 najpierw dog\u0142\u0119bnie poczu\u0107 obywatelem Szwecji, \u017ceby m\u00f3c pisa\u0107 o Polskiej historii z koniecznym dystansem, na zimno, bez emocji wyrzutka? Jedno jest pewne: tej ksi\u0105\u017cki nie by\u0142bym w stanie napisa\u0107 dwadzie\u015bcia lat temu.<\/span><\/p>\n

Po tym, jak wyzwoli\u0142 si\u0119 pan od tych iluzorycznych wizji, inaczej odpowiada pan Szwedom na pytania o Polsk\u0119?<\/b><\/p>\n

Tak, chocia\u017c ci\u0105gle pr\u00f3buj\u0119 j\u0105 t\u0142umaczy\u0107. I chyba dobrze robi\u0119, bo to nar\u00f3d, kt\u00f3remu historia nie dawa\u0142a wielu szans na rachunek sumienia. A to zabory, a to Hitler, Stalin\u2026 I to paskudne po\u0142o\u017cenie geograficzne i demografia. Za blisko Rzymu, \u017ceby si\u0119 nie por\u00f3wnywa\u0107, za daleko, \u017ceby si\u0119 upodobni\u0107. Tak si\u0119 rodz\u0105 kompleksy. Za du\u017cy kraj, \u017ceby nie marzy\u0107 o wielko\u015bci (Liga Morska i Kolonialna!), a za ma\u0142y, \u017ceby si\u0119 przed s\u0105siadem obroni\u0107. Ja m\u00f3wi\u0119 powa\u017cnie. Wystarczy por\u00f3wna\u0107 Polsk\u0119 ze Szwecj\u0105, kt\u00f3rej geografia zafundowa\u0142a naturalne granice, a topografia zatrzyma\u0142a feudalizm. I nawet absolutyzm jej si\u0119 op\u0142aci\u0142, bo by\u0142 wzgl\u0119dnie nowoczesny.<\/span><\/p>\n

\n\"\"Maciej Zaremba Bielawski\/ fot. Paul Hansen<\/em><\/span><\/p>\n

Ale pan w tej opowie\u015bci gubi ostatnich trzydzie\u015bci lat \u2013 mo\u017ce nie idealnej, ale jednak \u2013 demokracji. To przecie\u017c mn\u00f3stwo czasu na rachunek sumienia wzgl\u0119dem drugiej wojny, Marca i innych przewin. Na douczenie si\u0119 historii, zmierzenie si\u0119 z ni\u0105 i dodatkowo jeszcze na pozbycie si\u0119 wschodnioeuropejskich kompleks\u00f3w. Szwecja przecie\u017c te\u017c nie by\u0142a krajem przesadnie zastanawiaj\u0105cym si\u0119 nad moralno\u015bci\u0105 pewnych dzia\u0142a\u0144, a jednak wydaje si\u0119, \u017ce szybko nadrobi\u0142a, a wr\u0119cz sta\u0142a si\u0119 \u201emoralnym supermocarstwem\u201d \u2013 od Daga Hammarskj\u00f6lda, przez Olofa Palme do wsp\u00f3\u0142czesnych polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy otworzyli granice podczas kryzysu uchod\u017aczego. W Polsce tymczasem og\u0142asza si\u0119 gminy czy powiaty \u201ewolne od LGBT\u201d, a ca\u0142\u0105 win\u0119 za Marzec przenosi si\u0119 na bezimiennych komunist\u00f3w.<\/b><\/p>\n

No tak, bo Polacy tym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 od innych narod\u00f3w, \u017ce nigdy nikogo nie skrzywdzili. Skoro Gomu\u0142ka i Moczar zawinili, to nie byli Polakami, tylko Czerwonymi, a to ca\u0142kiem inne plemi\u0119. Dlaczego tak mamy? Dlaczego wi\u0119kszo\u015b\u0107 woli \u017cy\u0107 w mitach ni\u017c w \u015bwiecie realnym? Nie mo\u017cna przecie\u017c powiedzie\u0107, \u017ce nie ma dost\u0119pu do uczciwej historii. W ostatnich latach wysz\u0142o wiele \u015bwietnych ksi\u0105\u017cek o wypartych stronach naszych dziej\u00f3w. Ale te prawdy jako\u015b nie trafi\u0142y pod strzechy ani do podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych. \u015awietnie za to sprzedaj\u0105 si\u0119 romantyczno-sensacyjne ksi\u0105\u017cki o polskich przewagach wojskowych, \u017co\u0142nierzach wykl\u0119tych itp.<\/span><\/p>\n

Dost\u0119pu mo\u017ce nie brakuje, ale na stra\u017cy polskiej historii stoi instytut o pompatycznej nazwie, kt\u00f3ry pr\u00f3buje udowodni\u0107, \u017ce te krytyczne ksi\u0105\u017cki s\u0105 antypolskie. Pa\u0144ska te\u017c chyba powinna za tak\u0105 uchodzi\u0107. Z ciekawo\u015bci zapytam: po nagrodzie im. Kapu\u015bci\u0144skiego otrzyma\u0142 pan wyrazy uznania za podj\u0119cie trudnych historycznych temat\u00f3w od, na przyk\u0142ad, ministra kultury?<\/b><\/p>\n

Rozumiem, \u017ce pytanie jest retoryczne. Zanim ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 po polsku \u2013 a by\u0142a wtedy aktualna ustawa o IPN-ie \u2013 napisa\u0142em do prokuratury donos na siebie. \u017beby si\u0119 nie m\u0119czyli, \u017ce szkaluj\u0119 tudzie\u017c szargam na tej i na tej stronie. Nie zd\u0105\u017cy\u0142em wys\u0142a\u0107, bo si\u0119 z tego projektu wycofali. Potem dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce by\u0142o z dziesi\u0119\u0107 takich donos\u00f3w i wszystkie one by\u0142y autodonosami. Nie, minister kultury nie pochwali\u0142. Ale on przecie\u017c ksi\u0105\u017cek nie czyta. Za to tygodnik \u201eSieci\u201d opublikowa\u0142 nie tylko pozytywn\u0105, ale do tego bardzo m\u0105dr\u0105 recenzj\u0119. A wi\u0119c nie wszyscy na tak zwanej prawicy my\u015bl\u0105 tak samo.<\/span><\/p>\n

Wracaj\u0105c jeszcze do mojej pr\u00f3by zrozumienia, dlaczego Szwedom udaje si\u0119 z wi\u0119ksz\u0105 pokor\u0105 patrze\u0107 na swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107\u2026<\/b><\/p>\n

Dlaczego Szwecja mog\u0142a sobie pozwoli\u0107 na bardziej trze\u017aw\u0105 ocen\u0119 w\u0142asnej historii? Bo j\u0105 by\u0142o sta\u0107.<\/span><\/p>\n

Scenka rodzajowa, rozmowa w londy\u0144skim pubie: \u201ePan sk\u0105d?\u201d. \u201eZ Polski\u201d. \u201eO, jaki pi\u0119kny kraj, by\u0142em kiedy\u015b w Pradze\u2026.\u201d. W tym momencie Polak si\u0119 obra\u017ca i wyci\u0105ga Grunwald, Moniuszk\u0119 tudzie\u017c odsiecz pod Wiedniem. Niestety o bitwie pod Moniuszk\u0105 Anglik te\u017c nie s\u0142ysza\u0142. Prosz\u0119 si\u0119 nie \u015bmia\u0107, ja nie zmy\u015blam, to moja w\u0142asna historia. A Szwed, kiedy go wezm\u0105 za Szwajcara, co si\u0119 dosy\u0107 cz\u0119sto zdarza, szczeg\u00f3lnie w Stanach? U\u015bmiechnie si\u0119 pob\u0142a\u017cliwie, bo to nie jego problem, \u017ce Amerykanie tak ma\u0142o wiedz\u0105 o \u015bwiecie. I zapewniam, nie wyci\u0105gnie Bergmana, Celsjusza ani nawet Nobla. A ju\u017c absolutnie nie Karola XII. Bo nie czuje si\u0119 ofiar\u0105 historii i nie w\u0105tpi w warto\u015b\u0107 swojej kultury. Nie bardzo si\u0119 przejmuje tym, jak go widz\u0105. Je\u015bli ma jaki\u015b kompleks, to raczej wy\u017cszo\u015bci. Te\u017c choroba, ale mniej z\u0142o\u015bliwa \u2013 w dos\u0142ownym tego s\u0142owa znaczeniu. Nie sk\u0142ania do agresji. I by\u0107 mo\u017ce Szwed odpowiedzia\u0142by pani, \u017ce z tym supermocarstwem moralnym to gruba przesada, bo tak\u017ce za Palmego sprzedawali\u015bmy bro\u0144 morderczym re\u017cimom.<\/span><\/p>\n

Troch\u0119 pan t\u0119 Polsk\u0119 usprawiedliwia. <\/b><\/p>\n

Ja nie rozgrzeszam, ja pr\u00f3buj\u0119 zrozumie\u0107, co mnie ukszta\u0142towa\u0142o. \u017beby by\u0142o jasne: zgadzam si\u0119 z opini\u0105, \u017ce \u015bwiat niesprawiedliwie ocenia polski wk\u0142ad w histori\u0119. Symbolem ko\u0144ca komunizmu sta\u0142o si\u0119 na przyk\u0142ad obalenie muru berli\u0144skiego, a powinny nim by\u0107 wybory 1989 roku albo strajk w Stoczni Gda\u0144skiej. Ale mur to ewenement, a Solidarno\u015b\u0107 to proces, a procesy nie nadaj\u0105 si\u0119 na pierwsze strony gazet. Lecz polskie kompleksy s\u0105 o wiele starsze ni\u017c PRL. Podejrzewam, \u017ce to za spraw\u0105 romantyk\u00f3w nabawili\u015bmy si\u0119 syndromu Narodu Nadzwyczajnego, \u017ceby nie powiedzie\u0107 Wybranego, i od tego czasu nie jeste\u015bmy w stanie strawi\u0107 podrz\u0119dnej roli Polski w historii Europy. Ani tym bardziej przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci, \u017ce Polacy nie s\u0105 mniej sk\u0142onni do pod\u0142o\u015bci ni\u017c inne narody.<\/span><\/p>\n

Jaka to by\u0142a ulga, kiedy pogodzi\u0142em si\u0119 z faktem, \u017ce jako Polak przynale\u017c\u0119 do kultury, kt\u00f3ra niewiele wnios\u0142a do kultury uniwersalnej, i nie musz\u0119 mie\u0107 z tym problemu, bo taki los.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce doros\u0142ymi stajemy si\u0119 dopiero w momencie, kiedy jeste\u015bmy w stanie przebaczy\u0107 naszym rodzicom. By\u0107 mo\u017ce to samo, mutatis mutandis<\/i>, dotyczy narod\u00f3w. Nie dojrzej\u0105, zanim nie pogodz\u0105 si\u0119 ze swoj\u0105 histori\u0105.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0142 pan przed chwil\u0105 o przebaczeniu swojej mamie. W jednym z wywiad\u00f3w po publikacji <\/b>Domu z dwiema wie\u017cami<\/i><\/b> przyzna\u0142 pan, \u017ce grzebanie w jej historii przyp\u0142aci\u0142 pan depresj\u0105. Teraz jest ju\u017c tylko ulga?<\/b><\/p>\n

Ja mojej mamie nie mam czego przebacza\u0107. Powinienem raczej prosi\u0107 j\u0105 o przebaczenie, \u017ce tak p\u00f3\u017ano zrozumia\u0142em jej demony. Chocia\u017c ona nic w\u0142a\u015bciwie nie zrobi\u0142a, \u017ceby mi w tym pom\u00f3c. Mo\u017ce si\u0119 ba\u0142a. To potrafi\u0119 zrozumie\u0107.<\/span><\/p>\n

Tak, z jednej strony ulga, a jednocze\u015bnie nowy problem, bo zm\u0105drza\u0142em. Sta\u0142em si\u0119 bardziej tolerancyjny. Wi\u0119c coraz trudniej by\u0107 tym gniewnym reporterem.<\/span><\/p>\n

Chcia\u0142abym jeszcze porozmawia\u0107 o pa\u0144skim gniewie i przebaczaniu. Poszukuj\u0105c historii mamy oraz dziadka, przedwojennego s\u0119dziego Izaaka Wilhelma Immerdauera, dowiedzia\u0142 si\u0119 pan wi\u0119cej, ni\u017c si\u0119 pan spodziewa\u0142. Ale pana rozliczenie z przesz\u0142o\u015bci\u0105 nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na napisaniu ksi\u0105\u017cki. Jedna z poruszanych przez pana spraw dotyczy adwokata-antysemity, kt\u00f3ry prze\u015bladowa\u0142 pana dziadka. Pr\u00f3bowa\u0142 pan porozmawia\u0107 z jego potomkami, kt\u00f3rzy chlubi\u0105 si\u0119 swoim przodkiem, za\u0142o\u017cyli nawet fundacj\u0119 jego imienia. Ta fundacja nadal dzia\u0142a, cho\u0107 chyba celowo zmniejszy\u0142a swoj\u0105 widoczno\u015b\u0107 w internecie. Kontaktu jednak nie nawi\u0105zali\u015bcie, a wr\u0119cz us\u0142ysza\u0142 pan gro\u017ab\u0119 pozwu. Jest pan tym rozgoryczony?<\/b><\/p>\n

To stanowczo za mocne s\u0142owo\u2026 Ale zrobi\u0142o mi si\u0119 smutno. Bo ja jestem polski romantyk marzyciel, wi\u0119c wyduma\u0142em sobie, \u017ce przyjm\u0105 moje zaproszenie. I nad w\u00f3dk\u0105 pop\u0142aczemy sobie wsp\u00f3lnie nad losami naszych przodk\u00f3w i tym sposobem przywr\u00f3c\u0105 mi troch\u0119 Polski. A oni najpierw grozili, potem ucichli, a\u017c w ko\u0144cu zamietli pod dywan. Zachowali fundacj\u0119 imienia tego wojuj\u0105cego antysemity, ale zdj\u0119li z internetu laurk\u0119 o jego patriotyzmie. I chyba nie mieli wyboru, bo jak tu t\u0142umaczy\u0107, \u017ce ten patriota najpierw by\u0142 folksdojczem, a potem przymila\u0142 si\u0119 do komunist\u00f3w? Jestem pewien, \u017ce oni wcze\u015bniej o tym nie wiedzieli, wi\u0119c troch\u0119 rozumiem, dlaczego nie przyj\u0119li mojego zaproszenia. \u017beby wyj\u015b\u0107 z takiego spotkania z godno\u015bci\u0105, musieliby sobie wiele rzeczy najpierw przemy\u015ble\u0107 i przewarto\u015bciowa\u0107. A to wymaga i odwagi, i czasu.<\/span><\/p>\n

A sprawa tablicy przy wej\u015bciu do Collegium Maius w Poznaniu, kt\u00f3ra mia\u0142a upami\u0119tnia\u0107 to, jak Zwi\u0105zek Lekarzy Pa\u0144stwa Polskiego wykluczy\u0142 ze swoich szereg\u00f3w \u017byd\u00f3w? Pisa\u0142 pan: \u201eufunduj\u0119\u201d. Ufunduje pan wi\u0119c?<\/b><\/p>\n

Dosta\u0142em list od kanclerza UAM, w kt\u00f3rym informowa\u0142, \u017ce m\u00f3j wniosek nie zostanie nawet przedstawiony senatowi, bo maj\u0105 jubileusz i inne sprawy na g\u0142owie. List zaczyna\u0142 si\u0119 s\u0142owami \u201eDzie\u0144 dobry\u201d, a ko\u0144czy\u0142 na \u201ePozdrawiam\u201d. Spyta\u0142em przyjaciela, profesora UW, czy tak si\u0119 teraz magnificencje w Polsce wyra\u017caj\u0105. \u201eAle\u017c nie\u201d, powiedzia\u0142, \u201eto jest celowo chamskie \u00abodpieprz si\u0119 pan\u00bb\u201d.<\/span><\/p>\n

I pewnie na tym by si\u0119 sko\u0144czy\u0142o, gdyby nieznany mi wcze\u015bniej pozna\u0144ski adwokat Marcin O\u017aminkowski nie przeczyta\u0142 w gazecie o mojej pro\u015bbie i o tym, \u017ce UAM odm\u00f3wi\u0142. Napisa\u0142 list otwarty do rektor\u00f3w UAM, pod kt\u00f3rym podpisa\u0142o si\u0119 chyba sto os\u00f3b. Wyk\u0142adowc\u00f3w, naukowc\u00f3w, absolwent\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich najbardziej chyba znany pozna\u0144ski profesor Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski. Domagali si\u0119 rzetelnego zbadania historii antysemityzmu na uczelni, symbolicznego przeproszenia jego ofiar, wmurowania pami\u0105tkowych tablic.<\/span><\/p>\n

Uczelnia zareagowa\u0142a na ten apel?<\/b><\/p>\n

Nieca\u0142y miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej rektor UAM wyda\u0142 o\u015bwiadczenie. Przeprosi\u0142 w imieniu uczelni wszystkich poszkodowanych i ich potomk\u00f3w za \u201ehaniebny\u201d antysemityzm na UAM w okresie mi\u0119dzywojennym. I powo\u0142a\u0142 zesp\u00f3\u0142 badawczy. A z wywiadu prasowego z jego cz\u0142onkiem, profesorem Maciejem Michalskim, kt\u00f3ry notabene<\/i> te\u017c podpisa\u0142 si\u0119 pod tym listem otwartym, rozumiem, \u017ce ci badacze nie maj\u0105 najmniejszej sk\u0142onno\u015bci do wybielania historii. Gdyby nie pandemia, przedstawiliby ju\u017c wyniki swoich bada\u0144 pod tytu\u0142em \u201eMi\u0119dzy uprzedzeniem a przemoc\u0105. Dyskryminacja \u017byd\u00f3w na Uniwersytecie Pozna\u0144skim w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym\u201d. Mog\u0119 wi\u0119c tylko pok\u0142oni\u0107 si\u0119 z szacunkiem autorom i sygnatariuszom listu otwartego, a tak\u017ce rektorowi UAM. Wiem co nieco o pozna\u0144skich tradycjach. Ta decyzja musia\u0142a kosztowa\u0107 i by\u0107 mo\u017ce przyjdzie za ni\u0105 zap\u0142aci\u0107. Ju\u017c czytam w prasie narodowej donosy na rektora UAM, \u017ce przypominaj\u0105c o prze\u015bladowaniu \u017byd\u00f3w na uczelni, \u201emanipuluje faktami\u201d i \u201egodzi w polska nauk\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

Pani nie uwierzy, ale przez t\u0119 histori\u0119 sta\u0142em si\u0119 jeszcze bardziej poznaniakiem. Bo ja bardzo \u017ale si\u0119 czuj\u0119 w pozycji Polaka \u017cydowskiego pochodzenia, kt\u00f3ry musi rodak\u00f3w u\u015bwiadamia\u0107, jak traktowali mniejszo\u015bci. Ja si\u0119 nie nadaj\u0119 na ofiar\u0119 ani na kaznodziej\u0119. A tutaj ci poznaniacy uwolnili mnie z tej roli. \u201eAntysemityzm to jest polski problem, nie \u017cydowski\u201d, oto, co powiedzieli. To od nich teraz zale\u017cy, czy na fasadzie UAM przy Fredry zawi\u015bnie ta tablica. Ja wierz\u0119, \u017ce zawi\u015bnie.<\/span><\/p>\n

Pana mama sporz\u0105dzi\u0142a list\u0119 trzydziestu sze\u015bciu os\u00f3b, dzi\u0119ki kt\u00f3rym prze\u017cy\u0142a wojn\u0119. Czy w swojej potrzebie \u2013 u\u017cyj\u0119 pana s\u0142\u00f3w \u2013 zrozumienia, dlaczego pan jest, pr\u00f3bowa\u0142 pan si\u0119 czego\u015b o nich dowiedzie\u0107?<\/b><\/p>\n

Kiedy\u015b, dawno temu, pr\u00f3bowa\u0142em zrozumie\u0107, dlaczego niekt\u00f3rzy ludzie ryzykuj\u0105 \u017cycie, \u017ceby pom\u00f3c nieznanej osobie, a inni odwracaj\u0105 wzrok. Albo donosz\u0105\u2026 Czy to wychowanie, czy geny, czy co? Pojecha\u0142em do Marka Edelmana, bo my\u015bla\u0142em, \u017ce on musi wiedzie\u0107. Napoi\u0142 mnie koniakiem i powiedzia\u0142, \u017cebym si\u0119 zaj\u0105\u0142 innym tematem, bo nikt nie wie, jak si\u0119 zachowa w sytuacji ekstremalnej. To nie by\u0142a do ko\u0144ca prawda, bo on wiedzia\u0142. Tak go wychowali w Bundzie. Ale co\u015b w tym jest. Bywa\u0142o, \u017ce antysemici ratowali \u017byd\u00f3w, a porz\u0105dnym ludziom brakowa\u0142o odwagi. Wi\u0119c nie mia\u0142em motywacji, \u017ceby szuka\u0107 w ich \u017cyciorysach, je\u015bli bym takie znalaz\u0142, bo nie wierzy\u0142em, \u017ce mi co\u015b wyja\u015bni\u0105. A kiedy ksi\u0105\u017cka ju\u017c wysz\u0142a w Polsce, dosta\u0142em kilka list\u00f3w od potomk\u00f3w ludzi, kt\u00f3rym zawdzi\u0119czam istnienie. Jeden by\u0142 przepe\u0142niony wdzi\u0119czno\u015bci\u0105, \u017ce wymieni\u0142em jego nazwisko. Bo ta rodzina by\u0142a przed wojn\u0105 hermetycznie endecka, wi\u0119c potomkowie mieli prawo podejrzewa\u0107 najgorsze.<\/span><\/p>\n

\u201eNigdy nie widzia\u0142em babci tak zrezygnowanej\u201d, pisze pan o pierwszym wieczorze w Szwecji. \u201eNie mog\u0119 wiedzie\u0107, \u017ce odmawia ju\u017c ostatnie pacierze i \u017ce za dwa miesi\u0105ce jej nie b\u0119dzie\u201d. Jedziecie do hotelu, babcia zasypia, a pan p\u0142acze. Czy dzi\u015b, jako dojrza\u0142y cz\u0142owiek, wie pan ju\u017c, jakie pi\u0119tno odcisn\u0105\u0142 na panu przymusowy wyjazd? Co\u015b, co mo\u017cna by nazwa\u0107 syndromem wygna\u0144ca?<\/b><\/p>\n

Rozp\u0142aka\u0142am si\u0119 wtedy nie z \u017calu, tylko ze wzruszenia. Nieznani mi ludzie w hotelu Gustav Vasa biegali po schodach, \u017ceby spyta\u0107, czy babci jeszcze czego\u015b potrzeba. Czego\u015b do zjedzenia czy mo\u017ce inn\u0105 poduszk\u0119. I te \u017cyczliwe, u\u015bmiechni\u0119te twarze. Pani sobie nie wyobra\u017ca, co to znaczy\u0142o po miesi\u0105cach wizyt w polskich urz\u0119dach.<\/span><\/p>\n

Za Polsk\u0105 zap\u0142aka\u0142em po raz pierwszy chyba z dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej. Z przyczyn, powiedzia\u0142bym, lingwistyczno-erotycznych. A w\u0142a\u015bciwie nie za Polsk\u0105, tylko za j\u0119zykiem intymno\u015bci. M\u00f3wi\u0142em wtedy po szwedzku prawie jak Szwed, tak mi si\u0119 wydawa\u0142o. Do momentu, kiedy zrozumia\u0142em, \u017ce po szwedzku nie mam s\u0142\u00f3w ani nawet melodii, \u017ceby udobrucha\u0107 rozgniewan\u0105 kobiet\u0119. I \u017ce z dzie\u0107mi te\u017c nie potrafi\u0119 rozmawia\u0107. Bo do tego trzeba j\u0119zyka ko\u0142ysanek, a ja tego nie zna\u0142em i nigdy nie poznam. Kilka lat p\u00f3\u017aniej napisa\u0142em nawet o tym felieton \u201eDlaczego imigrant w alkowie milcze\u0107 woli\u201d.<\/span><\/p>\n

Pani pyta o syndrom wygna\u0144ca, a ja opowiadam o wygnaniu z j\u0119zyka dzieci\u0144stwa i m\u0142odo\u015bci, kt\u00f3re jest syndromem wszystkich emigrant\u00f3w. Dla mnie ten by\u0142 najwa\u017cniejszy. Innego syndromu u siebie nie zauwa\u017cy\u0142em. Ale by\u0107 mo\u017ce niedok\u0142adnie sprawdza\u0142em. Czy rzeczywi\u015bcie istnieje co\u015b takiego jak syndrom wygna\u0144ca?<\/span><\/p>\n

\n<\/div>\n
polecane <\/span> historia<\/a> \/ ludzie<\/a> \/ chidusz 71 \u2013 7\/2020<\/a> \/ Marzec1968<\/a><\/span><\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maciej Zaremba Bielawski, 1969 rok\/ fot. Archiwum prywatne Troch\u0119 lepszy cz\u0142owiek KATARZYNA ANDERSZ \u201eM\u00f3wi si\u0119, \u017ce doros\u0142ymi stajemy si\u0119 dopiero w momencie, kiedy jeste\u015bmy w stanie przebaczy\u0107 naszym rodzicom. By\u0107 mo\u017ce to samo, mutatis mutandis, dotyczy narod\u00f3w. Nie dojrzej\u0105, zanim nie pogodz\u0105 si\u0119 ze swoj\u0105 histori\u0105\u201d, m\u00f3wi Maciej Zaremba Bielawski. W autobiograficznym reporta\u017cu Dom z dwiema wie\u017cami Zaremba […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=103353"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":103450,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103353\/revisions\/103450"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=103353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=103353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=103353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}