![](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/1\/4\/dc409bbfd765032572fe7e72e35c47f6\/jpg\/jhi\/header\/JHI_thumbnail_1.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/zih-1.png\")
<\/a>Rabin Leo Baeck \u2013 duchowy przyw\u00f3dca \u017byd\u00f3w w III Rzeszy*<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\nSzymon Pietrzykowski<\/strong><\/span><\/p>\n W 1933 r., nied\u0142ugo po doj\u015bciu nazist\u00f3w do w\u0142adzy, Leo Baeck wybrany zosta\u0142 prze\u0142o\u017conym niemieckich \u017byd\u00f3w i prezydentem Reprezentacji \u017byd\u00f3w w Niemczech (Reichsvertretung der Juden in Deutschland) \u2013 marionetkowej instytucji podporz\u0105dkowanej nowym w\u0142adzom. Baeck w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci stara\u0142 si\u0119 chroni\u0107 swych podopiecznych i niwelowa\u0107 zakres i skal\u0119 antysemickiego ustawodawstwa, co wymaga\u0142o prowadzenia trudnych negocjacji z wieloma wysokimi przedstawicielami III Rzeszy (m.in. Adolfem Eichmannem). Pomimo wielu ofert wyjazdu z Niemiec ze strony organizacji \u017cydowskich, pozosta\u0142 na miejscu. By\u0142 dwukrotnie aresztowany przez gestapo.<\/span><\/p>\n 28 stycznia 1943 r. trafi\u0142 do Theresiensadt (Terezina) na terytorium Protektoratu Czech i Moraw (dawnej Czechos\u0142owacji) \u2013 twierdzy i miasta warownego powsta\u0142ego na prze\u0142omie XVIII i XIX r., kt\u00f3re jesieni\u0105 zosta\u0142o przekszta\u0142cone w swoist\u0105 hybryd\u0119 getta, obozu koncentracyjnego i przej\u015bciowego. W niemieckiej propagandzie przedstawiano je jako modelowe getto, w kt\u00f3rym \u017bydzi sprawowali w\u0142adz\u0119 i \u017cyli w godnych warunkach, w towarzystwie ca\u0142ych rodzin (w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w przewa\u017ca\u0142y osoby w starszym wieku). 23 sierpnia 1944 r. przedstawiciele szwajcarskiego i du\u0144skiego Czerwonego Krzy\u017ca dokonali inspekcji obozu, specjalnie przearan\u017cowanego i wyludnionego na t\u0119 okazj\u0119 (wizyt\u0119 poprzedzi\u0142y masowe deportacje do Auschwitz-Birkenau), w kt\u00f3rej przychyli\u0142y si\u0119 do twierdze\u0144 Niemc\u00f3w. W rzeczywisto\u015bci padli oni ofiar\u0105 mistyfikacji. Rzeczywisty charakter tego miejsca odda\u0142 Baeck w swoich wspomnieniach:<\/span><\/p>\n Jakie by\u0142o pierwsze odczucie po wp\u0119dzeniu do \u015brodka przez bram\u0119 twierdzy mi\u0119dzy bastionami i wa\u0142ami, a potem fatalna brama zosta\u0142a zamkni\u0119ta, by\u0107 mo\u017ce na zawsze? Odczucie zamkni\u0119cia. Wewn\u0105trz cz\u0142owiek czu\u0142 si\u0119 jeszcze bardziej odci\u0119ty \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 tego fortecznego miasta, ta lepsza i zdrowsza cz\u0119\u015b\u0107, zosta\u0142a wydzielona jako strefa SS. W przestrzenie, kt\u00f3ra wcze\u015bniej mog\u0142a pomie\u015bci\u0107 do trzech tysi\u0119cy os\u00f3b, rozmieszczonych na mod\u0142\u0119 wojskow\u0105, \u015bci\u015bni\u0119to razem w koszarach i pozosta\u0142ych budynkach, jeden obok drugiego, bliskie 45 tysi\u0119cy os\u00f3b. Kiedy spad\u0142 \u015bnieg lub deszcz tworzy\u0142o si\u0119 g\u0142\u0119bokie, ci\u0119\u017ckie b\u0142oto, kt\u00f3re zdawa\u0142o si\u0119 rozszerza\u0107 z dnia na dzie\u0144. A zewsz\u0105d i wsz\u0119dzie przybywa\u0142o robactwo, pot\u0119\u017cne zast\u0119py pe\u0142zaj\u0105cych, skacz\u0105cych i lataj\u0105cych naprzeciw chodz\u0105cych, siedz\u0105cych i le\u017c\u0105cych, g\u0142odni przeciwko g\u0142oduj\u0105cym \u2013 uporczywa walka obu stron trwa\u0142a dniami i nocami. Miesi\u0105c po miesi\u0105cu, rok po roku tak wygl\u0105da\u0142 \u015bwiat. Masa wch\u0142on\u0119\u0142a jednostk\u0119. Jednostka by\u0142a uwi\u0119ziona w t\u0142umie, otoczona murami, kurzem i b\u0142otem, rojem owad\u00f3w\u2026 i g\u0142odem, kt\u00f3ry zdawa\u0142 si\u0119 nie mie\u0107 ko\u0144ca \u2013 skoncentrowana w obozie, w kt\u00f3rym nigdy nie mo\u017cna by\u0142o by\u0107 samemu ze sob\u0105.<\/em><\/p>\n (za: M. A. Meyer, Rabbi Leo Baeck: Living a Religious Imperative in Troubled Times, Philadelphia 2020, s. 167)<\/em><\/p>\n Baeck pe\u0142ni\u0142 tam funkcj\u0119 honorowego przewodnicz\u0105cego Rady Starszych (Judenratu). Znalaz\u0142 si\u0119 w gronie 114 \u201eProminente\u201d wp\u0142ywowych\/zas\u0142u\u017conych os\u00f3b, kt\u00f3rzy z racji swej pozycji znalaz\u0142y si\u0119 w lepszej sytuacji ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w getta-obozu. Nie przebywa\u0142 w baraku, lecz w dw\u00f3ch relatywnie obszernych pokojach (w jednym z nich zamieszka\u0142 jego opiekun domowy, z \u0142\u00f3\u017ckiem, sto\u0142em i par\u0105 krzese\u0142, zim\u0105 mia\u0142 do dyspozycji prowizorycznie przygotowane ogrzewanie. Otrzymywa\u0142 lepsze i cz\u0119stsze racje \u017cywno\u015bciowe, dysponowa\u0142 swobodniejszym dost\u0119pem do korespondencji. Co szczeg\u00f3lnie istotne, by\u0142 on chroniony przed transportami na wsch\u00f3d (oznaczaj\u0105cymi \u015bmier\u0107 w obozach zag\u0142ady), m\u00f3g\u0142 te\u017c chroni\u0107 cz\u0142onk\u00f3w swej rodziny. Uratowa\u0142 w ten spos\u00f3b przed deportacj\u0105 urodzon\u0105 w 1925 r. wnuczk\u0119 Ruth, lecz r\u00f3wnie\u017c i on do\u015bwiadczy\u0142 utraty bliskich. W transporcie z znale\u017ali si\u0119 jego siostrzenica i siostrzeniec, trzy z czterech jego si\u00f3str zmar\u0142y w Theresienstadt zanim tam si\u0119 znalaz\u0142, czwarta za\u015b nied\u0142ugo po jego przyje\u017adzie. W obozach zag\u0142ady zgin\u0119\u0142o dw\u00f3ch jego braci.<\/span><\/p>\n Uprzywilejowany status nie odseparowa\u0142 go od szeregowych wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w. Beack pe\u0142ni\u0142 w obozie pos\u0142ug\u0119 rabinack\u0105, miejscem odprawiania nabo\u017ce\u0144stw sta\u0142y si\u0119 piwnice i poddasza. Jednym z przykrych obowi\u0105zk\u00f3w by\u0142o odprawianie kadisz za zmar\u0142ych. Wysoka \u015bmiertelno\u015b\u0107 w obozie powodowa\u0142a, \u017ce musia\u0142 powtarza\u0107 to wielokrotnie w trakcie jednego dnia:<\/span><\/p>\n Kostnica by\u0142a g\u0142\u0119bokim, ciemnym przej\u015bciem w obr\u0119bie mur\u00f3w fortecy, przypominaj\u0105cym masowy gr\u00f3b. By\u0142y dni, kiedy umiera\u0142o ponad sto os\u00f3b. Odrapane trumny ze zmar\u0142ymi sta\u0142y w bardzo d\u0142ugim rz\u0119dzie, zawsze po dwie lub trzy, jedna nad drug\u0105. Odczytywano imiona i odmawiano staro\u017cytn\u0105 modlitw\u0119 za zmar\u0142ych sprzed kilku tysi\u0105cleci. Nast\u0119pnie podnoszono i wynoszono trumny przy d\u017awi\u0119kach psalmu, jaki od pokole\u0144 towarzyszy\u0142 zmar\u0142ym w ich ostatniej w\u0119dr\u00f3wce: \u201eKto przebywa pod os\u0142on\u0105 Najwy\u017cszego i w cieniu Wszechmocnego spoczywa\u201d a\u017c do zako\u0144czenia: \u201eNasyc\u0119 go d\u0142ugim \u017cyciem i uka\u017c\u0119 mu moje zbawienie\u201d. Rytua\u0142 ten stanowi\u0142 dla nas cz\u0105stka wolno\u015bci w niewoli. Na zewn\u0105trz czeka\u0142y wielkie, ci\u0119\u017ckie wozy, na kt\u00f3re za\u0142adowywano trumny. Pozwalano pod\u0105\u017ca\u0107 za nimi pi\u0119\u0107dziesi\u0105t krok\u00f3w, do granicy obozu. Od tego miejsca zmarli pod\u0105\u017cali dalej, na miejsce kremacji.<\/em><\/p>\n (Ibidem, s. 172)<\/em><\/p>\n Aktywno\u015bci\u0105, w kt\u00f3r\u0105 si\u0119 zaanga\u017cowa\u0142, by\u0142o wyg\u0142aszanie wyk\u0142ad\u00f3w. Od lata 1942 r. (na sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy przed jego przybyciem) a\u017c do wyzwolenia Theresienstadt w maju 1945 r. odby\u0142o si\u0119 ich \u0142\u0105cznie 2430 z udzia\u0142em ponad pi\u0119ciuset wyk\u0142adowc\u00f3w. Cho\u0107 bywa\u0142y one krytykowane przez niekt\u00f3rych jako przejaw kolaboracji (Niemcy zezwalali na dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturaln\u0105, odbywa\u0142y si\u0119 koncerty, rewie, spektakle i podobne wydarzenia, dzia\u0142a\u0142a prasa; istnia\u0142 te\u017c nurt podziemny, nieoficjalny) czy ze wzgl\u0119du na ich nieadekwatno\u015b\u0107 do sytuacji, w jakiej znale\u017ali si\u0119 \u017bydzi \u2013 to cieszy\u0142y si\u0119 one niegasn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105, dla wielu odbiorc\u00f3w stawa\u0142y si\u0119 namiastk\u0105 wolno\u015bci. Jak pisze biograf Baecka, Michael A. Meyer:<\/span><\/p>\n Podczas swojego pobytu w Theresienstadt Beack wyg\u0142osi\u0142 38 wyk\u0142ad\u00f3w na r\u00f3\u017cne tematy. Porusza\u0142 w\u0105tki historyczne, filozoficzne, niekiedy mia\u0142y one charakter og\u00f3lny, kiedy indziej specyficznie \u017cydowski, zdarza\u0142o mu si\u0119 porusza\u0107 co najmniej kilka zagadnie\u0144. Odczyty z dziedziny historycznej obejmowa\u0142y nast\u0119puj\u0105ce tematy: \u201eReligie lud\u00f3w prymitywnych\u201d, \u201eIdea mesja\u0144ska\u201d, \u201e\u017bydowscy mistycy czas\u00f3w \u015bredniowiecza\u201d, \u201eEpoka machabejska\u201d, \u201eTalmud\u201d, \u201e\u017bycie w \u015bredniowiecznym mie\u015bcie \u017cydowskim\u201d, \u201ePrzej\u015bcie od \u015bredniowiecza do czas\u00f3w nowo\u017cytnych\u201d, \u201eO\u015bwiecenie\u201d, \u201eNarody wielkie i ma\u0142e\u201d. Jego portrety wybitnych jednostek dotyczy\u0142y wy\u0142\u0105cznie ludzi uduchowionych, zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w, jak i goj\u00f3w, takich jak Platon, Majmonides, Galileusz, Spinoza, Moj\u017cesz Mendelssohn, Kant i Hermann Cohen. Jeden jego wyg\u0142ad musia\u0142 mie\u0107 szczeg\u00f3lne znaczenie w Theresienstad, gdzie \u017bydzi wcze\u015bniej wykonuj\u0105cy zawody umys\u0142owe, zostali zmuszeni do wykonywania ci\u0119\u017ckiej pracy fizycznej. Zatytu\u0142owany zosta\u0142 \u201eRobotnik w nauczaniu \u017cydowskim\u201d<\/em><\/p>\n (Ibidem, s. 180).<\/em><\/p>\n Popularno\u015b\u0107, jak\u0105 zyska\u0142y jego wyk\u0142ady, spowodowa\u0142a, i\u017c organizator spotka\u0144, Philip Manes (zgin\u0105\u0142 w Theresienstadt, zachowa\u0142 si\u0119 dziennik jego autorstwa) zaprosi\u0142 go do wyg\u0142oszenia jubileuszowego pi\u0119\u0107setnego wyk\u0142adu, co by\u0142o wyj\u0105tkowym zaszczytem. Manes nie kry\u0142 swego uznania dla oratorskich zdolno\u015bci Baecka:<\/span><\/p>\n Kiedy po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142em, jak przemawia dr Leo Baeck, by\u0142em zdumiony jego przemian\u0105 od czas\u00f3w berli\u0144skich. Zmieni\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie. Sta\u0142 si\u0119 zrozumia\u0142y, p\u0142ynny i przyjemny w s\u0142uchaniu. Zachowywa\u0142 si\u0119 cicho i spokojnie, przemawia\u0142 przekonywuj\u0105co, bez patosu, zapada\u0142 w pami\u0119\u0107. Tak wyobra\u017cali\u015bmy sobie filozofa, kt\u00f3ry u schy\u0142ku \u017cycia zbiera \u017cniwo wielu dziesi\u0119cioleci i hojnie przekazuje nam sw\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107. P\u0119dzili\u015bmy na jego wyk\u0142ady, kt\u00f3re wyg\u0142asza\u0142 bez najmniejszej oznaki zm\u0119czenia. Wywar\u0142 na nas tak olbrzymie wra\u017cenie, \u017ce poprosili\u015bmy go, by powt\u00f3rzy\u0142 sw\u00f3j wyk\u0142ad o Spinozie.<\/em><\/p>\n (Ibidem, s. 177-178).<\/em><\/p>\n R\u00f3wnie\u017c wspomniany wcze\u015bniej wyk\u0142ad, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 6 sierpnia 1944 r., zako\u0144czy\u0142 si\u0119 bezdyskusyjnym sukcesem:<\/span><\/p>\n Dr Baeck przemawia\u0142 na stoj\u0105co z urzekaj\u0105cym ciep\u0142em i hojno\u015bci\u0105. Byli\u015bmy pod urokiem jego s\u0142\u00f3w; \u017cycie rozkwit\u0142o przed nami; \u017cycie, kt\u00f3re udzieli\u0142o nam si\u0119 wszystkim. Podzieli\u0142 si\u0119 z nami swoim mottem: \u201eCz\u0142owiek nie starzeje si\u0119 dop\u00f3ki dop\u00f3ty nie zapomina swojego dzieci\u0144stwa\u201d. Umiej\u0119tno\u015b\u0107, z jak\u0105 dr Baeck rozwin\u0105\u0142 ten temat i uj\u0105\u0142 go w ramy, by\u0142a rzadko spotykana. Publiczno\u015b\u0107 z zapartym tchem przys\u0142uchiwa\u0142a si\u0119 71-letniemu m\u00f3wcy, kt\u00f3rego m\u0142odzie\u0144cza \u017cywio\u0142owo\u015b\u0107 niejako potwierdza\u0142a i odzwierciedla\u0142a temat, kt\u00f3rego si\u0119 podj\u0105\u0142.<\/em><\/p>\n (Ibidem, s. 178).<\/em><\/p>\n Jedynym obozowym wyk\u0142adem Baecka, kt\u00f3ry zachowa\u0142 si\u0119 w ca\u0142o\u015bci, a w 1962 r. zosta\u0142 przet\u0142umaczony na j\u0119zyk angielski, jest wyst\u0105pienie z 15 czerwca 1944 r. pod tytu\u0142em \u201eGeschichstsschreibung\u201d (niem. \u201eO pisaniu historii\u201d).<\/span><\/p>\n Podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cydowskich przyw\u00f3dc\u00f3w starszej generacji Baeck sprzeciwia\u0142 si\u0119 otwartemu oporowi wobec Niemc\u00f3w. Postawa ta wywo\u0142a\u0142a krytyk\u0119 m.in. ze strony Hannah Arendt, kt\u00f3ra w Eichmannie w Jerozolimie<\/em> (1963) oskar\u017cy\u0142a go nadmierne spoufalanie si\u0119 z prze\u015bladowcami i celowe zatajanie tragicznej prawdy o Zag\u0142adzie. Sam Baeck ju\u017c po wyzwoleniu niech\u0119tnie powraca\u0142 do tych kwestii. W jednej z wypowiedzi, w kt\u00f3rej odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do osobistych odczu\u0107 z czas\u00f3w okupacyjnych, wyrazi\u0142 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\n Nie wiedzia\u0142em, czy [transporty sz\u0142y] do O\u015bwi\u0119cimia. Ale \u017ce zamiarem gestapo by\u0142o najprawdopodobniej natychmiastowe wymordowanie ka\u017cdego, kto nie nadawa\u0142 si\u0119 do ci\u0119\u017ckiej pracy, za\u015b ci, kt\u00f3rzy byli zdolni do pracy na rzecz niemieckiej machiny wojennej koniec ko\u0144c\u00f3w gin\u0119li z g\u0142odu i niedostatku. Dr\u0119czy\u0142y mnie w\u00f3wczas wyrzuty sumienia \u2013 czy nie skr\u00f3ci\u0107 cierpie\u0144 os\u00f3b przeznaczonych do transport\u00f3w poprzez samozwa\u0144cz\u0105 masakr\u0119 [wzniecenie zbrojnego oporu, na wz\u00f3r powstania w getcie warszawskim, bia\u0142ostockim, cz\u0119stochowskim czy b\u0119dzi\u0144skim \u2013 Sz. P.] czy umo\u017cliwi\u0107 niekt\u00f3rym, cho\u0107by bardzo nielicznym, szanse na prze\u017cycie? W ko\u0144cu powiedzia\u0142em sobie: nawet je\u015bli prze\u017cyje tylko jedna osoba, to nie mo\u017cna jej po\u015bwi\u0119ci\u0107.<\/em><\/p>\n (Ibidem, s. 185-186)<\/em><\/p>\n Po zako\u0144czeniu wojny osiad\u0142 w Londynie, gdzie przewodniczy\u0142 miejscowej progresywnej North Western Reform Synagogue, wyk\u0142ada\u0142 tak\u017ce w Hebrajskiej Unii Uczelni w Ameryce. Obj\u0105\u0142 stanowisko prezesa \u015awiatowej Unii dla Judaizmu Post\u0119powego (utworzonej w 1926 r.). W przem\u00f3wieniu na pierwszym powojennym zje\u017adzie w Londynie w 1946 r. przedstawi\u0142 swoje credo, ukszta\u0142towane pod wp\u0142ywem do\u015bwiadcze\u0144 z lat 1933\u20131945:<\/span><\/p>\n Nie wolno nam jako \u017bydom odsuwa\u0107 si\u0119 od bie\u017c\u0105cych problem\u00f3w ani ukrywa\u0107 si\u0119 jako \u017bydzi\u2026 Jeste\u015bmy \u017bydami tak\u017ce przez wzgl\u0105d na ludzko\u015b\u0107; powinni\u015bmy zaznaczy\u0107 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza w tym \u015bwiecie po wojnie; mamy pytania do stawienia i musimy udzieli\u0107 na nie sw\u0105 odpowied\u017a. Pobudzanie sumienia ludzko\u015bci mo\u017ce by\u0107 nasz\u0105 najlepsz\u0105 legitymizacj\u0105. B\u0119dziemy musieli wi\u0119c z pewno\u015bci\u0105 cz\u0119sto m\u00f3wi\u0107 \u201enie\u201d wielu rzeczom, kt\u00f3re dziej\u0105 si\u0119 na ziemi i rz\u0105dz\u0105 ni\u0105; m\u00f3wi\u0107 \u201enie\u201d w imieniu naszego wielkiego \u201etak\u201d, naszego \u017c\u0105dania. Cz\u0119sto b\u0119dziemy musieli oskar\u017ca\u0107 w imi\u0119 sprawiedliwo\u015bci i mi\u0142o\u015bci, w imi\u0119 obietnicy; m\u00f3wi\u0107 \u201enie\u201d i oskar\u017ca\u0107, gdy\u017c jeste\u015bmy tymi, kt\u00f3rymi jeste\u015bmy i powinni\u015bmy by\u0107: najbardziej lojaln\u0105 opozycj\u0105 Pana na Ziemi, niez\u0142omn\u0105 i upart\u0105 w imi\u0119 Boga.<\/em><\/p>\n (Ibidem, s. 194)<\/em><\/p>\n Zosta\u0142 pierwszym przewodnicz\u0105cym utworzonego w 1955 r., na rok przed jego \u015bmierci\u0105, mi\u0119dzynarodowej instytucji zajmuj\u0105cej si\u0119 badaniem i przechowywaniem dziedzictwa niemieckoj\u0119zycznych \u017byd\u00f3w w Europie, nazwanej (od jego imienia i nazwiska) Leo Baeck Institute. Pr\u0119\u017cnie dzia\u0142a do dnia dzisiejszego, ma swoje siedziby w Londynie, Nowym Jorku i Jerozolimie.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Rabin Leo Baeck \u2013 duchowy przyw\u00f3dca \u017byd\u00f3w w III Rzeszy* Szymon Pietrzykowski 150 lat temu (23 maja 1873 r.) w Lesznie urodzi\u0142 si\u0119 Leo Baeck (1873\u20131956) \u2013 rabin, teolog, my\u015bliciel, wybitny reprezentant judaizmu reformowanego. Absolwent leszczy\u0144skiego gimnazjum, studiowa\u0142 we Wroc\u0142awiu i Berlinie. Pe\u0142ni\u0142 pos\u0142ug\u0119 rabinack\u0105 w Opolu, D\u00fcsseldorfie i Berlinie, w latach 1914\u20131918 s\u0142u\u017cy\u0142 jako […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104775"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=104775"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104775\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104949,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104775\/revisions\/104949"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=104775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=104775"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=104775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n150 lat temu (23 maja 1873 r.) w Lesznie urodzi\u0142 si\u0119 Leo Baeck (1873\u20131956) \u2013 rabin, teolog, my\u015bliciel, wybitny reprezentant judaizmu reformowanego. Absolwent leszczy\u0144skiego gimnazjum, studiowa\u0142 we Wroc\u0142awiu i Berlinie. Pe\u0142ni\u0142 pos\u0142ug\u0119 rabinack\u0105 w Opolu, D\u00fcsseldorfie i Berlinie, w latach 1914\u20131918 s\u0142u\u017cy\u0142 jako rabin polowy armii niemieckiej. Przypad\u0142a mu trudna rola duchowego przyw\u00f3dcy \u017byd\u00f3w w III Rzeszy, prze\u017cy\u0142 ob\u00f3z w Theresienstadt.<\/span><\/div>\n<\/div>\n![\"Grafiki](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2023\/6\/1\/bf5eba5e811b3a07eb335a13e427965c\/png\/jhi\/normal_big\/Grafiki%20na%20stron%C4%99(1).png\")
<\/picture>Leo Baeck, Britannica<\/em><\/span><\/div>\n\n\n![\"[2].jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2023\/6\/1\/1ba6bccb79316499c31c442bb5c25d20\/jpg\/jhi\/preview\/[2].jpg\")
![\"[3].JPG](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2023\/6\/1\/3b2f6f6787e40057d2a5b2cb88654d17\/JPG\/jhi\/preview\/[3].JPG\")
Theresiestadt (Terezin), zdj\u0119cie wsp\u00f3\u0142czesne; Cherubino \/ Wikimedia Commons<\/em><\/span><\/figure>\n![\"[4].jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2023\/6\/1\/8e5036a082e6d88c86844bbf6bdaca55\/jpg\/jhi\/preview\/[4].jpg\")
karta mleczna (Milchkarte) dla Mosesa Grinbauma, lat 48, 1\/2 litra na 8 dni; \u017bydowski Instytut Historyczny (A\u017bIH 268\/1, Rada \u017bydowska w Theresienstadt (J\u00fcdische Selbstverwaltung))<\/em><\/span><\/figure>\n.jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2023\/6\/1\/3db2646e75a5030bab76319eb82add76\/jpg\/jhi\/preview\/[1](1).jpg\")
Rabin Leo Baeck w trakcie pisania,<\/em><\/span>
\npo 1945 r.; Leo Baeck Institute<\/em><\/span><\/figcaption><\/figure>\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"