{"id":104866,"date":"2023-07-04T17:09:17","date_gmt":"2023-07-04T15:09:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=104866"},"modified":"2023-06-26T05:51:52","modified_gmt":"2023-06-26T03:51:52","slug":"12-09-72","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=104866","title":{"rendered":"Turcja: Co powiedzia\u0142by ojciec?"},"content":{"rendered":"

Atat\u00fcrkizm pr\u00f3bowa\u0142 na stworzy\u0107 now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Turcji jako nowoczesnego pa\u0144stwa, maj\u0105cego hetyckie i celtyckie korzenie, dystansuj\u0105cego si\u0119 od “dekadenckiego Orientu” i maj\u0105cego nadziej\u0119 na odzyskanie nale\u017cnego mu miejsca w rodzinie narod\u00f3w europejskich. Na zdj\u0119ciu: Mustafa Kemal Atat\u00fcrk rozmawia ze swoimi doradcami, oko\u0142o 1919 r. (Fot. Hulton Archive\/Getty Images)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Turcja: Co powiedzia\u0142by ojciec?<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Amir Taheri<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Dzi\u015b (tekst pierwotnie opublikowany 28 maja 2023r.) tureccy wyborcy id\u0105 do urn, by wybra\u0107 swojego prezydenta, podczas gdy specjalna grupa operacyjna pracuje nad ceremoniami z okazji setnej rocznicy powstania Republiki Turcji 29 pa\u017adziernika 1923 r.<\/span><\/p>\n

Ale co cz\u0142owiek, kt\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 republik\u0119, pomy\u015bla\u0142by o dzisiejszej Turcji?<\/span><\/p>\n

Cz\u0142owiekiem, o kt\u00f3rym mowa, jest Mustafa Kemal Pasza, alias Atat\u00fcrk (“Ojciec Turk\u00f3w”), charyzmatyczny dow\u00f3dca wojskowy, kt\u00f3ry przekszta\u0142ci\u0142 okrojone pozosta\u0142o\u015bci Imperium Osma\u0144skiego w aspiruj\u0105ce do nowoczesno\u015bci pa\u0144stwo narodowe.<\/span><\/p>\n

Na pierwszy rzut oka Atat\u00fcrk by\u0142by dumny z tego, co zrobi\u0142. Republika, kt\u00f3r\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142, jest najstarsz\u0105 republik\u0105 w \u015bwiecie muzu\u0142ma\u0144skim i jedn\u0105 z niewielu, kt\u00f3re zosta\u0142y za\u0142o\u017cone przez w\u0142adc\u00f3w spoza Zachodu w latach dwudziestych XX wieku i nadal istniej\u0105. Co wa\u017cniejsze, Atat\u00fcrk pozostaje jedyn\u0105 kultow\u0105 postaci\u0105 swoich czas\u00f3w, kt\u00f3ra nadal jest szanowana, je\u015bli ju\u017c nie czczona, przez wszystkich jego rodak\u00f3w z ca\u0142ego spektrum politycznego.<\/span><\/p>\n

A jednak ten ojciec republiki zobaczy\u0142by, \u017ce na wiele sposob\u00f3w jego wnuki zboczy\u0142y z drogi, jak\u0105 dla nich wytyczy\u0142.<\/span><\/p>\n

Atat\u00fcrk stworzy\u0142 republik\u0119 wok\u00f3\u0142 armii, kt\u00f3ra odradzaj\u0105c si\u0119 z popio\u0142\u00f3w I wojny \u015bwiatowej, przyj\u0119\u0142a rol\u0119 gwaranta nowego pa\u0144stwa i ostatecznego arbitra polityki.<\/span><\/p>\n

Atat\u00fcrka mog\u0105 te\u017c dziwi\u0107 radykalne zmiany ideologiczne, jakich do\u015bwiadczy\u0142a jego armia i republika w ci\u0105gu ostatniego \u0107wier\u0107wiecza. Atat\u00fcrkizm, by uku\u0107 przydomek, pr\u00f3bowa\u0142 na stworzy\u0107 now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Turcji jako nowoczesnego pa\u0144stwa, maj\u0105cego hetyckie i celtyckie korzenie, dystansuj\u0105cego si\u0119 od “dekadenckiego Orientu” i maj\u0105cego nadziej\u0119 na odzyskanie nale\u017cnego mu miejsca w rodzinie narod\u00f3w europejskich.<\/span><\/p>\n

Atat\u00fcrk pr\u00f3bowa\u0142 ukszta\u0142towa\u0107 t\u0119 now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, zast\u0119puj\u0105c alfabet arabski zmodyfikowan\u0105 wersj\u0105 alfabetu \u0142aci\u0144skiego i usuwaj\u0105c zapo\u017cyczone z j\u0119zyka tureckiego arabskie i perskie s\u0142owa na rzecz s\u0142\u00f3w zaczerpni\u0119tych z j\u0119zyk\u00f3w europejskich, zw\u0142aszcza francuskiego.<\/span><\/p>\n

Co wa\u017cniejsze, Atat\u00fcrk wprowadzi\u0142 koncepcj\u0119 sekularyzmu, u\u017cywaj\u0105c francuskiego terminu la\u00efcit\u00e9<\/i>, aby zako\u0144czy\u0107 wielowiekow\u0105 mieszank\u0119 religii i polityki pod rz\u0105dami kalif\u00f3w osma\u0144skich.<\/span><\/p>\n

Jego “jeden nar\u00f3d pod jedn\u0105 flag\u0105” stopi\u0142 r\u00f3\u017cnorodne to\u017csamo\u015bci, od ormia\u0144skich i greckich po arabskie i kurdyjskie, w uniwersaln\u0105 koncepcj\u0119 turecko\u015bci, jednocze\u015bnie odrzucaj\u0105c szowinistyczne aberracje, takie jak pan-turkizm i pan-turanizm. [Uwaga t\u0142umaczki: wydaje si\u0119, \u017ce autor nies\u0142usznie ca\u0142kowicie pomin\u0105\u0142 rol\u0119 Atat\u00fcrka w ludob\u00f3jstwie Ormian i Grek\u00f3w. \u2013 M.K.]<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b jednak Atat\u00fcrka mog\u0105 dziwi\u0107 radykalne zmiany ideologiczne, jakich do\u015bwiadczy\u0142a jego armia i republika w ci\u0105gu ostatniego \u0107wier\u0107wiecza.<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki serii brutalnych reform prezydenta Recepa Tayyipa Erdo\u011fana, armia jest teraz “wielkim niemym” obserwatorem tureckiej polityki.<\/span><\/p>\n

Reformy Erdo\u011fana podwa\u017cy\u0142y r\u00f3wnie\u017c now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 pr\u00f3bowa\u0142 stworzy\u0107 Atat\u00fcrk. Erdo\u011fan pr\u00f3bowa\u0142 ponownie wstrzykn\u0105\u0107 w tureck\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 du\u017c\u0105 dawk\u0119 islamizmu w stylu Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego. Jednocze\u015bnie zach\u0119ca\u0142 do wyra\u017cania subto\u017csamo\u015bci, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 uzasadnia\u0142a jego propagowanie islamu tureckiego jako wielkiego namiotu, w kt\u00f3rym wszyscy obywatele Turcji mogliby zgromadzi\u0107 si\u0119 pod jedn\u0105 flag\u0105.<\/span><\/p>\n

W ten spos\u00f3b Kurdowie, stanowi\u0105cy oko\u0142o 15 procent populacji, byli w stanie odrzuci\u0107 narzucon\u0105 im przez Atat\u00fcrka to\u017csamo\u015b\u0107 “Turk\u00f3w g\u00f3rskich” i we w\u0142asnym imieniu domaga\u0107 si\u0119 wi\u0119kszej roli w tureckiej polityce i kulturze.<\/span><\/p>\n

La\u00efcit\u00e9<\/i> Atat\u00fcrka r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142o wywr\u00f3cone do g\u00f3ry nogami. W 1923 roku to pa\u0144stwo kontrolowa\u0142o meczet za po\u015brednictwem Ministerstwa Religii. Dzi\u015b czasami linia demarkacyjna mi\u0119dzy pa\u0144stwem a meczetem jest zbyt blada, by wszyscy j\u0105 widzieli.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o europejskie aspiracje, Turcja jest teraz bardziej ni\u017c kiedykolwiek oddalona od zapewnienia sobie miejsca w europejskiej rodzinie narod\u00f3w. Nawet pod rz\u0105dami Osman\u00f3w Turcja postrzega\u0142a siebie jako mocarstwo europejskie, cho\u0107 samotne jako “chory cz\u0142owiek Europy”.<\/span><\/p>\n

Atat\u00fcrk mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przera\u017cony powrotem element\u00f3w pan-tureckich i pan-tura\u0144skich z szowinistycznym dyskursem, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142 za odra\u017caj\u0105cy.<\/span><\/p>\n

Wreszcie, Atat\u00fcrk z pewno\u015bci\u0105 by\u0142by niezadowolony z rozmiar\u00f3w korupcji, kt\u00f3ra prze\u017car\u0142a du\u017ce segmenty tureckiego \u017cycia publicznego. M\u00f3g\u0142by odkry\u0107, \u017ce autorytarny styl, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142, pozostaje nienaruszony, ale jest u\u017cywany w interesie coraz bardziej zaw\u0119\u017caj\u0105cych si\u0119 elit w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

Na\u015bladuj\u0105c brytyjski system dwupartyjny, Atat\u00fcrk stworzy\u0142 dwie partie: Ludow\u0105 Parti\u0119 Republika\u0144sk\u0105 (CHP), aby oferowa\u0107 niejasno socjaldemokratyczn\u0105 opcj\u0119, oraz Parti\u0119 Sprawiedliwo\u015bci (Adalet) jako konserwatywny g\u0142os z lekkim islamistycznym akcentem. Partie te przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w szerokie koalicje r\u00f3\u017cnych grup interesu, szukaj\u0105cych miejsca przy biesiadnym stole.<\/span><\/p>\n

Czy Atat\u00fcrk by\u0142by zaskoczony, gdyby Erdo\u011fan wygra\u0142 dzisiejsze wybory? Nie s\u0105dz\u0119. Erdo\u011fan ma solidne poparcie w postaci oko\u0142o 30 procent elektoratu i by\u0142 w stanie dokooptowa\u0107 lub przekupi\u0107 kilka mniejszych okr\u0119g\u00f3w wyborczych, by g\u0142osowa\u0142y na niego. Od rzekomej pr\u00f3by zamachu stanu w 2016 r. zabiega o dominacj\u0119 w tureckiej polityce poprzez usuwanie jak najwi\u0119kszej liczby potencjalnych baz opozycyjnych.<\/span><\/p>\n

Erdo\u011fan przeprowadzi\u0142 czystk\u0119 w najwy\u017cszym dow\u00f3dztwie armii i zlikwidowa\u0142 sie\u0107 islamistycznych klub\u00f3w i firm zwi\u0105zanych z wygnanym islamskim kaznodziej\u0105 Fethullahem G\u00fclenem. Wys\u0142a\u0142 77 tysi\u0119cy prawdziwych lub wyimaginowanych przeciwnik\u00f3w do wi\u0119zienia na r\u00f3\u017cne okresy czasu. Zorganizowa\u0142 procesy 13 500 wybitnych osobisto\u015bci ze wszystkich \u015brodowisk, wyrzuci\u0142 2745 s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w, nakaza\u0142 przej\u015bcie na wcze\u015bniejsze emerytury 36 tysi\u0105com nauczycieli i 1755 profesorom uniwersyteckich, dziekanom i rektorom. W sumie Erdo\u011fan zwolni\u0142 100 tys. urz\u0119dnik\u00f3w, w tym 9 tys. z Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych, kt\u00f3re organizuje wybory.<\/span><\/p>\n

Co wa\u017cniejsze, Erdo\u011fan wzmocni\u0142 kontrol\u0119 swojej partii nad mediami, zamykaj\u0105c 45 dziennik\u00f3w, 25 tygodnik\u00f3w, 23 stacje radiowe, 16 kana\u0142\u00f3w telewizyjnych i 29 wydawnictw ksi\u0105\u017ckowych. Jego represje doprowadzi\u0142y r\u00f3wnie\u017c do anulowania 50 tysi\u0119cy paszport\u00f3w, uniemo\u017cliwiaj\u0105c ich posiadaczom opuszczenie kraju.<\/span><\/p>\n

Atat\u00fcrk s\u0142u\u017cy\u0142 przez 15 lat jako prezydent stworzonej przez siebie republiki, podczas kt\u00f3rych Turcja by\u0142a jednym z nielicznych kraj\u00f3w, kt\u00f3re unikn\u0119\u0142y tsunami inflacji, kt\u00f3re nawiedzi\u0142o Europ\u0119 i doprowadzi\u0142o do wy\u0142onienia si\u0119 Mussoliniego jako w\u0142adcy W\u0142och, upadku Republiki Weimarskiej w Niemczech i nadej\u015bcia Hitlera.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b Atat\u00fcrk obserwowa\u0142by wyniki wybor\u00f3w, gdy Turcy stoj\u0105 w obliczu krachu gospodarczego, a inflacja ustanowi\u0142a rekordy niespotykane w ich historii.<\/span><\/p>\n

“Ojciec” nie by\u0142by zadowolony. Jednak jego jedyn\u0105 pociech\u0105 by\u0142oby to, \u017ce 100 lat p\u00f3\u017aniej wi\u0119kszo\u015b\u0107 Turk\u00f3w nadal postrzega go jako jednocz\u0105c\u0105 posta\u0107 w czasie, gdy elity przyw\u00f3dcze wszystkich ideologicznych barw pr\u00f3buj\u0105 ich podzieli\u0107.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Atat\u00fcrkizm pr\u00f3bowa\u0142 na stworzy\u0107 now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Turcji jako nowoczesnego pa\u0144stwa, maj\u0105cego hetyckie i celtyckie korzenie, dystansuj\u0105cego si\u0119 od “dekadenckiego Orientu” i maj\u0105cego nadziej\u0119 na odzyskanie nale\u017cnego mu miejsca w rodzinie narod\u00f3w europejskich. Na zdj\u0119ciu: Mustafa Kemal Atat\u00fcrk rozmawia ze swoimi doradcami, oko\u0142o 1919 r. (Fot. Hulton Archive\/Getty Images) Turcja: Co powiedzia\u0142by ojciec? Amir Taheri Dzi\u015b […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104866"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=104866"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104866\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":105037,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/104866\/revisions\/105037"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=104866"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=104866"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=104866"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}