{"id":106165,"date":"2023-08-08T17:09:47","date_gmt":"2023-08-08T15:09:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=106165"},"modified":"2023-08-08T09:26:42","modified_gmt":"2023-08-08T07:26:42","slug":"15-09-84","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=106165","title":{"rendered":"81 lat temu Janusz Korczak oraz jego podopieczni zostali wywiezieni do niemieckiego obozu \u015bmierci w Treblince"},"content":{"rendered":"

Janusz Korczak. Fot. PAP\/Reprodukcja<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>81 lat temu Janusz Korczak oraz jego podopieczni zostali wywiezieni do niemieckiego obozu \u015bmierci w Treblince<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Agata Szwedowicz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

81 lat temu, 5 lub 6 sierpnia 1942 r., Janusz Korczak, jego wsp\u00f3\u0142pracownica Stefania Wilczy\u0144ska oraz 192 wychowank\u00f3w z Domu Sierot przy ul. Siennej w Warszawie zostali doprowadzeni na Umschlagplatz. Stamt\u0105d wywieziono ich do niemieckiego obozu zag\u0142ady w Treblince.<\/strong><\/p>\n

\n

Janusz Korczak, a w\u0142a\u015bciwie Henryk Goldszmit, urodzi\u0142 si\u0119 22 lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie. Dok\u0142adnej daty nie znamy, bo ojciec Korczaka \u2013 ceniony warszawski adwokat \u2013 nie zadba\u0142 o szybkie sporz\u0105dzenie synowi metryki. Nie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce zbytnio w \u017cycie rodzinne. Po latach Korczak b\u0119dzie wspomina\u0142 ch\u0142\u00f3d, smutek i samotno\u015b\u0107, kt\u00f3rych do\u015bwiadcza\u0142 w domu rodzinnym.<\/span><\/p>\n

Siedmioletni Henryk trafi\u0142 do prywatnej szko\u0142y przygotowuj\u0105cej do gimnazjum, w kt\u00f3rej panowa\u0142a \u017celazna dyscyplina i r\u00f3zga. We wspomnieniach Korczaka szko\u0142a ta stanie si\u0119 symbolem strachu i przemocy, samotno\u015bci i bezradno\u015bci ucznia wobec dominacji nauczyciela. Smutne dzieci\u0144stwo uwra\u017cliwi\u0142o Korczaka na los dzieci.<\/span><\/p>\n

Studiowa\u0142 Wydziale Lekarskim Cesarskiego Uniwersytetu w Warszawie. W tym okresie rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 publicysty w pismach “Czytelnia dla wszystkich”, “Kolce” i “G\u0142os”. W 1904 roku ukaza\u0142a si\u0119 pierwsza ksi\u0105\u017cka Korczaka \u2013 “Dzieci ulicy”, dwa lata p\u00f3\u017aniej kolejna \u2013 “Dziecko salonu”. Pseudonim Janusz Korczak zaczerpn\u0105\u0142 z powie\u015bci Kraszewskiego “Historia o Januszu Korczaku i o pi\u0119knej miecznik\u00f3wnie”.<\/span><\/p>\n

\n

Leon Gluzman, wychowanek Domu Sierot na Krochmalnej, wspomina\u0142 po latach: Ten Dom nie by\u0142 podobny do strasznych przytu\u0142k\u00f3w, kt\u00f3re zwykle przedstawia si\u0119 w powie\u015bciach lub pokazuje w filmach. To by\u0142 Dom w najprawdziwszym tego s\u0142owa znaczeniu. Opiekowano si\u0119 nami tak, jak pod rodzinnym dachem.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Korczaka – publicyst\u0119, pisarza i spo\u0142ecznika – ukszta\u0142towa\u0142o \u015brodowisko dzia\u0142aj\u0105cego na pocz\u0105tku XX wieku Uniwersytetu Lataj\u0105cego, na kt\u00f3rym wyk\u0142adali jego mistrzowie: Ludwik Krzywicki, Jan W\u0142adys\u0142aw Dawid, Wac\u0142aw Na\u0142kowski. Po uzyskaniu dyplomu w 1905 roku Korczak podj\u0105\u0142 prac\u0119 jako pediatra w szpitalu im. Bersohn\u00f3w i Bauman\u00f3w. Zajmowa\u0142 si\u0119 tam pacjentami z najbiedniejszej, proletariackiej cz\u0119\u015bci miasta. W tym okresie \u017cycia podj\u0105\u0142 decyzje, \u017ce nie za\u0142o\u017cy rodziny, nie b\u0119dzie mia\u0142 w\u0142asnych dzieci i po\u015bwi\u0119ci si\u0119 pracy spo\u0142ecznej.<\/span><\/p>\n

7 pa\u017adziernika 1912 roku Janusz Korczak zosta\u0142 dyrektorem Domu Sierot przy ulicy Krochmalnej 92 w Warszawie \u2013 plac\u00f3wki opieku\u0144czej dla dzieci \u017cydowskich, powsta\u0142ej staraniem Towarzystwa “Pomoc dla Sierot”. Tam Korczak, razem ze Stefani\u0105 Wilczy\u0144sk\u0105, stworzyli oryginalny, autorski program wychowawczy, kt\u00f3ry realizowany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c w sieroci\u0144cu dla dzieci polskich Nasz Dom mieszcz\u0105cym si\u0119 na Bielanach. W wydanym w 1918 roku eseju “Jak kocha\u0107 dziecko” Korczak nakre\u015bli\u0142 najwa\u017cniejsze elementy swojego programu pedagogicznego opartego na szacunku wobec dziecka.<\/span><\/p>\n

Leon Gluzman, wychowanek Domu Sierot na Krochmalnej, wspomina\u0142 po latach: “Ten Dom nie by\u0142 podobny do strasznych przytu\u0142k\u00f3w, kt\u00f3re zwykle przedstawia si\u0119 w powie\u015bciach lub pokazuje w filmach. To by\u0142 Dom w najprawdziwszym tego s\u0142owa znaczeniu. Opiekowano si\u0119 nami tak, jak pod rodzinnym dachem. (…) Zapami\u0119ta\u0142em doktora Goldszmita w bia\u0142ym kitlu lekarza. By\u0142 \u015bredniego wzrostu, chocia\u017c w\u00f3wczas wydawa\u0142 mi si\u0119 wysoki, \u0142ysy, o rudawej br\u00f3dce i przenikliwych niebieskich oczach. Zawsze w okularach, zawsze z papierosem w ustach. \u017by\u0142 jak odludek. Pami\u0119tam jego poddasze wype\u0142nione ksi\u0105\u017ckami, kt\u00f3re odziedziczy\u0142 po swoim ojcu i \u017celazne \u0142\u00f3\u017cko” – wspomina\u0142 Gluzman.<\/span><\/p>\n

Dzieci na r\u00f3wni z doros\u0142ymi bra\u0142y udzia\u0142 w zarz\u0105dzaniu Domem Sierot. Mia\u0142y w\u0142asny sejm, s\u0105d i gazet\u0119. Zadania dzielono pomi\u0119dzy wszystkich wychowank\u00f3w, kt\u00f3rzy na zasadzie dy\u017cur\u00f3w dbali o czysto\u015b\u0107, pracowali w kuchni i przy posi\u0142kach, pomagali m\u0142odszym w odrabianiu lekcji. Ten system sprawdzi\u0142 si\u0119 doskonale – w 1920 roku na 100 dzieci przebywaj\u0105cych w Domu Sierot pracowa\u0142a jedna gospodyni, jedna wychowawczyni, str\u00f3\u017c i kucharka. Dzieci by\u0142y niemal samowystarczalne.<\/span><\/p>\n

Korczak by\u0142 nie tylko wychowawc\u0105, ale te\u017c utalentowanym tw\u00f3rc\u0105 literatury dla dzieci, autorem takich ksi\u0105\u017cek jak “Kr\u00f3l Maciu\u015b Pierwszy” (1923), “Bankructwo ma\u0142ego D\u017ceka” (1925), “Kajtu\u015b Czarodziej” (1935). W 1926 roku ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy numer “Ma\u0142ego Przegl\u0105du”, redagowanego przez Korczaka (a potem jego asystenta Igora Newerly’ego) – pisma tworzonego przez dzieci i do dzieci adresowanego.<\/span><\/p>\n

Domy sierot za\u0142o\u017cone przez Korczaka, nowatorskie metody wychowawcze i prawdziwy szacunek, jaki \u017cywi\u0142 wobec dzieci, cz\u0119sto powodowa\u0142y, \u017ce jego stosunki z podopiecznymi bywa\u0142y idealizowane. Tymczasem Joanna Olczak-Ronikier, autorka najobszerniejszej z dotychczas wydanych biografii Korczaka (“Korczak. Pr\u00f3ba biografii”), podkre\u015bla, \u017ce wcale nierzadko wychowankowie mieli do Korczaka wielki \u017cal i poczucie, \u017ce zostali wykorzystani w dziwacznym eksperymencie. Po uko\u0144czeniu 14 roku \u017cycia wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci z korczakowskich dom\u00f3w dziecka musia\u0142a si\u0119 usamodzielni\u0107. Wychowane w stworzonym przez niego idealnym, sprawiedliwym \u015bwiecie, okazywa\u0142y si\u0119 cz\u0119sto kompletnie nieprzygotowane do \u017cycia w spo\u0142ecze\u0144stwie. Sam Korczak nigdy zreszt\u0105 nie ukrywa\u0142, \u017ce jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie ma wy\u0142\u0105cznie charakteru charytatywnego a jest prac\u0105 naukow\u0105, pr\u00f3b\u0105 wychowania “nowego cz\u0142owieka”.<\/span><\/p>\n

Przez lata nieznany by\u0142 fakt, \u017ce Korczak nale\u017ca\u0142 do masonerii. Olczak-Ronikier uwa\u017ca, \u017ce do wolnomularstwa wst\u0105pi\u0142 najp\u00f3\u017aniej w 1925 roku, inicjowany by\u0142 w Lo\u017cy “Gwiazda Morza” Mi\u0119dzynarodowej Federacji “Le Droit Humain” powo\u0142anej do tego, aby “pogodzi\u0107 wszystkich ludzi, kt\u00f3rych dziel\u0105 bariery religii i poszukiwa\u0107 prawdy przy zachowaniu szacunku dla drugiego cz\u0142owieka”.<\/span><\/p>\n

Olczak-Ronikier podkre\u015bla, \u017ce \u017cycie Starego Doktora trzeba postrzega\u0107 na tle los\u00f3w polskiej inteligencji lewicowej \u017cydowskiego pochodzenia. “Utopijna wiara, \u017ce mo\u017cna by\u0107 zarazem \u017bydem i Polakiem, towarzyszy\u0142a mu przez ca\u0142e \u017cycie. Dobrze wiedzia\u0142, jak trudna jest taka podw\u00f3jna to\u017csamo\u015b\u0107, ale nigdy jej nie negowa\u0142” – pisze Olczak-Ronikier. Korczak wielokrotnie obserwowa\u0142 antysemityzm i do\u015bwiadcza\u0142 go. Podczas I wojny \u015bwiatowej by\u0142 \u015bwiadkiem pogrom\u00f3w w Myszy\u0144cu, \u017byrardowie, Pomorzanach. W latach trzydziestych endecka prasa oskar\u017ca\u0142a go o szerzenie bolszewickiej propagandy i filosemityzmu, jego pedagogiczne audycje zosta\u0142y zdj\u0119te z anteny po interwencjach s\u0142uchaczy, kt\u00f3rym nie podoba\u0142o si\u0119 \u017cydowskie pochodzenie autora. W po\u0142owie lat trzydziestych Korczak odwiedzi\u0142 Palestyn\u0119 i powa\u017cnie my\u015bla\u0142 o opuszczeniu Polski.<\/span><\/p>\n

\n

Przyjmuje si\u0119, \u017ce Korczak, Stefania Wilczy\u0144ska i ich wychowankowie zgin\u0119li w Treblince 6 sierpnia 1942 roku. Ale i to nie jest pewne, bo niekt\u00f3rzy badacze uwa\u017caj\u0105, \u017ce nie prze\u017cy\u0142 transportu w strasznych warunkach do obozu zag\u0142ady.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Olczak-Ronikier zauwa\u017ca, \u017ce historia \u015bmierci Korczaka przys\u0142oni\u0142a histori\u0119 jego \u017cycia, mit heroicznego pochodu na Umschlagplatz z dzie\u0107mi z sieroci\u0144ca zast\u0105pi\u0142 prawdziw\u0105 opowie\u015b\u0107 o cz\u0142owieku pe\u0142nym zahamowa\u0144, bardzo skrytym, obawiaj\u0105cym si\u0119 blisko\u015bci, niespokojnym, bezkompromisowym, cz\u0119sto gwa\u0142townym i niemi\u0142ym dla otoczenia. Olczak-Ronikier w swojej ksi\u0105\u017cce nie doszukuje si\u0119 na si\u0142\u0119 sensacji w \u017cyciu bohatera, podkre\u015bla jednak wielokrotnie, \u017ce obawia\u0142 si\u0119 blisko\u015bci z kobietami. Nie rozstrzyga, czy by\u0142o to konsekwencj\u0105 niefortunnych pierwszych do\u015bwiadcze\u0144 mi\u0142osnych, czy l\u0119ku przed chorobami wenerycznymi. Ojciec Korczaka zmar\u0142 na syfilis w szpitalu dla psychicznie chorych, a syn ca\u0142e \u017cycie obawia\u0142 si\u0119, \u017ce mo\u017ce podzieli\u0107 jego los.<\/span><\/p>\n

Podczas okupacji Korczak razem z wychowankami Domu Sierot trafi\u0142 do warszawskiego getta. Igor Newerly pr\u00f3bowa\u0142 dostarczy\u0107 mu fa\u0142szywe dokumenty z aryjskiej cz\u0119\u015bci miasta, ale Stary Doktor nie chcia\u0142 opu\u015bci\u0107 swych podopiecznych. Ostatni zapisek w “Pami\u0119tniku”, kt\u00f3ry pisa\u0142 w getcie, pochodzi z 5 sierpnia 1942 r. Korczak zastanawia\u0142 si\u0119 w nim, czy jego \u0142ysina w oknie jest dobrym celem dla stoj\u0105cego nieopodal niemieckiego wartownika. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej akcja likwidacyjna warszawskiego getta obj\u0119\u0142a sieroci\u0144ce.<\/span><\/p>\n

Ostatnia droga Korczaka i jego wychowank\u00f3w na Umschlagplatz by\u0142a wielokrotnie opisywana. W niekt\u00f3rych relacjach dzieci z Domu Sierot maszerowa\u0142y czw\u00f3rkami, od\u015bwi\u0119tnie ubrane, z flag\u0105 Kr\u00f3la Maciusia Pierwszego, ka\u017cde z nich o mia\u0142o ze sob\u0105 ulubion\u0105 zabawk\u0119 lub ksi\u0105\u017ck\u0119, a ch\u0142opiec na czele pochodu gra\u0142 na skrzypcach. Naoczny \u015bwiadek – Marek Rudnicki – zapami\u0119ta\u0142 t\u0119 scen\u0119 inaczej. Korczak, bardzo ju\u017c chory i wyczerpany, ledwie pow\u0142\u00f3czy\u0142 nogami, dzieci, sparali\u017cowane przera\u017ceniem, sz\u0142y w ca\u0142kowitej ciszy.<\/span><\/p>\n

Przyjmuje si\u0119, \u017ce Korczak, Stefania Wilczy\u0144ska i ich wychowankowie zgin\u0119li w Treblince 6 sierpnia 1942 roku. Ale i to nie jest pewne, bo niekt\u00f3rzy badacze uwa\u017caj\u0105, \u017ce nie prze\u017cy\u0142 transportu w strasznych warunkach do obozu zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Niezale\u017cnie od spor\u00f3w co do przebiegu ostatnich chwil “Starego Doktora” Korczak i jego podopieczni stali si\u0119 jednym z symboli dokonanej przez Niemc\u00f3w zag\u0142ady ludno\u015bci \u017cydowskiej w okupowanej Polsce. W 1990 roku swoj\u0105 premier\u0119 mia\u0142 film biograficzny “Korczak” w re\u017cyserii Andrzeja Wajdy. 1 czerwca 2006 roku w warszawskim Parku \u015awi\u0119tokrzyskim ods\u0142oni\u0119to pomnik Janusza Korczaka. Osobny g\u0142az z inskrypcj\u0105 “Janusz Korczak i dzieci” znajduje si\u0119 na terenie by\u0142ego niemieckiego nazistowskiego obozu zag\u0142ady Treblinka II.(PAP)<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Janusz Korczak. Fot. PAP\/Reprodukcja 81 lat temu Janusz Korczak oraz jego podopieczni zostali wywiezieni do niemieckiego obozu \u015bmierci w Treblince Agata Szwedowicz 81 lat temu, 5 lub 6 sierpnia 1942 r., Janusz Korczak, jego wsp\u00f3\u0142pracownica Stefania Wilczy\u0144ska oraz 192 wychowank\u00f3w z Domu Sierot przy ul. Siennej w Warszawie zostali doprowadzeni na Umschlagplatz. Stamt\u0105d wywieziono ich […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106165"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=106165"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106175,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106165\/revisions\/106175"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=106165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=106165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=106165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}