{"id":104165,"date":"2023-05-26T17:09:35","date_gmt":"2023-05-26T15:09:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=104165"},"modified":"2023-05-25T09:35:08","modified_gmt":"2023-05-25T07:35:08","slug":"16-09-79","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=104165","title":{"rendered":"Wiosenny \u201eChidusz\u201d 1\/2023"},"content":{"rendered":"

Fragment ok\u0142adki \u201eChiduszu” 1\/2023 \/ Autorka: Katarzyna Modzelewska<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Wiosenny \u201eChidusz\u201d 1\/2023<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

REDAKCJA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

WIOSENNY NUMER KWARTALNIKA \u201eCHIDUSZ\u201d TO A\u017b 144 STRONY ROZM\u00d3W, ESEJ\u00d3W I LITERACKICH PREMIER. Z OKAZJI 80. ROCZNICY POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM PUBLIKUJEMY PO RAZ PIERWSZY PO POLSKU OPOWIADANIE SZAL<\/i> WYBITNEJ AMERYKA\u0143SKIEJ PISARKI CYNTHII OZICK. W 55. ROCZNIC\u0118 MARCA \u201868 O EMIGRACJI DO SZWECJI OPOWIADA ANNA GRINZWEIG JACOBSSON. KONSTANTY GEBERT WYJA\u015aNIA, DLACZEGO IZRAELCZYCY T\u0141UMNIE WYSZLI NA ULICE. PAULA SZEWCZYK ROZMAWIA Z HANK\u0104 GRUPI\u0143SK\u0104 O JEJ OPOWIE\u015aCIACH \u017bYDOWSKICH<\/i>. OK\u0141ADKOWA RABINKA \u0141OBUZIARA TO RABBI BECKY, ZNANA NA INSTAGRAMIE JAKO MY HOT RABBI \u2013 BOHATERKA TEKSTU ANNY PAMU\u0141Y, JEDNA Z NAJBARDZIEJ ROZPOZNAWALNYCH WSP\u00d3\u0141CZESNYCH RABINEK. ZOBACZ, O CZYM PISZEMY W \u201eCHIDUSZU\u201d 1\/2023.<\/span><\/strong><\/span><\/h4>\n

CYNTHIA OZICK, <\/b>SZAL<\/i><\/b><\/h4>\n

Ten numer otwiera opowiadanie Szal<\/i>, opublikowane po raz pierwszy w \u201eNew Yorkerze\u201d w 1980 roku. Szal<\/i> to historia Rosy, Magdy i Stelli, kt\u00f3re walcz\u0105 o przetrwanie w obozie koncentracyjnym. Cynthia Ozick, znakomita ameryka\u0144ska pisarka, u\u017cywaj\u0105c mniej ni\u017c dwa tysi\u0105ce s\u0142\u00f3w, zdo\u0142a\u0142a w niebywa\u0142y spos\u00f3b ukaza\u0107 w tej kr\u00f3tkiej prozie piek\u0142o Zag\u0142ady. Z okazji osiemdziesi\u0105tej rocznicy powstania w getcie warszawskim publikujemy pierwsze polskie t\u0142umaczenie Szala<\/i> w przek\u0142adzie Agi Zano. W kolejnym, letnim numerze \u201eChiduszu\u201d zaprezentujemy Ros\u0119<\/i>, kolejne opowiadanie Ozick.<\/span><\/p>\n

Fragment opowiadania:<\/span><\/p>\n

Szal by\u0142 czarodziejski, bo karmi\u0142 niemowl\u0119 przez trzy dni i trzy noce. Magda nie umar\u0142a, cho\u0107 by\u0142a bardzo cicha. Jej oddech nabra\u0142 szczeg\u00f3lnego zapachu migda\u0142\u00f3w i cynamonu. Oczy mia\u0142a ca\u0142y czas otwarte, zapomnia\u0142a, jak si\u0119 mruga i \u015bpi. Rosa \u2013 a czasami te\u017c Stella \u2013 wpatrywa\u0142a si\u0119 w b\u0142\u0119kit jej spojrzenia. D\u017awiga\u0142y nog\u0119 za nog\u0105 i obserwowa\u0142y twarzyczk\u0119 Magdy. <\/i><\/p>\n

\u2013 Aryjka \u2013 odezwa\u0142a si\u0119 Stella g\u0142osem wyci\u0105gni\u0119tym jak ni\u0107. Rosa pomy\u015bla\u0142a, \u017ce dziewczyna wpatruje si\u0119 w dziecko jak m\u0142oda kanibalka. W uszach Rosy jej s\u0142owa zabrzmia\u0142y tak, jakby w rzeczywisto\u015bci Stella powiedzia\u0142a: \u201ePo\u017cryjmy j\u0105\u201d.<\/i><\/p>\n

SKRAWKI I SMAKI. ROZMOWA Z HANK\u0104 GRUPI\u0143SK\u0104<\/b><\/h4>\n

\u201eBieda \u017cydowska przed wojn\u0105 by\u0142a o wiele powszechniejsza ni\u017c \u017cydowskie bogactwo. Ksi\u0105\u017cki Joanny Olczak-Ronikier czy Jaros\u0142awa Kurskiego to historie prawdziwe, ale absolutnie elitarne\u201d. Paula Szewczyk rozmawia z Hank\u0105 Grupi\u0144sk\u0105 o jej Opowie\u015bciach \u017cydowskich<\/i>.<\/span><\/p>\n

Fragment rozmowy:<\/span><\/p>\n

Paula Szewczyk: <\/i><\/b>Opowie\u015bciami \u017cydowskimi<\/b> uda\u0142o ci si\u0119 na pocz\u0105tku lat dwutysi\u0119cznych zapisa\u0107 czasy sprzed wojny. Us\u0142ysze\u0107 g\u0142osy, kt\u00f3re dzi\u015b s\u0105 ju\u017c nie do us\u0142yszenia. Intuicyjnie czu\u0142a\u015b \u201eteraz albo nigdy\u201d?<\/i><\/b><\/p>\n

Hanka Grupi\u0144ska: My\u015bl\u0119, \u017ce i tak zrobi\u0142am to za p\u00f3\u017ano. Projekty historii m\u00f3wionej dotycz\u0105ce Zag\u0142ady czy tego, co przed ni\u0105, trzeba by\u0142o robi\u0107 pod koniec lat 90., kiedy sporo ludzi jeszcze \u017cy\u0142o, byli nie tak bardzo starzy i zm\u0119czeni \u017cyciem. Poczucie, \u017ce wszystko jest robione w pewnym sensie \u201eza p\u00f3\u017ano\u201d, mia\u0142am od pierwszej rozmowy z Markiem Edelmanem w 1985 roku, bo ju\u017c wtedy wielu z tych, kt\u00f3rzy przetrwali wojn\u0119, odesz\u0142o. Od tamtej pory \u015bciga\u0142am si\u0119 z czasem, wiedzia\u0142am, \u017ce to ostatnie momenty, by us\u0142ysze\u0107, zapisa\u0107. (\u2026) <\/i><\/p>\n

Okre\u015blenie \u201eopowie\u015bci\u201d nie jest tu przypadkowe?<\/i><\/b><\/p>\n

Mog\u0142am u\u017cy\u0107 s\u0142owa \u201ehistorie\u201d, ale brzmia\u0142o za sztywno. \u201eOpowie\u015bci\u201d maj\u0105 w sobie ciep\u0142o, s\u0105 bardziej indywidualne, s\u0105 tym, co i w jaki spos\u00f3b zapami\u0119tali rozm\u00f3wcy. Chcia\u0142am zapisa\u0107 maksimum ich pami\u0119tania. Nie idzie tu o prawd\u0119 historyczn\u0105, w\u0142a\u015bciwie nie idzie o \u017cadn\u0105 prawd\u0119, jedynie o zapisanie pami\u0119ci bohater\u00f3w swoich los\u00f3w.<\/i><\/p>\n

PAMI\u0118TASZ, \u017bE MUSIMY BY\u0106 ZAWSZE GOTOWI?<\/b><\/h4>\n

\u201eKiedy przyjechali\u015bmy do Szwecji, ludzie nie zdawali sobie sprawy, \u017ce wyrzucono nas z kraju, bo byli\u015bmy \u017bydami. Uwa\u017cali nas za uciekinier\u00f3w z systemu sowieckiego\u201d, opowiada Anna Grinzweig Jacobsson, autorka wydanej niedawno po polsku Ucieczki na Marstrand<\/i>. W listopadzie 1969 roku, maj\u0105c sze\u015b\u0107 lat, znalaz\u0142a si\u0119 w grupie \u017cydowskich uciekinier\u00f3w z Polski, kt\u00f3rzy na niewielkiej wyspie na zachodzie Szwecji przygotowywali si\u0119 do \u017cycia w nowym kraju.<\/span><\/p>\n

Fragment rozmowy<\/span>:<\/p>\n

Katarzyna Andersz: Piszesz, \u017ce tata opowiada\u0142 ci o swoich prze\u017cyciach wojennych podczas spacer\u00f3w, jeszcze jak mieszkali\u015bcie we Wroc\u0142awiu. Mia\u0142a\u015b wtedy mniej ni\u017c sze\u015b\u0107 lat. <\/i><\/b><\/p>\n

Anna Grinzweig Jacobsson: Dopiero p\u00f3\u017aniej zda\u0142am sobie spraw\u0119, \u017ce to nie jest norma, \u017ce dzieci s\u0105 \u015bwiadome takich rzeczy. O Zag\u0142adzie nie dowiedzia\u0142am si\u0119 podczas jednej, powa\u017cnej rozmowy z rodzicami <\/i>\u2013 <\/i>wiedzia\u0142am o niej, od kiedy tylko pami\u0119tam. Historie ojca by\u0142y dla mnie bardziej jak opowie\u015bci o przygodach, raczej si\u0119 nie ba\u0142am. Jednocze\u015bnie jednak ojciec by\u0142 zawsze powa\u017cny. <\/i>\u201e<\/i>Opowiadam ci o tym, bo musisz wiedzie\u0107, \u017ce kiedy\u015b co\u015b takiego mo\u017ce si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107\u201d, m\u00f3wi\u0142. <\/i><\/p>\n

Kiedy us\u0142ysza\u0142a\u015b, \u017ce wyje\u017cd\u017cacie, \u017ce \u017bydzi nie s\u0105 w Polsce mile widziani, po\u0142\u0105czy\u0142a\u015b to z ostrze\u017ceniami ojca? <\/i><\/b><\/p>\n

On mi nawet wtedy powiedzia\u0142: <\/i>\u201ePami\u0119tasz, co dzia\u0142o si\u0119, kiedy by\u0142em m\u0142ody? Pami\u0119tasz, jak m\u00f3wi\u0142em ci, \u017ce jeste\u015bmy \u017bydami i musimy by\u0107 zawsze gotowi? Teraz w\u0142a\u015bnie jest ten moment i musimy wyjecha\u0107<\/i>\u201d. Tak to opisa\u0142.<\/i><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

MY HOT RABBI, CZYLI RABINKA \u0141OBUZIARA<\/b><\/h4>\n

Rabbi Becky, znana na Instagramie jako My Hot Rabbi, w trakcie godzinnej rozmowy z Ann\u0105 Pamu\u0142\u0105 dosta\u0142a a\u017c 752 wiadomo\u015bci. Czasem wola\u0142aby \u2013 wyznaje \u2013 by byli to kandydaci na m\u0119\u017ca, ale to klienci i klientki. Najbogatsi \u017bydzi i \u017byd\u00f3wki Nowego Jorku, bankierzy i ekonomistki, aktorki i projektanci mody \u2013 wszyscy poszukuj\u0105cy nowoczesnej rabinki, kt\u00f3ra da im \u015blub, przygotuje ich dziecko do bat micwy, odm\u00f3wi kadysz nad grobem rodzic\u00f3w i nie sprawi, \u017ce b\u0119d\u0105 czuli si\u0119 \u017ale ze swoim przesadnie kapitalistycznym stylem \u017cycia. Tego poranka, gdy siada do rozmowy z \u201eChiduszem\u201d, rabinka jest jeszcze nieuczesana (zwykle w internecie prezentuje swoj\u0105 burz\u0119 kasztanowych w\u0142os\u00f3w w wersji ju\u017c ujarzmionej), ma na sobie bluz\u0119 za\u0142o\u017con\u0105 ty\u0142 na prz\u00f3d i popija kaw\u0119. Wywiad szybko przeradza si\u0119 w opowie\u015b\u0107, w kt\u00f3rej pytania zdaj\u0105 si\u0119 zb\u0119dne\u2026<\/span><\/p>\n

Fragment artyku\u0142u:<\/span><\/p>\n

Nazywam si\u0119 Rebecca Keren Eisenstadt, ale wszyscy m\u00f3wi\u0105 na mnie rabbi Becky. Jestem rozchwytywan\u0105 rabink\u0105 najbogatszych rodzin w Nowym Jorku, mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bcicieli Chrysler Building i Rockefeller Center. Moi klienci maj\u0105 nianie dla ps\u00f3w, gigantyczne wille. To fantastyczni ludzie z koneksjami. Najwi\u0119ksza bar micwa, jak\u0105 prowadzi\u0142am, mia\u0142a miejsce w Barclays Center. Ch\u0142opiec zosta\u0142 spuszczony na scen\u0119 po sznurze. Chyba si\u0119 posika\u0142. A wtedy za\u015bpiewa\u0142 dla niego Pitbull. Ja ich nie oceniam. To w\u0142a\u015bnie znaczy dla mnie by\u0107 nowoczesn\u0105 rabink\u0105. Jeste\u015b we wspania\u0142ym miejscu \u2013 m\u00f3wi\u0119 \u2013 ale dok\u0105d chcesz i\u015b\u0107 dalej jako \u017byd lub \u017byd\u00f3wka? Pozw\u00f3l mi i\u015b\u0107 tam razem z tob\u0105. Bycie rabink\u0105 oznacza wed\u0142ug mnie przekazywanie innym \u017cydowskiej kultury, tradycji, warto\u015bci, wyposa\u017cenie ich w poczucie sensu. Na tym polega tikun olam, naprawa \u015bwiata. Chc\u0119 pom\u00f3c wszystkim: tym, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 poj\u0119cia o swojej religii, osobom z do\u015bwiadczeniem bezdomno\u015bci, cz\u0142onkom i cz\u0142onkiniom spo\u0142eczno\u015bci LGBTQ+, kobietom. Razem uczynimy ten \u015bwiat lepszym. M\u00f3wi si\u0119 na mnie \u201eRabinka \u0141obuziara\u201d, a to dlatego, \u017ce trzymam si\u0119 tylko w\u0142asnych zasad. Pr\u0119dzej umr\u0119, ni\u017c dam si\u0119 zaszufladkowa\u0107. <\/i><\/p>\n

\n

\u017bYDOWSKA KSI\u0118\u017bNICZKA NA ZIARNKU GROCHU<\/b><\/h4>\n

Jak w ci\u0105gu jednego \u017cycia mo\u017cna by\u0107 jednocze\u015bnie wi\u0119\u017aniark\u0105 obozu, blindziar\u0105 na statku, dziennikark\u0105 tabloid\u00f3w i najwi\u0119kszym wrogiem scjentolog\u00f3w? Anna Pamu\u0142a opowiada histori\u0119 Paulette Cooper, kt\u00f3ra spisa\u0142a tysi\u0105ce ludzkich opowie\u015bci, a do tej pory nie pozna\u0142a tej najwa\u017cniejszej \u2013 dotycz\u0105cej jej polskich rodzic\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Fragment artyku\u0142u:<\/span><\/p>\n

Paulette Cooper wiele razy by\u0142a w niebezpiecze\u0144stwie. Pierwszy raz w czasie wojny \u2013 zaledwie kilka tygodni po urodzeniu. Cudem unikn\u0119\u0142a \u015bmierci, a potem, zdaje si\u0119, latami nie\u015bwiadomie poszukiwa\u0142a tego dawnego poczucia zagro\u017cenia, wik\u0142aj\u0105c si\u0119 w coraz to wi\u0119ksze k\u0142opoty. By\u0142a wi\u0119\u017aniark\u0105 obozu, blindziar\u0105 na statku, najwi\u0119kszym wrogiem scjentolog\u00f3w. Tak jakby odtwarza\u0142a ten sam scenariusz, szukaj\u0105c nowych kryj\u00f3wek i to\u017csamo\u015bci po to, by zdemaskowa\u0107 oszust\u00f3w. Swoim \u017cyciem mog\u0142aby obdarowa\u0107 niejedn\u0105 osob\u0119, chocia\u017c mo\u017ce nikt nie chcia\u0142by prze\u017cy\u0107 tego, co ona \u2013 no mo\u017ce opr\u00f3cz nowojorskich randek z Jerzym Kosi\u0144skim czy Ir\u0105 Levinem. Natrafi\u0142am na jej histori\u0119 przypadkiem \u2013 czytaj\u0105c o wielkiej \u015bciemie L. Rona Hubbarda, za\u0142o\u017cyciela scjentologii, opisanej przez Lawrence\u2019a Wrighta, ameryka\u0144skiego reportera wielokrotnie wyr\u00f3\u017cnionego Nagrod\u0105 Pulitzera. Cooper us\u0142ysza\u0142a o scjentologii w latach siedemdziesi\u0105tych, gdy jej kolega ze studi\u00f3w wspomnia\u0142, \u017ce sta\u0142 si\u0119 adeptem nowej religii i odkry\u0142, \u017ce jest Jezusem. Jako pierwsza dziennikarka odwa\u017cy\u0142a si\u0119 przenikn\u0105\u0107 do organizacji. By\u0142a przera\u017cona tym, co odkry\u0142a. Wszystko opisa\u0142a w ksi\u0105\u017cce <\/i>Scandal of Scientology, wydanej w 1971 roku. Wytoczono jej za t\u0119 publikacj\u0119 19 proces\u00f3w. Jej \u017cycie na wiele lat sta\u0142o si\u0119 koszmarem: by\u0142a \u015bledzona, kto\u015b podszywaj\u0105cy si\u0119 pod kuriera z kwiatami pr\u00f3bowa\u0142 j\u0105 zastrzeli\u0107, a kiedy po zamachu na jej \u017cycie przeprowadzi\u0142a si\u0119 do budynku z portierem, jej trzystu s\u0105siad\u00f3w dosta\u0142o listy z ostrze\u017ceniem, \u017ce jest prostytutk\u0105 cierpi\u0105c\u0105 na choroby weneryczne i \u017ce molestuje dzieci. Sze\u015b\u0107 lat po publikacji ksi\u0105\u017cki ton\u0119\u0142a w d\u0142ugach, cierpia\u0142a na g\u0142\u0119bok\u0105 depresj\u0119 i wa\u017cy\u0142a mniej ni\u017c czterdzie\u015bci kilogram\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 oskar\u017cy\u0142 j\u0105 wtedy o wysy\u0142anie gr\u00f3\u017ab zamach\u00f3w bombowych i przedstawi\u0142 s\u0105dowi pogr\u00f3\u017cki z jej odciskami palc\u00f3w.<\/i><\/p>\n

\u201eTU NIE JEST POLSKA\u201d? JU\u017b NIE<\/b><\/h4>\n

Konstanty Gebert szczeg\u00f3\u0142owo wyja\u015bnia, dlaczego Izraelczycy wyszli ostatnio na ulice.<\/span><\/p>\n

Fragment artyku\u0142u:<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b minister bezpiecze\u0144stwa narodowego, uprzednio karany za propagowanie rasizmu i pod\u017ceganie do terroryzmu, uwa\u017cany jest przez podleg\u0142\u0105 mu policj\u0119 za zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa narodowego. Minister finans\u00f3w zagrozi\u0142, \u017ce odm\u00f3wi finansowania ministerstwa obrony, je\u015bli jego polityczne \u017c\u0105dania nie zostan\u0105 spe\u0142nione. Minister spraw zagranicznych powiedzia\u0142 mu za\u015b, \u017ceby przekaza\u0142 prezesowi Banku Narodowego, by nie podnosi\u0142 st\u00f3p procentowych, cho\u0107 narodowa waluta w ci\u0105gu miesi\u0105ca straci\u0142a 10% swej warto\u015bci w stosunku do dolara \u2013 bo jeszcze sobie za granic\u0105 pomy\u015bl\u0105, \u017ce co\u015b jest nie tak.<\/i><\/p>\n

STANIS\u0141AW KRAJEWSKI: \u201e\u017bYDZI S\u0104 JAK WSZYSCY?\u201d \u2013 \u017bYDOWSKA KONTRKULTURA<\/b><\/h4>\n

Tytu\u0142 cyklu felieton\u00f3w prof. Stanis\u0142awa Krajewskiego nawi\u0105zuje do znanego, zastanawiaj\u0105cego powiedzonka: \u017bydzi s\u0105 jak wszyscy \u2013 tylko bardziej. <\/span><\/p>\n

Fragment artyku\u0142u:<\/span><\/p>\n

Chc\u0119 pisa\u0107 w spos\u00f3b po pierwsze bardzo osobisty, a po drugie \u2013 nie trac\u0105c styczno\u015bci z istotnymi problemami wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. Poniewa\u017c m\u0142odo\u015b\u0107 mam ju\u017c daleko za sob\u0105, niekt\u00f3re ilustracje owych problem\u00f3w b\u0119d\u0105 nawi\u0105zywa\u0142y do minionych dziesi\u0119cioleci. Nie powinno to przeszkadza\u0107 m\u0142odszym czytelnikom, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 obecnych wyzwa\u0144 ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142a w czasach dawniejszych. B\u0119d\u0119 te\u017c nawi\u0105zywa\u0107 do mojego \u017cycia. W tym sensie to b\u0119d\u0105 felietony. W tym inauguracyjnym rozwa\u017caniu opowiadam o \u017cydowskiej kontrkulturze<\/i>.<\/p>\n

\u201e\u017bYDOWSKA DUSZA\u201d WE WROC\u0141AWSKIEJ SYNAGODZE<\/b><\/h4>\n

Na nowej wystawie sta\u0142ej w synagodze Pod Bia\u0142ym Bocianem po raz pierwszy zaprezentowano zbiory ze skarbca Gminy Wyznaniowej \u017bydowskiej we Wroc\u0142awiu. Dot\u0105d skarbiec stanowi\u0142 zagadk\u0119 nawet dla badaczy i cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. R\u0105bka tajemnicy uchyla Micha\u0142 Bojanowski. <\/span><\/p>\n

Fragment artyku\u0142u: <\/span><\/p>\n

W listopadzie 2022 roku, po roku intensywnej pracy, w synagodze Pod Bia\u0142ym Bocianem otwarto wystaw\u0119 \u201e\u017bydowska dusza. Skarby Gminy Wyznaniowej Z\u0307ydowskiej we Wroc\u0142awiu\u201d, b\u0119d\u0105c\u0105 efektem wsp\u00f3\u0142pracy gminy z Muzeum Narodowym we Wroc\u0142awiu. Sprawa nie by\u0142a \u0142atwa, poniewa\u017c przed zaprezentowaniem zbior\u00f3w nale\u017ca\u0142o je dok\u0142adnie zinwentaryzowa\u0107, zbada\u0107 i \u2013 przede wszystkim \u2013 podda\u0107 konserwacji. Listopadowy wernisa\u017c uwie\u0144czy\u0142 tak naprawd\u0119 dopiero pierwszy etap projektu, kontynuowanego r\u00f3wnie\u017c w tym roku. Na ekspozycji uda\u0142o si\u0119 zaprezentowa\u0107 oko\u0142o trzydzie\u015bci spo\u015br\u00f3d blisko stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu judaik\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w skarbcu gminy \u2013 nie licz\u0105c ksi\u0119gozbioru oraz niezwykle cennej kolekcji czterdziestu \u017cydowskich <\/i>manuskrypt\u00f3w i inkunabu\u0142\u00f3w, zgromadzonych przez w\u0142oskiego bibliofila Leona Vita <\/i>Saravala, kt\u00f3r\u0105 gmina \u2013 z uwagi na bezcenn\u0105 warto\u015b\u0107 tego zabytku \u2013 tymczasowo zdeponowa\u0142a we wroc\u0142awskiej Bibliotece Uniwersyteckiej.<\/i><\/p>\n

JAK POKOCHA\u0141AM POLSK\u0104 POLITYK\u0118 HISTORYCZN\u0104 #1<\/b><\/h4>\n

O meandrach polskiej (prawicowej) polityki historycznej pisze Katarzyna Markusz.<\/span><\/p>\n

Fragment artyku\u0142u: <\/span><\/p>\n

Muzeum w Treblince da\u0142o projektowi znacz\u0105cy tytu\u0142 \u201eTreblinka: Us\u0142ysz nas\u201d, nawi\u0105zuj\u0105c tym samym do jednej z najwa\u017cniejszych chrze\u015bcija\u0144skich modlitw \u2013 <\/i>Kyrie eleison, w kt\u00f3rej wierni b\u0142agaj\u0105 \u201eChryste, us\u0142ysz nas. Chryste, wys\u0142uchaj nas\u2026\u201d. (\u2026) \u201eG\u0142\u00f3wnym za\u0142o\u017ceniem tego przedsi\u0119wzi\u0119cia jest przygotowanie odpowiedniego przekazu, kt\u00f3ry u\u0142atwi upowszechnianie wiedzy o tych zdarzeniach i dramatycznych losach ofiar (\u2026)\u201d \u2013 informuje muzeum, nie podaj\u0105c jednak, kim te ofiary by\u0142y. Tego nie dowiemy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z przygotowanego w ramach projektu filmu <\/i>Treblinka \u2013 Death Camp, kt\u00f3ry b\u0119dzie wy\u015bwietlany zwiedzaj\u0105cym. Trwa on siedem minut, w trakcie kt\u00f3rych narrator opisuje przybycie wi\u0119\u017ani\u00f3w do obozu i selekcj\u0119 na rampie. M\u00f3wi o Ukrai\u0144cach oraz Niemcach \u2013 s\u0142yszymy wyra\u017anie rozkazy wydawane po niemiecku. W trakcie ca\u0142ej projekcji ani razu nie pada s\u0142owo \u201e\u017bydzi\u201d. Najwyra\u017aniej nie by\u0142o potrzebne, bo gdy przys\u0142uchamy si\u0119 nagranym g\u0142osom ofiar, oka\u017ce si\u0119, \u017ce pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 one j\u0119zykiem polskim. Jasnym staje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce w obozie zag\u0142ady w Treblince gin\u0119li g\u0142\u00f3wnie Polacy. <\/i><\/p>\n

MODELKI MI\u0118DZY MACEWAMI<\/b><\/h4>\n

O fenomenie rozbieranych sesji na cmentarzach \u017cydowskich pisze Krzysztof Bielawski.<\/span><\/p>\n

Fragment artyku\u0142u:  <\/span><\/p>\n

W Sopocie fotografowano modelk\u0119 ucharakteryzowan\u0105 na zjaw\u0119. Bardziej drastyczne zdj\u0119cia powsta\u0142y na cmentarzu \u017cydowskim w Katowicach. Pomys\u0142owy \u201eartysta\u201d w\u015br\u00f3d porastaj\u0105cego groby bluszczu po\u0142o\u017cy\u0142 dziewczyn\u0119 udaj\u0105c\u0105 kobiet\u0119 podczas porodu, z roz\u0142o\u017conymi nogami, posmarowanymi p\u0142ynem imituj\u0105cym krew. Prawdopodobnie z cmentarza we Wroc\u0142awiu pochodzi zdj\u0119cie tul\u0105cej si\u0119 do nagrobka brunetki, odzianej jedynie w stringi oraz wysokie czarne buty. Wiosn\u0105 2011 roku dw\u00f3ch turyst\u00f3w zwiedzaj\u0105cych cmentarz w \u0141odzi ze zdziwieniem ujrza\u0142o p\u00f3\u0142nag\u0105 modelk\u0119, pozuj\u0105c\u0105 do zdj\u0119\u0107 w pobli\u017cu mauzoleum Izraela Pozna\u0144skiego. Gdy fotograf zobaczy\u0142 turyst\u00f3w, szybko zarzuci\u0142 dziewczynie koszul\u0119 na ramiona i razem uciekli mi\u0119dzy groby. <\/i><\/p>\n

ZWYK\u0141E \u017bYCIE W IZRAELU. PLONY P\u00d3L I \u0141\u0104K W MOJEJ KUCHNI<\/b><\/h4>\n

W Izraelu znik\u0142y ju\u017c \u0142\u0105ki dzikich cyklamen\u00f3w w odcieniach r\u00f3\u017cu, wielobarwnych anemon\u00f3w, fioletowych \u0142ubin\u00f3w i czerwonych mak\u00f3w<\/i> \u2013 pisze Anna Knafo w nowym cyklu artyku\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych \u017cyciu w Izraelu. \u2013 Obecnie na zboczach wzg\u00f3rz i w dolinach dominuje \u017c\u00f3\u0142ty kolor dzikiego rzepaku, gorczycy, nagietk\u00f3w, z\u0142ocieni oraz uwielbianej przez wszystkich koniczyny sze\u015bciolistnej o kwaskowatych, jadalnych \u0142odygach. Chcia\u0142abym podzieli\u0107 si\u0119 z wami dwoma przepisami, aby\u015bcie mogli przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Izraela i skosztowa\u0107 ze mn\u0105 popularnych lokalnych potraw, pojawiaj\u0105cych si\u0119 na sto\u0142ach zar\u00f3wno kuchni arabskiej, jak i \u017cydowskiej<\/i>.<\/p>\n

CHAIM GRADE: AGUNA <\/b><\/h4>\n

KULMINACYJNE ODCINKI WYBITNEJ POWIE\u015aCI CHAIMA GRADEGO <\/b><\/h4>\n

Od \u201eChiduszu\u201d 10\/2021 publikujemy w odcinkach pierwszy polski przek\u0142ad Aguny<\/i> Chaima Gradego w t\u0142umaczeniu Magdaleny W\u00f3jcik. Grade uznawany by\u0142 przez \u015brodowisko jidyszystyczne \u2013 obok Baszewisa Singera \u2013 za najpowa\u017cniejszego kandydata do Nagrody Nobla z literatury \u017cydowskiej. W tym numerze powoli \u017cegnamy si\u0119 ze \u015bwiatem przedwojennego \u017cydowskiego Wilna, w kt\u00f3rym chasydzi nie s\u0105 mile widziani, a rabini wzbudzaj\u0105 szacunek nawet w\u015br\u00f3d by\u0142ych rewolucjonist\u00f3w. W kulminacyjnych odcinkach tytu\u0142owa aguna stanie oko w oko ze swoim prze\u015bladowc\u0105, zakochanym w niej Mojszke Cyrulnikiem. <\/span><\/p>\n

Fragment powie\u015bci:<\/span><\/p>\n

Mojszke Cyrulnik sta\u0142 w drzwiach. Mia\u0142 na sobie czarny kapelusz z nieco wywini\u0119tym rondem i dopasowany, czarny p\u0142aszcz. Z kieszeni na jego piersi wystawa\u0142a bia\u0142a chustka. Jedwabny szalik, kt\u00f3ry mia\u0142 na szyi, tak\u017ce by\u0142 \u015bnie\u017cnobia\u0142y i powiewa\u0142 malowniczo przy ka\u017cdym ruchu. W jednej r\u0119ce Moric trzyma\u0142 lask\u0119 z ko\u015bcianym uchwytem, a w drugiej par\u0119 sk\u00f3rzanych r\u0119kawiczek. Spojrza\u0142 ponuro na Merl, kt\u00f3ra nadal sta\u0142a przy oknie, po czym podszed\u0142 do niej miarowym krokiem i szepn\u0105\u0142 jej do ucha:<\/i><\/p>\n

\u2013 Zaprosi\u0142a\u015b mnie tu, \u017ceby mi przywali\u0107 \u017celazkiem?<\/i><\/p>\n

Merl odwr\u00f3ci\u0142a gwa\u0142townie g\u0142ow\u0119. Moric przygl\u0105da\u0142 si\u0119 jej podejrzliwie, jak przest\u0119pca, kt\u00f3ry pok\u0142\u00f3ci\u0142 si\u0119 ze wsp\u00f3lnikiem, a teraz patrzy mu na palce, czy aby tamten nie si\u0119gnie po n\u00f3\u017c.<\/i><\/p>\n

\u2013 Je\u015bli mnie nie obrazisz, to nie podnios\u0119 \u017celazka \u2013 odpar\u0142a.<\/i><\/p>\n

Mojszke spojrza\u0142 na ni\u0105 jednym okiem, a drugie jakby zasz\u0142o mu bielmem. <\/i><\/p>\n

CMENTARZ \u017bYDOWSKI W JELENIEJ G\u00d3RZE I HISTORIE Z NAGROBK\u00d3W<\/b><\/h4>\n

Genealo\u017cka Marta Ma\u0107kowiak odkrywa przedwojenn\u0105 \u017cydowsk\u0105 histori\u0119 Jeleniej G\u00f3ry na podstawie macew zachowanych na tamtejszym cmentarzu \u017cydowskim. W pierwszym artykule opowiada o Rosel (Rosalie) Aptekmann:<\/p>\n

Wed\u0142ug aktu zgonu Leo i Rosalie mieszkali w\u00f3wczas w mieszkaniu przy Hermann<\/i> G\u00f6ringstrasse 43 (przed 1933 rokiem Warmbrunnerstrasse, dzi\u015b Wolno\u015bci), 600 metr\u00f3w od szpitala. Wcze\u015bniej mieszkali przy tej samej ulicy w budynku pod numerem 32, kt\u00f3ry do dzi\u015b przyci\u0105ga uwag\u0119 ozdobnymi gwiazdami Dawida na drewnianej werandzie. Dzi\u015b opr\u00f3cz mieszka\u0144 znajduje si\u0119 tam sklep i Ko\u015bci\u00f3\u0142 Zielono\u015bwi\u0105tkowy.<\/i><\/p>\n

SIEDEM ESEJ\u00d3W JUDITH PLASKOW<\/b><\/h4>\n

Kontynuujemy niesamowit\u0105 podr\u00f3\u017c w g\u0142\u0105b feministycznej krytyki judaizmu. W tym numerze publikujemy a\u017c siedem kr\u00f3tkich artyku\u0142\u00f3w Judith Plaskow: \u017bydowski antypoganizm<\/i> (o \u017cydowskim postrzeganiu pogan), Niewygodne pytania<\/i> (o Megilat Ester i trudnych fragmentach Tory), B\u00f3g. Kilka pyta\u0144 natury feministycznej<\/i> (o j\u0119zyku, jakim opisujemy Boga), \u201eNie na niebie ono\u201d<\/i> (o problemach z autorytetami), Wi\u0119cej ni\u017c r\u00f3wno\u015b\u0107 <\/i>(o d\u0105\u017ceniu do prawdziwej r\u00f3wno\u015bci), Niejednoznaczno\u015b\u0107 Boga<\/i> (o pomijaniu pewnych aspekt\u00f3w Boga) i Co zrobi\u0107 z hierarchi\u0105?<\/i> (o krytyce hierarchii). <\/span><\/p>\n

SZORTY, CZYLI KR\u00d3TKO NA R\u00d3\u017bNE TEMATY<\/b><\/h4>\n

W kr\u00f3tkich artyku\u0142ach piszemy m.in. o pi\u0119ciu \u017cydowskich serialach, kt\u00f3re powinni\u015bcie zobaczy\u0107, raporcie \u201eNIGDY WI\u0118CEJ\u201d o nienawi\u015bci w Mediach Narodowych, o Einsteinie w Izraelu, o \u017cydowskiej k\u0142\u00f3tni wok\u00f3\u0142 banalno\u015bci z\u0142a, nowych odkryciach i upami\u0119tnieniach na cmentarzach \u017cydowskich.<\/span><\/p>\n

\n

ZAPRASZAMY DO LEKTURY<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

\u201eChidusz\u201d dost\u0119pny jest w wybranych Empikach na terenie ca\u0142ego kraju oraz w prenumeracie. Roczna prenumerata krajowa 90 z\u0142 (list ekonomiczny), roczna prenumerata elektroniczna za 50 z\u0142. Zam\u00f3wienia: chidusz.com\/prenumerata<\/a>. Wydanie elektroniczne mo\u017cna znale\u017a\u0107 na publio.pl<\/a>. Przyjemnej lektury!<\/em><\/span><\/p>\n

\"wroclawski-instytut-kultury\"Partnerem wydawniczym tego numeru \u201eChiduszu\u201d jest Wroc\u0142awski Instytut Kultury w ramach Wroc\u0142awskiego Programu Wydawniczego. \"wroclawski-program-wydawniczy\"<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

polecane <\/span> wszystkie numery Chiduszu<\/a> \/ Chidusz 95 \u2013 1\/2023<\/a><\/em><\/span><\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fragment ok\u0142adki \u201eChiduszu” 1\/2023 \/ Autorka: Katarzyna Modzelewska Wiosenny \u201eChidusz\u201d 1\/2023 REDAKCJA WIOSENNY NUMER KWARTALNIKA \u201eCHIDUSZ\u201d TO A\u017b 144 STRONY ROZM\u00d3W, ESEJ\u00d3W I LITERACKICH PREMIER. Z OKAZJI 80. ROCZNICY POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM PUBLIKUJEMY PO RAZ PIERWSZY PO POLSKU OPOWIADANIE SZAL WYBITNEJ AMERYKA\u0143SKIEJ PISARKI CYNTHII OZICK. W 55. ROCZNIC\u0118 MARCA \u201868 O EMIGRACJI DO SZWECJI OPOWIADA ANNA […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104165"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=104165"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104372,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104165\/revisions\/104372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=104165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=104165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=104165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}