{"id":104406,"date":"2023-06-01T17:09:17","date_gmt":"2023-06-01T15:09:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=104406"},"modified":"2023-05-25T09:35:40","modified_gmt":"2023-05-25T07:35:40","slug":"26-09-79","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=104406","title":{"rendered":"Chi\u0144ski trop w sprawie b\u0142ysk\u00f3w radiowych, jakie nadchodz\u0105 z kosmosu"},"content":{"rendered":"

Ilustracja pokazuj\u0105ca teleskop Green Bank, rejestruj\u0105cy zmiany polaryzacji w radiob\u0142ysku z FRB 20190520B, kt\u00f3ry przechodzi przez atmosfer\u0119 masywnej gwiazdy (Paul Vosteen (GBO\/AUI\/NSF))<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Chi\u0144ski trop w sprawie b\u0142ysk\u00f3w radiowych, jakie nadchodz\u0105 z kosmosu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Piotr Cie\u015bli\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
To jedne z najbardziej zagadkowych sygna\u0142\u00f3w, jakie rejestruj\u0105 ziemskie radioteleskopy. W ostatnim magazynie “Science” zesp\u00f3\u0142 astrofizyk\u00f3w przedstawi\u0142 analiz\u0119 tajemniczych radiob\u0142ysk\u00f3w, kt\u00f3re niedawno zarejestrowa\u0142 najwi\u0119kszy radioteleskop FAST w Chinach.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Jeszcze dwie dekady temu astrofizycy nie byli \u015bwiadomi istnienia tych radiowych sygna\u0142\u00f3w. Natrafi\u0142 na nie przypadkiem w 2007 r. doktorant David Narkevic, kt\u00f3ry na polecenie swego promotora Duncana Lorimera z Uniwersytetu Zachodniej Wirginii przekopywa\u0142 si\u0119 przez archiwalne zapisy sygna\u0142\u00f3w rejestrowanych przez australijski radioteleskop Parkes.<\/span><\/div>\n
\n

Przeoczono je, bo s\u0105 bardzo kr\u00f3tkie – trwaj\u0105 ledwie milisekundy lub nawet u\u0142amki milisekund. Dlatego nazwano je szybkimi b\u0142yskami radiowymi (w skr\u00f3cie FRB – Fast Radio Burst).<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Nie ma w nich \u017cadnego sensownego wzoru, s\u0105 kakofoni\u0105 r\u00f3\u017cnych cz\u0119stotliwo\u015bci (zwykle w zakresie od kilkuset megaherc\u00f3w do kilku gigaherc\u00f3w). Dobiegaj\u0105 z bardzo daleka – wi\u0119kszo\u015b\u0107 z galaktyk, kt\u00f3re oddalone s\u0105 o miliardy lat \u015bwietlnych. Jeste\u015bmy w stanie je us\u0142ysze\u0107 i zarejestrowa\u0107, co oznacza, \u017ce w chwili emisji mia\u0142y ogromn\u0105 energi\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

Szacuje si\u0119, \u017ce ka\u017cdy z kr\u00f3tkich milisekundowych impuls\u00f3w niesie tyle energii, ile nasze S\u0142o\u0144ce wypromieniowuje w ci\u0105gu wielu lat.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

B\u0142yski radiowe: echo katastrof czy kosmit\u00f3w?<\/strong><\/h4>\n

Dlatego odkrywcy tych radiob\u0142ysk\u00f3w podejrzewali, \u017ce s\u0105 echem kosmicznych katastrof, np. supernowych albo kolizji gwiazd neutronowych. Ale wkr\u00f3tce odkryto sygna\u0142y, kt\u00f3re si\u0119 powtarza\u0142y przez miesi\u0105ce i lata, co z kolei oznacza\u0142o, \u017ce ich \u017ar\u00f3d\u0142em nie s\u0105 jednorazowe katastrofy, lecz jaki\u015b trwa\u0142y i cykliczny proces. By\u0107 mo\u017ce zreszt\u0105 nie maj\u0105 jednego \u017ar\u00f3d\u0142a, lecz wiele r\u00f3\u017cnych przyczyn.<\/span><\/p>\n

Media zainteresowa\u0142y si\u0119 zagadk\u0105, kiedy astrofizycy z Harvardu – Avi Loeb i Manasvi Lingam – zasugerowali, \u017ce radiob\u0142yski s\u0105 sygna\u0142em od cywilizacji pozaziemskich. Ich zdaniem jednak nie jest to pr\u00f3ba kontaktu z nami, lecz produkt uboczny technologii podr\u00f3\u017cy mi\u0119dzygwiazdowych. Hipoteza m\u00f3wi<\/a>, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em b\u0142ysk\u00f3w mog\u0105 by\u0107 olbrzymie nadajniki rozmiaru ca\u0142ej planety, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142oby wysy\u0142anie strumienia energii elektromagnetycznej do rozp\u0119dzania statk\u00f3w zaopatrzonych w “kosmiczne \u017cagle”. Tylko od czasu do czasu te nadajniki (czy raczej: rozp\u0119dzacze) przypadkiem celuj\u0105 w stron\u0119 Ziemi, co odbieramy jako radiob\u0142ysk.<\/span><\/p>\n

To oczywi\u015bcie hipoteza ma\u0142o prawdopodobna i – jak pokazuje historia – zapewne wkr\u00f3tce zostanie wyrzucona do kosza tak jak wcze\u015bniejsze pr\u00f3by przypisywania pozaziemskim cywilizacjom innych, pocz\u0105tkowo zagadkowych kosmicznych zjawisk – np. b\u0142ysk\u00f3w promieniowania gamma czy regularnych sygna\u0142\u00f3w pulsar\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Niemniej wci\u0105\u017c nie znamy prawdziwej przyczyny FRB. W ci\u0105gu ostatniej dekady zarejestrowano wiele nowych radiob\u0142ysk\u00f3w, skatalogowano ju\u017c ich kilkaset. Najciekawsze s\u0105 te, kt\u00f3re si\u0119 powtarzaj\u0105, bo naukowcy maj\u0105 nadziej\u0119, \u017ce odkryjemy w nich jakie\u015b regularno\u015bci i cechy, po kt\u00f3rych wreszcie domy\u015blimy si\u0119, sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 i co je generuje.<\/span><\/p>\n

Chi\u0144ski radioteleskop odbiera powtarzaj\u0105cy si\u0119 sygna\u0142 z kosmosu<\/strong><\/h4>\n

Jedne z takich powtarzaj\u0105cych si\u0119 radiob\u0142ysk\u00f3w – ich \u017ar\u00f3d\u0142o oznaczono jako FRB 20190520B – zarejestrowa\u0142 niedawno chi\u0144ski radioteleskop FAST.<\/span><\/p>\n

FAST zosta\u0142 uruchomiony siedem lat temu <\/a>w prowincji Kuejczou w po\u0142udniowych Chinach. Ze swoj\u0105 czasz\u0105 o \u015brednicy p\u00f3\u0142 kilometra jest obecnie najwi\u0119kszym “uchem” na Ziemi, kt\u00f3re ws\u0142uchuje si\u0119 w radiowe sygna\u0142y z kosmosu.<\/span><\/p>\n

Odkryte przez FAST w 2019 r. \u017ar\u00f3d\u0142o FRB 20190520B jest pierwszym, kt\u00f3re nadaje radiob\u0142yski nieustannie, s\u0105 rejestrowane za ka\u017cdym razem, gdy radioteleskopy kieruj\u0105 si\u0119 swoje czasze w ten sektor nieba. To czyni go idealnym celem d\u0142ugoterminowych bada\u0144.<\/span><\/p>\n

Najpierw ustalono, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142o tych sygna\u0142\u00f3w znajduje si\u0119 w niepozornej galaktyce kar\u0142owatej oko\u0142o czterech miliard\u00f3w lat \u015bwietlnych od Ziemi.<\/span><\/p>\n

Co chwil\u0119 zdarza si\u0119 tam co\u015b, co generuje pot\u0119\u017cny radiowy impuls, kt\u00f3ry przemierza miliardy lat \u015bwietlnych i dociera do Ziemi, gdzie odbieramy go jako FRB.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Mi\u0119dzynarodowy zesp\u00f3\u0142 pod kierunkiem dr Li Di z Narodowych Obserwatori\u00f3w Astronomicznych Chi\u0144skiej Akademii Nauk oraz dr Reshmy Anny-Thomas z Uniwersytetu Zachodniej Virginii (USA) przez 17 miesi\u0119cy obserwowa\u0142 FRB 20190520B za pomoc\u0105 radioteleskop\u00f3w Parkes w Australii oraz Green Bank w Stanach Zjednoczonych.<\/span><\/p>\n

Kto nadaje z galaktyki kar\u0142owatej?<\/strong><\/h4>\n

Jednym z wniosk\u00f3w jest to, \u017ce badany sygna\u0142 jest silnie spolaryzowany, co oznacza, \u017ce w drodze do Ziemi fale radiowe musia\u0142y przej\u015b\u0107 przez obszar silnego pola magnetycznego. To potwierdza wcze\u015bniejsze ustalenia, \u017ce wok\u00f3\u0142 \u017ar\u00f3de\u0142 radiob\u0142ysk\u00f3w najpewniej rozpo\u015bciera si\u0119 pot\u0119\u017cne pole magnetyczne.<\/span><\/p>\n

\n

Kolejnym odkryciem jest to, \u017ce polaryzacja fal radiowych radiob\u0142ysku gwa\u0142townie si\u0119 zmienia.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

To z kolei wskazuje na to, \u017ce sygna\u0142 przedziera si\u0119 przez magnetyczne turbulencje, np. namagnesowany i turbulentny ob\u0142ok plazmy, w kt\u00f3rym linie pola magnetycznego cz\u0119sto zmieniaj\u0105 kierunek.<\/span><\/p>\n

Naukowcy stawiaj\u0105 wi\u0119c hipotez\u0119, \u017ce obiekt, kt\u00f3ry emituje radiob\u0142yski, ma towarzysza – czarn\u0105 dziur\u0119 albo masywn\u0105 gwiazd\u0119 – z rozleg\u0142ym, turbulentnym i silnie namagnesowanym halo. Je\u015bli ten towarzysz ustawi si\u0119 akurat na jednej linii z Ziemi\u0105, to sygna\u0142y radiowe – przechodz\u0105c przez jego wzburzon\u0105 atmosfer\u0119 – polaryzuj\u0105 si\u0119, a tak\u017ce gwa\u0142townie zmieniaj\u0105 kierunek polaryzacji.<\/span><\/p>\n

– Je\u015bli jest to uk\u0142ad podw\u00f3jny, spodziewamy si\u0119, \u017ce w polaryzacji sygna\u0142u dostrze\u017cemy cykliczno\u015b\u0107 zwi\u0105zan\u0105 z rytmem zmian wzajemnego po\u0142o\u017cenia sk\u0142adnik\u00f3w uk\u0142adu – m\u00f3wi dr Anna-Thomas.<\/span><\/p>\n

– Mo\u017cliwe, \u017ce wszystkie rejestrowane \u017ar\u00f3d\u0142a FRB znajduj\u0105 si\u0119 w uk\u0142adach podw\u00f3jnych i r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nimi bior\u0105 si\u0119 z innych okres\u00f3w orbitalnych czy nachylenia p\u0142aszczyzny orbity wobec Ziemi – dodaje naukowczyni.<\/span><\/p>\n

Aby zdoby\u0107 dowody na poparcie tej hipotezy, naukowcy b\u0119d\u0105 nadal obserwowa\u0107 FRB 20190520B w d\u0142u\u017cszej skali czasowej, a tak\u017ce w innych zakresach cz\u0119stotliwo\u015bci radiowych.<\/span><\/p>\n

\n

To badanie niestety nie zbli\u017ca nas do odpowiedzi na pytanie, co wywo\u0142uje radiob\u0142yski, tj. jaki stoi za nimi mechanizm czy proces.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n
\n

Astronomowie na razie nie maj\u0105 dobrego pomys\u0142u albo inaczej, maj\u0105 a\u017c za du\u017co pomys\u0142\u00f3w, a \u017caden nie wyja\u015bnia wszystkiego. Podejrzewane s\u0105 wi\u0119c:<\/p>\n