{"id":105046,"date":"2023-07-05T17:09:42","date_gmt":"2023-07-05T15:09:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=105046"},"modified":"2023-06-26T05:58:42","modified_gmt":"2023-06-26T03:58:42","slug":"19-09-88","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=105046","title":{"rendered":"Szale\u0144stwo, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 legend\u0105. Historia festiwalu w Opolu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Szale\u0144stwo, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 legend\u0105. Historia festiwalu w Opolu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marcelina Obarska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"XIIXII Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu, 1974, fot. audiovis.nac.gov.pl (NAC)<\/em><\/span><\/p>\n

“Tak jak stolica Polski jest jedna i nazywa si\u0119 Warszawa, tak stolic\u0105 polskiej piosenki jest Opole”, m\u00f3wi\u0142 prezydent miasta nad Odr\u0105 w kontek\u015bcie oficjalnego uznania przydomku “Stolica Polskiej Piosenki” za prawnie chroniony. Nie b\u0119dzie przesad\u0105 stwierdzenie, \u017ce na deskach opolskiego amfiteatru przez sze\u015b\u0107 dekad pisa\u0142a si\u0119 polska historia tego gatunku.<\/strong><\/span><\/p>\n

Kolacja w SPATIF-ie<\/strong><\/h4>\n

Od 1963 festiwal nie odby\u0142 si\u0119 tylko raz \u2013 w roku 1982 \u2013 z powodu stanu wojennego. Poza tym wyj\u0105tkowym dla historii Polski okresem imprez\u0119 organizowano zawsze, czasami \u2013 jak w roku 1981 czy 2020 \u2013 organizowano j\u0105 “mimo wszystko”. Prze\u015bledzenie los\u00f3w Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu pozwala dostrzec nierozerwalne sprz\u0119\u017cenie historii polskiej piosenki z histori\u0105 przemian politycznych i spo\u0142ecznych, nieprzerwany dialog estetyki z \u017cyciem spo\u0142ecznym. Jak narodzi\u0142a si\u0119 ta najpopularniejsza w Polsce muzyczna impreza? Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od pomys\u0142u dw\u00f3ch dziennikarzy radiowej “Tr\u00f3jki”, literata Jerzego Grygolunasa i kompozytora Mateusza \u015awi\u0119cickiego, kt\u00f3rych wspar\u0142 pierwszy redaktor naczelny stacji, poeta i autor tekst\u00f3w piosenek Edward Fiszer (spod jego pi\u00f3ra wyszed\u0142 mi\u0119dzy innymi s\u0142ynny utw\u00f3r “Pod Papugami” wykonywany przez Czes\u0142awa Niemena<\/a>). Obecny dyrektor Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu Jaros\u0142aw Wasik przytoczy\u0142 w audycji Polskiego Radia anegdot\u0119 dotycz\u0105c\u0105 narodzin tego pomys\u0142u: Grygolunas i \u015awi\u0119cicki w trakcie podr\u00f3\u017cy do Warszawy wymienili si\u0119 pono\u0107 uwagami na temat kondycji \u00f3wczesnej muzyki polskiej i zgodnie stwierdzili, \u017ce nale\u017cy stworzy\u0107 odpowied\u017a na zainaugurowany w 1961 roku festiwal w Sopocie, kt\u00f3rego pomys\u0142odawc\u0105 by\u0142 W\u0142adys\u0142aw Szpilman i kt\u00f3ry mia\u0142 charakter mi\u0119dzynarodowy (jak pisa\u0142a Lidia Kopania-Przebindowska, “\u200b\u200bFestiwal w Opolu mia\u0142 stymulowa\u0107 polsk\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i broni\u0107 jej przed zalewem piosenek z Zachodu, sopocki natomiast pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 promocyjn\u0105”\u200b). <\/span><\/p>\n

XII Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu, 1974, fot. audiovis.nac.gov.pl (NAC)<\/em><\/p>\n

Stoj\u0105c na rogu Wilczej i Alei Ujazdowskich, Jerzy Grygolunas zada\u0142 mi pytanie, czy mo\u017cna by\u0142oby zrobi\u0107 drugi festiwal, konkurencyjny dla sopockiego. Poszli\u015bmy na kolacj\u0119 do SPATIF-u i Jerzy wymy\u015bli\u0142, \u017ce on to zrobi w Opolu, poniewa\u017c by\u0142 wielkim sojusznikiem tego regionu.<\/strong><\/p>\n

\u2013 wspomina\u0142 \u015awi\u0119cicki w rozmowie zarejestrowanej w 1976 roku.<\/p>\n

O tym, jak kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 legenda festiwalu, dowiedzie\u0107 si\u0119 mo\u017cna mi\u0119dzy innymi z archiwalnych odcink\u00f3w Polskiej Kroniki Filmowej. Od samego pocz\u0105tku przedsi\u0119wzi\u0119cie spotyka\u0142o si\u0119 z entuzjazmem i szybko budowa\u0142o swoj\u0105 renom\u0119: ju\u017c w 1965 roku s\u0142ynny lektor PKF stwierdza\u0142, \u017ce “Opole nie by\u0142oby Opolem bez swojego festiwalu”. Rzeczywi\u015bcie impreza robi\u0142a w mie\u015bcie niema\u0142e zamieszanie. W ramach III edycji wykupiono a\u017c 38 tysi\u0119cy bilet\u00f3w (a samo miasto liczy\u0142o w\u00f3wczas 70 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w).<\/p>\n

Odkrycia<\/strong><\/h4>\n

Ewa D\u0119bicka z bia\u0142ym pudlem podczas wyst\u0119pu, 1977, fot. audiovis.nac.gov.pl (NAC)<\/em><\/span><\/p>\n

“Na pocz\u0105tku ludzie twierdzili, \u017ce to szale\u0144stwo, \u017ce miasto jest za ma\u0142e”, wspomina\u0142 \u00f3wczesny przewodnicz\u0105cy Miejskiej Rady Narodowej, Karol Musio\u0142 (by\u0142 tak\u017ce pierwszym prezesem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Opola i inicjatorem budowy amfiteatru). Szale\u0144stwo przypad\u0142o jednak w\u0142odarzom miasta do gustu, stawk\u0105 by\u0142o przecie\u017c stworzenie okazji do wypromowania Opola i regionu. “Pierwszy festiwal by\u0142 najlepszy”, m\u00f3wi\u0142 Musio\u0142 w filmie dokumentalnym wyprodukowanym z okazji dziesi\u0119ciolecia imprezy. Otwieraj\u0105ca edycja Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu odby\u0142a si\u0119 w dniach 19\u201323 czerwca 1963 roku, w roli konferansjer\u00f3w na scenie pojawili si\u0119 Piotr Skrzynecki i Jacek Fedorowicz. By\u0107 mo\u017ce nie wszyscy s\u0105 \u015bwiadomi \u2013 a ju\u017c z pewno\u015bci\u0105 ma\u0142o kto pami\u0119ta \u2013 \u017ce inauguracyjna edycja opolskiego festiwalu by\u0142a momentem odkrycia Ewy Demarczyk, w\u00f3wczas dwudziestodwuletniej, jednej z najwa\u017cniejszych tw\u00f3rczy\u0144 w historii polskiej muzyki. To wtedy wykona\u0142a mi\u0119dzy innymi legendarn\u0105 “Karuzel\u0119 z Madonnami” z tekstem Mirona Bia\u0142oszewskiego do muzyki Zygmunta Koniecznego. Demarczyk by\u0142a objawieniem. Z jej teatralnym, ekspresyjnym, nieco mrocznym wyst\u0119pem kontrastowa\u0142a dwudziestoletnia w\u00f3wczas Karin Stanek \u2013 radosna i \u017cwawa, z gitar\u0105, \u015bpiewaj\u0105ca beztroskie utwory: “Autostop” i “Ch\u0142opiec z gitar\u0105”. Cztery lata p\u00f3\u017aniej na amfiteatralnej scenie wybrzmia\u0142 nazywany niekiedy “pierwszym polskim protest songiem” utw\u00f3r “Dziwny jest ten \u015bwiat”. Do Niemena trafi\u0142a w\u00f3wczas nagroda Przewodnicz\u0105cego Komitetu ds. Radia i Telewizji. Rok p\u00f3\u017aniej \u2013 w 1968 \u2013 na scenie opolskiego amfiteatru po raz pierwszy stan\u0119\u0142a Maryla Rodowicz, wykonuj\u0105c “Zabierz moje sukienki” z tekstem Wandy Warskiej i “Co ludzie powiedz\u0105” ze s\u0142owami Agnieszki Osieckiej. Na opolskim festiwalu Rodowicz pojawi si\u0119 p\u00f3\u017aniej jeszcze kilkadziesi\u0105t razy. Opole by\u0142o tak\u017ce pierwszym lub jednym z pierwszych etap\u00f3w rozpoczynaj\u0105cych karier\u0119 takich tw\u00f3rczy\u0144, jak, mi\u0119dzy innymi, Edyta Geppert \u2013 to w\u0142a\u015bnie w ramach opolskiego festiwalu w 1984 wykona\u0142a ekspresyjny utw\u00f3r “Jaka r\u00f3\u017ca, taki cier\u0144”, a dwa lata p\u00f3\u017aniej wy\u015bpiewa\u0142a s\u0142ynne “Och, \u017cycie, kocham ci\u0119 nad \u017cycie” (za te wyst\u0119py otrzyma\u0142a kolejno Nagrod\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 im. Karola Musio\u0142a oraz Grand Prix festiwalu).<\/span><\/p>\n

“\u017byje nam si\u0119 nie najlepiej”<\/strong><\/h4>\n

Czes\u0142aw Niemen podczas wyst\u0119pu w 1974 roku, fot. audiovis.nac.gov.pl (NAC)<\/em><\/span><\/p>\n

W historii opolskiego festiwalu odbijaj\u0105 si\u0119 w\u0119z\u0142owe wydarzenia ostatnich kilku dekad. W 1976 roku festiwal rozpocz\u0119ty 23 czerwca zosta\u0142 skr\u00f3cony z powodu powszechnych strajk\u00f3w wywo\u0142anych podwy\u017ckami cen (24 czerwca premier Piotr Jaroszewicz og\u0142osi\u0142 \u2013 cho\u0107 niezupe\u0142nie wprost \u2013 plan wprowadzenia drastycznej zmiany cen urz\u0119dowych produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych; mi\u0119so zdro\u017ce\u0107 mia\u0142o o blisko 70, mas\u0142o o 60, a cukier a\u017c o 90 procent. Protestowa\u0142y za\u0142ogi ponad stu zak\u0142ad\u00f3w pracy w 24 wojew\u00f3dztwach). W tym roku po raz pierwszy w historii festiwalu nie przyznano nagr\u00f3d g\u0142\u00f3wnych. W roku 1980 Kora w “Boskim Buenos” \u2013 inspiruj\u0105c si\u0119 iberoameryka\u0144sk\u0105 proz\u0105, a konkretnie ksi\u0105\u017ck\u0105 “\u017beby ci\u0119 lepiej zje\u015b\u0107” Eduardo Gudi\u00f1o Kieffera \u2013 wy\u015bpiewa\u0142a t\u0119sknot\u0119 za odleg\u0142ym, kolorowym \u015bwiatem tak r\u00f3\u017cnym od szarej PRL-owskiej rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n

Kiedy w czerwcu 1981 roku konferansjer Andrzej Jaroszewski otwiera\u0142 koncert Przeboje sezonu<\/em> w ramach XIX edycji festiwalu, stwierdzi\u0142 pos\u0119pnym tonem, \u017ce “sytuacja jest, wiemy jaka, \u017cyje nam si\u0119 nie najlepiej”. To by\u0142a warta szerszego om\u00f3wienia ods\u0142ona opolskiej imprezy. Czerwiec 1981 roku by\u0142 samym \u015brodkiem karnawa\u0142u “Solidarno\u015bci”, g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119 otrzyma\u0142 w\u00f3wczas Jan Pietrzak z piosenk\u0105 “\u017beby Polska by\u0142a Polsk\u0105”, kt\u00f3r\u0105 uznano za spontaniczny hymn solidarno\u015bciowego ruchu. Wspomniana wcze\u015bniej skandalistka Trojanowska razem z zespo\u0142em Stalowy Baga\u017c wyst\u0105pi\u0142a z ob\u015bmiewaj\u0105cym ideologi\u0119 socrealizmu utworem “Pie\u015b\u0144 o cegle”, zak\u0142adaj\u0105c krawat Zwi\u0105zku Socjalistycznej M\u0142odzie\u017cy Polskiej. Zwi\u0105zek wystosowa\u0142 nied\u0142ugo potem oficjalny protest, nazywaj\u0105c ten gest profanacj\u0105. Nied\u0142ugo potem, w roku 1983, wokalistka trafi\u0142a na list\u0119 os\u00f3b “niepo\u017c\u0105danych w Polsce Ludowej”. Jednym z utwor\u00f3w, kt\u00f3re interpretowano niekiedy jako komentarz do bie\u017c\u0105cej sytuacji w Polsce by\u0142o “Wypijmy za b\u0142\u0119dy” Ryszarda Rynkowskiego z tekstem Jacka Cygana, kt\u00f3ry to utw\u00f3r wykonany w 1989 roku, dwa tygodnie po pierwszych wolnych wyborach, przyni\u00f3s\u0142 wokali\u015bcie nagrod\u0119 w konkursie Premier. R\u00f3wnie\u017c w XXI wieku wydarzenia spo\u0142eczne i polityczne naznaczy\u0142y histori\u0119 festiwalu. W 2010 roku w zwi\u0105zku z katastrof\u0105 smole\u0144sk\u0105 \u015bwi\u0119to piosenki po raz pierwszy odby\u0142o si\u0119 we wrze\u015bniu, by\u0142 to te\u017c rok, w kt\u00f3rym przestrzeni\u0105 festiwalow\u0105, w zwi\u0105zku z remontem amfiteatru, sta\u0142 si\u0119 kampus Politechniki Opolskiej. Nawet pandemia koronawirusa nie sprawi\u0142a, \u017ce sytuacja z 1982 roku powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119: festiwal w 2020 roku przesuni\u0119to na pierwszy tydzie\u0144 wrze\u015bnia. Ca\u0142\u0105 imprez\u0119 zadedykowano natomiast Ewie Demarczyk zmar\u0142ej 14 sierpnia tego roku.<\/span><\/p>\n

Miss Bohdan<\/strong><\/h4>\n

Stoja\u0328 od lewej Kazimierz Grzes\u0301kowiak, Maryla Rodowicz, Danuta Rinn, Urszula Sipin\u0301ska, Jacek Niez\u0307ychowski, niz\u0307ej Halina Kunicka, fot. audiovis.nac.gov.pl (NAC)<\/em><\/span><\/p>\n

W ramach festiwalu wielokrotnie przyznano nagrod\u0119 Miss Obiektywu \u2013 po raz pierwszy w roku 1970, doceniaj\u0105c fotogeniczno\u015b\u0107 Urszuli Sipi\u0144skiej. Kolejne nagrody otrzymywa\u0142y mi\u0119dzy innymi Maryla Rodowicz (1972) czy Danuta Rinn (w 1974 roku wyst\u0105pi\u0142a z ikonicznym utworem “Gdzie ci m\u0119\u017cczy\u017ani”, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 jej nagrod\u0119 Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Opola). W 1980 roku, w ramach XVIII edycji festiwalu, furor\u0119 zrobi\u0142a Izabela Trojanowska, wykonuj\u0105ca w\u00f3wczas “Wszystko czego dzi\u015b chc\u0119”. Ten wyst\u0119p, za kt\u00f3ry przyznano jej Nagrod\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105, sta\u0142 si\u0119 legendarny: z d\u0142o\u0144mi w kieszeniach garniturowych spodni, w kamizelce i marynarce, z kr\u00f3tko obci\u0119tymi w\u0142osami \u015bpiewa\u0142a utw\u00f3r interpretowany cz\u0119sto jako manifest kobiecej przyjemno\u015bci seksualnej. By\u0142a uosobieniem androgynicznej kreacji, tak popularnej w\u00f3wczas w krajach zachodnich. Pr\u00f3ba wykroczenia (prawdopodobnie jednak bezwiednego) poza binarno\u015b\u0107 p\u0142ci pojawi\u0142a si\u0119 tak\u017ce rok p\u00f3\u017aniej, kiedy tytu\u0142 Miss Obiektywu trafi\u0142 do\u2026 Bohdana Smolenia. Pono\u0107 cieszy\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas, \u017ce zrobiono mu wi\u0119cej zdj\u0119\u0107 ni\u017c Hannie Banaszak i Ma\u0142gorzacie Ostrowskiej \u0142\u0105cznie.<\/span><\/p>\n

O\u017cywienie<\/strong><\/h4>\n

Amfiteatr Tysi\u0105clecia w Opolu, fot. Mariusz Przygoda \/ Forum<\/em><\/span><\/p>\n

Festiwal by\u0142 nie tylko rodzajem okna wystawowego dla m\u0142odych, nieopierzonych jeszcze tw\u00f3rczy\u0144 czy tw\u00f3rc\u00f3w, ale tak\u017ce okazj\u0105 do \u2013 jak powiedzieliby\u015bmy dzi\u015b \u2013 networkingu; spotkania os\u00f3b dzia\u0142aj\u0105cych na co dzie\u0144 w bran\u017cy, a niemaj\u0105cych ze sob\u0105 kontaktu (a czasami i niewiedz\u0105cych o swoim istnieniu, m\u00f3wimy przecie\u017c o \u015bwiecie bez internetu). “W tych dniach jest jakie\u015b o\u017cywienie w tej dziedzinie” \u2013 twierdzi\u0142 Leszek Bogdanowicz, wieloletni kierownik muzyczny festiwalu. W dokumencie “Dziesi\u0105ty raz w Opolu” Jerzego Sztwiertni (1973) Urszula Sipi\u0144ska m\u00f3wi\u0142a z kolei:<\/span><\/p>\n

Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce nie ma festiwalu [w Opolu \u2013 przyp.red.]. To po prostu nie ma szansy dla nowych piosenkarzy, piosenkarek, zespo\u0142\u00f3w [g\u0142os w tle: \u00bbDla niczego nie ma szansy\u00ab]. Prosz\u0119 zobaczy\u0107, co jest w telewizji. Dwa, trzy programy g\u00f3ra. No to wobec tego, gdzie mamy pokazywa\u0107 swoje piosenki?<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

W czerwcu 2023 roku zorganizowano jubileuszow\u0105, 60. edycj\u0119 Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu. Nie b\u0119dzie przesad\u0105 stwierdzenie, \u017ce na deskach opolskiego amfiteatru od 1963 roku kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 historia polskiej piosenki i trudno dzi\u015b wyobrazi\u0107 sobie losy tego gatunku bez imprezy, kt\u00f3r\u0105 na pocz\u0105tku lat 60. wymy\u015blili dwaj m\u0142odzi redaktorzy radiowi. “Piosenka powinna by\u0107 szlagierem, kt\u00f3ry wszyscy \u015bpiewaj\u0105”, stwierdza m\u0119\u017cczyzna w oko\u0142ofestiwalowym odcinku PKF z 1972 roku. Niew\u0105tpliwie dziesi\u0105tki takich szlagier\u00f3w narodzi\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Opolu.<\/span><\/p>\n

\n

\"MarcelinaAutor: Marcelina Obarska<\/strong> – <\/a>Absolwentka teatrologii na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim i Gender Studies w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN. Doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UW. W Culture.pl redaguje dzia\u0142 Teatr i Taniec. Publikuje teksty krytyczne i artyku\u0142y o teatrze m.in. w “Didaskaliach” czy “Dialogu”.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szale\u0144stwo, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 legend\u0105. Historia festiwalu w Opolu Marcelina Obarska XII Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu, 1974, fot. audiovis.nac.gov.pl (NAC) “Tak jak stolica Polski jest jedna i nazywa si\u0119 Warszawa, tak stolic\u0105 polskiej piosenki jest Opole”, m\u00f3wi\u0142 prezydent miasta nad Odr\u0105 w kontek\u015bcie oficjalnego uznania przydomku “Stolica Polskiej Piosenki” za prawnie chroniony. Nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105046"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=105046"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105046\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":105296,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/105046\/revisions\/105296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=105046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=105046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=105046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}