![](\"https:\/\/cdn.oko.press\/cdn-cgi\/image\/width=1920,quality=75\/https:\/\/oko.press\/images\/2022\/11\/20221811_nacjonalizm-Izrael-1.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/oko.png\")
<\/a>Izrael: mi\u0119dzy nacjonalizmem a ortodoksj\u0105. Jak zatrzyma\u0107 religijny fundamentalizm?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nSTANIS\u0141AW OBIREK<\/strong> [ 20 LISTOPADA 2022<\/span><\/strong> ]<\/em><\/span><\/span><\/p>\n JEDEN<\/span>\u00a0z komentator\u00f3w\u00a0mojego ostatniego tekstu w OKO.press<\/a>, w kt\u00f3rym zastanawia\u0142em si\u0119 jak wyprowadzi\u0107 polski katolicyzm z niewoli polityki, zaproponowa\u0142 alternatywny tytu\u0142: \u201eJak wyprowadzi\u0107 polsk\u0105 polityk\u0119 z niewoli katolicyzmu?\u201d. Redakcja s\u0142usznie zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce \u201eAutor przedstawia problem uwik\u0142ania polityki i religii z perspektywy tej ostatniej, st\u0105d tak sformu\u0142owany tytu\u0142\u201d. I doda\u0142a, \u017ce \u201eoczywi\u015bcie obie dziedziny powinny zosta\u0107 \u00bbuwolnione\u00ab od siebie\u201d. Tak w\u0142a\u015bnie pojmuj\u0119 zadanie pisania o wzajemnych uwik\u0142aniach w r\u00f3\u017cnych kontekstach religijnych i politycznych. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce te same mechanizmy upolitycznienia religii i ureligijniania polityki wyst\u0119puj\u0105 globalnie.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0105 b\u0119dzie analiza sytuacji polityczno-religijnej w Izraelu. Po\u00a0wyborach 1 listopada 2022 roku<\/a>\u00a0powsta\u0142a tam interesuj\u0105ca konstelacja partii, kt\u00f3re wesz\u0142y do 120 osobowego Knesetu. Zwyci\u0119\u017cy\u0142a partia Likud by\u0142ego premiera Benjamina Netanjahu. Komentarzy nie kryli zaskoczenia, a nawet przera\u017cenia, zdecydowan\u0105 wygran\u0105 prawicowych partii. Niepok\u00f3j budzi\u0142 zw\u0142aszcza fakt, \u017ce radykalne ugrupowanie Religijny Syjonizm sta\u0142o si\u0119 trzeci\u0105 si\u0142\u0105 polityczn\u0105 w kraju, zdobywaj\u0105c 14 mandat\u00f3w.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Wszystko wskazuje na to, \u017ce premier Netanjahu stworzy koalicj\u0119 z radykalnymi partiami religijnymi i nacjonalistycznymi. B\u0119dzie to wi\u0119c najbardziej prawicowy rz\u0105d w Izraelu od powstania pa\u0144stwa w 1948 roku. Zaistnia\u0142a sytuacja jest wynikiem d\u0142ugiej i skomplikowanej historii \u017cydowskiego pa\u0144stwa. Bez, cho\u0107by powierzchownej znajomo\u015bci tej historii, nie spos\u00f3b zrozumie\u0107 politycznych wybor\u00f3w dzisiejszych Izraelczyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n<\/div>\n \u201eNIEDZIELA CI\u0118 ZASKOCZY\u201d<\/i><\/strong>\u00a0to cykl OKO.press na najspokojniejszy dzie\u0144 tygodnia. Chcemy zaoferowa\u0107 naszym Czytelniczkom i Czytelnikom \u201epo\u017cywienie dla my\u015bli\u201d \u2013 analizy, wywiady, reporta\u017ce i multimedia, kt\u00f3re pokazuj\u0105 znane tematy z innej strony, wytr\u0105caj\u0105 nasze my\u015blenie z utartych \u015bcie\u017cek, zaskakuj\u0105 w\u0142a\u015bnie<\/i><\/span><\/p>\n<\/div>\n Warto sobie od razu uprzytomni\u0107, \u017ce<\/span><\/p>\n<\/div>\n od pocz\u0105tku Pa\u0144stwo Izrael by\u0142o projektem \u015bwieckim, w wi\u0119kszo\u015bci lewicowym.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n Sprzeciwiali si\u0119 mu niemal wszyscy liderzy grup religijnych. Proces przesuwania w prawo izraelskiej sceny politycznej rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w latach 70. XX wieku, wraz z rosn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 prac Ze\u2019ewa \u017baboty\u0144skiego, prawicowego teoretyka i dzia\u0142acza syjonistycznego (1880-1940). Mia\u0142y one wp\u0142yw na izraelsk\u0105 polityk\u0119, gdy urz\u0105d premiera obj\u0105\u0142 Menachem Begin.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Tak wi\u0119c dzisiejsza sytuacja polityczno-religijna ma w sobie co\u015b z paradoksu historycznego. Ideowi spadkobiercy ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli Pa\u0144stwa Izrael znale\u017ali si\u0119 na politycznym marginesie, za\u015b jego przeciwnicy b\u0119d\u0105 w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci decydowa\u0107 o jego ideowym charakterze.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Jak do tego dosz\u0142o?<\/span><\/p>\n<\/div>\n Moje pierwsze zetkni\u0119cie z Izraelem mia\u0142o miejsce w 1983 roku. Wtedy, razem z moim przyjacielem, w\u0142oskim jezuit\u0105 Luigi Oitan\u0105, kt\u00f3ry by\u0142 r\u00f3wnie\u017c moim wyk\u0142adowc\u0105 nauk biblijnych, sp\u0119dzi\u0142em w Izraelu kilka tygodni. Odwiedzali\u015bmy g\u0142\u00f3wnie miejsca zwi\u0105zane z Bibli\u0105, i to zar\u00f3wno Nowym, jak i Starym Testamentem.<\/span><\/p>\n<\/div>\n By\u0142 to wi\u0119c, jak dla wi\u0119kszo\u015bci chrze\u015bcijan, kontakt z Ziemi\u0105 \u015awi\u0119t\u0105. Jednak Luigi zwraca\u0142 mi r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na wsp\u00f3\u0142czesny Izrael, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce jest to pa\u0144stwo ponowoczesne i przednowoczesne jednocze\u015bnie. Od tamtego czasu zacz\u0105\u0142em o Izraelu czyta\u0107 coraz wi\u0119cej, pr\u00f3buj\u0105c zrozumie\u0107 ten paradoks.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Moje zainteresowanie tym pa\u0144stwem wesz\u0142o w nowy etap, gdy w 2005 roku zwi\u0105za\u0142em moje \u017cycie z Izraelk\u0105. Od tamtego czasu odwiedzam Izrael kilka razy w roku. Coraz liczniejsze wi\u0119zy rodzinne, przyjacielskie i akademickie sprawiaj\u0105, \u017ce ten kraj sta\u0142 si\u0119 moim drugim domem. Z tego r\u00f3wnie\u017c powodu odkrywam coraz wi\u0119cej analogii z Polsk\u0105. Poni\u017csze uwagi s\u0105 wi\u0119c zapisem czego\u015b wi\u0119cej, ni\u017c tylko reporterskiej ciekawo\u015bci.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Nie b\u0119d\u0119 nawet pr\u00f3bowa\u0142 zestawi\u0107 podstawowej listy lektur na temat syjonizmu. Wspomn\u0119 jedynie te najwa\u017cniejsze, kt\u00f3rych lektura jest wprost niezb\u0119dna, je\u015bli chcemy zrozumie\u0107, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce ponad tysi\u0105c osiemset lat po st\u0142umieniu przez cesarza rzymskiego Hadriana powstania Bar Kochby (135 roku n.e.), w po\u0142owie XX wieku to pa\u0144stwo pojawi\u0142o si\u0119 znowu na mapie politycznej \u015bwiata.<\/span><\/p>\n<\/div>\n W czasie wojny \u017cydowskiej (66-70) dosz\u0142o do zniszczenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego i zburzenia \u015bwi\u0105tyni. Stanowi\u0142o to kres religii \u017cydowskiej, skoncentrowanej na kulcie \u015bwi\u0105tynnym, i da\u0142o pocz\u0105tek judaizmowi rabinicznemu, opartemu na studiowaniu i komentowaniu Biblii.<\/span><\/p>\n<\/div>\n W tym czasie pojawi\u0142y si\u0119 dwie inne religie monoteistyczne odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do Ksi\u0119gi. Najpierw chrze\u015bcija\u0144stwo w I wieku n.e., a nast\u0119pnie islam w VII wieku. Obie te religie stanowi\u0142y negatywny punkt odniesienia dla \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili mniejszo\u015b\u0107 religijn\u0105 w krajach zdominowanych b\u0105d\u017a to przez chrze\u015bcija\u0144stwo, b\u0105d\u017a przez islam.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Dopiero w po\u0142owie XIX wieku pojawi\u0142a si\u0119 my\u015bl o powo\u0142aniu do \u017cycia pa\u0144stwa \u017cydowskiego. Sta\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki projektowi syjonistycznemu, opracowanemu w Europie przez takich teoretyk\u00f3w jak Moses Hess, Leo Pinsker, Max Nordau, Ahad Ha-Am, Josef Haim Brenner, wspomniany ju\u017c Ze\u2019ew \u017baboty\u0144ski, Berl Katznelson i najwa\u017cniejszy z nich, Teodor Herzl (1860-1904). Niezale\u017cnie od dziel\u0105cych ich r\u00f3\u017cnic, ka\u017cdy z wymienionych ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli wsp\u00f3\u0142czesnego syjonizmu by\u0142 daleki od religii.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Projekt syjonistyczny by\u0142 odpowiedzi\u0105 na kl\u0119sk\u0119 asymilacji \u017cydowskiej z jednej strony i, z drugiej, na wzrastaj\u0105ce w Europie nacjonalizmy, w kt\u00f3rych antysemityzm odgrywa\u0142 coraz wi\u0119ksza rol\u0119. \u017bydzi, poddani powtarzaj\u0105cym si\u0119 falom prze\u015bladowa\u0144, pogrom\u00f3w i politycznej dyskryminacji w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie, doszli do wniosku, \u017ce jedynym rozwi\u0105zaniem ich problem\u00f3w b\u0119dzie powstanie w\u0142asnego pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n<\/div>\n W istocie, g\u0142\u00f3wne dzie\u0142o najwa\u017cniejszego teoretyka syjonizmu Theodora Herzla, opublikowane w 1896 roku, nosi\u0142o tytu\u0142 \u201ePa\u0144stwo \u017cydowskie\u201d (polski przek\u0142ad 2006<\/a>). Autor nakre\u015bli\u0142 w nim podstawow\u0105 zasad\u0119 tolerancji: \u201eUmo\u017cliwimy ka\u017cdemu odszukanie w\u0142asnego zbawienia\u00a0po tamtej stronie<\/i>\u00a0w spos\u00f3b, jaki sam wybierze. Przygotujemy r\u00f3wnie\u017c miejsce dla nie\u015bmiertelnych rzesz naszych bezcennych wolnomy\u015blicieli, kt\u00f3rzy bezustannie zdobywaj\u0105 nowe obszary dla ludzko\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Owszem, Herzl przewidzia\u0142 w przysz\u0142ym pa\u0144stwie \u017cydowskim miejsce dla duchowych przewodnik\u00f3w (rabin\u00f3w). Jednak ich rola by\u0142a zdecydowanie podporz\u0105dkowana idei pa\u0144stwa \u015bwieckiego. Pisa\u0142: \u201eNie pozwolimy na urzeczywistnienie teokratycznych zap\u0119d\u00f3w naszych duchownych.<\/span><\/p>\n<\/div>\n B\u0119dziemy ich mocno trzyma\u0107 w ich \u015bwi\u0105tyniach, tak jak zawodowe wojsko trzyma si\u0119 w koszarach\u201d.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Trzeba przyzna\u0107, \u017ce duchowi spadkobiercy Herzla, jak pierwszy premier Izraela Dawid Ben Gurion i jego nast\u0119pcy, byli wierni tej zasadzie. Ju\u017c dziesi\u0119\u0107 lat temu Gideon Szimoni, autor wydanej w 1995 roku\u00a0podstawowej ksi\u0105\u017cki na temat syjonizmu \u201e<\/a>The Zionist Ideology\u201d (\u201eIdeologia syjonistyczna\u201d), pisa\u0142, \u017ce \u201eto nie jest szcz\u0119\u015bliwy czas dla syjonist\u00f3w na lewicy, kt\u00f3rzy od lat przebywaj\u0105 w izraelskiej politycznej dziczy i nie maj\u0105 na horyzoncie obro\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 w stanie przywr\u00f3ci\u0107 im w\u0142adz\u0119. Ale je\u015bli ich perspektywy wyborcze pozostaj\u0105 niepewne, to wci\u0105\u017c odnawiaj\u0105 swoje zasoby intelektualne\u201d.<\/span><\/p>\n<\/div>\n W \u015bwietle wynik\u00f3w wybor\u00f3w do Knesetu z 1 listopada 2022 roku trudno powiedzie\u0107, \u017ce znaczenie \u201epolitycznej dziczy\u201d si\u0119 zmniejsza. Nie spos\u00f3b te\u017c doszuka\u0107 si\u0119 \u201eodnowy zasob\u00f3w intelektualnych\u201d syjonizmu. A s\u0105 one naprawd\u0119 imponuj\u0105ce, przynajmniej w \u015bwietle lawinowo wr\u0119cz rosn\u0105cej literatury przedmiotu.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Krytycy Izraela cz\u0119sto zapominaj\u0105, \u017ce uznanie jego pa\u0144stwowo\u015bci w 1948 roku od pocz\u0105tku spotka\u0142o si\u0119 z gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0105 arabskich mieszka\u0144c\u00f3w. Nie uznali oni rezolucji ONZ i rozpocz\u0119li formaln\u0105 wojn\u0119 z \u017bydami. St\u0105d rok 1948 w historii Izraela zosta\u0142 zapami\u0119tany jako wojna o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n<\/div>\n T\u0119 pierwsz\u0105 wojn\u0119 Izrael wprawdzie wygra\u0142, by\u0142a ona jednak zapowiedzi\u0105 nast\u0119pnych. Przewa\u017cnie rozpoczynanych przez s\u0105siednie kraje, z kt\u00f3rych dwa (Syria i Liban) do dzisiaj nie pogodzi\u0142y si\u0119 z istnieniem pa\u0144stwa Izrael, a inne dwa (Egipt i Jordan) utrzymuj\u0105 z Izraelem stosunki dyplomatyczne.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Jest faktem, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw Bliskiego Wschodu powsta\u0142o w spos\u00f3b sztuczny po rozpadzie Imperium Osma\u0144skiego po I wojnie \u015bwiatowej, w wyniku arbitralnych decyzji mocarstw europejskich. Odby\u0142o si\u0119 to bez pytania, czy poszczeg\u00f3lne grupy etniczne chc\u0105 by\u0107 razem. Jednak prawa tych kraj\u00f3w do istnienia nikt jako\u015b nie kwestionuje. Poza tym Izrael jest jedyn\u0105 demokracj\u0105 na Bliskim Wschodzie, ale to w\u0142a\u015bnie on jest szczeg\u00f3lnie atakowany za nieprzestrzeganie praw obywatelskich. Podobne zarzuty nie s\u0105 z tak\u0105 systematyczno\u015bci\u0105 kierowane wobec innych kraj\u00f3w regionu.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Oczywi\u015bcie ta demokracja w wielu punktach kuleje. Na przyk\u0142ad kobiety i Arabowie nie maj\u0105 r\u00f3wnych praw. R\u00f3wnie\u017c<\/span><\/p>\n<\/div>\n rabinat, czyli religijny establishment, decyduje o wielu sprawach osobistych Izraelczyk\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n S\u0105 to m.in. \u015bluby, rozwody, pogrzeby czy nawet dni wolne od pracy, po\u0142\u0105czone z zakazem u\u017cycia publicznych \u015brodk\u00f3w transportu. Jednak co do zasady jest to pa\u0144stwo odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do europejskich standard\u00f3w prawnych. Niestety nie mo\u017cna tego powiedzie\u0107 o terytoriach okupowanych, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy s\u0105\u00a0pozbawieni wszelkich praw i zdani na kaprys izraelskiego rz\u0105du<\/a>, a zw\u0142aszcza armii.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Dobrym przewodnikiem po meandrach historii pa\u0144stwa Izrael i stosunku do niego innych pa\u0144stw jest ameryka\u0144ski historyk Yosef Hayim Yerushalmi (1932-2009), kt\u00f3ry ca\u0142e \u017cycie zajmowa\u0142 si\u0119 czym\u015b zupe\u0142nie innym ni\u017c syjonizm. By\u0107 mo\u017ce to spojrzenie z zewn\u0105trz sprawia, \u017ce jego widzenie jest ostrzejsze. By\u0142 uczniem jednego z najwybitniejszych \u017cydowskich historyk\u00f3w XX wieku Salo Barona, a swoje historyczne zainteresowania skupi\u0142 na dziejach \u017byd\u00f3w sefardyjskich P\u00f3\u0142wyspu Iberyjskiego. Jego najs\u0142ynniejsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 jest \u201eZachor. \u017bydowska historia i \u017cydowska pami\u0119\u0107\u201d, wydana po polsku w 2014 roku.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Jednak nie ta ksi\u0105\u017cka b\u0119dzie mnie tutaj interesowa\u0142a, tylko wyg\u0142oszone w 2005 roku w Tybindze wyk\u0142ady, po\u015bwi\u0119cone w\u0142a\u015bnie Izraelowi. S\u0105 dost\u0119pne w dwuj\u0119zycznej angielsko-niemieckiej wersji jako\u00a0\u201eThe Unexpected State. Mesianism, Sectarianism, and Revolution\u201d<\/a>\u00a0(\u201eNieoczekiwane pa\u0144stwo. Mesjanizm, sekciarstwo i rewolucja\u201d). To istotne dope\u0142nienie wspomnianych wy\u017cej ksi\u0105\u017cek, po\u015bwi\u0119conych syjonizmowi.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Ot\u00f3\u017c Yerushalmi podkre\u015bla, \u017ce syjonizm nie wyp\u0142ywa\u0142 z mesjanizmu, gdy\u017c jego \u017ar\u00f3d\u0142a by\u0142y gdzie indziej.<\/span><\/p>\n<\/div>\n To by\u0142a tradycja europejskiego o\u015bwiecenia, kt\u00f3ra sprowokowa\u0142a szeroki ruch asymilacyjny \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n Rozwija\u0142 si\u0119 on przede wszystkim w krajach Europy Zachodniej, ale r\u00f3wnie\u017c na terenach dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w pod zaborami rosyjskim i austriackim.<\/span><\/p>\n Ale to w\u0142a\u015bnie zasymilowani \u017bydzi, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczyli odrzucenia i coraz bardziej brutalnego antysemityzmu w kontek\u015bcie budz\u0105cych si\u0119 europejskich nacjonalizm\u00f3w, stworzyli alternatywny projekt syjonistyczny. Doprowadzi\u0142 on ostatecznie do powstania pa\u0144stwa \u017cydowskiego. Sta\u0142o si\u0119 tak dlatego, \u017ce asymilacja nie doprowadzi\u0142a do emancypacji ludno\u015bci \u017cydowskiej, tylko sprowokowa\u0142a antysemityzm. To osobiste do\u015bwiadczenia wspomnianych wy\u017cej ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli syjonizmu wymusi\u0142y niejako powr\u00f3t do \u017cydowskich korzeni.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Owszem, powstanie pa\u0144stwa w 1948 roku to by\u0142 wielki triumf tej idei. Jednak dzisiaj jest ona w wyra\u017anym kryzysie. Z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to wiele przyczyn wewn\u0119trznych, ale i zewn\u0119trznych. Do tych drugich na pewno nale\u017c\u0105 nowe formy antysemityzmu, i to zar\u00f3wno prawicowego, jak i lewicowego. To zjawisko z\u0142o\u017cone, ale te\u017c dobrze opisane przez Davida Hirscha czy Roberta S. Wistricha, wi\u0119c nie b\u0119d\u0119 si\u0119 nad nim rozwodzi\u0142.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Znacznie ciekawsze s\u0105 moim zdaniem przyczyny wewn\u0119trzne. Ot\u00f3\u017c w chwili powstania pa\u0144stwa, w Izraelu by\u0142o oko\u0142o 600 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 pochodzi\u0142a z kraj\u00f3w europejskich. Byli to przewa\u017cnie emigranci, kt\u00f3rych do wyjazdu z Europy zmusi\u0142y prze\u015bladowania i marginalizacja. Od chwili przej\u0119cia w\u0142adzy przez Hitlera w Niemczech w 1933 roku, dosz\u0142o do systematycznych akt\u00f3w przemocy wobec \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w. Zaowocowa\u0142o to kolejnymi falami emigracji do Palestyny.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Czas II wojny \u015bwiatowej to bezprecedensowa pr\u00f3ba wymordowania europejskich \u017byd\u00f3w. W du\u017cej mierze udana, r\u00f3wnie\u017c na skutek ch\u0119tnej wsp\u00f3\u0142pracy mieszka\u0144c\u00f3w kraj\u00f3w, okupowanych przez niemieck\u0105 Rzesz\u0119. Kilkaset tysi\u0119cy niedobitk\u00f3w zdo\u0142a\u0142o si\u0119 schroni\u0107 w Palestynie, pozostaj\u0105cej pod brytyjskim protektoratem. Uda\u0142o im si\u0119 to mimo utrudnie\u0144 ze zdobyciem pozwolenia na osiedlenie si\u0119 na tym terenie.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Powstanie pa\u0144stwa \u017cydowskiego sprowokowa\u0142o nowe zjawisko \u2013 prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w w krajach arabskich i masow\u0105 migracj\u0119 do nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa. Podobna sytuacja by\u0142a w krajach komunistycznych, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w sferze wp\u0142yw\u00f3w Zwi\u0105zku Radzieckiego. Szczeg\u00f3lnie spektakularne fale emigracji nast\u0105pi\u0142y w latach 80. z Etiopii (blisko 100 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w) i w latach 90. z rozpadaj\u0105cego si\u0119 Zwi\u0105zku Radzieckiego (ponad milion). W sumie liczba \u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Izraelu powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 prawie pi\u0119tnastokrotnie, a liczba Arab\u00f3w ustali\u0142a si\u0119 na wysoko\u015bci 20 procent.<\/span><\/p>\n<\/div>\n To w\u0142a\u015bnie mozaika kraj\u00f3w pochodzenia dzisiejszych Izraelczyk\u00f3w t\u0142umaczy ich polityczne zr\u00f3\u017cnicowanie.<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce polityczni i religijni \u201espryciarze\u201d wykorzystali istniej\u0105ce napi\u0119cia mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi grupami. Byli w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce polityczni i religijni ekstremi\u015bci. Dwa szczeg\u00f3lnie brutalne ataki politycznego terroru wymagaj\u0105 odnotowania. W 1994 roku\u00a0Baruch Goldstein<\/a>\u00a0zamordowa\u0142 w Hebronie 29 modl\u0105cych si\u0119 Palesty\u0144czyk\u00f3w. W nast\u0119pnym roku ultraprawicowy nacjonalista\u00a0Igal Amir<\/a>, dzia\u0142aj\u0105cy pod wp\u0142ywem i z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem niekt\u00f3rych rabin\u00f3w, zamordowa\u0142 premiera Icchaka Rabina.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Obaj zamachowcy do dzisiaj s\u0105 bohaterami \u017cydowskich ekstremist\u00f3w nacjonalistycznych. To w\u0142a\u015bnie ci ostatni s\u0105 odpowiedzialni za bulwersuj\u0105ce postulaty rasistowskie w stosunku do mniejszo\u015bci arabskiej i mniejszo\u015bci seksualnych. Dzisiaj ekstremizm \u017cydowski reprezentuje partia Religijny Syjonizm, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a w wyborach 14 mandat\u00f3w i b\u0119dzie cz\u0119\u015bci\u0105 koalicji tworzonej przez Netanjahu.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Oczywi\u015bcie nie jest tak, \u017ce tylko sami Izraelczycy wykorzystuj\u0105 napi\u0119cia narodowo\u015bciowe. Powtarzaj\u0105ce si\u0119 ataki terrorystyczne ze strony ekstremist\u00f3w arabskich wywo\u0142uj\u0105 poczucie niepewno\u015bci i strachu, co oczywi\u015bcie umiej\u0119tnie wykorzystuj\u0105 politycy w rodzaju Netanjahu. St\u0105d rosn\u0105ce poparcie dla ugrupowa\u0144, obiecuj\u0105cych zdecydowan\u0105 walk\u0119 z tymi zagro\u017ceniami.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Jednym z najbardziej przenikliwych krytyk\u00f3w pa\u0144stwa izraelskiego by\u0142 pochodz\u0105cy z Rygi filozof Jeszajahu Leibowic (1903-1994). Od 1935 roku Leibowic \u017cy\u0142 w Palestynie i od pocz\u0105tku powstania pa\u0144stwa Izrael przygl\u0105da\u0142 mu si\u0119 krytycznie. Najbardziej znane jego wypowiedzi dotyczy\u0142y procesu Eichmanna z 1961 roku, kt\u00f3ry nazwa\u0142 nie tylko wielk\u0105 pora\u017ck\u0105, ale i wsp\u00f3ln\u0105 intryg\u0105 \u00f3wczesnego premiera Izraela Ben Guriona i prezydenta Niemiec Konrada Adenauera.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Jej celem, zdaniem Leibowica, by\u0142o odwr\u00f3cenie uwagi od odwiecznego antysemityzmu chrze\u015bcija\u0144skiego i uwolnienie Niemc\u00f3w od winy za Holocaust. Zdaniem Leibowica bowiem, zamiast os\u0105dza\u0107 wielowiekowy antyjudaizm chrze\u015bcija\u0144skiej Europy, proces Eichmanna by\u0142 skoncentrowany na dzia\u0142aniu machiny zniszczenia nazistowskich Niemiec. Tymczasem nale\u017ca\u0142o m\u00f3wi\u0107 o winie i wsp\u00f3\u0142udziale chrze\u015bcija\u0144skiej Europy, w tym niemieckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re jego zdaniem przygotowa\u0142y grunt pod Holocaust.<\/span><\/p>\n<\/div>\n On r\u00f3wnie\u017c przewidywa\u0142 ewolucj\u0119 Pa\u0144stwa Izrael w kierunku nacjonalizmu, a nawet faszyzmu (zas\u0142yn\u0105\u0142, nazywaj\u0105c \u017co\u0142nierzy izraelskich judeo-nazistami). R\u00f3wnie krytycznie odnosi\u0142 si\u0119 do dominuj\u0105cych w Izraelu grup ultraortodoksyjnych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rym zarzuca\u0142 antyintelektualizm. Jego pogl\u0105dy przywo\u0142uje wielokrotnie Tom Segev w swojej ksi\u0105\u017cce\u00a0\u201eSi\u00f3dmy milion. Izrael \u2013 Pi\u0119tno Zag\u0142ady\u201d<\/a>\u00a0(polskie wydanie 2018 roku). Ta krytyka nie przysparza\u0142a Leibowitzowi popularno\u015bci, jednak jej echa mo\u017cna spotka\u0107 r\u00f3wnie\u017c dzisiaj.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Zaraz po og\u0142oszeniu wynik\u00f3w wybor\u00f3w, Asa Kaszer, znany filozof, o prawicowych zreszt\u0105 pogl\u0105dach, og\u0142osi\u0142 niezwykle ostr\u0105 ocen\u0119 prawicowych partii, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w Knesecie. Dostrzeg\u0142 w nich reprezentacj\u0119\u00a0dw\u00f3ch mutacji judaizmu<\/a>: ultraortodoksyjnej i nacjonalistycznej. Z obydwiema Kaszer nie chce mie\u0107 nic do czynienia. Ze wzgl\u0119du na gor\u0105ce polemiki, jakie ocena Kaszera wzbudzi\u0142y w Izraelu, pozwalam sobie je przywo\u0142a\u0107.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Pierwsza mutacja charakteryzuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105cymi cechami: \u201eMutacja ultraortodoksyjna \u2013 ujawnia przej\u015bcie od \u017cycia mniejszo\u015bci w diasporze, kt\u00f3ra \u017cyje w\u0142asnym \u017cyciem, utrzymuje w\u0142asnych go\u015bci i nie prowokuje obcych w\u0142adc\u00f3w (prawo ziemi jest prawem nadrz\u0119dnym), do nowego sposobu \u017cycia mniejszo\u015bci, kt\u00f3ra \u017cyje kosztem innych \u2013 ekonomicznego paso\u017cyta, nie dbaj\u0105cego o bezpiecze\u0144stwo, zwolnionego z odpowiedzialno\u015bci cywilnej, bez rzeczywistego poszanowania demokratycznego re\u017cimu i jego zasad\u201d. Do tej mutacji nale\u017c\u0105 dwie partie reprezentuj\u0105ce ultraortodoks\u00f3w \u2013 Szas, kt\u00f3ra zdoby\u0142a 11 miejsc w Knesecie, i Zjednoczony Judaizm Tory, kt\u00f3ry zdoby\u0142 7 miejsc.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Druga mutacja dotyczy nacjonalizmu. O niej Kaszer pisze tak: \u201eMutacja nacjonalistyczna \u2013 pokazuje przej\u015bcie od religijnego sposobu \u017cycia, w kt\u00f3rym przestrzeganie zasad sprawiedliwo\u015bci i przyzwoito\u015bci, uczciwo\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia, wyp\u0142ywaj\u0105cych z boja\u017ani Bo\u017cej i \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 z odpowiedzialnym ludzkim post\u0119powaniem (\u201emoralno\u015b\u0107 prorok\u00f3w\u201d), do dzikiego, z\u0142o\u015bliwego sposobu \u017cycia, kt\u00f3ry u\u015bwi\u0119ca ziemi\u0119 i kontroluje przemoc\u0105 jej mieszka\u0144c\u00f3w, metodami pozbawionymi sprawiedliwo\u015bci, wsp\u00f3\u0142czucia i moralno\u015bci. Przede wszystkim [wyznawcy mutacji nacjonalistycznej – dop. red] s\u0105 bo\u017ckami kultu ziemi, ludu i jego skorumpowanego przyw\u00f3dztwa\u201d.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Chodzi tutaj o\u00a0koalicj\u0119 trzech ekstremistycznych ugrupowa\u0144<\/a>, kt\u00f3re przyj\u0119\u0142y nazw\u0119 jednej ze sk\u0142adowych grup \u2013 Religijny Syjonizm Becalela Smotricza. Dwie pozosta\u0142e to \u017bydowska Si\u0142a Itamara Ben-Gwira oraz Noam Awi Ma-oza. To w\u0142a\u015bnie oni wzbudzaj\u0105 najwi\u0119ksze emocje komentator\u00f3w. Jeden z nich, Awraham Burg, tak si\u0119\u00a0wypowiedzia\u0142 dla Deutsche Welle<\/a>: \u201eW najszerszym kontek\u015bcie Izrael do\u0142\u0105cza do bardzo nies\u0142awnej galerii kraj\u00f3w, takich jak W\u0142ochy, W\u0119gry.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Jest to po\u0142\u0105czenie rasowej supremacji, polityki nacjonalistycznej i religijnego fundamentalizmu.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n Zdaniem Burga \u201eIzrael pr\u00f3buje okre\u015bli\u0107 si\u0119 jako \u017cydowski i demokratyczny. Powiedzia\u0142bym, \u017ce jest to zwyci\u0119stwo \u017byd\u00f3w nad demokracj\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n<\/div>\n S\u0105 to g\u0142osy Izraelczyk\u00f3w, dla kt\u00f3rych najwi\u0119kszym problemem s\u0105 sami Izraelczycy. W ka\u017cdym razie uto\u017csamienie triumfuj\u0105cej skrajnej prawicy z ca\u0142ym Izraelem to zabieg podobny zr\u00f3wnania do zwyci\u0119stwa w 2016 roku Donalda Trumpa i jego pr\u00f3b zniszczenia podstaw demokracji ameryka\u0144skiej z filozofi\u0105 ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli Stan\u00f3w Zjednoczonych. I jedno, i drugie nale\u017cy wpisa\u0107 w dzieje patologii polityki, nazbyt ochoczo odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do wsparcia fundamentalizmu religijnego.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce opinie Kaszera i Burga s\u0105 reprezentatywne dla znacznej grupy Izraelczyk\u00f3w, przera\u017conych zwyci\u0119stwem skrajnej prawicy. Stanowi\u0105 blisko po\u0142ow\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re g\u0142osowa\u0142o na ugrupowania umiarkowane i lewicowe oraz na partie mniejszo\u015bci arabskiej. Niestety, to w\u0142a\u015bnie dwie ostatnie grupy s\u0105 szczeg\u00f3lnie os\u0142abione ze wzgl\u0119du na fataln\u0105 polityk\u0119 personaln\u0105. Sprawi\u0142a ona, \u017ce dwie partie \u2013 lewicowy Merec i arabska partia Balad \u2013 \u200b\u200bznalaz\u0142y si\u0119 poza Knesetem. W ka\u017cdym razie dla wi\u0119kszo\u015bci Izraelczyk\u00f3w obcy jest religijny fundamentalizm ultraortodoks\u00f3w i polityczne zacietrzewienie nacjonalist\u00f3w.<\/span><\/p>\n<\/div>\n Co wi\u0119cej, poczucie frustracji tej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa jest zakorzenione w coraz wyra\u017aniejszej szkodliwo\u015bci tych dw\u00f3ch grup, a nawet ich wr\u0119cz destrukcyjnym wp\u0142ywie na Pa\u0144stwo Izrael. Ultraortodoksi nie tylko niczego nie wnie\u015bli do powstania pa\u0144stwa \u017cydowskiego, ale od samego pocz\u0105tku jego istnienia szanta\u017cuj\u0105 kolejne rz\u0105dy. Odmawiaj\u0105 poparcia czegokolwiek w Knesecie, domagaj\u0105c si\u0119 ci\u0105gle wi\u0119kszych przywilej\u00f3w finansowych<\/span>.<\/p>\n<\/div>\n W odr\u00f3\u017cnieniu od Izraelczyk\u00f3w \u015bwieckich, ortodoksi nie s\u0142u\u017c\u0105 w wojsku, a co za tym idzie nie maj\u0105 udzia\u0142u w trosce o bezpiecze\u0144stwo pa\u0144stwa.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n Nie p\u0142ac\u0105 podatk\u00f3w, bo nie pracuj\u0105. Otrzymuj\u0105 olbrzymie wsparcie finansowe na edukacj\u0119, kt\u00f3ra pozostaje poza kontrol\u0105 pa\u0144stwa. Ograniczona jest ona do pami\u0119ciowego studiowania tekst\u00f3w religijnych, przewa\u017cnie Talmudu, i egzotycznej tradycji za\u0142o\u017cycieli poszczeg\u00f3lnych od\u0142am\u00f3w.<\/span><\/p>\n<\/div>\n To samo dotyczy sytuacji kobiet, kt\u00f3re s\u0105 ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowane archaicznym prawom religijnym i praktycznie nie posiadaj\u0105 praw obywatelskich. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c,<\/span><\/p>\n<\/div>\n ortodoksi stanowi\u0105 rosn\u0105ce obci\u0105\u017cenie dla bud\u017cetu pa\u0144stwa, kt\u00f3ry jest zasilany z rosn\u0105cych podatk\u00f3w pracuj\u0105cych Izraelczyk\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n Je\u015bli chodzi o nacjonalist\u00f3w, ich rola w pa\u0144stwie jest r\u00f3wnie destrukcyjna. Przede wszystkim dlatego, \u017ce od samego pocz\u0105tku izraelskiej pa\u0144stwowo\u015bci, a zw\u0142aszcza po wojnie sze\u015bciodniowej w 1967 roku, bojkotuj\u0105 oni wszelkie pr\u00f3by porozumienia z mniejszo\u015bci\u0105 arabsk\u0105. Na terenach okupowanych stosuj\u0105 polityk\u0119 fakt\u00f3w dokonanych. Buduj\u0105 nowe osiedla (st\u0105d ich nazwa \u2013 osadnicy) i wymuszaj\u0105 emigracj\u0119 arabskich mieszka\u0144c\u00f3w, cz\u0119sto odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do brutalnej przemocy fizycznej.<\/span><\/p>\n<\/div>\n
\nSytuacja Izraela po ostatnich wyborach jest paradoksem historii. Ideowi spadkobiercy za\u0142o\u017cycieli Pa\u0144stwa Izrael znale\u017ali si\u0119 na politycznym marginesie, za\u015b ich religijni przeciwnicy, kt\u00f3rzy zwalczali \u015bwieckie pa\u0144stwo, b\u0119d\u0105 w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci decydowa\u0107 o jego charakterze<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n\n\n\n\n\u015awiecki Izrael skr\u0119ca w prawo<\/span><\/h2>\n<\/div>\n
\n\n\n\n\n\nUwaga nie tylko metodologiczna<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\nWsp\u00f3\u0142czesny syjonizm daleki od religii<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\n\n\nDuchowni do \u015bwi\u0105ty\u0144<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\nTo nie jest czas dla syjonist\u00f3w<\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\nIzrael to pa\u0144stwo niechciane i od pocz\u0105tku w ogniu krytyki<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\n\n\n\nAntysemityzm kontra asymilacja<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\n\n\n\nEmigracja do Palestyny po prze\u015bladowaniach i marginalizacji<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\n\n\nIzrael: fundamentalizm i ekstremizm zagro\u017ceniem<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\nIzrael jest najwi\u0119kszym k\u0142opotem dla samych Izraelczyk\u00f3w<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\nDwie mutacje judaizmu: nacjonalizm i ultraortodoksja<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\n\n\n\nIzraelczycy przera\u017ceni zwyci\u0119stwem skrajnej prawicy<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\nKosztowni ultraortodoksi<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n\n\n\n\nNacjonali\u015bci: bojkot mniejszo\u015bci arabskiej<\/strong><\/h4>\n<\/div>\n
\n\n