{"id":106056,"date":"2023-08-05T17:09:45","date_gmt":"2023-08-05T15:09:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=106056"},"modified":"2023-08-04T10:27:49","modified_gmt":"2023-08-04T08:27:49","slug":"11-09-78","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=106056","title":{"rendered":"Powstanie Warszawskie. Rze\u017a Ochoty"},"content":{"rendered":"

Pogrzeb bezimiennych ofiar Powstania Warszawskiego z Woli i Ochoty \u2013 trumny z prochami przed placem Zbawiciela. Warszawa, 06.08.1946. Fot. PAP\/CAF\/J. Baranowski<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Powstanie Warszawskie. Rze\u017a Ochoty<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

wlo\/ skp\/<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Powsta\u0144cza ofensywa trwa\u0142a na Ochocie kilka godzin, obrona \u2013 jedena\u015bcie dni. Przez ca\u0142y ten czas dokonywa\u0142o si\u0119 zaplanowane ludob\u00f3jstwo cywil\u00f3w, przeprowadzane przez Niemc\u00f3w, ale w znacznie wi\u0119kszym stopniu przez kolaboranckie oddzia\u0142y Rosyjskiej Wyzwole\u0144czej Armii Ludowej.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n

To by\u0142a bardzo kr\u00f3tka bitwa. 1 sierpnia, tu\u017c przed godz. 17, rozleg\u0142y si\u0119 pierwsze strza\u0142y w okolicach domu akademickiego przy placu Narutowicza. \u201eSalwa! Chyba si\u0119 zaczyna, jest za minut\u0119 pi\u0105ta. Pi\u0105ta dwadzie\u015bcia. Grzej\u0105 jak jasna cholera\u201d \u2013 wspomina\u0142a ten moment Anna Bagie\u0144ska, w\u00f3wczas dwudziestotrzyletnia harcerka przydzielona do pomocy medycznej w budynku przy ul. Gr\u00f3jeckiej 45. Nieco wi\u0119cej zapami\u0119ta\u0142a Jadwiga Ru\u017cy\u0142\u0142o-Stasiakowa mieszkaj\u0105ca przy Mianowskiego 15:<\/span><\/p>\n

\u201eWkr\u00f3tce us\u0142ysza\u0142am strza\u0142y od strony pl. Narutowicza. Wyjrza\u0142am oknem, ale mog\u0142am zobaczy\u0107 tylko g\u00f3rne pi\u0119tra domu akademickiego. W ka\u017cdym oknie \u0142eb \u017candarmski w he\u0142mie bojowym! Strza\u0142y nie cich\u0142y, a w oknach obok he\u0142m\u00f3w zauwa\u017cy\u0142am lufy broni skierowanej w nasz\u0105 stron\u0119. Wkr\u00f3tce odg\u0142osy walki dochodzi\u0142y i z innych stron, z kierunku Szko\u0142y Nauk Politycznych i G\u0142\u00f3wnej Dyrekcji Las\u00f3w Pa\u0144stwowych. Nad wszystkim zacz\u0105\u0142 dominowa\u0107 jazgot karabin\u00f3w maszynowych. Zrozumia\u0142am, \u017ce toczy si\u0119 bitwa\u201d. W tamtym momencie na pl. Narutowicza powsta\u0144cy prawdopodobnie nie mieli broni maszynowej. Komendant Chor\u0105gwi Warszawskiej Szarych Szereg\u00f3w Stefan Mirowski wspomina\u0142: \u201eObserwowa\u0142em zbi\u00f3rk\u0119 tych pluton\u00f3w na podw\u00f3rzu, raczej na po\u0142\u0105czonych podw\u00f3rzach dom\u00f3w Barska 3 i 5. Na kilka pluton\u00f3w mo\u017ce znalaz\u0142o si\u0119 tam dwadzie\u015bcia pistolet\u00f3w i dwa karabiny\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201eJazgot\u201d, o kt\u00f3rym wspomina\u0142a Jadwiga Ru\u017cy\u0142\u0142o-Stasiakowa, zapewne pochodzi\u0142 z broni niemieckiej, kt\u00f3ra natychmiast dziesi\u0105tkowa\u0142a drastycznie niewystarczaj\u0105ce si\u0142y Polak\u00f3w. W\u0142a\u015bnie bitwa o dom akademicki u\u015bwiadomi\u0142a natychmiast wszystkim, \u017ce powsta\u0144cy nie maj\u0105 najmniejszych szans na opanowanie dzielnicy. Po pierwsze, si\u0142 niemieckich by\u0142o tu wielokrotnie wi\u0119cej i by\u0142y niepor\u00f3wnywalnie lepiej uzbrojone. Po drugie za\u015b, Niemcy posiadali kilka prawdziwych twierdz \u2013 jak naturalnie obronny, dodatkowo mocno w\u00f3wczas ufortyfikowany akademik, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142y si\u0119 koszary policji; jednak by\u0142y r\u00f3wnie\u017c koszary SS w budynku szko\u0142y przy Tarczy\u0144skiej, zak\u0142ady Toebbensa czy szko\u0142a na rogu Raszy\u0144skiej i Niemcewicza.<\/span><\/p>\n

Wszystkie natarcia na obiekty strategiczne: budynek G\u0142\u00f3wnej Dyrekcji Las\u00f3w Pa\u0144stwowych, Szko\u0142\u0119 Nauk Politycznych i wspomniane koszary SS, sko\u0144czy\u0142y si\u0119 podobnie jak bitwa o akademik \u2013 zdziesi\u0105tkowaniem, rozbiciem i rozproszeniem wi\u0119kszo\u015bci si\u0142 powsta\u0144czych. Uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 jedynie budynek Marynarki Wojennej na rogu Wawelskiej oraz \u017bwirki i Wigury, ale w \u017caden spos\u00f3b nie zmieni\u0142o to og\u00f3lnej sytuacji strategicznej. By\u0142a ona w tak oczywisty spos\u00f3b beznadziejna, \u017ce dow\u00f3dca IV Obwodu Mieczys\u0142aw Soko\u0142owski \u201eGrzyma\u0142a\u201d podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o wycofaniu oddzia\u0142\u00f3w z miasta. Wczesnym rankiem 2 sierpnia kilkuset powsta\u0144c\u00f3w zgromadzonych w kwadracie dom\u00f3w przy ulicach: Niemcewicza, Asnyka, Filtrowej i Gr\u00f3jeckiej, wymaszerowa\u0142o w kierunku Las\u00f3w Chojnowskich. Ewakuacja przebieg\u0142a w wi\u0119kszo\u015bci bez przeszk\u00f3d. Jedynym tragicznym jej epizodem by\u0142a bitwa w P\u0119cicach, podczas kt\u00f3rej zgin\u0119\u0142o ok. 90 z nich, w tym sanitariuszki.<\/span><\/p>\n

By\u0142 to koniec powsta\u0144czej ofensywy na Ochocie, ale nie koniec zrywu w tej dzielnicy. Prawdopodobnie kilkuset rozproszonych po okolicy \u017co\u0142nierzy zgromadzi\u0142o si\u0119 w dw\u00f3ch kompleksach budynk\u00f3w, kt\u00f3re, wzmocnione barykadami, zamieni\u0142y si\u0119 w twierdze. By\u0142y to tzw. Reduta Kaliska (bloki przy ul. Kaliskiej, Kopi\u0144skiej, Bia\u0142obrzeskiej i Joteyki \u2013 dowodzi\u0142 por. Andrzej Chyczewski \u201eGustaw\u201d) oraz Reduta Wawelska (ul. Wawelska, Uniwersytecka i Mianowskiego \u2013 dowodzi\u0142 ppor. Jerzy Go\u0142\u0119biewski \u201eStach\u201d).<\/span><\/p>\n

\u201eWzd\u0142u\u017c Filtrowej i Uniwersyteckiej Niemcy bez przerwy strzelali. Wi\u0119c z naszej bramy (ul. Filtrowa 62) wpad\u0142am wprost na Mochnackiego, przez domy przesz\u0142am na Mianowskiego. Przebieg\u0142am Uniwersyteck\u0105 i ju\u017c jestem pod 15. A tam forteca. Brama zabarykadowana. Spu\u015bcili mi z okna drabin\u0119. Jak si\u0119 dowiedzieli, \u017ce przysz\u0142a \u0142\u0105czniczka od komendanta, to my\u015bla\u0142am, \u017ce mnie rozerw\u0105 z rado\u015bci. Byli zupe\u0142nie odci\u0119ci i nic nie wiedzieli, co si\u0119 w Warszawie dzieje\u201d \u2013 opisywa\u0142a Anna Bagie\u0144ska wygl\u0105d Reduty Wawelskiej, dodaj\u0105c ciekawy w\u0105tek o sposobach dostawania si\u0119 do i wydostawania z powsta\u0144czej fortecy: \u201eNa szcz\u0119\u015bcie pod ulic\u0105 biegnie rura od centralnego ogrzewania, co prawda bardzo w\u0105ska, ale przedosta\u0107 si\u0119 mo\u017cna. Trzeba po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na desce bardzo p\u0142asko i dw\u00f3ch ludzi przeci\u0105ga t\u0119 desk\u0119 na lince przez rur\u0119 d\u0142ugo\u015bci 22 metr\u00f3w\u201d. <\/span><\/p>\n

2 sierpnia 1944 r. zacz\u0119\u0142a si\u0119 na Ochocie wojna pozycyjna.<\/span><\/p>\n

Dwie twierdze<\/strong><\/h4>\n

Pod dat\u0105 4 sierpnia Anna Bagie\u0144ska zanotowa\u0142a: \u201eCi\u0105gle wali artyleria. Posterunki zawiadomili, \u017ce maj\u0105 wytrzyma\u0107 jeszcze maksimum trzy dni\u201d. Wytrzyma\u0142y d\u0142u\u017cej, ale ta notatka m\u00f3wi w\u0142a\u015bciwie wszystko o proporcjach walcz\u0105cych stron. Uwi\u0119zionym we w\u0142asnych twierdzach powsta\u0144com nieustannie kurczy\u0142y si\u0119 zapasy amunicji, ostrza\u0142 by\u0142 zatem prowadzony w zasadzie wy\u0142\u0105cznie w celach defensywnych. Niemcy za\u015b mieli do dyspozycji czo\u0142gi i artyleri\u0119 ostrzeliwuj\u0105c\u0105 polskie pozycje od strony Pola Mokotowskiego. Dla wszystkich by\u0142o jasne, \u017ce pora\u017cka jest kwesti\u0105 czasu.<\/span><\/p>\n

A jednak walczono. W\u0142a\u015bciwie w pewnym momencie trudno by\u0142o odr\u00f3\u017cni\u0107 powsta\u0144c\u00f3w od cywilnych mieszka\u0144c\u00f3w Ochoty. Ci ostatni co prawda teoretycznie zostali ulokowani w piwnicach, praktycznie jednak obie reduty natychmiast sta\u0142y si\u0119 komunami wsp\u00f3lnie walcz\u0105cych i wspieraj\u0105cych si\u0119 w ka\u017cdy mo\u017cliwy spos\u00f3b ludzi. Przyznaje to we wspomnieniach z Reduty Wawelskiej sanitariuszka Zofia Namitkiewicz: <\/span><\/p>\n

\u201ePowsta\u0144cy i ludno\u015b\u0107 cywilna tworzyli jedn\u0105 zwart\u0105 za\u0142og\u0119. Mieszka\u0144cy dom\u00f3w brali udzia\u0142 w walce, gasili po\u017cary, naprawiali uszkodzenia w zabarykadowaniu, pomagali przenosi\u0107 rannych. Przez jedena\u015bcie dni \u017cywili licz\u0105c\u0105 stu kilkudziesi\u0119ciu ludzi za\u0142og\u0119, oddaj\u0105c do wsp\u00f3lnego kot\u0142a zapasy lub te\u017c organizuj\u0105c w swoich domach ma\u0142e sto\u0142\u00f3wki\u201d.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w w kwestii organizacji obrony Reduty Wawelskiej przekazuje Jadwiga Ru\u017cy\u0142\u0142o-Stasiakowa: \u201eMieszka\u0144cy domu podporz\u0105dkowali si\u0119 wszystkim zarz\u0105dzeniom. Ale za\u0142oga nie zna\u0142a w\u0142asnych si\u0142 ani uzbrojenia. Blok ten wed\u0142ug planu obsadzi\u0142 pluton AK [w rzeczywisto\u015bci cztery plutony \u2013 przyp. red.] pod dow\u00f3dztwem Jerzego Go\u0142\u0119biewskiego \u201eStacha\u201d, ale \u017co\u0142nierzy znalaz\u0142o si\u0119 du\u017co wi\u0119cej. Pierwsza zbi\u00f3rka odbywa\u0142a si\u0119 na podw\u00f3rzu, na oczach wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w. Kiedy pad\u0142 rozkaz: steny wyst\u0105p \u2013 wysz\u0142o z szeregu\u2026 czterech uzbrojonych w t\u0119 bro\u0144 m\u0119\u017cczyzn! Tylko czterech!\u201d.<\/span><\/p>\n

Jadwiga Ru\u017cy\u0142\u0142o-Stasiakowa zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce oddzia\u0142 by\u0142 bardzo niejednolity. Opr\u00f3cz \u017co\u0142nierzy z Ochoty \u2013 g\u0142\u00f3wnie tych ocala\u0142ych po nieudanym ataku na koszary SS \u2013 znale\u017ali si\u0119 tam powsta\u0144cy z Grochowa, a tak\u017ce z Targ\u00f3wka. Nie byli to te\u017c wy\u0142\u0105cznie akowcy, lecz r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkowie innych formacji podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego \u2013 w tak ekstremalnej sytuacji spory ideologiczne nie odgrywa\u0142y \u017cadnej roli. Ru\u017cy\u0142\u0142o-Stasiakowa przyznaje tak\u017ce, i\u017c dow\u00f3dztwo nie by\u0142o jednolite, ale \u2013 jak to okre\u015bla \u2013 \u201ekolektywne\u201d. Opr\u00f3cz ppor. Go\u0142\u0119biewskiego dowodzi\u0142 por. Jerzy Modro \u201eRara\u0144cza\u201d i kpt. W\u0142adys\u0142aw Sieroszewski \u201eSaba\u0142a\u201d \u2013 posta\u0107, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, wybitna: syn s\u0142ynnego pisarza Wac\u0142awa Sieroszewskiego, w Armii Krajowej za\u015b szef Wojskowych S\u0105d\u00f3w Specjalnych na Obszar Warszawski, p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c ich znakomity historyk. <\/span><\/p>\n

Zofia Namitkiewicz opowiada\u0142a dalej, \u017ce entuzjazm pierwszych dni walk gas\u0142 na Ochocie szybko. Reduty si\u0119 broni\u0142y, by\u0142y jednak ca\u0142kowicie odizolowanymi punktami oporu, na nich wi\u0119c natychmiast skoncentrowa\u0142 si\u0119 ogie\u0144 nieprzyjaciela, kt\u00f3ry poza tym porusza\u0142 si\u0119 po dzielnicy niemal zupe\u0142nie bezkarnie. Co gorsze \u2013 i na Wawelskiej dowiedziano si\u0119 o tym do\u015b\u0107 szybko \u2013 do walki z powsta\u0144cami 3 sierpnia wkroczy\u0142y tu oddzia\u0142y Rosyjskiej Wyzwole\u0144czej Armii Ludowej (Russkaja Oswoboditielnaja Narodnaja Armia) SS dowodzone przez Brigadefuehrera Bronis\u0142awa Kami\u0144skiego, s\u0142yn\u0105ce z brutalno\u015bci, i w Warszawie zdecydowanie potwierdzaj\u0105ce t\u0119 opini\u0119.<\/span><\/p>\n

 \u201eAtaki na nasz dom stawa\u0142y si\u0119 cz\u0119stsze [\u2026] Woko\u0142o szala\u0142y t\u0142umy rozbestwionych \u017co\u0142nierzy RONA, kt\u00f3rych my nazywali\u015bmy ka\u0142mukami, a kt\u00f3rzy, co gorsze, opanowali dom po parzystej stronie ulicy Mianowskiego naprzeciwko naszego bloku i stamt\u0105d ostrzeliwali karabinami maszynowymi nasze stanowiska\u201d \u2013 pisa\u0142a Zofia Namitkiewicz.<\/span><\/p>\n

Sanitariuszka nie mog\u0142a jeszcze wiedzie\u0107, do jakiego stopnia Rosjanie byli rozbestwieni i jak bardzo \u201eszaleli\u201d \u2013 przekona si\u0119 o tym ju\u017c wkr\u00f3tce \u2013 wiedzia\u0142a jednak, \u017ce sytuacja w ich domu jest beznadziejna. Ataki istotnie z dnia na dzie\u0144 si\u0119 nasila\u0142y. 10 sierpnia ewakuowali si\u0119 obro\u0144cy Reduty Kaliskiej, przedostaj\u0105c si\u0119 za miasto, w kierunku po\u0142udniowym przez wzgl\u0119dnie spokojne Ok\u0119cie. Nast\u0119pnego za\u015b dnia upad\u0142a Wawelska.<\/span><\/p>\n

\u201eOd \u015bwitu 11 sierpnia Niemcy bezustannym ogniem z Pola Mokotowskiego burzyli \u015bcian\u0119 frontow\u0105 od strony ul. Wawelskiej, tak \u017ce wreszcie run\u0119\u0142a\u201d \u2013 wspomina\u0142a Zofia Namitkiewicz, a Jadwiga Ru\u017cy\u0142\u0142o-Stasiakowa uzupe\u0142nia\u0142a:<\/span><\/p>\n

\u201eWreszcie run\u0119\u0142y \u015bciany i wtedy w piwnicach ca\u0142ego bloku powietrze sta\u0142o si\u0119 g\u0119ste i bia\u0142e od kurzu wapna. Nie by\u0142o czym oddycha\u0107. Jeszcze bardziej zrobi\u0142o si\u0119 ciasno. Powsta\u0144cy walczyli z zaci\u0119to\u015bci\u0105 i determinacj\u0105, wci\u0105\u017c odpierali szturmy. Ju\u017c nie mo\u017cna by\u0142o dociera\u0107 do ich stanowisk. Pami\u0119tam ostatniego rannego. Przyszed\u0142 na w\u0142asnych nogach do punktu sanitarnego, ale zaraz na progu upad\u0142. By\u0142 bry\u0142\u0105 krwawi\u0105cego, posiekanego cia\u0142a [\u2026] Ok. godz. 14 zaatakowano nas +goliatami+. Wydawa\u0142o si\u0119 w piwnicach, \u017ce prze\u017cywamy trz\u0119sienie ziemi. Straszliwe detonacje wstrz\u0105sa\u0142y murami. Za\u0142oga jednak walczy\u0142a, ale widoczne stawa\u0142o si\u0119 z ka\u017cd\u0105 chwil\u0105, \u017ce kontrataki nasze s\u0142ab\u0142y\u201d.<\/span><\/p>\n

Patrz\u0105ca z innego miejsca Zofia Namitkiewicz dodawa\u0142a:<\/span><\/p>\n

\u201eO godz. 14 rozpad\u0142a si\u0119 barykada w bramie, przez kt\u00f3r\u0105 od razu wtargn\u0105\u0142 patrol RONA. Natarcie \u2013 po raz ostatni \u2013 odparto, ale obrona zacz\u0119\u0142a si\u0119 za\u0142amywa\u0107. O godz. 16 +Stach+ [Jerzy Go\u0142\u0119biewski \u2013przyp. red.], zdawszy dow\u00f3dztwo +Rara\u0144czy+ [Jerzy Modro \u2013 przyp. red.] wszed\u0142 z mniejsz\u0105 grup\u0105 do kana\u0142u. O godz. 17 \u2013 wi\u0119ksz\u0105 grup\u0119 wyprowadzi\u0142 t\u0105 sam\u0105 drog\u0105 +Rara\u0144cza+\u201d.<\/span><\/p>\n

Powsta\u0144com uda\u0142o si\u0119 ewakuowa\u0107, cho\u0107 ich los nie by\u0142 szcz\u0119\u015bliwy. Przebijaj\u0105c si\u0119 przez Pole Mokotowskie w okolice ul. Polnej na Mokotowie, ponie\u015bli du\u017ce straty, a sam \u201eStach\u201d zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny i uton\u0105\u0142 w kanale.<\/span><\/p>\n

Dla mieszka\u0144c\u00f3w jednak dopiero wtedy rozp\u0119ta\u0142o si\u0119 prawdziwe piek\u0142o. Jadwiga Ru\u017cy\u0142\u0142o-Stasiakowa kre\u015bli obraz i\u015bcie dantejskich scen wej\u015bcia do ruin Wawelskiej Rosjan z RONA:<\/span><\/p>\n

\u201eZ czasem zacz\u0119\u0142y cichn\u0105\u0107 karabiny maszynowe. Z podw\u00f3rza dochodzi\u0142y jakie\u015b nawo\u0142ywania. Sta\u0142am z brzegu, przy wyj\u015bciu, ale wszyscy oci\u0105gali\u015bmy si\u0119 z wyj\u015bciem z piwnic. Nagle zjawi\u0142 si\u0119 jaki\u015b \u017co\u0142nierz w niemieckim mundurze, bez czapki i z bagnetem na karabinie wymierzonym w naszym kierunku. Czerwony od w\u00f3dki wrzeszcza\u0142: +Czasy! Dawaj czasy!+. Kto\u015b zrozumia\u0142 i da\u0142 mu zegarek. Zacz\u0119li robi\u0107 to i inni, kieruj\u0105c si\u0119 do wyj\u015bcia na podw\u00f3rze. Tam by\u0142o wi\u0119cej \u017co\u0142nierzy. Krzyczeli jak op\u0119tani, bili nas, kopali \u2013 kieruj\u0105c do wyj\u015bcia w kierunku ul. P\u0142uga. Po drodze rabowano te\u017c obr\u0105czki, zegarki, pier\u015bcionki. Na ulicy gwizda\u0142y kule, kilka os\u00f3b ranionych, brocz\u0105c krwi\u0105 sz\u0142o dalej z t\u0142umem. Jakiego\u015b m\u0119\u017cczyzn\u0119 zak\u0142uto bagnetami na barykadzie\u201d.<\/span><\/p>\n

Niezad\u0142ugo do\u0142\u0105czyli do niego inni. Tego dnia na zgliszczach Wawelskiej zamordowano kilkudziesi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn. Nie wiedziano jeszcze, \u017ce planowa eksterminacja m\u0119\u017cczyzn by\u0142a ju\u017c od tygodnia na Ochocie codzienno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Droga do Zieleniaka<\/strong><\/h4>\n

Na pocz\u0105tku strzelano do wszystkich. Jak wspomina Anna Bagie\u0144ska:<\/span><\/p>\n

\u201eZ magistrackiego domu, to jest tam, gdzie gasili\u015bmy po\u017car, kto\u015b podobno strzeli\u0142 i rani\u0142 jakiego\u015b Niemca. Wszystkich wyci\u0105gn\u0119li z mieszka\u0144 i nie wiadomo, co si\u0119 z nimi sta\u0142o\u2026\u201d.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniej podobno wydano rozkaz, by mordowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie m\u0119\u017cczyzn i, jak m\u00f3wi\u0105 wspomnienia ocala\u0142ych, czasem istotnie tak bywa\u0142o. Jednak tylko czasem. Procedura by\u0142a mechanicznie powtarzalna. \u017bo\u0142nierze RONA przychodzili do kolejnych dom\u00f3w, wyganiali ludno\u015b\u0107 z mieszka\u0144, ustawiali na podw\u00f3rku, rabowali z wszystkich cennych przedmiot\u00f3w, rozstrzeliwali na chybi\u0142 trafi\u0142 wybranych m\u0119\u017cczyzn, zazwyczaj gwa\u0142cili kobiety. Wszystkim tym czynno\u015bciom towarzyszy\u0142o brutalne bicie. Brutalno\u015b\u0107 zreszt\u0105 wyra\u017anie narasta\u0142a \u2013 troch\u0119 jakby Rosjanie zasmakowali we krwi. Pocz\u0105tkowo ich oddzia\u0142y by\u0142y po prostu wykorzystywane do walk z powsta\u0144cami. Jednak rozkaz Heinricha Himmlera o zniszczeniu miasta i wyniszczeniu ludno\u015bci sprawi\u0142, \u017ce 3 sierpnia na Ochocie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 orgia ludob\u00f3jstwa. St\u0142oczeni w piwnicy Reduty Wawelskiej mieli i tak sporo szcz\u0119\u015bcia \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 kobiet prze\u017cy\u0142a. Przy Gr\u00f3jeckiej 104 Rosjanie nie byli tak subtelni \u2013 wrzucili do piwnicy granaty i zabili prawdopodobnie wszystkich tam si\u0119 ukrywaj\u0105cych.<\/span><\/p>\n

Maria Saska by\u0142a przed wojn\u0105 w\u0142a\u015bcicielk\u0105 niewielkiej cukierni, kt\u00f3ra w czasie okupacji zamieni\u0142a si\u0119 w lokal konspiracyjny batalionu AK \u201eParasol\u201d. Wspomina\u0142a moment wyp\u0119dzenia ludno\u015bci z ochockiej Kolonii Staszica (obszar ograniczony al. Niepodleg\u0142o\u015bci i ulicami Wawelsk\u0105 \u2013 dzi\u015b ta ulica to tak\u017ce odcinek Trasy \u0141azienkowskiej \u2013 S\u0119dziowsk\u0105, Nowowiejsk\u0105 i Krzywickiego).<\/span><\/p>\n

\u201eDoprowadzili nas do skweru mi\u0119dzy ul. \u0141\u0119czyck\u0105 a G\u00f3rnickiego. Tutaj czekali na nas prawie +ma\u0142poludy+, sko\u015bnoocy Ka\u0142mucy. Zobaczy\u0142am w\u00f3wczas i\u015bcie dantejsk\u0105 scen\u0119 \u2013 dzikusy rzucali si\u0119 na ka\u017cdego, obmacywali kobiety bardzo obcesowo \u2013 je\u017celi wyczuli co\u015b twardszego \u2013 rozbierali, cz\u0119sto obrywaj\u0105c guziki, i grabili. M\u0142ode kobiety, nawet dziewczynki, wci\u0105gali do domu, gwa\u0142cili i wypuszczali w podartych sukniach, z podrapanymi twarzami, a je\u015bli kt\u00f3ra\u015b broni\u0142a si\u0119 zbyt intensywnie \u2013 mordowali. Zgwa\u0142cono te\u017c nasz\u0105 pomoc domow\u0105, bardzo \u0142adn\u0105 Julci\u0119 [\u2026] Chwycili j\u0105 si\u0142\u0105 i wepchn\u0119li w jakie\u015b zabudowania. Poczekali\u015bmy na ni\u0105. Gdy wysz\u0142a, by\u0142a sp\u0142akana, ale nie by\u0142a w stanie tak tragicznym jak inne. Do mnie powiedzia\u0142a: +Ju\u017c nie broni\u0142am si\u0119 bardzo, bo tam w \u015brodku du\u017co kobiecych trup\u00f3w le\u017cy+\u201d.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce jeszcze wi\u0119ksza tragedia rozegra\u0142a si\u0119 w Instytucie Radowym przy Wawelskiej. Rosjanie dokonali tam eksterminacji chorych. <\/span><\/p>\n

\u201eOko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu chorych zaprowadzono do szko\u0142y mieszcz\u0105cej si\u0119 przy Zieleniaku. Po pewnym czasie us\u0142ysza\u0142am strza\u0142y dochodz\u0105ce od strony szko\u0142y, po czym \u017co\u0142nierze wybrali kilku m\u0119\u017cczyzn, zabieraj\u0105c ich do szko\u0142y. Wr\u00f3ci\u0142a na plac jedna z chorych, Ukrainka, i opowiedzia\u0142a szczeg\u00f3\u0142owo, jaki los spotka\u0142 chore. Inne chore, razem z nimi sanitariuszka Danka, by\u0142y wypuszczone tr\u00f3jkami za bram\u0119 spalonego budynku szko\u0142y, gdzie strzelali \u017co\u0142nierze im w ty\u0142 g\u0142owy\u201d \u2013 wspomina\u0142a Jadwiga Kowalska. <\/span><\/p>\n

Cz\u0119sto jednak Rosjanie strzelali r\u00f3wnie\u017c na chybi\u0142 trafi\u0142, do ka\u017cdego. Stanis\u0142aw Trojanowski mia\u0142 w\u00f3wczas 48 lat i by\u0142 lekarzem. W ogr\u00f3dkach przy willach w okolicach Wawelskiej i Langiewicza widzia\u0142 nast\u0119puj\u0105cy obraz: \u201eDu\u017co ludno\u015bci cywilnej le\u017c\u0105cej na gankach, trotuarach i chodnikach. Rozlega\u0142y si\u0119 krzyki ludno\u015bci polskiej i dooko\u0142a s\u0142ysza\u0142o si\u0119 gwar\u0119 rosyjsk\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Jako lekarz Stanis\u0142aw Trojanowski mia\u0142 pewn\u0105 swobod\u0119 poruszania si\u0119 \u2013 ani Niemcy, ani cz\u0142onkowie RONA nie zatrzymywali go, a wr\u0119cz pozwalali opatrywa\u0107 rannych; g\u0142\u00f3wnie swoich, lecz tak\u017ce Polak\u00f3w. Doktor zobaczy\u0142 wi\u0119c du\u017co:<\/span><\/p>\n

\u201ePo drodze obserwowa\u0142em, jak by\u0142a likwidowana ludno\u015b\u0107 polska. Do dom\u00f3w mieszkalnych wpadali rozbestwieni, pijani ronowcy i wyrzucali ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 z tych dom\u00f3w, rabuj\u0105c co si\u0119 da. Opr\u00f3\u017cnione domy by\u0142y podpalane przez Niemc\u00f3w w ten spos\u00f3b, \u017ce jad\u0105cy w samochodach Niemcy z ogniomiotaczami podpalali domy, wypuszczaj\u0105c strumienie ognia w okna. Widzia\u0142em r\u00f3wnie\u017c, jak ronowcy do piwnic dom\u00f3w przetaczali dzia\u0142ka i strzelali w otwory piwniczne w piwnicy, wyka\u0144czaj\u0105c w ten spos\u00f3b znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 tam ludno\u015b\u0107 polsk\u0105. Id\u0105c ul. Gr\u00f3jeck\u0105, widzia\u0142em du\u017co zabitych Polak\u00f3w le\u017c\u0105cych w ogr\u00f3dkach dom\u00f3w, na kartofliskach i pustych placach. W niekt\u00f3rych miejscach ze sposob\u00f3w le\u017c\u0105cych zw\u0142ok mo\u017cna by\u0142o wywnioskowa\u0107, \u017ce ludno\u015b\u0107 polska by\u0142a grupami rozstrzeliwana\u201d.<\/span><\/p>\n

Jadwiga Kowalska wspomnia\u0142a o Zieleniaku. By\u0142o to w\u00f3wczas niewielkie targowisko u zbiegu Gr\u00f3jeckiej i Opaczewskiej (dzi\u015b odcinek tej ulicy to ju\u017c ul. Banacha); okupanci zamienili je w zaimprowizowany ob\u00f3z przej\u015bciowy dla mieszka\u0144c\u00f3w Ochoty, kt\u00f3rych z tego miejsca p\u0119dzono najpierw na Dworzec Zachodni, nast\u0119pnie za\u015b poci\u0105gami do Pruszkowa. Brzmi to pozornie normalnie jak na rzeczywisto\u015b\u0107 Powstania, realnie jednak Zieleniak sta\u0142 si\u0119 kolejnym etapem zbrodni. <\/span><\/p>\n

\u201eWidzia\u0142em, jak ludzi p\u0119dzonych rabowano, zabierano teczki, i kopi\u0105c, bij\u0105c kolbami, p\u0119dzono na Zieleniak\u201d \u2013 wspomina\u0142 zn\u00f3w Stanis\u0142aw Trojanowski, ale on akurat nie by\u0142 tam wi\u0119\u017aniem. By\u0142a nim natomiast Jadwiga Ru\u017cy\u0142\u0142o-Stasiakowa:<\/span><\/p>\n

\u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 p\u0119dzonych sz\u0142a w milczeniu, bezwolnie oddaj\u0105c ci\u0105gle szarpi\u0105cym nas \u017co\u0142dakom bi\u017cuteri\u0119, pieni\u0105dze, a nawet ubrania. Pod pozorem rewizji w poszukiwaniu broni, nie szcz\u0119dzono kobietom najbrutalniejszych dotyk\u00f3w [\u2026] Pop\u0119dzano nas coraz gwa\u0142towniej w stron\u0119 Zieleniaka, gdzie przysz\u0142o nam podzieli\u0107 los wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w Ochoty\u201d.<\/span><\/p>\n

Obraz tego ponurego marszu, a tak\u017ce samego Zieleniaka uzupe\u0142nia Halina Adamska:<\/span><\/p>\n

\u201eZanim doprowadzono nas do s\u0142ynnego p\u00f3\u017aniej Zieleniaka, zrewidowano mnie czterdzie\u015bci jeden razy. Nawet obr\u0105czek nie uda\u0142o nam si\u0119 uratowa\u0107. Na niewielkim targowisku t\u0142um ludzi, pozbijanych w gromadki, siedzia\u0142 na t\u0142umokach lub wprost na ziemi. Na twarzach rozpacz. Nad wieczorem zacz\u0105\u0142 pada\u0107 deszcz. Dooko\u0142a \u0142uny, s\u0142upy ognia, ci\u0119\u017cki gryz\u0105cy dym. W og\u00f3le ta noc by\u0142a jakim\u015b nieprawdopodobnym koszmarem. Dzieci p\u0142aka\u0142y g\u0142o\u015bno, czasem rozlega\u0142y si\u0119 krzyki kobiet lub strza\u0142y, gdy \u017co\u0142nierze pl\u0105drowali dalej. Kilka kobiet rodzi\u0142o, wo\u0142ano o doktor\u00f3w i wod\u0119. Wody nie by\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n

Zar\u00f3wno podczas marszu na Zieleniak, jak i na samym targowisku dochodzi\u0142o do zab\u00f3jstw, cz\u0119ste by\u0142y gwa\u0142ty, czasem ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 \u015bmierci\u0105. Rabunku z biegiem czasu by\u0142o coraz mniej, bo nie by\u0142o ju\u017c co rabowa\u0107. Ludzie gin\u0119li, ale te\u017c po prostu umierali \u2013 od ran, ze zm\u0119czenia, od chor\u00f3b. Zw\u0142oki palono. Przez kilka dni, a w\u0142a\u015bciwie nocy, trwa\u0142o permanentne pija\u0144stwo pilnuj\u0105cych obozu Rosjan, podsycaj\u0105ce totaln\u0105 przemoc. Szacuje si\u0119, \u017ce og\u00f3\u0142em przewin\u0119\u0142o si\u0119 przez to miejsce 60 tys. ludzi, z czego oko\u0142o tysi\u0105ca ponios\u0142o \u015bmier\u0107. Tych, kt\u00f3rzy ocaleli, wywo\u017cono do obozu w Pruszkowie; cz\u0119\u015b\u0107 wywo\u017cono dalej, do innych oboz\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b doczeka\u0142a ko\u0144ca wojny w tym podwarszawskim miasteczku.<\/span><\/p>\n

Wspomnienia s\u0105 zgodne: wywo\u017conych miejscowa ludno\u015b\u0107 cz\u0119stowa\u0142a owocami i wod\u0105; wielokrotnie potwierdza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce z transportu, przynajmniej w niekt\u00f3rych momentach, mo\u017cna by\u0142o uciec. Kolejarze celowo zwalniali przed stacjami, by mo\u017cna by\u0142o wyskoczy\u0107 z wagon\u00f3w, a stra\u017cnicy nie posiadali broni maszynowej, wi\u0119c skuteczno\u015b\u0107 takich ucieczek mog\u0142a by\u0107 spora, cho\u0107 trzeba pami\u0119ta\u0107 o wspomnieniach Haliny Adamskiej \u2013 ludzie byli tak wyczerpani, \u017ce by\u0142o im ju\u017c wszystko jedno, a na uciekanie po prostu nie mieli si\u0142. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich te\u017c nie mia\u0142a ju\u017c dla kogo \u017cy\u0107. <\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu pierwszych dni sierpnia 1944 r. zgin\u0119\u0142o ok. 10 tys. mieszka\u0144c\u00f3w Ochoty.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pogrzeb bezimiennych ofiar Powstania Warszawskiego z Woli i Ochoty \u2013 trumny z prochami przed placem Zbawiciela. Warszawa, 06.08.1946. Fot. PAP\/CAF\/J. Baranowski Powstanie Warszawskie. Rze\u017a Ochoty wlo\/ skp\/ Powsta\u0144cza ofensywa trwa\u0142a na Ochocie kilka godzin, obrona \u2013 jedena\u015bcie dni. Przez ca\u0142y ten czas dokonywa\u0142o si\u0119 zaplanowane ludob\u00f3jstwo cywil\u00f3w, przeprowadzane przez Niemc\u00f3w, ale w znacznie wi\u0119kszym stopniu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106056"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=106056"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106056\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106081,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106056\/revisions\/106081"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=106056"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=106056"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=106056"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}