{"id":104120,"date":"2023-05-07T17:09:10","date_gmt":"2023-05-07T15:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=104120"},"modified":"2023-05-06T17:30:24","modified_gmt":"2023-05-06T15:30:24","slug":"14-09-82","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=104120","title":{"rendered":"Dr hab. G. Berendt: do akcji bojownik\u00f3w \u017cydowskich przeciw Niemcom dosz\u0142o jeszcze w 1942 r. na dawnych Kresach Wschodnich RP"},"content":{"rendered":"

Dr hab. Grzegorz Berendt. Fot. PAP\/P. Matusewicz<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Dr hab. G. Berendt: do akcji bojownik\u00f3w \u017cydowskich przeciw Niemcom dosz\u0142o jeszcze w 1942 r. na dawnych Kresach Wschodnich RP<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Maciej Replewicz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
Do pierwszych akcji zbrojnych bojownik\u00f3w \u017cydowskich przeciw Niemcom dosz\u0142o jeszcze w 1942 r. na dawnych Kresach Wschodnich RP, na terenie wojew\u00f3dztwa wile\u0144skiego, nowogr\u00f3dzkiego, poleskiego i wo\u0142y\u0144skiego \u2013 powiedzia\u0142 PAP dyrektor Muzeum II Wojny \u015awiatowej w Gda\u0144sku dr hab. Grzegorz Berendt.<\/strong><\/span><\/h5>\n
\n
Polska Agencja Prasowa: Od pocz\u0105tku Powstania w getcie warszawskim dysproporcja si\u0142 by\u0142a ogromna, a walka – nier\u00f3wna, lecz 19 kwietnia 1943 r. bojownicy getta prze\u0142amali barier\u0119 strachu.<\/strong><\/span><\/h5>\n

Dr hab. Grzegorz Berendt:\u00a0<\/strong>Zagadnienie jest bardziej skomplikowane. Do 22 lipca 1942 r., a wi\u0119c pocz\u0105tku trwaj\u0105cej dwa miesi\u0105ce wielkiej akcji likwidacyjnej, z getta w Warszawie Niemcy wywie\u017ali ok. 300 tys. kobiet, dzieci i os\u00f3b starszych oraz chorych – wed\u0142ug niemieckich kryteri\u00f3w “os\u00f3b nieproduktywnych”. Przed ich deportacj\u0105 m\u0142ode kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani czuli si\u0119 odpowiedzialni za ich bezpiecze\u0144stwo. Gdy Niemcy unicestwili te kilkaset tysi\u0119cy os\u00f3b, a poza tym dziesi\u0105tki tysi\u0119cy zmar\u0142y z powodu chor\u00f3b i g\u0142odu, co skutkowa\u0142o radykalnym zmniejszeniem zbiorowo\u015bci najs\u0142abszych wi\u0119\u017ani\u00f3w getta, znikn\u0105\u0142 jeden z czynnik\u00f3w powstrzymuj\u0105cych konspirator\u00f3w przed podejmowaniem radykalnych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mog\u0142y skutkowa\u0107 zakrojonym na szerok\u0105 skal\u0119 niemieckim odwetem. Od ko\u0144ca wrze\u015bnia 1942 r. ci m\u0142odzi ludzie odpowiadali w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ju\u017c tylko i wy\u0142\u0105cznie za siebie: ich dziadkowie, starzy rodzice, dzieci i ma\u0142oletnie rodze\u0144stwo byli unicestwieni. Poj\u0119li te\u017c, co jest celem Niemc\u00f3w: by\u0142a nim ca\u0142kowita zag\u0142ada \u017byd\u00f3w. Wobec tego wszystkiego zacz\u0119li si\u0119 kierowa\u0107 wol\u0105 walki ze znienawidzonym, zbrodniczym okupantem, wol\u0105 stawienia zbrojnego oporu \u015bmiertelnym wrogom – niemieckim ludob\u00f3jcom.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy tzw. wolny \u015bwiat, a wi\u0119c USA i Wielka Brytania, wiedzia\u0142 o tragicznym losie ludno\u015bci \u017cydowskiej w getcie warszawskim?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. G. Berendt:<\/strong>\u00a0Od 1941 r. Rz\u0105d Polski na Uchod\u017astwie informowa\u0142 i alarmowa\u0142 w\u0142adze brytyjskie i ameryka\u0144skie o warunkach egzystencji, a raczej wegetacji na terenie getta warszawskiego oraz innych gett w okupowanej Polsce. Informowano sojusznik\u00f3w, \u017ce co miesi\u0105c tysi\u0105ce ludzi umieraj\u0105 z g\u0142odu i w nast\u0119pstwie chor\u00f3b. Ju\u017c w lipcu 1942 r. alianci wiedzieli o rozpocz\u0119ciu wielkiej akcji likwidacyjnej. Informowano o tym w depeszach radiowych wysy\u0142anych z Polski. P\u00f3\u017aniej za granic\u0119 dotarli kurierzy, m.in. Jan Karski. Gdy 19 kwietnia 1943 r. wybuch\u0142o Powstanie w getcie, Londyn natychmiast otrzyma\u0142 drog\u0105 radiow\u0105 informacje z okupowanej Warszawy. Mimo akcji informacyjnej rz\u0105du RP alianci pozostali jednak bierni. Niech chcieli przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci informacji o skali i charakterze niemieckich dzia\u0142a\u0144 eksterminacyjnych. Pocz\u0105tkowo na Zachodzie uznawano informacje na ten temat za mocno przesadzone. w Londynie i Waszyngtonie uwa\u017cano to za “niewyobra\u017calne”. Og\u00f3lne nastawienie aliant\u00f3w sprowadza\u0142o si\u0119 do koncentracji wy\u0142\u0105cznie na wysi\u0142ku wojennym i walce z III Rzesz\u0105 na frontach. Apele przedstawicieli \u015brodowisk \u017cydowskich ze Stan\u00f3w Zjednoczonych i z Palestyny, kt\u00f3rzy domagali si\u0119 podj\u0119cia akcji dedykowanych, gdzie Niemcy wiedzieliby, \u017ce dany nalot jest odwetem za Zag\u0142ad\u0119 europejskich \u017byd\u00f3w, pozosta\u0142y bez odzewu ze strony rz\u0105d\u00f3w Churchilla i Roosevelta.<\/span><\/p>\n

PAP: Powstanie w warszawskim getcie by\u0142o najwi\u0119kszym czynem zbrojnym spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w okupowanej Europie i okupowanej Polsce. Ale nie by\u0142o jedyn\u0105 akcj\u0105 zbrojn\u0105. Gdzie podejmowano zbrojny op\u00f3r?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. G. Berendt:<\/strong>\u00a0Do pierwszych akcji zbrojnych bojownik\u00f3w \u017cydowskich przeciw Niemcom dosz\u0142o jeszcze w 1942 r. na dawnych Kresach Wschodnich RP. Na terenie wojew\u00f3dztwa wile\u0144skiego, nowogr\u00f3dzkiego, poleskiego i wo\u0142y\u0144skiego \u017cydowskie organizacje konspiracyjne dzia\u0142aj\u0105ce w poszczeg\u00f3lnych gettach nawo\u0142ywa\u0142y do stawienia oporu w dniu, w kt\u00f3rym Niemcy rozpoczynali eksterminacj\u0119 lokalnych gett. Od po\u0142owy czerwca do listopada 1942 r. w kilkunastu gettach w miasteczkach na Kresach dosz\u0142o do zbrojnych wyst\u0105pie\u0144. Ich celem by\u0142o utrudnienie i spowolnienie akcji eksterminacyjnej Niemc\u00f3w, a tak\u017ce umo\u017cliwienie ucieczki jak najwi\u0119kszej liczby wi\u0119\u017ani\u00f3w gett. \u017bydzi uciekali do okolicznych las\u00f3w, gdzie mieli szans\u0119 na schronienie i prze\u017cycie. Warto przypomnie\u0107 zbrojne bunty ludno\u015bci \u017cydowskiej w Lachowiczach (Nowogr\u00f3dczyzna), \u0141achwie na Polesiu oraz w Tuczynie na terenie woj. wo\u0142y\u0144skiego. Do akcji przeciw Niemcom w 1942 r. dosz\u0142o w co najmniej 13 miejscowo\u015bciach.<\/span><\/p>\n

PAP: Dlaczego w\u0142a\u015bnie tam wybuch\u0142y bunty?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. G. Berendt:<\/strong>\u00a0Poniewa\u017c masakry ludno\u015bci \u017cydowskiej odbywa\u0142y si\u0119 zwykle w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie tych miejscowo\u015bci. Gdy widziano zbli\u017caj\u0105ce si\u0119 do getta wzmocnione oddzia\u0142y SS i policji wraz z formacjami kolaboracyjnymi, nikt nie mia\u0142 z\u0142udze\u0144, jaki jest faktyczny cel ich przybycia. Zdawano sobie spraw\u0119, \u017ce tylko bunt, zbrojny op\u00f3r i masowa ucieczka stworz\u0105 jak\u0105kolwiek szans\u0119 na ocalenie, przynajmniej cz\u0119\u015bci ludno\u015bci \u017cydowskiej z danego getta. Gdyby poddano si\u0119 bez walki, Niemcy zamordowaliby wszystkich bez wyj\u0105tku. P\u00f3\u017aniejszym etapem by\u0142 op\u00f3r w getcie w Warszawie w styczniu 1943 r., kt\u00f3ry zablokowa\u0142 pr\u00f3b\u0119 likwidacji getta i spowodowa\u0142, \u017ce Niemcy wycofali si\u0119. Kolejn\u0105 i ostateczn\u0105 ju\u017c pr\u00f3b\u0119 likwidacji podj\u0119li 19 kwietnia i w\u00f3wczas w\u0142a\u015bnie wybuch\u0142o Powstanie w warszawskim getcie.<\/span><\/p>\n

Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej akcja likwidacyjna spad\u0142a na inne getta. W sierpniu 1943 r. okupanci rozpocz\u0119li likwidacj\u0119 getta w Bia\u0142ymstoku. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b przedar\u0142a si\u0119 do las\u00f3w, gdzie stworzyli oddzia\u0142y partyzanckie. M\u00f3wi\u0105c o \u017cydowskim zbrojnym oporze, nale\u017cy wspomnie\u0107 tak\u017ce o buntach w obozach zag\u0142ady. 2 sierpnia 1943 r. wybuch\u0142 bunt w Treblince, a dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej – w Sobiborze. Ponadto od wrze\u015bnia 1939 do wiosny 1945 r. oko\u0142o 100 tys. polskich \u017byd\u00f3w walczy\u0142o w mundurach Wojska Polskiego z armi\u0105 Trzeciej Rzeszy. Bili si\u0119 od Helu po Lw\u00f3w w 1939 r. Walczyli we Francji, a by\u0107 mo\u017ce wcze\u015bniej r\u00f3wnie\u017c pod Narwikiem w 1940 r. Tysi\u0105cami zaci\u0105gali si\u0119 do polskiego wojska w Zwi\u0105zku Sowieckim w 1941 r., a p\u00f3\u017aniej walczyli i gin\u0119li na w\u0142oskich polach w 1944 r. Od pa\u017adziernika 1943 do maja 1945 r. szli do Polski ze wschodu w polskich mundurach, aby wyzwoli\u0107 Polsk\u0119 od niemieckiej okupacji, najcz\u0119\u015bciej nie\u015bwiadomi, \u017ce koniec tej okupacji nie oznacza dla Polski wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Poza zorganizowanym oporem zbrojnym nie zapominajmy, \u017ce trzy miliony polskich \u017byd\u00f3w stawia\u0142o Niemcom cywilny op\u00f3r bierny, bojkotuj\u0105c i \u0142ami\u0105c przepisy w\u0142adz okupacyjnych. A zakazane by\u0142o niemal wszystko, poza mo\u017cliwie szybk\u0105 \u015bmierci\u0105. Ka\u017cdy kilogram \u017cywno\u015bci przemycony do gett wbrew niemieckim ograniczeniom, ka\u017cde przemycone opakowanie lekarstwa by\u0142o przejawem oporu wobec niemieckich narodowych socjalist\u00f3w i okupant\u00f3w niezwi\u0105zanych formalnie z NSDAP. Ka\u017cdy, kto wie o tych faktach, nie mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 o \u017cydowskiej bierno\u015bci w obliczu z\u0142a przyniesionego Polsce przez niemieckich agresor\u00f3w. (PAP)<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr hab. Grzegorz Berendt. Fot. PAP\/P. Matusewicz Dr hab. G. Berendt: do akcji bojownik\u00f3w \u017cydowskich przeciw Niemcom dosz\u0142o jeszcze w 1942 r. na dawnych Kresach Wschodnich RP Maciej Replewicz Do pierwszych akcji zbrojnych bojownik\u00f3w \u017cydowskich przeciw Niemcom dosz\u0142o jeszcze w 1942 r. na dawnych Kresach Wschodnich RP, na terenie wojew\u00f3dztwa wile\u0144skiego, nowogr\u00f3dzkiego, poleskiego i wo\u0142y\u0144skiego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104120"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=104120"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104120\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104130,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104120\/revisions\/104130"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=104120"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=104120"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=104120"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}