{"id":106211,"date":"2023-08-10T17:09:00","date_gmt":"2023-08-10T15:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=106211"},"modified":"2023-08-10T15:47:56","modified_gmt":"2023-08-10T13:47:56","slug":"17-09-76","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=106211","title":{"rendered":"Co wsp\u00f3lnego maj\u0105 Polska i Izrael? I dlaczego tak wiele? Wieli\u0144ski rozmawia z Gebertem"},"content":{"rendered":"

Prezydent Andrzej Duda i premier Benjamin Netanjahu podczas wizyty polskiego prezydenta w Izraelu, w styczniu 2017 roku (Fot. Grzegorz Jakubowski\/KPRP)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Co wsp\u00f3lnego maj\u0105 Polska i Izrael? I dlaczego tak wiele? Wieli\u0144ski rozmawia z Gebertem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Bartosz T. Wieli\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Jakie zmiany w systemie s\u0105downictwa s\u0105 forsowane przez rz\u0105d Netanjahu? W jaki spos\u00f3b mo\u017ce doj\u015b\u0107 do pozbawienia izraelskich medi\u00f3w niezale\u017cno\u015bci? Jak wygl\u0105daj\u0105 relacje Izraela z USA? Jak olbrzymie analogie wida\u0107 w polityce izraelskiej i polskiej? Bartosz T. Wieli\u0144ski rozmawia z Konstantym Gebertem.<\/strong><\/span><\/h4>\n

Bartosz T. Wieli\u0144ski: Benjamin Netanjahu postawi\u0142 na swoim \u2013 przeforsowa\u0142 swoj\u0105 wersj\u0119 \u201edeformy” s\u0105downictwa. Ludzie si\u0119 jej sprzeciwili, protestowali na ulicach, pewnie b\u0119d\u0105 dalej protestowa\u0107. W zwi\u0105zku z tym chc\u0119 zapyta\u0107, dok\u0105d zmierza pa\u0144stwo Izrael? Czego jeszcze mo\u017cemy si\u0119 spodziewa\u0107?<\/span><\/p>\n

Konstanty Gebert*: Nie jestem prorokiem, tylko dziennikarzem, kt\u00f3ry widzi, co si\u0119 dzieje. Po pierwsze wi\u0119c, Netanjahu postawi\u0142 nie tyle na swoim, co na cudzym. Istnieje powa\u017cna w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy on rzeczywi\u015bcie chce zdemolowa\u0107 izraelski ustr\u00f3j pa\u0144stwowy, doprowadzi\u0107 do kryzysu w stosunkach ze Stanami Zjednoczonymi i pozostawi\u0107 Izrael osamotniony wobec zagro\u017ce\u0144, czy raczej zabrak\u0142o mu si\u0142y, \u017ceby przeciwstawi\u0107 si\u0119 swoim partnerom koalicyjnym \u2013 faszyzuj\u0105cej skrajnej prawicy, kt\u00f3rej bardzo zale\u017cy na trzech elementach \u201edeformy”, jak to trafnie okre\u015bli\u0142e\u015b, wymiaru sprawiedliwo\u015bci, z kt\u00f3rych pierwszy w\u0142a\u015bnie zosta\u0142 przeforsowany.<\/span><\/p>\n

Jaki to element?\u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Zosta\u0142 prawnie zdj\u0119ty obowi\u0105zek przestrzegania przez rz\u0105d wymogu roztropno\u015bci w swoich decyzjach. To w praktyce znaczy na przyk\u0142ad, \u017ce Netanjahu b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 mianowa\u0107, tak jak mu z koalicyjnej uk\u0142adanki wychodzi\u0142o, szefa koalicyjnej partii Szas Arje Deriego na ministra finans\u00f3w. Netanjahu chcia\u0142 to ju\u017c zrobi\u0107, kiedy zawi\u0105za\u0142 koalicj\u0119, po wyborach w grudniu zesz\u0142ego roku, ale S\u0105d Najwy\u017cszy mu zabroni\u0142. S\u0105d stwierdzi\u0142, \u017ce by\u0142oby czym\u015b skrajnie nieroztropnym powierza\u0107 finanse politykowi, kt\u00f3ry ma dwa wyroki za oszustwa podatkowe, w tym jeden, kt\u00f3ry dosta\u0142 rok wcze\u015bniej.\u00a0<\/span><\/p>\n

Kto si\u0119 lepiej zna na podatkach ni\u017c ten, kt\u00f3ry na nich oszukiwa\u0142? \u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w tym jest pewna logika, bo ministrem bezpiecze\u0144stwa narodowego w Izraelu jest polityk, kt\u00f3ry ma na karku kilka wyrok\u00f3w za pod\u017ceganie do terroryzmu i do nienawi\u015bci mi\u0119dzyetnicznej, a \u015bledztw kilkana\u015bcie.\u00a0<\/span><\/p>\n

Wi\u0119c mo\u017ce rzeczywi\u015bcie w tym szale\u0144stwie jest jaka\u015b metoda, ale je\u017celi tak, to my\u015bl\u0119, \u017ce miliony Izraelczyk\u00f3w powiedz\u0105: \u201ebeze mnie”. I te miliony wychodz\u0105 na ulic\u0119 od 30 tygodni, w pokojowych demonstracjach. To zupe\u0142nie niebywa\u0142e \u2013 cho\u0107 policja zacz\u0119\u0142a ju\u017c bi\u0107, nie ma jak dot\u0105d ani jednego wyra\u017anie poszkodowanego policjanta.\u00a0<\/span><\/p>\n

Tydzie\u0144 po tym, jak parlament Izraela, Kneset, uchwali\u0142, \u017ce rz\u0105d nie musi zachowywa\u0107 si\u0119 roztropnie, na ulicach by\u0142o ponad 200 tysi\u0119cy ludzi, policja zachowywa\u0142a si\u0119 brutalnie, demonstranci odpowiadali biernym oporem, nie by\u0142o \u017cadnej przemocy. Chwilowo nic wi\u0119cej si\u0119 nie wydarzy, bo Kneset poszed\u0142 na d\u0142ug\u0105 przerw\u0119 w obradach, na wakacje, a potem na wielkie \u015bwi\u0119ta \u017cydowskie, wi\u0119c zbierze si\u0119 najwcze\u015bniej w pa\u017adzierniku, ale do uchwalenia s\u0105 jeszcze dwa fundamentalne elementy tego zamachu na s\u0105downictwo.\u00a0<\/span><\/p>\n

Czyli?\u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Przyznanie Knesetowi prawa do odrzucania wyrok\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego, a drugie to jest przyznanie rz\u0105dowi wi\u0119kszo\u015bci miejsc w komisji mianuj\u0105cej s\u0119dzi\u00f3w. Cen\u0119 polityczn\u0105 rz\u0105d ju\u017c zap\u0142aci\u0142, przeforsowuj\u0105c ten pierwszy element \u201edeformy”, czyli zniesienie wymogu roztropno\u015bci, wi\u0119c zasadniczo nic ich ju\u017c nie powstrzymuje przed tym, \u017ceby uchwali\u0107 element drugi i trzeci, po kt\u00f3rym Izrael przestanie by\u0107 pa\u0144stwem prawa. \u00a0<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna wi\u0119c przypuszcza\u0107, \u017ce p\u00f3jd\u0105 dalej, do ko\u0144ca, tym bardziej \u017ce zlekcewa\u017cyli nie tylko te setki tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3rzy demonstruj\u0105 od 30 tygodni na ulicach, ale te\u017c wyniki bada\u0144 opinii publicznej, kt\u00f3re jednoznacznie m\u00f3wi\u0105, \u017ce dwie trzecie Izraelczyk\u00f3w jest przeciwne zamachowi na wymiar sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3rego zreszt\u0105 w programie \u017cadnej partii nie by\u0142o.\u00a0<\/span><\/p>\n

Czym wi\u0119c jest ta \u201edeforma”?\u00a0<\/strong><\/h4>\n

– To taka przyjemna niespodzianka, jak\u0105 Netanjahu wyci\u0105gn\u0105\u0142 z zanadrza, kiedy ju\u017c mia\u0142 w\u0142adz\u0119.\u00a0Netanjahu m\u00f3g\u0142 zlekcewa\u017cy\u0107 wszystko, ale jednego nie mo\u017ce: sonda\u017ce jednoznacznie m\u00f3wi\u0105, \u017ce gdyby teraz si\u0119 odby\u0142y wybory, jego partia, g\u0142\u00f3wna partia koalicji, Likud (izraelski odpowiednik polskiego\u00a0PiS<\/a>-u) straci\u0142by jedn\u0105 trzeci\u0105 g\u0142os\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

Po takiej kl\u0119sce wyborczej nawet Likud, kompletnie zaszczuty przez Netanjahu, jednak pozby\u0142by si\u0119 takiego przyw\u00f3dcy i na tym sko\u0144czy\u0142aby si\u0119 jego kariera polityczna. Pozosta\u0142aby tylko kariera s\u0105dowa, czyli procesy o korupcj\u0119, nadu\u017cycia w\u0142adzy i oszustwa, kt\u00f3re nadal si\u0119 tocz\u0105 przed s\u0105dem powszechnym. A skoro do tego Netanjahu nie mo\u017ce dopu\u015bci\u0107, to za wszelk\u0105 cen\u0119 musi utrzyma\u0107 t\u0119 koalicj\u0119, a koalicjanci m\u00f3wi\u0105: tak, my sobie \u017cyczymy zniesienia wymogu roztropno\u015bci;\u00a0a przyw\u00f3dca\u00a0koalicyjnej partii Szas ma zosta\u0107 ministrem finans\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

\n

Danie Knesetowi prawa odrzucania wyrok\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego to pomys\u0142 faszyst\u00f3w z koalicji, kt\u00f3rym do tej pory s\u0105d zabrania\u0142 kolonizowania Zachodniego Brzegu, oraz przyznanie rz\u0105dowi wi\u0119kszo\u015bci miejsc w komisji mianuj\u0105cej s\u0119dzi\u00f3w. Cena polityczna ju\u017c zosta\u0142a zap\u0142acona, ale nie do ko\u0144ca.\u00a0<\/span><\/p>\n

Stany Zjednoczone jednoznacznie pot\u0119pi\u0142y ten zamach na s\u0105downictwo, Partia Demokratyczna odwraca si\u0119 od Izraela i mo\u017ce si\u0119 tak sta\u0107, \u017ce poparcie dla Izraela, kt\u00f3re by\u0142o w Stanach w ostatnim p\u00f3\u0142 wieku ponadpartyjne, stanie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie domen\u0105 Republikan\u00f3w, a przecie\u017c p\u00f3ki co mamy administracj\u0119 demokratyczn\u0105. To by oznacza\u0142o zerwanie kontakt\u00f3w mi\u0119dzy Waszyngtonem a Jerozolim\u0105. Na takie ryzyko Netanjahu by\u0107 mo\u017ce nie b\u0119dzie chcia\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107, a ju\u017c na pewno nie b\u0119d\u0105 chcieli p\u00f3j\u015b\u0107 bardziej przytomni cz\u0142onkowie jego administracji z ministrem obrony genera\u0142em Jo\u2019awem Galantem na czele.\u00a0<\/span><\/p>\n

Chc\u0119 dopyta\u0107 o Likud. To jednak jest partia, mo\u017cemy si\u0119 nie zgadza\u0107, ale z jak\u0105\u015b akceptowaln\u0105, pozytywn\u0105 histori\u0105.\u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Menachem Begin za\u0142o\u017cy\u0142 parti\u0119 Herut [Herut po hebrajsku znaczy wolno\u015b\u0107], kt\u00f3ra wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a pa\u0144stwo Izrael. By\u0142a to partia oczywi\u015bcie w opozycji do Partii Pracy, ale to jednak by\u0142a partia, kt\u00f3ra akceptowa\u0142a rozwi\u0105zania demokratyczne, kt\u00f3re dzisiaj s\u0105 obalane, akceptowa\u0142a rol\u0119 S\u0105du Najwy\u017cszego w Izraelu. W Izraelu nie ma Trybuna\u0142u Konstytucyjnego, jest S\u0105d Najwy\u017cszy, kt\u00f3ry t\u0119 funkcj\u0119 pe\u0142ni podobnie jak w Stanach Zjednoczonych.<\/span><\/p>\n

I to jest zjawisko podobne te\u017c do tego, co si\u0119 dzieje z Parti\u0105 Republika\u0144sk\u0105, w\u0119gierskim Fideszem, kt\u00f3ry te\u017c by\u0142 parti\u0105 wolno\u015bciow\u0105. Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 te\u017c nie by\u0142o przecie\u017c parti\u0105 bolszewick\u0105 u swego zarania. Co si\u0119 dzieje z takimi ruchami prawicowymi, konserwatywnymi, odwo\u0142uj\u0105cymi si\u0119 do tradycji, \u017ce w tym klimacie, jaki mamy w\u00a0trzeciej dekadzie XXI wieku, staj\u0105 si\u0119 one partiami autorytarnymi. D\u0105\u017c\u0105 do obalenia fundamentalnych rozwi\u0105za\u0144 ustrojowych, prawnych, do zniszczenia demokracji, kt\u00f3ra w sumie da\u0142a im w tym pa\u0144stwie w\u0142adz\u0119. Jak by\u015b ten proces okre\u015bli\u0142?\u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Do tej listy partii, kt\u00f3re dokona\u0142y dziwnego zwrotu, m\u00f3g\u0142by\u015b jeszcze do\u0142\u0105czy\u0107 AK Parti (Parti\u0119 Sprawiedliwo\u015bci i Rozwoju) prezydenta Erdogana w Turcji, Janat\u0119 w Indiach. To s\u0105 wszystko partie, kt\u00f3re by\u0142y partiami prawicowo-populistycznymi, ale mieszcz\u0105cymi si\u0119 w pe\u0142ni w kanonie demokracji, po czym si\u0119 na t\u0119 demokracj\u0119 zamachn\u0119\u0142y. A zamachn\u0119\u0142y si\u0119 dlatego, \u017ce ku w\u0142a\u015bciwie zdumieniu niemal wszystkich politolog\u00f3w okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w demokracji polityka to\u017csamo\u015bci nie tylko nie zanika, ale rozkwita.\u00a0<\/span><\/p>\n

Wszystkie te partie, opr\u00f3cz tego, \u017ce by\u0142y prawicowo-populistyczne, wyra\u017ca\u0142y opini\u0119 i warto\u015bci cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa: konserwatywnej, i to cz\u0119sto zasadne, uwa\u017caj\u0105cej si\u0119 za marginalizowan\u0105 i wykluczon\u0105 przez cz\u0119\u015b\u0107 bardziej liberaln\u0105, wykszta\u0142con\u0105, zurbanizowan\u0105, kt\u00f3ra dominowa\u0142a w \u017cyciu politycznym i budowa\u0142a pa\u0144stwo, kt\u00f3re opiera\u0142o si\u0119 na procedurach, a nie na tradycji.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pa\u0144stwo, kt\u00f3re by\u0142o \u015blepe na kolor sk\u00f3ry, kast\u0119, orientacj\u0119 seksualn\u0105. Takie pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym cz\u0119\u015b\u0107 konserwatywna czu\u0142a si\u0119 coraz bardziej nie u siebie, a\u017c poczu\u0142a moc i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest ich wi\u0119cej ni\u017c tych reformuj\u0105cych libera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych mo\u017cna po prostu pogoni\u0107. Co prawda po drodze okazuje si\u0119, \u017ce \u017ceby pogoni\u0107 tych libera\u0142\u00f3w, trzeba zdemolowa\u0107 pa\u0144stwo, ale w ko\u0144cu jeste\u015bmy suwerenem.\u00a0<\/span><\/p>\n

To jest argument, kt\u00f3rego wielokrotnie u\u017cywa\u0142 Netanjahu, \u017ce przeciwnicy polityki jego rz\u0105du s\u0105 przeciwnikami demokracji, bo elektorat wypowiedzia\u0142 si\u0119 w demokratycznych wyborach, w zwi\u0105zku z tym rz\u0105d, kt\u00f3ry ten elektorat suwerennie wy\u0142oni\u0142, mo\u017ce wszystko.\u00a0<\/span><\/p>\n

Przerw\u0119 ci na sekundk\u0119. Chcia\u0142em zacytowa\u0107 s\u0142owa nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c Kornela Morawieckiego…\u00a0<\/strong><\/h4>\n

...z ust mi je wyj\u0105\u0142e\u015b \u2013 \u201eprawo to nie \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, nad prawem jest dobro narodu”, wola suwerena. Pod tymi s\u0142owami podpisze si\u0119 PiS, Likud, Janata, AK Parti, Fidesz i Republikanie. Na tym w\u0142a\u015bnie polega fatalna pu\u0142apka demokracji, mianowicie demokracja opiera si\u0119 nie tylko na formalnych prawach, ale te\u017c na pewnej konwencji, \u017ce pa\u0144stwo nie jest czyje\u015b, pa\u0144stwo jest dobrem wsp\u00f3lnym. Has\u0142o na pomniku premiera Jana Olszewskiego \u201eCzyja b\u0119dzie Polska” znakomicie podsumowuje ten punkt widzenia.\u00a0Pa\u0144stwo jest czyje\u015b i trzeba je komu\u015b zabra\u0107. Pa\u0144stwo Izrael funkcjonowa\u0142o bez konstytucji, bez drugiej izby parlamentu dlatego, \u017ce Izraelczycy mieli poczucie, \u017ce to pa\u0144stwo jest dobrem wsp\u00f3lnym,\u00a0<\/span><\/p>\n

W zwi\u0105zku z tym jest granica, kt\u00f3rej w walce z przeciwnikami politycznymi nie mo\u017cna przekroczy\u0107, bo inaczej pa\u0144stwo mo\u017ce zgin\u0105\u0107, a jest otoczone przez wrog\u00f3w. Ale dzisiaj sytuacja jest inna, nikt Izraelowi bezpo\u015brednio nie zagra\u017ca, z wyj\u0105tkiem Iranu, ale przeciwko Iranowi Izrael ma sojusznik\u00f3w: Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105 i Stany Zjednoczone. Skoro nikt nam nie chce skoczy\u0107 do gard\u0142a, to nareszcie sami mo\u017cemy, i skoczyli\u015bmy.\u00a0To brzmi strasznie polsko. Zwi\u0105zki mi\u0119dzy Izraelem a Polsk\u0105 s\u0105 bardzo du\u017ce.\u00a0<\/span><\/p>\n

Ale \u017ceby a\u017c tak!? \u017beby demonta\u017c demokracji odbywa\u0142 si\u0119 wed\u0142ug polskich wzor\u00f3w?! Wiceminister Jab\u0142o\u0144ski chwali\u0142 si\u0119, \u017ce udzielali \u201epomocy intelektualnej” Izraelczykom. Czy to by\u0142o kopiowanie wzor\u00f3w? Czy to mo\u017ce jest w DNA autokrat\u00f3w: nienawi\u015b\u0107 do s\u0105d\u00f3w, do s\u0119dzi\u00f3w, do tego, \u017ce kto\u015b jest nad nimi i mo\u017ce da\u0107 im po \u0142apach…<\/strong><\/h4>\n

– Jak sami widzimy, to jest nie tylko model Polski czy Izraela. Ta zaraza si\u0119 szerzy i nie mo\u017cna jej tylko sprowadzi\u0107 do polskiego do\u015bwiadczenia politycznego, ale tutaj rzeczywi\u015bcie zwi\u0105zki polityczne mi\u0119dzy Polsk\u0105 i Izraelem s\u0105 zdumiewaj\u0105ce.\u00a0<\/span><\/p>\n

Kiedy pr\u00f3buj\u0119 t\u0142umaczy\u0107 jakim\u015b zagranicznym znajomym polsk\u0105 scen\u0119 polityczn\u0105, to Belgowie czy Kanadyjczycy wymi\u0119kaj\u0105 mniej wi\u0119cej po dziesi\u0119ciu minutach. M\u00f3wi\u0105, \u017ce to jest zbyt dziwne, zbyt tajemnicze, zbyt egzotyczne, nic nie rozumiej\u0105.\u00a0<\/span><\/p>\n

Izraelczykom wystarczy tylko przet\u0142umaczy\u0107 nazwy partii. Nasz Likud nazywa si\u0119 PiS, nasz Kahol Lavan nazywa si\u0119 Koalicja Obywatelska, nasz Szas nazywa si\u0119 PSL, nasza Awoda nazywa si\u0119 Lewica i wszystko pasuje toczka w toczk\u0119 z kulturami politycznymi tych partii w\u0142\u0105cznie.\u00a0<\/span><\/p>\n

Ale nasz PSL jest jednak po jasnej stronie mocy, nie jest jak Szas. \u00a0<\/strong><\/h4>\n

– No nie, ale po pierwsze, posiada uniwersaln\u0105 zdolno\u015b\u0107 koalicyjn\u0105, po drugie, w koalicji Szas jest rzecznikiem rozs\u0105dku, bo Szas ma bardzo wyra\u017an\u0105 wizj\u0119 polityczn\u0105, on chce pieni\u0119dzy dla swoich i je\u017celi je dostanie, to on nie zamierza wywraca\u0107 ustroju do g\u00f3ry nogami, pakowa\u0107 opozycji do wi\u0119zie\u0144, podwa\u017ca\u0107 niezawis\u0142o\u015bci s\u0105d\u00f3w, to ich w og\u00f3le nie interesuje, chce tylko pieni\u0119dzy dla swoich. Widzisz tutaj wielkie r\u00f3\u017cnice?\u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

Nie, faktycznie. \u00a0<\/strong><\/h4>\n

– To jest te\u017c partia religijna, a PSL zawsze odwo\u0142uje si\u0119\u00a0do ludowego katolicyzmu. Oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce w Izraelu masz te\u017c partie arabskie, kt\u00f3rych zwi\u0105zek z pa\u0144stwem bywa kwestionowany.\u00a0<\/span><\/p>\n

W Polsce mamy mniejszo\u015b\u0107 niemieck\u0105<\/strong>.<\/h4>\n

– No nie, mniejszo\u015b\u0107 niemiecka ma jeden g\u0142os w parlamencie, ale gdyby II Rzeczpospolita zezwoli\u0142a na demokratyczne \u017cycie Ukrai\u0144c\u00f3w i mia\u0142by\u015b w\u00a0Sejmie<\/a>\u00a0partie ukrai\u0144skie, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105: no tak, no niestety, musimy \u017cy\u0107 w tym pa\u0144stwie, bo tak nam si\u0119 przytrafi\u0142o, ale nie oczekujcie od nas, \u017ceby\u015bmy si\u0119 t\u0105 Polsk\u0105 zachwycali,\u00a0to wtedy mia\u0142by\u015b pe\u0142ny obraz. \u00a0<\/span><\/p>\n

Ma\u0142o tego, ka\u017cdy polski obserwator, kt\u00f3ry si\u0119 przygl\u0105da temu, jak funkcjonuje Kneset, natychmiast czuje si\u0119 jak w domu, bo regulamin Knesetu\u00a0jest w Polsce natychmiast rozpoznawalny. Pisa\u0142 o tym m.in. Izaak Gr\u00fcnbaum, pose\u0142 wi\u0119kszo\u015bci polskich mi\u0119dzywojennych sejm\u00f3w, kt\u00f3ry u\u017cy\u0142 regulaminu Sejmu jako punktu wyj\u015bcia.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Miesi\u0105c temu by\u0142 w Warszawie minister Amichai Chikli, minister ds. diaspory i walki z antysemityzmem, odby\u0142 jakie\u015b konsultacje z rz\u0105dem polskim, szczeg\u00f3\u0142\u00f3w nie znamy. W ka\u017cdym innym kraju, gdyby si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska dowiedzia\u0142a o wizycie Chikliego, by\u0142yby demonstracje protestacyjne. Tak go witaj\u0105 w Stanach Zjednoczonych po tym, jak pokaza\u0142 krytykom gest Lichockiej ze \u015brodkowym palcem, a w Polsce? T\u0119\u00a0wizyt\u0119 utajniono, a nas nie ma zbyt wielu, \u017ceby tak m\u00f3c sobie z dnia na dzie\u0144 demonstrowa\u0107… \u00a0<\/span><\/p>\n

I Chikli, i polski rz\u0105d uwa\u017caj\u0105 Sorosa za z\u0142o wcielone, z kt\u00f3rym nale\u017cy walczy\u0107.\u00a0I Chikli, i polski rz\u0105d uwa\u017caj\u0105, \u017ce LGBT to przegi\u0119cie i powinni siedzie\u0107 raczej cicho. I Chikli, i polski rz\u0105d uwa\u017caj\u0105, \u017ce jest czym\u015b groteskowym, \u017ceby z bud\u017cetu pa\u0144stwa finansowa\u0107 media, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 sobie na krytyk\u0119 rz\u0105du.\u00a0<\/span><\/p>\n

Te zwi\u0105zki b\u0119d\u0105 nas dalej prze\u015bladowa\u0107, nawet je\u017celi uda si\u0119 wyprostowa\u0107 sytuacj\u0119 w Indiach, na W\u0119grzech, w USA i w Turcji. Przekle\u0144stwo wsp\u00f3lnego pochodzenia b\u0119dzie nam w Polsce i w Izraelu jeszcze dawa\u0142o w sk\u00f3r\u0119. \u00a0<\/span><\/p>\n

Ostatnio przeczyta\u0142em, \u017ce w Izraelu to si\u0119 nie sko\u0144czy na s\u0105dzie \u2013 kolejnym celem s\u0105 dziennikarze, tak\u017ce w mediach publicznych. Jak to tam si\u0119 rozgrywa? W Polsce dziennikarzy wzi\u0119li pod but od razu, w ci\u0105gu\u00a0miesi\u0105ca TVP zosta\u0142a\u00a0przej\u0119ta przez PiS. Jak taka operacja mo\u017ce si\u0119 odby\u0107 w Izraelu? \u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Dop\u00f3ki w Izraelu s\u0105dy s\u0105 jeszcze niezawis\u0142e, taka operacja nie mo\u017ce si\u0119 odby\u0107. Polityczne zwolnienia w pa\u0144stwowych mediach natychmiast skutkowa\u0142yby odwo\u0142aniem do s\u0105du i s\u0105d by rz\u0105d pogoni\u0142, bo tu akurat to jest bezdyskusyjne \u2013\u00a0dziennikarzy\u00a0nie wolno kara\u0107 za pogl\u0105dy. Ma\u0142o tego, oczekuje si\u0119, \u017ce dziennikarze b\u0119d\u0105 mieli pogl\u0105dy i b\u0119d\u0105 umieli je uzasadni\u0107.\u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

Media drukowane s\u0105 w znacznym stopniu prorz\u0105dowe. \u201eHaaretz”, na kt\u00f3ry lubi\u0105 si\u0119 powo\u0142ywa\u0107 zewn\u0119trzni krytycy Izraela, jest pot\u0119g\u0105 internetow\u0105 w swoim angielskim wydaniu, natomiast hebrajskie wydanie papierowe sprzedaje oko\u0142o 20 tysi\u0119cy egzemplarzy w kraju, w kt\u00f3rym czo\u0142owy tabloid sprzedaje p\u00f3\u0142 miliona. Rozstrzygaj\u0105c\u0105 kwesti\u0105 jest wi\u0119c to, co b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o z mediami elektronicznymi (w tym publicznymi). \u00a0<\/span><\/p>\n

Minister Chikli wspomina\u0142, \u017ce nie tyle nale\u017cy zwalnia\u0107 dziennikarzy z tych medi\u00f3w, tylko po prostu sprywatyzowa\u0107 media pa\u0144stwowe. Lewica i libera\u0142owie nie maj\u0105 pieni\u0119dzy. S\u0105 wielkie interesy finansowe rozmaitych magnat\u00f3w przemys\u0142owych, izraelskich i z diaspory, kt\u00f3rzy maj\u0105 prawicowe pogl\u0105dy, bo maj\u0105 w tym sw\u00f3j ekonomiczny interes. Pomys\u0142 jest wi\u0119c taki, \u017ceby sprywatyzowa\u0107 media pa\u0144stwowe, kt\u00f3re kupi\u0105 nast\u0119pnie ci, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 mieli pieni\u0105dze. Z tego korzy\u015b\u0107 jest potr\u00f3jna. Po pierwsze, dziennikarze nie b\u0119d\u0105 si\u0119 czepiali rz\u0105du, po drugie, rz\u0105d b\u0119dzie mia\u0142 zastrzyk got\u00f3wki, a po trzecie, nowe media ju\u017c b\u0119d\u0105 zachowywa\u0142y si\u0119 tak jak trzeba, czyli b\u0119d\u0105 chwali\u0142y rz\u0105d. Ale znowu do tego trzeba si\u0119 najpierw pozby\u0107 s\u0105d\u00f3w. \u00a0<\/span><\/p>\n

Chc\u0119 ci\u0119 jeszcze zapyta\u0107 o relacje ameryka\u0144sko-izraelskie. To te\u017c jest paralela do tego, co si\u0119 dzieje mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Stanami Zjednoczonymi. Z tego, co wiemy, Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski czeka do przysz\u0142ego roku, a\u017c Donald Trump zn\u00f3w zostanie prezydentem i wszystko wr\u00f3ci do normy, czyli po prostu nie b\u0119dzie si\u0119 czepia\u0107 tego, co si\u0119 w Polsce dzieje, a na razie Bidena chce przeczeka\u0107. Uwa\u017ca, \u017ce Polska ma atuty: po\u0142o\u017cenie blisko Ukrainy czy baz\u0119 w Rzeszowie. Ameryka nie mo\u017ce po prostu sobie odpu\u015bci\u0107 Rzeczypospolitej. Ameryka nie mo\u017ce te\u017c odpu\u015bci\u0107 sobie Izraela, wi\u0119c czy podobne trzymanie na Amerykan\u00f3w maj\u0105 Izraelczycy? \u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Ja nie jestem pewien, czy Ameryka nie mo\u017ce sobie odpu\u015bci\u0107 Izraela. Po pierwsze, cz\u0119\u015b\u0107 ameryka\u0144skiego establishmentu ju\u017c to zrobi\u0142a. Kiedy prezydent Izraela Jicchak Herzog przemawia\u0142 w kongresie, jego wyst\u0119p zosta\u0142 zbojkotowany przez dziesi\u0119ciu wa\u017cnych polityk\u00f3w lewicy Partii Demokratycznej.\u00a0<\/span><\/p>\n

Tymczasem Herzog jest z innej politycznej bajki. On jest z Awody, czyli Izraelskiej Partii Pracy. To jest troch\u0119 tak, jakby wyst\u0105pienie Trzaskowskiego, kt\u00f3ry zosta\u0142by prezydentem Polski, w kongresie zbojkotowa\u0142a lewica, bo im si\u0119 nie podobaj\u0105 rz\u0105dy Kaczy\u0144skiego. Innymi s\u0142owy, wa\u017cni politycy demokratyczni s\u0105 gotowi powiedzie\u0107, \u017ce nie chc\u0105 po prostu mie\u0107 z Izraelem nic wsp\u00f3lnego i ponie\u015b\u0107 ryzyko wyborcze takiego stanowiska. To jest nowe i jeszcze bardzo mniejszo\u015bciowe, ale z kolei dw\u00f3ch by\u0142ych ambasador\u00f3w ameryka\u0144skich w Izraelu napisa\u0142o artyku\u0142 w \u201eWashington Post”, wzywaj\u0105c do tego, \u017ceby rozwa\u017cy\u0107, czy naprawd\u0119 Stany musz\u0105 udziela\u0107 Izraelowi tej ogromnej pomocy wojskowej, jakiej udzielaj\u0105, skoro razem z t\u0105 pomoc\u0105 nie idzie \u017caden wp\u0142yw na to, co Izrael robi, a to, co robi, szkodzi ameryka\u0144skim interesom. \u00a0<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d prawicy izraelskiej pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142osy, \u017ce to w\u0142a\u015bnie by\u0142 bardzo dobry pomys\u0142, \u017ceby si\u0119 odp\u0119powi\u0107 od Amerykan\u00f3w, bo ameryka\u0144ska pomoc wojskowa s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie finansowaniu zakup\u00f3w ameryka\u0144skiej broni przez armi\u0119 izraelsk\u0105, czyli te pieni\u0105dze zostaj\u0105 w ca\u0142o\u015bci w Stanach i to si\u0119 dzieje kosztem rozwoju izraelskiego przemys\u0142u zbrojeniowego.\u00a0<\/span><\/p>\n

Znakomity projekt my\u015bliwca Lawi (eksperci nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce by\u0142 lepszy ni\u017c F-16) uton\u0105\u0142 dlatego, \u017ce Amerykanie powiedzieli: je\u017celi chcecie si\u0119 pcha\u0107 z takim my\u015bliwcem, to my nie kupimy ani jednej sztuki, a jak b\u0119dziecie sprzedawali do Chin, no to za to zap\u0142acicie. Amerykanie ukr\u00f3cili d\u0105\u017cenia Izraelczyk\u00f3w do rozwoju w\u0142asnego przemys\u0142u wojskowego, wi\u0119c wi\u0119\u017a z Izraelem nie jest niepodwa\u017calna.\u00a0<\/span><\/p>\n

Natomiast Biden dokona\u0142 bardzo sprytnego manewru, mianowicie zintensyfikowa\u0142 trwaj\u0105ce jeszcze od czas\u00f3w Trumpa d\u0105\u017cenia, \u017ceby Izrael i Arabia Saudyjska nawi\u0105za\u0142y stosunki dyplomatyczne. Gdyby to si\u0119 uda\u0142o, to dla Netanjahu by\u0142by tak ogromny triumf, \u017ce nikt by si\u0119 go nie czepia\u0142 o takie drobiazgi jak s\u0105dy czy dziennikarze. Stosunki z Arabi\u0105 Saudyjsk\u0105 oznacza\u0142yby nie tylko to, \u017ce wreszcie \u015bwiat arabski zawiera z Izraelem pok\u00f3j (z wyj\u0105tkiem by\u0107 mo\u017ce Syrii, ale Syria sama ze sob\u0105 nie mo\u017ce zawrze\u0107 pokoju, a co dopiero z Izraelem), ale te\u017c ze wzgl\u0119du na status Arabii Saudyjskiej w \u015bwiecie muzu\u0142ma\u0144skim oznacza\u0142oby to stosunki z Pakistanem i\u00a0Indonezj\u0105. To by by\u0142 definitywny koniec bojkotu Izraela i na tym by Netanjahu bardzo zale\u017ca\u0142o. \u00a0<\/span><\/p>\n

Rzecz w tym, \u017ce Saudyjczycy stawiaj\u0105 ostre warunki, od Amerykan\u00f3w \u017c\u0105daj\u0105 traktatu na poziomie natowskim, w kt\u00f3rym Amerykanie gwarantowaliby bezpiecze\u0144stwo kr\u00f3lestwa. Poza NATO Amerykanie maj\u0105 takie traktaty tylko z Japoni\u0105 i Kore\u0105 Po\u0142udniow\u0105. \u017b\u0105daj\u0105 nieograniczonego dost\u0119pu do ameryka\u0144skiego przemys\u0142u zbrojeniowego, je\u017celi Izrael by si\u0119 wycofa\u0142 z ameryka\u0144skiej pomocy wojskowej, no i \u017c\u0105daj\u0105 zgody Amerykan\u00f3w na saudyjski cywilny program atomowy (co dla Izraela by\u0142oby nie do przyj\u0119cia, bo oznacza wy\u015bcig atomowy na Bliskim Wschodzie). Ma\u0142o tego, Saudyjczycy te\u017c \u017c\u0105daj\u0105 od Izraela! Mianowicie chc\u0105 ca\u0142kowitego zwrotu w relacjach z Autonomi\u0105 Palesty\u0144sk\u0105, to znaczy, \u017ce Izrael musia\u0142by formalnie, prawnie ustaw\u0105 w Knesecie zagwarantowa\u0107, \u017ce nie anektuje Zachodniego Brzegu, \u017ce nie zbuduje na Zachodnim Brzegu ani p\u00f3\u0142 domu wi\u0119cej\u00a0oraz przekaza\u0107 Autonomii Palesty\u0144skiej cz\u0119\u015b\u0107 terytorium, kt\u00f3re Izrael teraz kontroluje. Dla partner\u00f3w koalicyjnych Netanjahu to oczywi\u015bcie jest pakiet ca\u0142kowicie nie do przyj\u0119cia. \u00a0<\/span><\/p>\n

Jest ma\u0142o prawdopodobne, \u017ceby to si\u0119 Bidenowi uda\u0142o,\u00a0bo musia\u0142by dosta\u0107 zgod\u0119 Kongresu, a dlaczego Republikanie w Kongresie mieliby mu pomaga\u0107? Gdyby jednak Bidenowi ten numer wyszed\u0142, to Netanjahu mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w Knesecie, zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do opozycji i powiedzie\u0107: s\u0142uchajcie, mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zawarcia pokoju z Saudyjczykami, ale ja z tymi partnerami, kt\u00f3rych mam teraz w koalicji, tego pokoju nie mog\u0119 podpisa\u0107, bo oni si\u0119 nie zgadzaj\u0105. No to ja si\u0119 ich pozb\u0119d\u0119, wy wst\u0105pcie do mojego rz\u0105du i b\u0119dziecie nawet mogli uczestniczy\u0107 w chwale tego, \u017ce to wy podpisali\u015bcie pok\u00f3j z Saudyjczykami, tylko prosz\u0119 mi si\u0119 odczepi\u0107 od tego, co ja chc\u0119 robi\u0107 z s\u0105dami, dziennikarzami…\u00a0<\/span><\/p>\n

Diabelska alternatywa!\u00a0<\/span><\/strong><\/h4>\n

– Absolutnie diabelska alternatywa, ale to jest dok\u0142adnie taka polityka, jak\u0105 Netanjahu zawsze uprawia\u0142. Polityka transakcyjna, polityka emocjonalnego i politycznego szanta\u017cu. Gdyby Bidenowi to si\u0119 uda\u0142o, uratowa\u0142by Netanjahu, uratowa\u0142by pok\u00f3j na Bliskim Wschodzie, pewnie dosta\u0142by Nobla i tym samym reelekcj\u0119 mia\u0142by niemal zagwarantowan\u0105. A co wi\u0119cej, prasa saudyjska ju\u017c pisze, \u017ce szansa na zawarcie pokoju z Izraelem jest du\u017ca, a jeden z komentator\u00f3w doda\u0142: to ju\u017c jest inny Izrael, bardziej skorumpowany, mniej demokratyczny, nie taki znowu r\u00f3\u017cny od nas. Witamy na Bliskim Wschodzie! Na Bliskim Wschodzie mo\u017cemy si\u0119 dogada\u0107.\u00a0<\/span><\/p>\n

To w sumie by\u0142 policzek pod adresem wszystkich tych, kt\u00f3rzy demokratyczny Izrael budowali, tak\u017ce naszych rodak\u00f3w. \u00a0<\/strong><\/h4>\n

– I tych setek tysi\u0119cy, kt\u00f3rzy demonstruj\u0105 na ulicach. Ale je\u017celi w pakiecie jest rzeczywista gwarancja pokoju, to wolisz \u017cy\u0107 w pa\u0144stwie zagro\u017conym, ale demokratycznym i praworz\u0105dnym, czy w pa\u0144stwie mniej demokratycznym, mniej praworz\u0105dnym, ale absolutnie bezpiecznym? Jak si\u0119 ma dzieci, zaczyna si\u0119 na to patrze\u0107 troch\u0119 inaczej.\u00a0<\/span><\/p>\n

To jest ta alternatywa, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie autokraci chc\u0105 nam postawi\u0107. \u201eMy wam dajemy bezpiecze\u0144stwo, a wy zapomnijcie o jakich\u015b tam prawach do protestowania, wolno\u015bci s\u0142owa, bezpiecze\u0144stwo jest najwa\u017cniejsze”. To jest z\u0142e my\u015blenie, bo mo\u017cna mie\u0107 jedno i drugie.\u00a0<\/strong><\/h4>\n

– A je\u017celiby by\u0142a taka mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ceby Putin zgodzi\u0142 si\u0119 zawrze\u0107 pok\u00f3j z Ukrain\u0105, ale za cen\u0119 tego, \u017ce zmieni si\u0119 konstytucja Ukrainy, \u017ce tam \u017cadnej demokracji nie b\u0119dzie, tylko b\u0119dzie tak jak u nas?<\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce to jest te\u017c nie do przyj\u0119cia.\u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Znajd\u0105 si\u0119 Ukrai\u0144cy, kt\u00f3rzy by si\u0119 na to zgodzili, no bo ile mo\u017cna by\u0107 zabijanym?!\u00a0No na tym polega si\u0142a tej oferty autokrat\u00f3w, \u017ce oni nie tylko oszukuj\u0105, oni daj\u0105 te\u017c co\u015b konkretnego.\u00a0<\/span><\/p>\n

No tak, ale to jest ci\u0105gle zatruty prezent. To jest tak jak wyb\u00f3r Polski w roku 1939. Ulec Hitlerowi czy z nim walczy\u0107 za cen\u0119 zag\u0142ady du\u017cej cz\u0119\u015bci narodu.\u00a0 Za cen\u0119 tragedii, w kt\u00f3r\u0105 si\u0119 wesz\u0142o. \u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Gdyby rz\u0105d rzeczywi\u015bcie wiedzia\u0142, \u017ce alternatyw\u0105 do kapitulacji jest Zag\u0142ada, to mo\u017ce podj\u0105\u0142by inn\u0105 decyzj\u0119. Warszawa naprawd\u0119 liczy\u0142a na to, \u017ce zachodni sojusznicy rusz\u0105 z pomoc\u0105. A gdyby rz\u0105d wiedzia\u0142, \u017ce to si\u0119 sko\u0144czy sze\u015bcioma milionami zabitych, zniszczeniem Warszawy i utrat\u0105 po\u0142owy terytorium w Zwi\u0105zku Sowieckim oraz niepodleg\u0142o\u015bci na nast\u0119pnych 50 lat, ja nie wiem, jak\u0105 by podj\u0105\u0142 decyzj\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n

Z jednego sporu politycznego w Izraelu, zamachu na izraelsk\u0105 demokracj\u0119, w ma\u0142ym kraju rodzi si\u0119 tysi\u0105c spraw. To s\u0105 tematy dotycz\u0105ce istoty demokracji, istoty naszej zachodniej cywilizacji.\u00a0 \u00a0<\/strong><\/h4>\n

– Dlatego Izrael jest tak ciekawy, bo jest naprawd\u0119 laboratorium. Tam wszystko wida\u0107. Na og\u00f3\u0142 to, co si\u0119 dzieje w zaciszu gabinet\u00f3w i wychodzi po latach, w Izraelu wychodzi, zanim si\u0119 jeszcze dokona, bo mamy niezale\u017cne media. I dlatego to jest tak fascynuj\u0105ce.\u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

\n

*Konstanty Gebert ps. \u201eDawid Warszawski” \u2013 polski psycholog \u017cydowskiego pochodzenia, t\u0142umacz, dziennikarz i nauczyciel akademicki, od 1989 do 2022 roku publicysta “Gazety Wyborczej”. Pod koniec maja ukaza\u0142a si\u0119 jego najnowsza ksi\u0105\u017cka \u201ePok\u00f3j z widokiem na wojn\u0119. Historia Izraela” (Agora). Autor jest jednym z najwybitniejszych polskich dziennikarzy. By\u0142 tw\u00f3rc\u0105 i pierwszym naczelnym \u017cydowskiego miesi\u0119cznika \u201eMidrasz”. Prowadzi podcast o Izraelu \u201eZiemia zbyt obiecana”. Jego poprzednia ksi\u0105\u017cka \u201eOstateczne rozwi\u0105zania. Ludob\u00f3jcy i ich dzie\u0142o” zosta\u0142a w tym roku nominowana do Nagrody \u201eNike”.<\/i><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prezydent Andrzej Duda i premier Benjamin Netanjahu podczas wizyty polskiego prezydenta w Izraelu, w styczniu 2017 roku (Fot. Grzegorz Jakubowski\/KPRP) Co wsp\u00f3lnego maj\u0105 Polska i Izrael? I dlaczego tak wiele? Wieli\u0144ski rozmawia z Gebertem Bartosz T. Wieli\u0144ski Jakie zmiany w systemie s\u0105downictwa s\u0105 forsowane przez rz\u0105d Netanjahu? W jaki spos\u00f3b mo\u017ce doj\u015b\u0107 do pozbawienia izraelskich […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106211"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=106211"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106211\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106220,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/106211\/revisions\/106220"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=106211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=106211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=106211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}