{"id":104333,"date":"2023-05-15T17:09:58","date_gmt":"2023-05-15T15:09:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=104333"},"modified":"2023-05-15T07:54:29","modified_gmt":"2023-05-15T05:54:29","slug":"23-09-85","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=104333","title":{"rendered":"Dr hab. P. Pleskot: Grzegorz Przemyk sta\u0142 si\u0119 symbolem bestialstwa aparatu w\u0142adzy PRL"},"content":{"rendered":"

Dr hab. Patryk Pleskot. Fot. PAP\/T. Gzell<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Dr hab. P. Pleskot: Grzegorz Przemyk sta\u0142 si\u0119 symbolem bestialstwa aparatu w\u0142adzy PRL<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Anna Kruszy\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

.
\n.
\nGrzegorz Przemyk. \u0179r\u00f3d\u0142o: MHP<\/em><\/span><\/p>\n

\n.
\n40 lat temu, 14 maja 1983 r., zmar\u0142 Grzegorz Przemyk, maturzysta dwa dni wcze\u015bniej skatowany w komisariacie MO przy Jezuickiej na warszawskiej Star\u00f3wce. Bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za jego \u015bmier\u0107 ponosi grupa milicjant\u00f3w. Bezkarno\u015b\u0107 zapewni\u0142a im junta stanu wojennego, kt\u00f3ra bezwzgl\u0119dnie rozegra\u0142a t\u0119 tragedi\u0119.<\/strong><\/span><\/p>\n

.<\/p>\n

\n

Grzegorz Przemyk sta\u0142 si\u0119 symbolem bestialstwa aparatu w\u0142adzy PRL. Jego sprawa jest jednak wyrzutem sumienia III RP, poniewa\u017c nie uda\u0142o si\u0119 jej do ko\u0144ca wyja\u015bni\u0107 i sprawiedliwie skaza\u0107 wszystkich sprawc\u00f3w \u2013 m\u00f3wi PAP dr hab. Patryk Pleskot, naczelnik Oddzia\u0142owego Biura Bada\u0144 Historycznych IPN w Warszawie.<\/strong><\/p>\n

\n

Polska Agencja Prasowa: Czy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce na Grzegorza Przemyka patrzymy w du\u017cej mierze przez pryzmat pewnej legendy?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. Patryk Pleskot: <\/strong>To zale\u017cy od tego, co rozumiemy pod okre\u015bleniem \u201elegenda\u201d. To, \u017ce Grzegorz Przemyk zosta\u0142 zakatowany na komisariacie MO przy ul. Jezuickiej przez zomowc\u00f3w, jest przecie\u017c faktem. Faktem jest tak\u017ce to, \u017ce w jego pogrzebie uczestniczy\u0142y tysi\u0105ce ludzi, kt\u00f3rzy w niemym pochodzie wznosili r\u0119ce w ge\u015bcie Solidarno\u015bci. To, \u017ce o tej sprawie m\u00f3wiono w ca\u0142ej Polsce i \u017ce w\u0142adze rozpocz\u0119\u0142y kampani\u0119 dezinformacyjn\u0105 \u2013 zupe\u0142nie zreszt\u0105 nieudan\u0105, zako\u0144czon\u0105 groteskowym procesem sanitariuszy \u2013 to tak\u017ce s\u0105 fakty.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli do legendy mo\u017cemy zaliczy\u0107 nag\u0142o\u015bnienie i znajomo\u015b\u0107 tej sprawy, to tak \u2013 na Przemyka patrzymy przez legend\u0119. Jego sprawa zosta\u0142a bardzo nag\u0142o\u015bniona i to wbrew pierwotnej woli w\u0142adz komunistycznych. Dobrze si\u0119 jednak sta\u0142o, poniewa\u017c dzi\u0119ki temu poznali\u015bmy kolejny akt bestialstwa ze strony aparatu represji PRL.<\/span><\/p>\n

Legenda mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wi\u0105za\u0107 z mitem wok\u00f3\u0142 danej sprawy. W przypadku morderstwa Przemyka mamy do czynienia z pewn\u0105 mitologi\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna dostrzec w interpretacji wydarze\u0144 z 12 maja 1983 r., m\u00f3wi\u0105cej o tym, \u017ce by\u0142o to morderstwo zaplanowane, zlecone z g\u00f3ry.<\/span><\/p>\n

PAP: A nie by\u0142o?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. P. Pleskot: <\/strong>Uwa\u017cam, \u017ce mimo wszystko nie by\u0142o, poniewa\u017c do pewnego stopnia by\u0142o to morderstwo przypadkowe. To, \u017ce Przemyk po maturze zosta\u0142 zakatowany w komisariacie na \u015bmier\u0107, by\u0142o efektem \u015blepego bestialstwa i okrucie\u0144stwa zomowc\u00f3w, kt\u00f3rzy tam wtedy przebywali. To nie by\u0142a przygotowana z g\u00f3ry akcja, kt\u00f3ra mia\u0142aby jaki\u015b g\u0142\u0119bszy motyw.<\/span><\/p>\n

Nie zmienia to jednak tego, \u017ce wci\u0105\u017c mamy do czynienia z morderstwem. I by\u0142o ono morderstwem politycznym \u2013 chocia\u017cby dlatego, \u017ce od razu zosta\u0142o upolitycznione. No i dotyczy\u0142o przecie\u017c ch\u0142opaka, kt\u00f3ry by\u0142 kontestatorem \u00f3wczesnego systemu.<\/span><\/p>\n

PAP: Tak\u017ce matka Przemyka, czyli poetka i dzia\u0142aczka opozycyjna Barbara Sadowska, nie by\u0142a dla komunistycznych w\u0142adz osob\u0105 anonimow\u0105\u2026<\/strong><\/p>\n

\n

Jest przy tym mo\u017cliwe, \u017ce w\u0142a\u015bnie owa przypadkowo\u015b\u0107 po\u0142\u0105czona z bezmy\u015blnym okrucie\u0144stwem morderc\u00f3w tak poruszy\u0142a spo\u0142ecze\u0144stwo. Pokazywa\u0142o to bowiem, \u017ce ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 si\u0119 sta\u0107 ofiar\u0105 systemu.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dr hab. P. Pleskot:<\/strong> Zreszt\u0105 w przestrzeni publicznej pojawia\u0142y si\u0119 g\u0142osy, \u017ce morderstwo z premedytacj\u0105 jej syna by\u0142o wcze\u015bniej zam\u00f3wione i mia\u0142o w\u0142a\u015bnie uderzy\u0107 przede wszystkim w Sadowsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Jednak prawdopodobnie bij\u0105cy Przemyka zomowcy nie zdawali sobie sprawy, \u017ce zatrzymuj\u0105, bij\u0105 i morduj\u0105 syna poetki, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a w opozycji. My\u015bl\u0119, \u017ce takie za\u0142o\u017cenie by\u0142oby nadinterpretacj\u0105, cho\u0107 ca\u0142kowicie takiej mo\u017cliwo\u015bci nie mo\u017cna wykluczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Jest przy tym mo\u017cliwe, \u017ce w\u0142a\u015bnie owa przypadkowo\u015b\u0107 po\u0142\u0105czona z bezmy\u015blnym okrucie\u0144stwem morderc\u00f3w tak poruszy\u0142a spo\u0142ecze\u0144stwo. Pokazywa\u0142o to bowiem, \u017ce ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 si\u0119 sta\u0107 ofiar\u0105 systemu.<\/span><\/p>\n

PAP: Dlaczego zatem, skoro nie by\u0142o to zamierzone dzia\u0142anie funkcjonariuszy, w\u0142adze uruchomi\u0142y swoj\u0105 machin\u0119 propagandow\u0105?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. P. Pleskot: <\/strong>Sprawa zakatowania Przemyka by\u0142a o tyle wyj\u0105tkowa, \u017ce by\u0142 naoczny \u015bwiadek tej sytuacji, czyli kolega Przemyka, kt\u00f3ry wraz z nim zosta\u0142 w\u00f3wczas zatrzymany. Widzia\u0142, co sta\u0142o si\u0119 w tym komisariacie, i to nag\u0142o\u015bni\u0142. By\u0142 za to zreszt\u0105 p\u00f3\u017aniej represjonowany. Co wi\u0119cej \u2013 Przemyk nie zmar\u0142 od razu. Trafi\u0142 na pogotowie, zosta\u0142 odes\u0142any, potem trafi\u0142 do szpitala, gdzie przeszed\u0142 operacj\u0119. R\u00f3wnie\u017c i tam lekarze zobaczyli, w jakim stanie by\u0142 ch\u0142opak. Sprawy nie uda\u0142o si\u0119 przemilcze\u0107.<\/span><\/p>\n

Ponadto Barbara Sadowska wraz z synem nale\u017celi do \u015brodowiska warszawskiej opozycji. Poetka od razu nag\u0142o\u015bni\u0142a t\u0119 spraw\u0119. Musimy te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce Liceum im. Andrzeja Frycza-Modrzewskiego, do kt\u00f3rego Przemyk ucz\u0119szcza\u0142, by\u0142o specyficzne, poniewa\u017c prowadzono w nim liczne dzia\u0142ania opozycyjne. Przemyk sta\u0142 si\u0119 zatem pewnego rodzaju symbolem, a dzi\u0119ki temu jego sprawa mog\u0142a przej\u015b\u0107 do \u00f3wczesnej opinii publicznej.<\/span><\/p>\n

PAP: Przemyk by\u0142 tak\u017ce ofiar\u0105 stanu wojennego\u2026<\/strong><\/p>\n

\n

W dobie stanu wojennego przeci\u0119tny Polak odczuwa\u0142 istnienie du\u017cej przepa\u015bci mi\u0119dzy nim a systemem, co wcze\u015bniej nie zawsze si\u0119 zdarza\u0142o. Wobec tego ka\u017cdy przypadek, kt\u00f3ry by potwierdza\u0142 to, \u017ce w\u0142adza jest represyjna, okrutna i bestialska, trafia\u0142 na podatny grunt spo\u0142eczny i si\u0142\u0105 rzeczy takie sprawy mia\u0142y naturaln\u0105 przestrze\u0144 do nag\u0142a\u015bniania.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dr hab. P. Pleskot: <\/strong>Mamy inne przyk\u0142ady mord\u00f3w politycznych z tego okresu, a ka\u017cdy taki przypadek by\u0142 nag\u0142a\u015bniany g\u0142\u00f3wnie przez \u015brodowiska niezale\u017cne, zw\u0142aszcza je\u015bli m\u00f3wimy o m\u0142odym cz\u0142owieku. Tak by\u0142o chocia\u017cby w sprawach Emila Barcha\u0144skiego czy Piotra Majchrzaka z 1982 r. P\u00f3\u017aniej by\u0142a sprawa ks. Jerzego Popie\u0142uszki, cho\u0107 to by\u0142o ju\u017c klasyczne morderstwo polityczne z premedytacj\u0105.<\/span><\/p>\n

W dobie stanu wojennego przeci\u0119tny Polak odczuwa\u0142 istnienie du\u017cej przepa\u015bci mi\u0119dzy nim a systemem, co wcze\u015bniej nie zawsze si\u0119 zdarza\u0142o. Wobec tego ka\u017cdy przypadek, kt\u00f3ry by potwierdza\u0142 to, \u017ce w\u0142adza jest represyjna, okrutna i bestialska, trafia\u0142 na podatny grunt spo\u0142eczny i si\u0142\u0105 rzeczy takie sprawy mia\u0142y naturaln\u0105 przestrze\u0144 do nag\u0142a\u015bniania.<\/span><\/p>\n

Mimo wszystko sprawa Przemyka by\u0142a wyj\u0105tkowa. Popatrzmy na absurdalne i bezczelne dzia\u0142ania MSW, z czasem te\u017c prokuratury, a tak\u017ce machiny propagandowej uosabianej przez rzecznika rz\u0105du Jerzego Urbana, kt\u00f3ry po prostu k\u0142ama\u0142 w \u017cywe oczy i oskar\u017ca\u0142 niewinnych ludzi o t\u0119 zbrodni\u0119. W\u0142adze \u2013 przeciwnie do zamierzonego celu \u2013 same to wszystko jeszcze bardziej nakr\u0119ca\u0142y.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy wiemy, co tak naprawd\u0119 wydarzy\u0142o si\u0119 12 maja 1983 r. w komisariacie przy ul. Jezuickiej?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. P. Pleskot: <\/strong>Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce znamy personalia zomowc\u00f3w, kt\u00f3rzy bili Przemyka, nie do ko\u0144ca mamy jednak rozpoznany sk\u0142ad personalny milicjant\u00f3w i zomowc\u00f3w, kt\u00f3rzy uczestniczyli w ca\u0142ej tej scenie. Zatem sam proces decyzyjny dotycz\u0105cy bicia nie jest jeszcze do ko\u0144ca jasny, wci\u0105\u017c s\u0105 didaskalia, kt\u00f3rych nie potrafimy odtworzy\u0107.<\/span><\/p>\n

W poznaniu tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w nie pomaga fakt, \u017ce wpierw post\u0119powanie karne by\u0142o gmatwane i mataczone, a po 1989 r. przez tyle lat procesy sprawc\u00f3w pobicia Przemyka by\u0142y odraczane, rewidowane. Przypomnijmy, \u017ce jeszcze w latach osiemdziesi\u0105tych zostali skazani dwaj sanitariusze oraz lekarka, kt\u00f3ra Przemyka nawet nie widzia\u0142a na oczy.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce sprawcy pobicia Przemyka i ich bezpo\u015bredni prze\u0142o\u017ceni przeszli przez t\u0119 ca\u0142\u0105 spraw\u0119 such\u0105 nog\u0105. Jest to zatem pewien wyrzut sumienia III Rzeczypospolitej, \u017ce nie mogli\u015bmy \u2013 nawet sporo wiedz\u0105c \u2013 da\u0107 sprawiedliwo\u015bci zado\u015b\u0107 i skaza\u0107 w spos\u00f3b adekwatny do czynu sprawc\u00f3w tej zbrodni.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy kiedy\u015b mo\u017ce jeszcze nast\u0105pi\u0107 prze\u0142om odno\u015bnie do tego, co wydarzy\u0142o si\u0119 w komisariacie?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. P. Pleskot: <\/strong>Tego bym si\u0119 nie spodziewa\u0142, zw\u0142aszcza \u017ce stosunkowo du\u017co ju\u017c wiemy. Jednak bardzo u\u017cyteczne by\u0142oby, aby wyklarowa\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3\u0142y tego zdarzenia, aby\u015bmy sekunda po sekundzie poznali to, co si\u0119 w\u00f3wczas sta\u0142o. Obawiam si\u0119 jednak, \u017ce na to jest ju\u017c za p\u00f3\u017ano.<\/span><\/p>\n

PAP: Jak posta\u0107 Grzegorza Przemyka rezonuje w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. P. Pleskot:<\/strong> Mamy \u015bwietne publikacje naukowe oraz popularne, na czele z nagrodzonym reporta\u017cem historycznym Cezarego \u0141azarewicza \u201e\u017beby nie by\u0142o \u015blad\u00f3w\u201d. Powsta\u0142 tak\u017ce film pod tym samym tytu\u0142em w re\u017cyserii Jana P. Matuszy\u0144skiego. Sprawa Przemyka zaistnia\u0142a zatem w kulturze, \u015bwiecie medi\u00f3w. Wydaje mi si\u0119 zatem, \u017ce Polacy mniej lub wi\u0119cej orientuj\u0105 si\u0119, kim by\u0142, cho\u0107 pewnie tak og\u00f3lne twierdzenie trzeba by dopiero potwierdzi\u0107 sonda\u017cami.<\/span><\/p>\n

By\u0142 to w ko\u0144cu m\u0142ody cz\u0142owiek z rozwianymi w\u0142osami, graj\u0105cy na gitarze i pisz\u0105cy wiersze. To mo\u017ce w\u0142a\u015bnie wp\u0142ywa\u0107 na pewn\u0105 jego legend\u0119. M\u0142odemu cz\u0142owiekowi dzisiaj \u0142atwiej uto\u017csami\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bnie z Przemykiem ni\u017c z tak\u017ce zamordowanym przez aparat represji robotnikiem. Przemyk jest bardziej bliski wsp\u00f3\u0142czesnym ludziom.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr hab. Patryk Pleskot. Fot. PAP\/T. Gzell Dr hab. P. Pleskot: Grzegorz Przemyk sta\u0142 si\u0119 symbolem bestialstwa aparatu w\u0142adzy PRL Anna Kruszy\u0144ska . . Grzegorz Przemyk. \u0179r\u00f3d\u0142o: MHP . 40 lat temu, 14 maja 1983 r., zmar\u0142 Grzegorz Przemyk, maturzysta dwa dni wcze\u015bniej skatowany w komisariacie MO przy Jezuickiej na warszawskiej Star\u00f3wce. Bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104333"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=104333"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104333\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104350,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104333\/revisions\/104350"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=104333"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=104333"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=104333"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}