{"id":104692,"date":"2023-06-13T17:09:24","date_gmt":"2023-06-13T15:09:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=104692"},"modified":"2023-06-06T06:53:17","modified_gmt":"2023-06-06T04:53:17","slug":"06-09-78","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=104692","title":{"rendered":"\u201eTU SPOCZNIECIE\u201d. MUZEUM POLIN"},"content":{"rendered":"

FOT. WOJCIECH KRY\u0143SKI\/MUZEUM HISTORII \u017bYD\u00d3W POLSKICH<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>\u201eTU SPOCZNIECIE\u201d.
\nMUZEUM POLIN<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

IWONA KURZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Efekt prac zespo\u0142u jest imponuj\u0105cy, trudno nie dostrzec rozmachu wystawy i nie doceni\u0107 masy informacji, kt\u00f3rych dostarcza. Budzi jednak wiele pyta\u0144 i w\u0105tpliwo\u015bci. Nie, nie o w\u0142a\u015bciwy obraz polskiego antysemityzmu.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Miejsce <\/strong>Budynek nowego muzeum przede wszystkim mia\u0142 \u201enie zas\u0142oni\u0107\u201d Pomnika Bohater\u00f3w Getta wykonanego przez Natana Rapaporta, proponuj\u0105c jednocze\u015bnie autonomiczn\u0105 warto\u015b\u0107 estetyczn\u0105 i znacz\u0105c\u0105. Wybrany do realizacji projekt zespo\u0142u kierowanego przez fi\u0144skiego architekta Rainera Mahlam\u00e4kiego nie tylko dobrze komponuje si\u0119 z pomnikiem, ale tak\u017ce z powojenn\u0105 zabudow\u0105 Muranowa. Autorzy zaproponowali budynek minimalistyczny, modernistyczny kubik, kt\u00f3ry tworzy podstaw\u0119 formy architektonicznej, ale zostaje jednocze\u015bnie prze\u0142amany; prosta p\u0142aszczyzna zosta\u0142a poruszona, pofalowana \u2013 z zewn\u0105trz podkre\u015bla to przede wszystkim wej\u015bcie w kszta\u0142cie hebrajskiej litery \u201etaw\u201d, wewn\u0105trz ca\u0142o\u015b\u0107 przebita jest szczelin\u0105 i wielk\u0105 pust\u0105 przestrzeni\u0105. Symbolizuj\u0105 one Zag\u0142ad\u0119 i przej\u015bcie \u017byd\u00f3w przez Morze Czerwone, jednocze\u015bnie przypominaj\u0105 o \u015bmierci i daj\u0105 nadziej\u0119. Ta druga w odbiorze dominuje; przeszklona tylna \u015bciana wpuszcza du\u017co \u015bwiat\u0142a, rozpraszaj\u0105cego si\u0119 po pastelowych, piaskowych \u015bcianach.<\/span><\/p>\n

Muran\u00f3w by\u0142 jeszcze morzem ruin, kiedy w 1946 roku umieszczono tu, w pobli\u017cu szcz\u0105tek ulicy Zamenhofa, pierwszy pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy powstanie w getcie 1943 roku. Dwa lata p\u00f3\u017aniej ods\u0142oni\u0119to pomnik Rapaporta. Od tamtej pory ruiny znikn\u0119\u0142y, a otoczenie pomnika i placu \u2013 formalnie bez nazwy \u2013 zosta\u0142o zabudowane neutralnymi blokami mieszkalnymi. Ich mieszka\u0144cy mogli patrze\u0107 na kolejne miejsca pami\u0119ci lokowane na placu, kt\u00f3re coraz cz\u0119\u015bciej nie odnosi\u0142y si\u0119 do wydarze\u0144 historycznych, lecz do rangi ich upami\u0119tnienia. Znacz\u0105cym paradoksem tego miejsca mi\u0119dzy ulicami Zamenhofa, Anielewicza, Karmelick\u0105 i Lewartowskiego \u2013 ulicami, kt\u00f3re w wyniku wojny zmieni\u0142y sw\u00f3j charakter, bieg i\/lub nazw\u0119 (dwie z nich przywo\u0142uj\u0105 nazwiska wa\u017cnych postaci ruchu oporu w getcie) \u2013 jest kompensacyjny spos\u00f3b, w jaki podkre\u015bla wag\u0119 pami\u0119tania o przesz\u0142o\u015bci \u017byd\u00f3w i dowodzi, \u017ce pami\u0119tamy. Tu przykl\u0119kn\u0105\u0142 Willy Brandt, tu si\u0119 modli\u0142 Jan Pawe\u0142 II, tam przysiad\u0142 Jan Karski. Rzeczywi\u015bcie, brakuje tylko Sprawiedliwych. Trudno nie wdepn\u0105\u0107 w znak pami\u0119ci, trudno zapomnie\u0107 \u2013 a \u017cyj\u0105c tu, trudno pewnie pami\u0119ta\u0107 na co dzie\u0144 \u2013 \u017ce to miejsce pogrobne po \u017cydowskim \u017cyciu w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Wszystko tu jest przesuni\u0119te, przemieszczone; wszystko znacz\u0105ce w pewnej wersji pami\u0119ci i znacz\u0105co zakrywaj\u0105ce inne mo\u017cliwe narracje. \u015awietnie to ods\u0142oni\u0142a akcja izraelskiej grupy Public Movement sprzed pi\u0119ciu lat, \u201eWiosna w Warszawie\u201d<\/a>, kt\u00f3ra zmusi\u0142a do przyjrzenia si\u0119 nieoczywisto\u015bci znak\u00f3w pami\u0119ci, niekiedy do uznania ich wr\u0119cz podejrzanego statusu. Kiedy w kwietniu 2009 roku Omer Krieger z Public Movement odczytywa\u0142 mow\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z cytat\u00f3w z wierszy i przem\u00f3wie\u0144, a potem inicjowa\u0142 pod pomnikiem taniec w rytm popularnej piosenki<\/a> (tak, tak, tylko \u017bydom mog\u0142o to uj\u015b\u0107 na sucho \u2013 izraelskie wycieczki, kt\u00f3re zahaczy\u0142y o plac podczas trwania akcji, ucieka\u0142y w pop\u0142ochu), budowa muzeum w\u0142a\u015bnie si\u0119 zaczyna\u0142a. Cz\u0119\u015b\u0107 placu by\u0142a ju\u017c odgrodzona, funkcjonowa\u0142y punkty informacyjne i uczestnicy akcji wiedzieli, \u017ce b\u0119dzie tu muzeum.<\/span><\/p>\n

Kolejny znak pami\u0119ci stan\u0105\u0142 zatem w miejscu g\u0119stym od znacze\u0144, sam b\u0119d\u0105c od pocz\u0105tku pe\u0142en sens\u00f3w. Dzisiejsze muzea m\u00f3wi\u0105, rzadziej pokazuj\u0105 obiekty: ta tendencja dobrze zgodzi\u0142a si\u0119 z ide\u0105 muzeum polskich \u017byd\u00f3w, w kt\u00f3rego zbiorach niewiele jest artefakt\u00f3w sprzed XIX wieku. Dzisiejsze muzea maj\u0105 nie tylko ekspozycje, ale zakrojone na szerok\u0105 skal\u0119 programy edukacyjne i kulturalne. W tym przypadku by\u0142o to dobrze widoczne, bo (jeszcze wtedy) Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich otwarto w kwietniu 2013 roku bez wystawy, za to z g\u0119stym programem dzia\u0142a\u0144 publicznych, dotycz\u0105cych nie tylko kultury \u017cydowskiej, ale, szerzej, wielokulturowej przesz\u0142o\u015bci i zr\u00f3\u017cnicowanej tera\u017aniejszo\u015bci Warszawy. Dzisiejsze muzea niby ucz\u0105 historii, w istocie negocjuj\u0105c r\u00f3\u017cne jej wersje i r\u00f3\u017cne pami\u0119ci.<\/span><\/p>\n

Misja<\/strong><\/h4>\n

Podstawowe przes\u0142anie, formu\u0142owane na r\u00f3\u017cne sposoby w wielu wypowiedziach dotycz\u0105cych muzeum, podkre\u015bla, \u017ce ma to by\u0107 muzeum \u017cycia \u2013 a nie \u015bmierci. Na \u015bwiecie (pozaislamskim) \u2013 od Waszyngtonu do Jerozolimy, od Berlina do Florydy i Teksasu, od Buenos Aires do Pary\u017ca, od Fukuyamy do Budapesztu \u2013 istniej\u0105 liczne muzea Holocaustu b\u0105d\u017a muzea kultury \u017cydowskiej funkcjonuj\u0105ce w istocie jako muzea Holocaustu. W Polsce takiego jednego miejsca nie by\u0142o, ale jednocze\u015bnie jest wiele miejsc upami\u0119tnie\u0144, przede wszystkim zwi\u0105zanych z terenami dawnych oboz\u00f3w eksterminacji, w wi\u0119kszo\u015bci ulokowanych przez Niemc\u00f3w w\u0142a\u015bnie na ziemiach polskich \u2013 okupowanych, z dala od \u015bwiatowej opinii publicznej, a jednocze\u015bnie zamieszkanych przez znaczn\u0105 liczb\u0119 \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w \u00f3wczesnej Europy. Ta okupacja w pewnym sensie trwa nadal i Polska dla wielu os\u00f3b, zw\u0142aszcza przybywaj\u0105cych z Izraela, jest g\u0142\u00f3wnie cmentarzem. W tym sensie trudno przeceni\u0107 znaczenie ekspozycji, kt\u00f3ra pokazuje Zag\u0142ad\u0119 jako cz\u0119\u015b\u0107 licz\u0105cej tysi\u0105c lat historii.<\/span><\/p>\n

Pomys\u0142 zosta\u0142 przyj\u0119ty w\u0142a\u015bciwie z jednoznacznym entuzjazmem; co podkre\u015blaj\u0105 mi\u0119dzynarodowe relacje prasowe z ca\u0142ego \u015bwiata. Doceniam skuteczno\u015b\u0107 akcji PR, w efekcie kt\u00f3rej do Warszawy przyjecha\u0142o wielu dziennikarzy i w \u015bwiat poszed\u0142 przekaz, \u017ce oto Polacy otworzyli najbardziej na \u015bwiecie niezwyk\u0142e, wyj\u0105tkowe muzeum historii \u017cydowskiej. Rzeczywi\u015bcie, nauczyli\u015bmy si\u0119 polityki historycznej \u2013 o ile rozumie\u0107 j\u0105 jako tworzenie pozytywnego obrazu pa\u0144stwa na \u015bwiecie. W przem\u00f3wieniach polityk\u00f3w roi\u0142o si\u0119 od odniesie\u0144 do przesz\u0142o\u015bci i przekraczania w niej tego, co z\u0142e \u2013 od Zag\u0142ady poczynaj\u0105c, na pojednaniu z wychod\u017acami 1968 roku ko\u0144cz\u0105c.<\/span><\/p>\n

Otwarcie zatem by\u0142o udane i mo\u017cna ju\u017c ogl\u0105da\u0107 wystaw\u0119 (tak\u017ce wirtualnie<\/a>) zlokalizowan\u0105 na ruinach getta, w otoczeniu wzorcowych socjalistycznych zabudowa\u0144, zbudowan\u0105 w partnerstwie publiczno-prywatnym \u2013 pierwszy taki eksperyment muzealny w Polsce, przez mi\u0119dzynarodowy zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry musia\u0142 odpowiedzie\u0107 na potrzeby zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Polska to \u2013 i dzi\u015b, i kiedy\u015b \u2013 Paradisus Iudaeorum<\/em> (czyli \u017bydzi maj\u0105 tu nie tylko lepiej ni\u017c gdzie indziej, ale te\u017c lepiej ni\u017c inni, a zw\u0142aszcza Polacy), jak i tych, kt\u00f3rzy do obrazu owego raju dodaj\u0105 ko\u0142a z\u0119bate wyciskaj\u0105ce krew na mac\u0119, pogromy i getto \u0142awkowe. Trudno znale\u017a\u0107 neutraln\u0105 pozycj\u0119 do ogl\u0105dania tej ekspozycji; tym bardziej trudno by\u0142o zapewne znale\u017a\u0107 miejsce, z kt\u00f3rego \u201em\u00f3wiona\u201d (opowiadana) mia\u0142a by\u0107 ona sama.<\/span><\/p>\n

Wystawa<\/strong><\/h4>\n

Ogl\u0105daj\u0105c wystaw\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 muzeum po raz pierwszy, nie mog\u0142am si\u0119 oczywi\u015bcie oprze\u0107, by nie podgl\u0105da\u0107 r\u00f3wnie\u017c zachowa\u0144 i reakcji innych zwiedzaj\u0105cych. By\u0142y one, rzecz jasna, bardzo zr\u00f3\u017cnicowane: od zachwytu dla poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w ekspozycji po wzruszenie ramionami dla innych, od narzeka\u0144 na chaos i brak czytelnej informacji po podzi\u0119kowania sk\u0142adane pracownikom i wolontariuszom za \u201eniezwyk\u0142\u0105 wystaw\u0119\u201d. Grupa os\u00f3b w \u015brednim i starszym wieku krytykowa\u0142a nat\u0142ok informacji, podczas gdy umundurowana wycieczka szkolna pr\u00f3bowa\u0142a uciec przed wzrokiem przewodniczki. Nic dziwnego, komentarz: \u201eOto jeste\u015bmy w galerii mi\u0119dzywojennej. By\u0142o w\u00f3wczas du\u017co kultury i sztuki [kropka]\u201d nie brzmi zach\u0119caj\u0105co niezale\u017cnie od wieku. Za to m\u0142odzie\u017c aktywizowa\u0142a si\u0119 natychmiast tam, gdzie mo\u017cna pota\u0144czy\u0107 tango Petersburskiego albo poskaka\u0107 w klasy. Nadal poza wzrokiem przewodniczki. (Wsp\u00f3\u0142czesne muzeo-sensorium wymaga zaanga\u017cowania cielesnego).<\/span><\/p>\n

Ta ma\u0142a obserwacja socjologiczna dobrze pokazuje jeszcze inny wymiar k\u0142opot\u00f3w z wystaw\u0105: z jednej strony ma opowiada\u0107 o tysi\u0105cletniej historii narodu \u017cydowskiego, a z drugiej \u2013 trafia\u0107 do os\u00f3b z bardzo r\u00f3\u017cnym przygotowaniem i nastawieniem, m\u0142odszych i starszych, znawc\u00f3w tematu i laik\u00f3w, Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy przynajmniej swoj\u0105 histori\u0119 nieco znaj\u0105, i Amerykan\u00f3w czy Izraelczyk\u00f3w. Wszystko to w przestrzeni ekspozycyjnej, kt\u00f3rej obejrzenie wymaga pewnie p\u00f3\u0142 dnia, ale zwykle b\u0119dzie trwa\u0142o godzin\u0119 lub dwie (tyle zajmuje przej\u015bcie wystawy oparte na audioprzewodniku).<\/span><\/p>\n

Efekt prac mi\u0119dzynarodowego zespo\u0142u z jednej strony jest imponuj\u0105cy; trudno nie dostrzec rozmachu ekspozycji i nie doceni\u0107 masy informacji, kt\u00f3rych dostarcza. Z drugiej jednak \u2013 budzi wiele pyta\u0144 i w\u0105tpliwo\u015bci. Nie, nie o w\u0142a\u015bciwy obraz polskiego antysemityzmu. Oczywi\u015bcie w wielu miejscach mo\u017cna si\u0119 czepia\u0107 \u2013 i jeszcze czepia\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0119. Pewnie zreszt\u0105 warto; w ko\u0144cu warto\u015b\u0107 tej ekspozycji b\u0119dzie wynika\u0142a r\u00f3wnie\u017c z charakteru debaty, jak\u0105 wywo\u0142a, z tego, czy uda si\u0119 jej pobudzi\u0107 jak\u0105\u015b dyskusj\u0119 na temat historii \u017byd\u00f3w w Polsce \u2013 czy te\u017c temat jest ju\u017c tylko przyklepany.<\/span><\/p>\n

Otrzymali\u015bmy jednak przemy\u015blan\u0105 interpretacj\u0119 tej historii. Jedn\u0105 kwesti\u0105 jest to, czy tak\u0105 wystaw\u0119 i tak\u0105 interpretacj\u0119 chcieli\u015bmy obejrze\u0107 (tu ka\u017cdy mo\u017ce wpisa\u0107 swoje oczekiwania); drug\u0105 \u2013 jak\u0105 w\u0142a\u015bciwie wystaw\u0119 chcieli stworzy\u0107 jej autorzy i czy to im si\u0119 uda\u0142o. Otwarcie muzeum wi\u0105za\u0142o si\u0119 nie tylko ze zmasowanym atakiem PR na zagranic\u0119, ale te\u017c z wewn\u0119trzn\u0105 kampani\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 zamys\u0142 wystawy. Obszernie m\u00f3wi o tym mi\u0119dzy innymi jej dyrektor programowa Barbara Kirshenblatt-Gimblett w artykule<\/a> w \u201eTygodniku Powszechnym\u201d  i wywiadzie<\/a> dla \u201eDu\u017cego Formatu\u201d. <\/span><\/p>\n

Powsta\u0142 tak\u017ce film \u201eJak pokaza\u0107 1000 lat historii? O koncepcji kuratorskiej wystawy sta\u0142ej Muzeum POLIN\u201d. Sprawia on wra\u017cenie, jakby autorzy chcieli odpowiedzie\u0107 na felieton Joanny Krakowskiej<\/a> opublikowany na stronach \u201eDwutygodnika\u201d. Autorka zarzuci\u0142a muzeum nadmiern\u0105 romantyzacj\u0119 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 na ziemiach polskich musi legitymizowa\u0107 odtr\u0105bienie wsiadanego. Oraz \u2013 przede wszystkim \u2013 ucieczk\u0119 przed zaj\u0119ciem stanowiska, chowanie si\u0119 za cytatami, kt\u00f3re maj\u0105 jakoby pokaza\u0107 spektrum postaw i zachowa\u0144, pozostawiaj\u0105c odwiedzaj\u0105cym wolno\u015b\u0107 wyrobienia sobie opinii, a w istocie pozwalaj\u0105 unikn\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Natr\u0119tnego uszlachcenia \u017byd\u00f3w przez czyn niepodleg\u0142o\u015bciowy nie dostrzeg\u0142am; zreszt\u0105, gdyby by\u0142o tak wyra\u017ane, zarzut drugi musia\u0142by zosta\u0107 oddalony. Zdarzaj\u0105 si\u0119 miejsca kuriozalne \u2013 jak \u201esala zabor\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra pokazuje mroczno-krwawy moment z dziej\u00f3w pa\u0144stwa polskiego i smutek opuszczonego tronu. Nachalna \u201enarodowa\u201d kompozycja plastyczna przes\u0142ania jednak tekst(y), m\u00f3wi\u0105ce o tym, jak ustawodawstwo pa\u0144stw zaborczych wp\u0142yn\u0119\u0142o na sytuacj\u0119 \u017byd\u00f3w, rozpoczynaj\u0105c w istocie, z r\u00f3\u017cn\u0105 dynamik\u0105, procesy modernizacyjne. Bardziej to zatem problem na poziomie sposobu prowadzenia opowie\u015bci. I ta kwestia \u2013 konstrukcji narracji \u2013 wywo\u0142uje w\u0105tpliwo\u015bci czy te\u017c pytania o konsekwencje przyj\u0119tej perspektywy.<\/span><\/p>\n

Opowie\u015b\u0107<\/strong><\/h4>\n

Uk\u0142ad ca\u0142o\u015bci jest chronologiczny<\/a>: od mitologicznej (na poziomie za\u0142o\u017ce\u0144 raczej ni\u017c realizacji) galerii \u201eLas\u201d, przez kolejne epoki odpowiadaj\u0105ce dynamice przemian pa\u0144stwa polskiego oraz przekszta\u0142ceniom judaizmu i \u017cycia \u017cydowskiego w Polsce, po wypowiedzi polskich \u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych w dzisiejszej Polsce. Ka\u017cda galeria ma w\u0142asny styl plastyczny nawi\u0105zuj\u0105cy do wizualnych skojarze\u0144 z epok\u0105. To na przej\u015bciach mi\u0119dzy nimi najwyra\u017aniej formu\u0142owany jest g\u0142os czy opis historyczny, przedstawiaj\u0105cy kontekst wydarze\u0144 i przemian \u2013 szkoda, \u017ce tak rzadko jednak, i \u017ce tak ma\u0142o. Niemniej, wy\u0142ania si\u0119 z tego sp\u00f3jne zamierzenie narracyjne.<\/span><\/p>\n

Po pierwsze, mniej czy bardziej konsekwentnie Polin opowiada o relacji mi\u0119dzy \u017bydami a pa\u0144stwem polskim; ta perspektywa dominuje \u2013 i zdecydowanie wp\u0142ywa na tre\u015b\u0107 wystawy, podkre\u015blaj\u0105c tez\u0119, \u017ce w\u0142adze pa\u0144stwowe (zw\u0142aszcza w\u00f3wczas, gdy by\u0142y silne), z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w, zasadniczo sprzyja\u0142y \u017bydom. St\u0105d te\u017c nacisk na r\u00f3\u017cne formy samorz\u0105dowo\u015bci i samoorganizacji \u017cydowskiej w kontek\u015bcie dzia\u0142a\u0144 pa\u0144stwa. Ale pozwala to r\u00f3wnie\u017c na charakterystyczn\u0105 zmian\u0119 tonacji, kt\u00f3ra ka\u017ce z imienia nazywa\u0107 w\u0142adc\u00f3w udzielaj\u0105cych przywilej\u00f3w, lecz wchodzi w tryb bezosobowy, gdy mowa o szykanach, a nawet prawnym ograniczaniu \u017cydowskiej obecno\u015bci publicznej. Najgorszym wydarzeniem przednowoczesnych dziej\u00f3w \u017byd\u00f3w polskich staje si\u0119 w tej perspektywie powstanie Chmielnickiego. Nieco jednak nieoczekiwanie, wzi\u0105wszy pod uwag\u0119, jak idealistycznie jest wcze\u015bniej przedstawiana Rzeczpospolita. To tylko jeden z moment\u00f3w, gdy dla lepszego zrozumienia sytuacji, przyda\u0142by si\u0119 komentarz, a nie jedynie relacje \u017byd\u00f3w podkre\u015blaj\u0105cych groz\u0119 kozackich pogrom\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Po drugie bowiem, Polin chce opowiada\u0107 g\u0142osami \u015bwiadk\u00f3w epoki. W punkcie wyj\u015bcia poznajemy zatem rzeczywisto\u015b\u0107 historyczn\u0105 oczami jej uczestnik\u00f3w. M\u00f3wi\u0105 najpierw kupcy-podr\u00f3\u017cnicy, potem kupcy osiadli itd. itd. To bardzo mocny efekt, zmierzaj\u0105cy do tego, by nie narzuca\u0107 ahistorycznej perspektywy, w kt\u00f3rej patrzymy na dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Polski przez pryzmat naszej wiedzy, a nie ich niewiedzy czy niepewno\u015bci. Robi to szczeg\u00f3lne wra\u017cenie w galerii dotycz\u0105cej wojny i Zag\u0142ady, kt\u00f3ra konsekwentnie pisana jest z perspektywy ludzi nieznaj\u0105cych swego przeznaczenia. Trudno jednak powiedzie\u0107, \u017ce w ca\u0142o\u015bci wystawy jest to perspektywa rzeczywi\u015bcie wielog\u0142osowa. To ograniczenia wynikaj\u0105ce z samego medium ekspozycji muzealnej; w wielu miejscach opini\u0119 widzowie maj\u0105 sobie wyrobi\u0107 na podstawie dw\u00f3ch, trzech \u2013 w\u0142a\u015bnie \u2013 cytat\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden m\u00f3wi, \u017ce jest bardzo dobrze, a drugi, \u017ce bardzo \u017ale, gdy trzeci, \u017ce bywa r\u00f3\u017cnie. Podej\u015bcie tekstowe, nieco anachronicznie dominuj\u0105ce w wystawie, samo z siebie nie tworzy narracji. Czy mo\u017cna \u201epodej\u015b\u0107 blisko dawnych ludzi\u201d, nie znaj\u0105c kontekstu ich wypowiedzi? Czy nie by\u0142o g\u0142os\u00f3w, kt\u00f3re nie tylko chwali\u0142y albo gani\u0142y Polsk\u0119 za jej polityk\u0119 wobec \u017byd\u00f3w, ale te\u017c kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142yby zrozumie\u0107 lub wyja\u015bni\u0107 przyczyny prze\u015bladowa\u0144? Czy okre\u015blenie \u201em\u00f3j \u017byd\u201d rzeczywi\u015bcie b\u0119dzie nieprzezroczyste dla wsp\u00f3\u0142czesnej widowni?<\/span><\/p>\n

Przyj\u0119ta perspektywa sprawia te\u017c, \u017ce ma\u0142o si\u0119 paradoksalnie dowiadujemy o zwyk\u0142ym \u017cyciu \u017byd\u00f3w w Polsce. W \u015bredniowieczu ogl\u0105damy plany kilku czy kilkunastu miast, ale ani jednego planu mieszkania. Judaizm zostaje przedstawiony g\u0142\u00f3wnie przez pryzmat nieuznania Chrystusa; cho\u0107 wyra\u017anie si\u0119 m\u00f3wi o obecno\u015bci dw\u00f3ch j\u0119zyk\u00f3w \u2013 hebrajskiego i jidysz \u2013 to r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi niekoniecznie pozostaje czytelna; trudno si\u0119 te\u017c dowiedzie\u0107, na ile \u015bwiaty polski i \u017cydowski by\u0142y rozdzielne, a na ile, od kiedy i jak si\u0119 przenika\u0142y (czy, na przyk\u0142ad, w salonie Judyty Jakubowicz-Zbytkower bywali Polacy, czy te\u017c Stanis\u0142aw Staszic, kt\u00f3ry chce \u201ecywilizowa\u0107\u201d \u2013 ale kogo, ale dlaczego \u2013 jest w nim jedynie wirtualnie?).<\/span><\/p>\n

To wra\u017cenie historii nieopowiedzianej czy \u017cycia niepokazanego wynika tak\u017ce z plastycznej strony ekspozycji. Po trzecie bowiem, nowoczesne muzeum ma nie tylko opowiada\u0107, ale te\u017c wywo\u0142a\u0107 wyobra\u017cenie przesz\u0142o\u015bci. Podstawowe jest tutaj zatem znalezienie formy, kt\u00f3ra b\u0119dzie nie tylko ilustracyjna, ale te\u017c znacz\u0105ca. Nie we wszystkich galeriach to si\u0119 uda\u0142o w jednakowym stopniu. Du\u017ce wra\u017cenie robi galeria wojenna, nie tylko w efekcie labiryntowej konstrukcji z\u0142o\u017conej z zakrzywionych, ostrych \u015bcian (to akurat rozwi\u0105zanie powtarzaj\u0105ce si\u0119 w wielu ekspozycjach Zag\u0142ady). Zwraca uwag\u0119 spos\u00f3b ekspozycji zdj\u0119\u0107 jako obiekt\u00f3w, a nie obrazk\u00f3w i fototapet, czy rdzawy korytarz ewokuj\u0105cy skojarzenia z wagonem i komor\u0105 gazow\u0105. Przede wszystkim jednak za pomoc\u0105 rozwi\u0105za\u0144 \u015bci\u015ble plastyczno-architektonicznych \u2013 k\u0142adki nad ulic\u0105, widoku z okien tramwaju \u2013 uda\u0142o si\u0119 pokaza\u0107 zr\u00f3\u017cnicowanie wojennej sytuacji Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w oraz polskie spojrzenie na Zag\u0142ad\u0119.<\/span><\/p>\n

Nie wiem, czy zdecydowa\u0142 o tym brak \u015brodk\u00f3w czy brak pomys\u0142\u00f3w, ale niestety, nie da si\u0119 powiedzie\u0107, by r\u00f3wnie sugestywne by\u0142y wszystkie rozwi\u0105zania. Nowoczesne media, kt\u00f3rymi ekspozycja si\u0119 s\u0142usznie chwali, bardzo cz\u0119sto u\u017cywane s\u0105 w funkcji dawnej gabloty prezentuj\u0105cej tekst. O ile mog\u0119 przyj\u0105\u0107 ca\u0142kowicie umown\u0105 form\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119cego grodu z wczesnych wiek\u00f3w \u015brednich, o tyle instalacja \u201eMiasteczko\u201d po prostu rozczarowuje (nie m\u00f3wi\u0119 tu o rekonstrukcji synagogi z Gwo\u017ad\u017aca), raczej udaje wyobra\u017cenie, ni\u017c nim jest. Wydaje si\u0119, \u017ce mi\u0119dzy kartonow\u0105 wycinank\u0105 a disneylandem rodem z krakowskiego muzeum w dawnej fabryce Schindlera jest spore spektrum pozwalaj\u0105ce na wywo\u0142anie sugestii \u017cycia. Tu si\u0119 to nie uda\u0142o.<\/span><\/p>\n

\u201ePolin\u201d, okre\u015blenie, kt\u00f3re ostatecznie wygra\u0142o konkurs na nazw\u0119 nowego muzeum, odwo\u0142uje si\u0119 do legendarnego wskazania boskiego, by \u017bydzi przybyli do Polski: \u201etu spoczniecie\u201d czy te\u017c \u201etu spocznijcie\u201d. Kryje si\u0119 w tym w istocie wiele goryczy: spoczynek ma r\u00f3\u017cne konotacje w j\u0119zyku polskim, r\u00f3wnie\u017c po\u015bmiertne. Podobnie niejednoznaczny jest las \u2013 mitologiczna kraina dobroci dla \u017byd\u00f3w, ale te\u017c obraz t\u0119sknoty za krajem dzieci\u0144stwa i m\u0142odo\u015bci wielu \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy podj\u0119li dobrowolnie lub pod przymusem okoliczno\u015bci decyzj\u0119 o wyje\u017adzie z Polski, oraz miejsce kryj\u0105ce groz\u0119 wojennych rozstrzela\u0144 czy \u017cycia w kryj\u00f3wce. T\u0119 dwuznaczno\u015b\u0107 muzeum negocjuje i znosi, wyra\u017anie przekierowuj\u0105c pami\u0119\u0107 na to, co w niej pozytywne \u2013 i w \u017cydowskiej, i w polskiej perspektywie. Wydaje si\u0119, \u017ce skazane jest na sukces. A\u017c prosi si\u0119, by zn\u00f3w przyjechali performerzy z Public Movement \u2013 i nieco rozruszali to opowiadanie, zanim na dobre zastygnie.  <\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

FOT. WOJCIECH KRY\u0143SKI\/MUZEUM HISTORII \u017bYD\u00d3W POLSKICH \u201eTU SPOCZNIECIE\u201d. MUZEUM POLIN IWONA KURZ Efekt prac zespo\u0142u jest imponuj\u0105cy, trudno nie dostrzec rozmachu wystawy i nie doceni\u0107 masy informacji, kt\u00f3rych dostarcza. Budzi jednak wiele pyta\u0144 i w\u0105tpliwo\u015bci. Nie, nie o w\u0142a\u015bciwy obraz polskiego antysemityzmu. . Miejsce Budynek nowego muzeum przede wszystkim mia\u0142 \u201enie zas\u0142oni\u0107\u201d Pomnika Bohater\u00f3w Getta […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104692"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=104692"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104895,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104692\/revisions\/104895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=104692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=104692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=104692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}