![](\"https:\/\/blackbooks.pl\/81989-tm_thickbox_default\/solaris-stanislaw-lem.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/culture-2.png\")
<\/a>Stanis\u0142aw Lema – Solaris<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nPawe\u0142 Kozio\u0142<\/strong><\/span><\/p>\n Po pierwsze nale\u017cy do kanonu nie tylko polskiej, lecz i \u015bwiatowej fantastyki, b\u0119d\u0105c jednym z najbardziej rozpoznawalnych na \u015bwiecie dzie\u0142 pisarza, nawet pomimo faktu, \u017ce przez d\u0142ugi czas \u2013 do 2011 roku, gdy Bill Johnston przet\u0142umaczy\u0142 powie\u015b\u0107 na nowo \u2013 dost\u0119pny by\u0142 jedynie dost\u0119pny angielski dokonany nie z orygina\u0142u, a skr\u00f3conej wersji francuskiej.<\/span><\/p>\n Po drugie, jest to bodaj pierwszy tekst, w kt\u00f3rym poznawczy pesymizm\u00a0Stanis\u0142awa Lema<\/a>\u00a0dochodzi do g\u0142osu tak intensywnie. Mo\u017cna nawet m\u00f3wi\u0107 o fabule powoli kszta\u0142tuj\u0105cej tego rodzaju stanowisko. Na pocz\u0105tku g\u0142\u00f3wny bohater wykonuje skomplikowane obliczenia matematyczne po to, by udowodni\u0107 sobie, \u017ce otaczaj\u0105ca go rzeczywisto\u015b\u0107 nie jest jedn\u0105 wielk\u0105 halucynacj\u0105, pod koniec \u2013 z lubo\u015bci\u0105 cytuje tezy podwa\u017caj\u0105ce racjonalizm nauki.<\/span><\/p>\n Po trzecie wreszcie, jest to jedno z niewielu dzie\u0142 pisarza (mo\u017cna tu doliczy\u0107 jeszcze “Mask\u0119” i ewentualnie\u00a0“Powr\u00f3t z gwiazd”<\/a>), w kt\u00f3rych istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa pe\u0142nowymiarowa posta\u0107 kobieca. Kwestia, czy w “Solaris” mo\u017cna o niej m\u00f3wi\u0107 jako o postaci ludzkiej, pozostaje jednak nie tylko otwarta, ale te\u017c zasadnicza dla filozoficznej wymowy powie\u015bci.<\/span><\/p>\n Historia opowiadana w ksi\u0105\u017cce przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co. Psycholog Kris Kelvin l\u0105duje na stacji badawczej, zbudowanej na odleg\u0142ej planecie, po to, by pozna\u0107 spos\u00f3b funkcjonowania zalewaj\u0105cego j\u0105 niemal w ca\u0142o\u015bci oceanu, b\u0119d\u0105cego w istocie jednym olbrzymim organizmem. Wcze\u015bniejsze teorie (Lem streszcza ca\u0142\u0105 histori\u0119 dyscypliny naukowej po\u015bwi\u0119conej badaniu tego fenomenu) nie chcia\u0142y zreszt\u0105 przyzna\u0107 zjawisku tego statusu, nazywaj\u0105c ocean “formacj\u0105 prebiologiczn\u0105”.<\/span><\/p>\n Dwaj naukowcy, kt\u00f3rych psycholog zastaje na plac\u00f3wce, znajduj\u0105 si\u0119 na kraw\u0119dzi szale\u0144stwa. Cia\u0142o trzeciego z nich, samob\u00f3jcy i niegdysiejszego mentora g\u0142\u00f3wnego bohatera, spoczywa w ch\u0142odni. Wkr\u00f3tce i Kelvin zaczyna podejrzewa\u0107 sam siebie o zaburzenia psychiczne, kiedy materializuje si\u0119 przed nim fantom tragicznie zmar\u0142ej \u017cony, Harey. Pojawienie si\u0119 owych “go\u015bci”, to jest zmaterializowanych psychologicznych projekcji, reprezentuj\u0105cych najbole\u015bniejsze i najbardziej wstydliwe tajemnice osobowo\u015bci naukowc\u00f3w, jest skutkiem dzia\u0142a\u0144 solaryjskiego oceanu. Bohaterowie interpretuj\u0105 to jako przeprowadzany na nich eksperyment, stanowi\u0105cy specyficzn\u0105 odpowied\u017a na dokonywane przez nich samych badania. P\u0119kni\u0119cie mi\u0119dzy gwa\u0142towno\u015bci\u0105 osobistych reakcji (zar\u00f3wno Snaut, jak i Kelvin usi\u0142owali pozby\u0107 si\u0119 swoich fantom\u00f3w) a pr\u00f3b\u0105 zachowania naukowego obiektywizmu stanowi psychologiczny nap\u0119d pocz\u0105tkowej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n Przeprowadzone przez Krisa badania wykazuj\u0105, \u017ce fantomy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od cz\u0142owieka na poziomie struktury molekularnej; zbudowane s\u0105 nie z atom\u00f3w, lecz z daleko mniejszych cz\u0105steczek \u2013 neutrin. Ta wiedza otwiera teoretyczn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 trwa\u0142ego zniszczenia fantom\u00f3w, za\u015b opory Krisa, kt\u00f3ry z czasem zacz\u0105\u0142 traktowa\u0107 coraz bardziej ludzk\u0105 Harey jak partnerk\u0119, nap\u0119dzaj\u0105 dalszy rozw\u00f3j fabu\u0142y. Z drugiej strony Harey \u2013 obserwuj\u0105c sam\u0105 siebie oraz s\u0142uchaj\u0105c nagranych na ta\u015bmy rozm\u00f3w naukowc\u00f3w \u2013 osi\u0105ga wiedz\u0119, \u017ce nie jest cz\u0142owiekiem, a swoistym instrumentem badawczym oceanu. \u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce czyni j\u0105 to fundamentalnie obc\u0105 Krisowi, sk\u0142ania j\u0105 do pr\u00f3by pope\u0142nienia samob\u00f3jstwa poprzez wypicie ciek\u0142ego tlenu. Okazuje si\u0119 to jednak niemo\u017cliwe za spraw\u0105 jej nadludzkich zdolno\u015bci regeneracyjnych.<\/span><\/p>\n R\u00f3wnolegle naukowcy pracuj\u0105 nad “projektem my\u015bl” \u2013 pr\u00f3b\u0105 transmisji ludzkiego elektroencefalogramu (to jest zapisu proces\u00f3w elektrycznych zachodz\u0105cych w m\u00f3zgu) bezpo\u015brednio w oceaniczn\u0105 plazm\u0119 za pomoc\u0105 silnego promieniowania rentgenowskiego. Kelvin, cho\u0107 z oporami, zgadza si\u0119 zosta\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em tej transmisji. Jego g\u0142\u00f3wna obawa jest taka, \u017ce skoro ocean potrafi wg\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w ludzk\u0105 nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 (co udowodni\u0142, materializuj\u0105c fantomy), to m\u00f3g\u0142by zrealizowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c jego pod\u015bwiadome pragnienie pozbycia si\u0119 Harey, kt\u00f3r\u0105 tymczasem Kelvin zacz\u0105\u0142 darzy\u0107 uczuciem. Po przesz\u0142o tygodniu nadawania komunikatu Kris do\u015bwiadcza osobliwych sn\u00f3w, by\u0107 mo\u017ce stanowi\u0105cych niejasne odzwierciedlenie \u017cycia psychicznego samego oceanu, czy nawet pr\u00f3b\u0119 nawi\u0105zania kontaktu. Pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c inne fenomeny, kt\u00f3re mo\u017cna by uzna\u0107 za odpowied\u017a dawan\u0105 przez solaryjski ocean, lecz pozostaj\u0105 one oporne na interpretacj\u0119.<\/span><\/p>\n Jednocze\u015bnie mi\u0119dzy Kelvinem a Harey pojawia si\u0119 pewne napi\u0119cie. Potem dowiadujemy si\u0119, \u017ce otrzyma\u0142a ona od naukowc\u00f3w nagrania m\u00f3wi\u0105ce co nieco o jej sytuacji. Odbywa ona r\u00f3wnie\u017c rozmow\u0119 ze Snautem. Kt\u00f3rej\u015b nocy Harey podaje Krisowi \u015brodek nasenny, a sama \u2013 z w\u0142asnej woli \u2013 ulega anihilacji, dokonanej z pomoc\u0105 skonstruowanego przez Sartoriusa urz\u0105dzenia. Powie\u015b\u0107 ko\u0144czy si\u0119 zatem podw\u00f3jnym fiaskiem: powt\u00f3rzeniem nieszcz\u0119\u015bliwego zako\u0144czenia mi\u0142o\u015bci Kelvina z ziemskim pierwowzorem Harey oraz ujawnieniem niemo\u017cliwo\u015bci rzeczywistego kontaktu pomi\u0119dzy lud\u017ami a solaryjskim oceanem.<\/span><\/p>\n Z czasem filozoficzne fabu\u0142y o niemo\u017cno\u015bci porozumienia sta\u0142y si\u0119 czym\u015b w rodzaju specjalno\u015bci Lema (przychodzi tu na my\u015bl zw\u0142aszcza\u00a0“G\u0142os Pana”<\/a>). “Solaris” jednak nie ma sobie r\u00f3wnych pod wzgl\u0119dem wzbudzania emocjonalnego zaanga\u017cowania czytelnika. Jerzy Jarz\u0119bski, pr\u00f3buj\u0105c wyja\u015bni\u0107 tajemnic\u0119 tej powie\u015bci, pisa\u0142:<\/span><\/p>\n “Solaris” zawdzi\u0119cza zapewne swoje powodzenie niezwykle udatnemu zespoleniu potraktowanej serio problematyki Kontaktu z pe\u0142n\u0105 emocji, romantyczn\u0105 akcj\u0105. Pozycja, jak\u0105 powie\u015b\u0107 zajmuje w historii gatunku, wynika jednak st\u0105d g\u0142\u00f3wnie, \u017ce Lemowi uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 nie tylko szczeg\u00f3lnie oryginaln\u0105 wizj\u0119 partnera Kontaktu, ale te\u017c model literatury, w kt\u00f3rej dramat poznania Nieludzkiego wtopiony jest organicznie w struktur\u0119 fabu\u0142y.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n Innymi s\u0142owy, chodzi tu o po\u0142\u0105czenie historii mi\u0142osnej (b\u0105d\u017a wr\u0119cz powie\u015bci psychologicznej tego rodzaju co kilka najlepszych osi\u0105gni\u0119\u0107 polskiej prozy dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego) z powiastk\u0105 filozoficzn\u0105. Synteza nast\u0119puje przy tym w taki spos\u00f3b, \u017ce na obydwu poziomach prezentowana jest symetryczna, pesymistyczna opowie\u015b\u0107 o niemo\u017cliwo\u015bci nawi\u0105zania prawdziwego kontaktu. Relacje mi\u0119dzyludzkie i mi\u0119dzygatunkowe podlegaj\u0105 w istocie tej samej mechanice nieporozumienia.<\/span><\/p>\n Poniewa\u017c w\u0105tek romansowy jest w “Solaris” tak istotny, wypada\u0142oby z kolei powiedzie\u0107 par\u0119 s\u0142\u00f3w o centralnej postaci kobiecej. Zachowanie Harey stanowi osobliw\u0105, gorzk\u0105 parodi\u0119 wyobra\u017ce\u0144 o szcz\u0119\u015bliwej mi\u0142o\u015bci. Dos\u0142ownie nie mo\u017ce ona \u017cy\u0107 bez Kelvina \u2013 kiedy w trakcie pierwszego spotkania psycholog pr\u00f3buje si\u0119 oddali\u0107 od sobowt\u00f3ra \u017cony, w\u00f3wczas ujawnia si\u0119 nieludzka, czy te\u017c ponadludzka natura fantomu. Doskona\u0142a rekonstrukcja wiotkiej i delikatnej dziewczyny okazuje si\u0119 zdolna do wy\u0142amania metalowych drzwi oraz natychmiastowego zabli\u017anienia doznanych przy tym obra\u017ce\u0144. Harey zarazem stanowi chodz\u0105cy symbol nieuchronnej niekompletno\u015bci tego, co jeden cz\u0142owiek wie o drugim. Posta\u0107 ta jest bowiem odwzorowaniem tego, co na temat swojej zmar\u0142ej \u017cony pami\u0119ta Kelvin, a b\u0142\u0119dy w rekonstrukcji s\u0105 chwilami groteskowe. Z jednej strony Harey “pami\u0119ta” naukowc\u00f3w, kt\u00f3rych Kelvin spotka\u0142 dopiero po jej \u015bmierci, z drugiej \u2013 jej wiedza o \u015bwiecie, a zw\u0142aszcza o bezpo\u015brednio otaczaj\u0105cej j\u0105 rzeczywisto\u015bci stacji kosmicznej, jest nader fragmentaryczna. Fizycznym znakiem wspomnianej niekompletno\u015bci jest sukienka Harey, w kt\u00f3rej brakuje suwaka czy innego zapi\u0119cia, poniewa\u017c Kelvin tego akurat szczeg\u00f3\u0142u nie zapami\u0119ta\u0142. Mroczn\u0105, cielesn\u0105 aluzj\u0119, kt\u00f3r\u0105 jedynie Kris rozumie, stanowi z kolei znajduj\u0105ca si\u0119 na ramieniu kobiety blizna po niegdysiejszym samob\u00f3jczym zastrzyku.<\/span><\/p>\n Wa\u017cniejsze jest jednak to, jak w tej postaci stopniowo kie\u0142kuje przekonanie o jej nieusuwalnej obco\u015bci wzgl\u0119dem kochanego przecie\u017c Krisa. Rozmowy, strz\u0119pki wspomnie\u0144 (kt\u00f3re w istocie s\u0105 wspomnieniami Krisa), wreszcie obserwacja w\u0142asnych proces\u00f3w my\u015blowych prowadz\u0105 Harey do smutnej samo\u015bwiadomo\u015bci. Przejmuj\u0105cy jest cho\u0107by moment, gdy zauwa\u017ca ona, \u017ce tak naprawd\u0119 nie \u015bpi ani nie \u015bni: “To nie jest chyba prawdziwy sen. Mo\u017ce jestem chora. Le\u017c\u0119 tak i my\u015bl\u0119, i wiesz […] To jest jakie\u015b takie… dooko\u0142a”. Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce w\u0142a\u015bnie zdolno\u015b\u0107 Harey do dostrze\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cni si\u0119 od ludzi, \u015bwiadczy o tym, jak g\u0142\u0119boko uwewn\u0119trzni\u0142a ona swoje niepewne przecie\u017c cz\u0142owiecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n Jest wreszcie “Solaris” pierwsz\u0105 spo\u015br\u00f3d gryz\u0105cych Lemowskich satyr na nauk\u0119. Jej przedmiotem staje si\u0119\u00a0solarystyka<\/em>, badaj\u0105ca fenomeny generowane przez ocean, rozwa\u017caj\u0105ca mo\u017cliwo\u015bci kontaktu z nim oraz filozofuj\u0105ca na temat jego “\u017cycia” czy “inteligencji”. W istocie jedynym, co ta nauka ma do zaoferowania, s\u0105 jednak nazwy, a wiedza o tym, i\u017c “czasem wybucha symetriada tam, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 lej po wessanym chy\u017cu, ale nie jest to regu\u0142\u0105”, w \u017caden spos\u00f3b nie pomaga bohaterom w skonfrontowaniu si\u0119 z obcym \u017cywio\u0142em. Stanis\u0142aw Bere\u015b pisa\u0142 nawet o “pamfletowym tonie rekonstrukcji stanu bada\u0144 planety”. Spoza niewiary w nauk\u0119, kt\u00f3ra z czasem uleg\u0142a redukcji do konstruowania tytanicznego katalogu zjawisk zachodz\u0105cych na powierzchni oceanu oraz do personalnych rozgrywek, przebija jednak daleko powa\u017cniejszy problem kondycji ludzkiej. Dumna, renesansowa dewiza, wedle kt\u00f3rej cz\u0142owiek jest miar\u0105 wszechrzeczy, ust\u0119puje sceptycyzmowi odno\u015bnie przydatno\u015bci takiego narz\u0119dzia pomiarowego. Jeden z bohater\u00f3w m\u00f3wi:<\/span><\/p>\n Wyruszamy w kosmos, przygotowani na wszystko, to znaczy na samotno\u015b\u0107, m\u0119cze\u0144stwo i \u015bmier\u0107. Ze skromno\u015bci nie wypowiadamy tego g\u0142o\u015bno, ale my\u015blimy sobie czasem, \u017ce jeste\u015bmy wspaniali. Tymczasem, tymczasem to nie chcemy zdobywa\u0107 kosmosu, chcemy tylko rozszerzy\u0107 Ziemi\u0119 do jego granic.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n Innymi s\u0142owy, nie ma dla ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy zrozumieniem a zaw\u0142aszczeniem.<\/span><\/p>\n W ostatnim rozdziale, w rozmowie Kelvina i Snauta, pojawia si\u0119 gnostycka idea u\u0142omnego Boga, na pr\u00f3\u017cno ewoluuj\u0105cego, by przekroczy\u0107 swoje ograniczenia. Wed\u0142ug tej koncepcji my\u015bl\u0105cy ocean m\u00f3g\u0142by by\u0107 pierwocin\u0105 takiego quasi-boskiego organizmu. I cho\u0107 zostaje ona zneutralizowana jako jeszcze jedna z niet\u0142umacz\u0105cych niczego hipotez, to podobny w\u0105tek pojawi si\u0119 nieco p\u00f3\u017aniej w “G\u0142osie Pana”. Natomiast domniemane kalectwo poznawcze oceanu zostaje nieco wcze\u015bniej okre\u015blone \u2013 w trybie ryzykownej hipotezy \u2013 jako nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 rozpoznawania ludzi jako indywidualnych jednostek. Z drugiej strony, r\u00f3wnie racjonalna jest opinia Wojciecha Kajtocha, dla kt\u00f3rego hipoteza proponowana przez powie\u015bciowych badaczy nawet w \u015bwiecie “Solaris” nie ma warto\u015bci naukowej, a jedynie psychologiczn\u0105, stanowi\u0105c ostatni\u0105 lini\u0119 obrony przed nieznanym. Co\u015b, co bohaterowie sami okre\u015blaj\u0105 jako “kiepski mistycyzm”, jest bowiem emocjonalnie \u0142atwiejsze do przyj\u0119cia ni\u017c konfrontacja z czym\u015b absolutnie niezrozumia\u0142ym.<\/span><\/p>\n Lem wybra\u0142 osobliwy, cho\u0107 skuteczny spos\u00f3b na zwi\u0119kszenie intensywno\u015bci oddzia\u0142ywania opis\u00f3w zjawisk wykraczaj\u0105cych poza ludzkie rozumienie. Powie\u015bciowa narracja jest bowiem maksymalnie tradycyjna, a ilo\u015b\u0107 fantastycznych element\u00f3w pobocznych wobec opowiadanej historii zosta\u0142a zredukowana do minimum. Symptomatyczna jest tu cho\u0107by umieszczona w przedakcji decyzja o odes\u0142aniu wszystkich automat\u00f3w do magazynu.<\/span><\/p>\n Fakt “przezroczystego” uj\u0119cia wszelkich poznawczych i filozoficznych komplikacji szczeg\u00f3lnie mocno podkre\u015bla\u0142 Edward Balcerzan. R\u00f3wnie\u017c obecna w powie\u015bci problematyka nieprzystawalno\u015bci j\u0119zyka do \u015bwiata i niewystarczalno\u015bci naukowych okre\u015ble\u0144 jako narz\u0119dzi opisu staje si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w ksi\u0105\u017cki, nie za\u015b czynnikiem rozs\u0105dzaj\u0105cym narracj\u0119. W ten spos\u00f3b “Solaris” korzysta niejako z j\u0119zyk\u00f3w artystycznych dw\u00f3ch epok: dziewi\u0119tnastego i dwudziestego wieku, to jest z osi\u0105gni\u0119\u0107 powie\u015bci realistycznej oraz awangardy. Ryzyko poznawcze okazuje si\u0119 dla Lema wa\u017cniejsze od ryzyka stylistycznego, jakie podejmowa\u0142 cho\u0107by inny klasyk gatunku, Brian W. Aldiss (“Barefoot in the head”).<\/span><\/p>\n Wobec takiej sp\u00f3jno\u015bci dzie\u0142a do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105co brzmi\u0105 nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa autora:<\/span><\/p>\n Kiedy wprowadzi\u0142em Kelvina na stacj\u0119 solaryjsk\u0105 i kaza\u0142em mu zobaczy\u0107 przestraszonego i pijanego Snauta, sam jeszcze nie wiedzia\u0142em, co go przera\u017ca\u0142o, nie mia\u0142em zielonego poj\u0119cia, dlaczego Snaut zl\u0105k\u0142 si\u0119 zwyczajnego przybysza. W tym momencie nie wiedzia\u0142em, ale wkr\u00f3tce si\u0119 mia\u0142em dowiedzie\u0107, bo przecie\u017c pisa\u0142em dalej.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n Osobliwy komentarz do omawianej powie\u015bci pojawia si\u0119 w ksi\u0105\u017cce “Lemie! po co umar\u0142e\u015b?” Roberta Stillera. Wytyka on Lemowi sporo nieprawdopodobie\u0144stw psychologicznych, jak cho\u0107by ci\u0105g\u0142e rozdygotanie Kelvina, bynajmniej nie predysponuj\u0105ce go do pracy na stacji kosmicznej. Jest on opisywany jako bohater “kt\u00f3rego ca\u0142e \u017cycie wew-izew-n\u0119trzne ogranicza si\u0119 do tego, \u017ce najpierw si\u0119 naburmusza wobec \u017cywych kopii swej nie\u017cywej kochanki, tak dalece, \u017ce jedn\u0105 z nich okrutnie a bezmy\u015blnie wyrzuca na zgub\u0119 w kosmos, a potem jednak rozczula si\u0119 i z drug\u0105 kopi\u0105 zaczyna sypia\u0107, te za\u015b kilka odruch\u00f3w mu wystarczy, aby poczu\u0142 si\u0119 z ni\u0105 tragicznie, lecz pot\u0119\u017cnie zwi\u0105zany uczuciowo”. Potem Stiller robi co\u015b, co przywodzi na my\u015bl fikcyjne recenzje z “Doskona\u0142ej pr\u00f3\u017cni” Lema (samemu zreszt\u0105 si\u0119 do tego wzorca przyznaj\u0105c): opowiada alternatywne, po trosze parodystyczne “Solaris”, w kt\u00f3rym r\u00f3\u017cnorakie relacje uczuciowe mi\u0119dzy lud\u017ami a osobowo\u015bciami wytworzonymi przez ocean rozpisane zosta\u0142yby na znacznie wi\u0119cej postaci. Ta nieistniej\u0105ca wersja ksi\u0105\u017cki, usytuowana w p\u00f3\u0142 drogi mi\u0119dzy psychologizmem a telenowel\u0105, pozwala prawdopodobnie na interesuj\u0105c\u0105 obserwacj\u0119 odno\u015bnie pisarstwa samego Lema. Ot\u00f3\u017c rzeczywiste “Solaris” jawi si\u0119 w tym por\u00f3wnaniu jako ksi\u0105\u017cka uproszczona w tym samym sensie, w jakim uproszczona jest przypowie\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n “Solaris” ma ju\u017c bogat\u0105 tradycj\u0119 realizacji filmowych i teatralnych, a nawet baletowych. Angielski teatr ta\u0144ca podj\u0105\u0142 tak\u0105 pr\u00f3b\u0119 w roku 1987 (re\u017cyseria: David Glass, scenariusz: Tony Haas). Borisow w swoim artykule (patrz bibliografia) prezentuje ponadto do\u015b\u0107 osobliwe streszczenie libretta wersji wystawianej w 1990 przez Pa\u0144stwowy Teatr Opery i Baletu w Dniepropietrowsku.<\/span><\/p>\n Pierwsza pr\u00f3ba ekranizacji powie\u015bci \u2013 dwucz\u0119\u015bciowy film zrealizowany dla telewizji radzieckiej przez Borisa Nirenburga w roku 1968 \u2013 zosta\u0142a zapomniana. Cztery lata p\u00f3\u017aniej “Solaris” wzi\u0105\u0142 na warsztat Andriej Tarkowski. Cz\u0119sto powtarzana jest historia o g\u0142o\u015bnej i zasadniczej k\u0142\u00f3tni autora z re\u017cyserem, jaka mia\u0142a miejsce w Moskwie na planie filmowym. Lemowi brakowa\u0142o w filmie plastycznej wizji planety, przeszkadza\u0142a mu te\u017c rezygnacja z przedstawienia wi\u0119kszo\u015bci artyku\u0142owanych przez powie\u015b\u0107 dylemat\u00f3w naukowych. Pisarz mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c zasadnicze zastrze\u017cenia odno\u015bnie rozbudowanej ziemskiej sekwencji filmu, poprzedzaj\u0105cej przylot Kelvina na stacj\u0119. W ksi\u0105\u017cce “Tako rzecze… Lem” pojawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce podsumowanie ca\u0142ego konfliktu:<\/span><\/p>\n Tego re\u017cysera nie mo\u017cna zreformowa\u0107, a przede wszystkim niczego nie da mu si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107, bo i tak wszystko przerobi na “swoje”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n Rzeczywi\u015bcie pod r\u0119k\u0105 Tarkowskiego “Solaris” zmieni\u0142o si\u0119 w przemy\u015blany wizualnie, cho\u0107 zrealizowany skromnymi \u015brodkami, kameralny dramat psychologiczny. Rozwija si\u0119 on do\u015b\u0107 powoli \u2013 pe\u0142na wersja filmu trwa niemal 3 godziny, z czego 70 minut obejmuje czas przed pojawieniem si\u0119 fantomu zmar\u0142ej \u017cony Kelvina. Rekwizytorium fantastyczne jawi si\u0119 jako do\u015b\u0107 umowne \u2013 bohaterowie chodz\u0105 po stacji kosmicznej w podniszczonych i ca\u0142kiem zwyczajnych ubraniach, na kt\u00f3rym to tle elegancja Harey zyskuje znamiona niepokoj\u0105cej obco\u015bci; zw\u0142aszcza Snaut zostaje przedstawiony jako smutny i po trosze groteskowy pijak. Wyostrzone zosta\u0142y wszystkie akcenty uczuciowe \u2013 przy czym Tarkowski doda\u0142 w\u0105tek wzajemnej niech\u0119ci Sartoriusa i fantomu Harey. Doskonale pasuje on zreszt\u0105 do profilu psychologicznego naukowca, kt\u00f3ry i w powie\u015bci by\u0142 sk\u0142onny traktowa\u0107 “go\u015bci” raczej jako zjawiska fizyczne, ni\u017c byty obdarzone psychik\u0105.<\/span><\/p>\n W filmie Tarkowskiego bardzo przemy\u015blane s\u0105 dialogi \u2013 przyk\u0142adowo, s\u0142owa “kontakt” u\u017cywa si\u0119, gdy mowa o porozumieniu z oceanem, ale Sartorius m\u00f3wi te\u017c o “kontakcie emocjonalnym” mi\u0119dzy Krisem a jego “go\u015bciem”, podkre\u015blaj\u0105c w ten spos\u00f3b obco\u015b\u0107 fantomu. \u015awietna jest r\u00f3wnie\u017c rozmowa, w kt\u00f3rej Kelvin wyjawia Harey los jej pierwowzoru, na przemian m\u00f3wi\u0105c “ty” i “ona”.<\/span><\/p>\n Niezale\u017cnym od powie\u015bciowego orygina\u0142u przejawem inwencji re\u017cysera jest ko\u0144cowa scena filmu. Bezpo\u015brednio po rozmowie maj\u0105cej za temat powr\u00f3t na Ziemi\u0119 Kris zostaje pokazany w pobli\u017cu domu swojego ojca. Patrz\u0105c na niego przez okno, przekonuje si\u0119, \u017ce wewn\u0105trz domu pada deszcz. Ten nierealistyczny element stanowi dow\u00f3d, i\u017c ca\u0142a scena stanowi kolejn\u0105 projekcj\u0119 wytworzon\u0105 przez ocean.<\/span><\/p>\n Obecnie film Tarkowskiego jest uwa\u017cany za dzie\u0142o sztuki. Opinia widz\u00f3w nie by\u0142a natomiast tak \u0142askawa dla wersji Stevena Soderbergha (2002), niepotrzebnie wprowadzaj\u0105cej dodatkowe w\u0105tki sensacyjne. Stanowi\u0105 je replika Snauta zabijaj\u0105ca pierwowz\u00f3r oraz ocean utrudniaj\u0105cy naukowcom ucieczk\u0119 ze stacji. Zasadniczy punkt ci\u0119\u017cko\u015bci przeniesiony jednak zosta\u0142 na relacj\u0119 mi\u0119dzy Krisem a Harey.<\/span><\/p>\n Wypada\u0142oby wreszcie powiedzie\u0107 o polskiej inscenizacji powie\u015bci Lema. W pa\u017adzierniku 2009 w warszawskim\u00a0Teatrze Rozmaito\u015bci<\/a>\u00a0mia\u0142a miejsce premiera spektaklu “Solaris. Raport” wyre\u017cyserowanego przez\u00a0Natali\u0119 Korczakowsk\u0105<\/a>. W charakterze ciekawostki mo\u017cna doda\u0107, \u017ce podczas przygotowania przedstawienia konsultacji udziela\u0142\u00a0Jacek Dukaj<\/a>.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n Bibliografia:<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Stanis\u0142aw Lema – Solaris Pawe\u0142 Kozio\u0142 Solaris”, pisane od czerwca 1959 do czerwca 1960, a po raz pierwszy opublikowane w roku 1961, to jeden z istotniejszych utwor\u00f3w w tw\u00f3rczo\u015bci Stanis\u0142awa Lema. Po pierwsze nale\u017cy do kanonu nie tylko polskiej, lecz i \u015bwiatowej fantastyki, b\u0119d\u0105c jednym z najbardziej rozpoznawalnych na \u015bwiecie dzie\u0142 pisarza, nawet pomimo faktu, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104639"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=104639"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104639\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104653,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104639\/revisions\/104653"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=104639"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=104639"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=104639"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\n\nSolaris”, pisane od czerwca 1959 do czerwca 1960, a po raz pierwszy opublikowane w roku 1961, to jeden z istotniejszych utwor\u00f3w w tw\u00f3rczo\u015bci Stanis\u0142awa Lema.<\/strong><\/span><\/h4>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n\n\n
\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"