{"id":107383,"date":"2024-01-16T18:09:57","date_gmt":"2024-01-16T16:09:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=107383"},"modified":"2024-01-10T16:19:27","modified_gmt":"2024-01-10T14:19:27","slug":"05-09-87","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=107383","title":{"rendered":"Nieuniknione dysproporcje"},"content":{"rendered":"

Thomas Sowell<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Nieuniknione dyproporcje<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Hannah Gal
\n<\/strong>t\u0142umaczenie;<\/em><\/span> Ma\u0142gorzata Koraszewska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n

Recenzja ksi\u0105\u017cki <\/strong>Social Justice Fallacies<\/em><\/a> <\/em><\/strong> Thomasa Sowella, 224 stron, Basic Books (wrzesie\u0144 2023)<\/strong><\/p>\n

\n\u201eBez wzgl\u0119du na sytuacj\u0119 istot ludzkich na pocz\u0105tku gatunku\u201d \u2013 pisze Thomas Sowell w swojej nowej ksi\u0105\u017cce Social Justice Fallacies<\/em> \u2013 \u201emin\u0119\u0142y dziesi\u0105tki tysi\u0105cleci, zanim ktokolwiek uku\u0142 poj\u0119cie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej\u201d. W niezmiernie d\u0142ugim czasie \u201er\u00f3\u017cne narody ewoluowa\u0142y odmiennie w bardzo r\u00f3\u017cnych miejscach na \u015bwiecie, rozwijaj\u0105c r\u00f3\u017cne talenty, co spowodowa\u0142o wzajemn\u0105 nier\u00f3wno\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119\u0107 w r\u00f3\u017cnych przedsi\u0119wzi\u0119ciach\u201d. Robili to \u201eniekoniecznie zapewniaj\u0105c r\u00f3wno\u015b\u0107, a nawet por\u00f3wnywalno\u015b\u0107 w kt\u00f3rymkolwiek z tych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

\n

Ruch na rzecz sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej zmieni\u0142 to wszystko, zamieniaj\u0105c d\u0105\u017cenie do r\u00f3wno\u015bci w istotn\u0105 cech\u0119 zachodniej kultury i polityki. W ubieg\u0142ym stuleciu to d\u0105\u017cenie przesun\u0119\u0142o si\u0119 z margines\u00f3w dyskursu politycznego na \u015brodek g\u0142\u00f3wnego nurtu, a jego narracja wywiera obecnie g\u0142\u0119boki wp\u0142yw na sztuk\u0119, edukacj\u0119, a nawet instytucje religijne. W du\u017cej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa ruch ten zaszczepi\u0142 pogl\u0105d, \u017ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzyludzkie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie wynikiem ucisku, wyzysku i dyskryminacji, w zwi\u0105zku z czym za wszelk\u0105 cen\u0119 nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do r\u00f3wno\u015bci wynik\u00f3w. Jednak tak\u0105 atrakcyjn\u0105 wizj\u0119 godziwej przysz\u0142o\u015bci mo\u017cna budowa\u0107 jedynie poprzez ignorowanie dowod\u00f3w i powtarzanie litanii b\u0142\u0119d\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\nTez\u0105 nowej pracy Thomasa Sowella jest to, \u017ce b\u0142\u0119dne za\u0142o\u017cenia dzia\u0142aczy na rzecz sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej zagra\u017caj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwom zachodnim. Ca\u0142a narracja na temat sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej opiera si\u0119 na niezrozumieniu takich kwestii, jak r\u00f3\u017cnice indywidualne i grupowe, niedostateczna reprezentacja, dyskryminacja, p\u0142e\u0107 i rasa, pa\u0144stwo opieku\u0144cze, akcja afirmatywna, podatki, p\u0142aca minimalna i dziedzictwo niewolnictwa. To nie istnienie tych b\u0142\u0119dnych przekona\u0144 niepokoi Sowella, ale niebezpieczny zakres, w jakim \u201epanuj\u0105 one, bez poddawania ich testom zgodno\u015bci z faktami i logik\u0105, jak r\u00f3wnie\u017c stopie\u0144, w jakim ludzie przedstawiaj\u0105cy dowody empiryczne sprzeczne z dominuj\u0105cymi przekonaniami, spotykaj\u0105 si\u0119 z pot\u0119pieniami i atakami ad hominem<\/em> i staraniami zatajenia prezentowanych dowod\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

\nSprzeczne przekonania musz\u0105 zosta\u0107 poddane jakiej\u015b pr\u00f3bie, ostrzega Sowell, a wolne spo\u0142ecze\u0144stwo \u201emo\u017ce albo zniszczy\u0107 wolno\u015b\u0107, albo zniszczy\u0107 siebie w wewn\u0119trznym konflikcie. Jedno i drugie zdarza\u0142o si\u0119 zbyt cz\u0119sto, w zbyt wielu miejscach na przestrzeni wiek\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n


\nTwierdzenia i mity<\/strong><\/p>\n

\nPrzez dziesi\u0119ciolecia Sowell obszernie pisa\u0142 o niebezpiecze\u0144stwach zwi\u0105zanych z tym, co nazywa poszukiwaniem kosmicznej sprawiedliwo\u015bci, ale ksi\u0105\u017cka Social Justice Fallacies<\/em> jest inna. Sowell analizuje zdumiewaj\u0105ce osi\u0105gni\u0119cia ruchu i argumentuje, \u017ce nie zapewni\u0142 on od dawna obiecywanej realizacji swoich cel\u00f3w. Wr\u0119cz przeciwnie, pokazuje, \u017ce ruch ten czasami mia\u0142 katastrofalne skutki i \u017ce polityka pozornie oparta na wsp\u00f3\u0142czuciu przynios\u0142a niezamierzone okrutne skutki, w szczeg\u00f3lno\u015bci zniszczenie czarnej rodziny.<\/span><\/p>\n

\nSowell rozwiewa jeden po drugim mity dotycz\u0105ce sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej, przedstawiaj\u0105c dowody i fakty pochodz\u0105ce z przesz\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144 ludzko\u015bci. \u201eStudiowanie historii \u2013 przekonuje, cytuj\u0105c historyka Paula Johnsona \u2013 jest pot\u0119\u017cnym antidotum na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 arogancj\u0119. Pokor\u0105 jest odkrycie, jak wiele naszych prostych za\u0142o\u017ce\u0144, kt\u00f3re wydaj\u0105 nam si\u0119 nowe i prawdopodobne, zosta\u0142o ju\u017c wcze\u015bniej przetestowanych nie raz, ale wiele razy i w niezliczonych postaciach; i odkryto, wielkim kosztem ludzkim, \u017ce by\u0142y ca\u0142kowicie fa\u0142szywe\u201d.<\/span><\/p>\n

\nBadaj\u0105c ewoluuj\u0105cy spos\u00f3b my\u015blenia ruchu, Sowell rzuca \u015bwiat\u0142o na tajemnic\u0119 jego politycznego sukcesu w ostatnim stuleciu. \u201eIdei [sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej] nie mo\u017cna obali\u0107, poniewa\u017c nie ma ona konkretnego znaczenia \u2013 wyja\u015bnia Sowell, wi\u0119c – walka z ni\u0105 jest jak pr\u00f3ba boksowania si\u0119 z mg\u0142\u0105\u201d. Niemniej termin ten \u201ema silne konotacje emocjonalne\u201d, kt\u00f3re odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do wrodzonego nam poczucia wsp\u00f3\u0142czucia \u2014 poczucia, \u017ce niesprawiedliwe jest, gdy niekt\u00f3rym ludziom jest lepiej ni\u017c innym.<\/span><\/p>\n

\nJasny, elokwentny i gruntowny wyw\u00f3d Sowella ponownie analizuje cz\u0119sto powtarzane terminy, takie jak kwalifikacje, rasizm, akcja afirmatywna, \u201ebiedni\u201d i \u201ebogaci\u201d, pr\u00f3buj\u0105c wyja\u015bni\u0107 ich znaczenie i dowiedzie\u0107 si\u0119, \u201ez czym si\u0119 zgadzamy, a z czym nie.\u201d Poprzez liczne przyk\u0142ady ujawnia etos ruchu i poddaje w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 jego spos\u00f3b postrzegania r\u00f3wno\u015bci i nieosi\u0105galny cel, jakim jest r\u00f3wno\u015b\u0107 wynik\u00f3w. \u201eW prawdziwym \u015bwiecie \u2013 zauwa\u017ca \u2013 rzadko zdarza si\u0119 co\u015b przypominaj\u0105cego tak\u0105 r\u00f3wno\u015b\u0107 wynik\u00f3w, jakiej mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107, gdyby wszystkie czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na wyniki by\u0142y takie same dla wszystkich\u201d.<\/span><\/p>\n

\nW ko\u0144cu \u201eludzie z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk niekoniecznie chc\u0105 robi\u0107 te same rzeczy, a tym bardziej inwestowa\u0107 sw\u00f3j czas i energi\u0119 w rozwijanie tych samych umiej\u0119tno\u015bci i talent\u00f3w\u201d. Zaprasza nas do rozwa\u017cenia przyk\u0142adu sportu w USA, gdzie \u201eczarni s\u0105 nadreprezentowani w zawodowej koszyk\u00f3wce, biali w zawodowym tenisie, a Latynosi w Major League Baseball\u201d.<\/span><\/p>\n

\nHistoria te\u017c ma znaczenie \u2014 nawet je\u015bli dwie grupy \u017cyj\u0105 dzisiaj w identycznych \u015brodowiskach, niekoniecznie b\u0119d\u0105 podlega\u0107 tym samym wp\u0142ywom \u015brodowiskowym na przestrzeni dziej\u00f3w. \u201eNa przyk\u0142ad Szkoci od dawna s\u0142yn\u0105 z jako\u015bci produkowanej przez nich whisky, podobnie jak Francuzi ze swoich win. Ale Szkoci nie mog\u0105 dor\u00f3wna\u0107 Francuzom w produkcji wina, poniewa\u017c winogrona rosn\u0105ce we Francji nie rosn\u0105 w ch\u0142odniejszym klimacie Szkocji\u201d.<\/span><\/p>\n


\nMn\u00f3stwo b\u0142\u0119d\u00f3w<\/strong><\/p>\n

\nWiod\u0105cy b\u0142\u0105d dotycz\u0105cy sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej zak\u0142ada, \u017ce dysproporcje mi\u0119dzyludzkie s\u0105 niezmiennie spowodowane wyzyskiem i uciskiem podporz\u0105dkowanych mniejszo\u015bci przez dominuj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107. Jednak, jak pokazuje Sowell, wiele mniejszo\u015bci \u201egospodarczo przewy\u017cszy\u0142o dominuj\u0105ce wi\u0119kszo\u015bci w wielu krajach na ca\u0142ym \u015bwiecie i w wielu okresach historii \u2013 jednym z przyk\u0142ad\u00f3w jest Imperium Osma\u0144skie, gdzie \u017caden z 40 prywatnych bankier\u00f3w wymienionych w Stambule w 1912 r. nie by\u0142 Turkiem, mimo \u017ce Turcy rz\u0105dzili imperium. \u017baden z 34 makler\u00f3w gie\u0142dowych w Stambule nie by\u0142 Turkiem\u201d. Inne mniejszo\u015bci rasowe lub etniczne, kt\u00f3re by\u0142y w\u0142a\u015bcicielami lub zarz\u0105dza\u0142y ponad po\u0142ow\u0105 ca\u0142ych ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u, to Chi\u0144czycy w Malezji, Niemcy w Brazylii, Ibos w Nigerii, Marwaris w Indiach i \u017bydzi w Polsce przed Holocaustem.<\/span><\/p>\n

\nInny znacz\u0105cy b\u0142\u0105d zak\u0142ada, \u017ce pewne grupy s\u0105 niedostatecznie reprezentowane w pewnych dziedzinach z powodu celowego wykluczenia na tle rasowym. Sowell odpowiada, pytaj\u0105c: \u201eCzy Azjat\u00f3w \u2018trzyma si\u0119 z dala\u2019 od zawodowej koszyk\u00f3wki, a Kalifornijczyk\u00f3w \u2018odcina si\u0119\u2019 od National Hockey League? Czy r\u00f3wna reprezentacja demograficzna jest tak powszechna lub tak automatyczna w innych przedsi\u0119wzi\u0119ciach, \u017ce jej brak w konkretnym przedsi\u0119wzi\u0119ciu mo\u017ce wynika\u0107 jedynie z tego, \u017ce kto\u015b nie dopuszcza okre\u015blone osoby do udzia\u0142u?\u201d<\/span><\/p>\n

\nPor\u00f3wnywanie w ten spos\u00f3b r\u00f3\u017cnych grup etnicznych \u2013 pisze \u2013w sprawie specjalistycznej edukacji lub innych specjalistycznych przygotowa\u0144 przypomina por\u00f3wnywanie jab\u0142ek i pomara\u0144czy. \u201eAzjatyccy Amerykanie maj\u0105 wi\u0119cej dyplom\u00f3w in\u017cynierskich ni\u017c czarni lub Latynosi, mimo tego, \u017ce obie populacje maj\u0105 przewag\u0119 liczebn\u0105 nad Amerykanami pochodzenia azjatyckiego w USA. Na poziomie doktorat\u00f3w liczba stopni in\u017cynierskich Amerykan\u00f3w pochodzenia azjatyckiego przewy\u017csza liczb\u0119 doktorat\u00f3w in\u017cynieryjnych czarnych i Latynos\u00f3w razem wzi\u0119tych\u201d.<\/span><\/p>\n

\nPodobnie \u201ekiedy statystycznie kobiety s\u0105 \u2018niedostatecznie reprezentowane\u2019 w Dolinie Krzemowej, niekt\u00f3rzy ludzie automatycznie zak\u0142adaj\u0105, \u017ce jest to spowodowane dyskryminacj\u0105 ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107\u201d. Ale \u201etak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce praca wykonywana w Dolinie Krzemowej opiera si\u0119 na zastosowaniu umiej\u0119tno\u015bci in\u017cynieryjnych, w tym in\u017cynierii oprogramowania komputerowego, a Amerykanki otrzymuj\u0105 mniej ni\u017c 30 procent stopni in\u017cynierskich, czy to na poziomie uniwersyteckim, czy te\u017c podyplomowym\u201d. Z drugiej strony ameryka\u0144scy m\u0119\u017cczy\u017ani zdobywaj\u0105 mniej ni\u017c 20 procent stopni licencjackich w pedagogice, nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce s\u0105 niedostatecznie reprezentowani w\u015br\u00f3d nauczycieli szkolnych.<\/span><\/p>\n


\nUpadek czarnej rodziny<\/strong><\/p>\n

\nJeden z najbardziej uporczywych b\u0142\u0119d\u00f3w w zakresie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej dotyczy dziedzictwa niewolnictwa i odruchowej tendencji do obarczania go odpowiedzialno\u015bci\u0105 za wszelkie nieszcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re spotykaj\u0105 czarnych ludzi. Sowell sprzeciwia si\u0119 temu rozumowaniu i argumentuje, \u017ce polityka socjalna wprowadzona w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku jest w du\u017cej mierze winna za problemy spo\u0142eczne, z jakimi borykaj\u0105 si\u0119 czarni w Ameryce, zw\u0142aszcza za upadek rodziny. Chocia\u017c aktywi\u015bci rzadko to przyznaj\u0105, czarni Amerykanie poczynili uderzaj\u0105ce post\u0119py w ci\u0105gu dziesi\u0119cioleci poprzedzaj\u0105cych lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te XX wieku, dop\u00f3ki wprowadzenie polityki sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej nie wyrz\u0105dzi\u0142o im \u201ewidocznej szkody\u201d.<\/span><\/p>\n

\nSowell twierdzi, \u017ce polityka spo\u0142eczna doprowadzi\u0142a do \u201eabsencji ojca\u201d, co zdewastowa\u0142o czarn\u0105 rodzin\u0119. Nast\u0119pnie nast\u0105pi\u0142o gwa\u0142towne zatrzymanie spadku liczby zab\u00f3jstw i gwa\u0142towny wzrost odsetka czarnych dzieci urodzonych przez niezam\u0119\u017cne kobiety. \u201ePrzez ponad sto lat po zako\u0144czeniu niewolnictwa \u2013 przypomina nam \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 czarnych dzieci rodzi\u0142a si\u0119 w rodzinach zam\u0119\u017cnych kobiet, a dzieci wychowywa\u0142y si\u0119 w domach z obojgiem rodzic\u00f3w\u201d. W 1963 roku samotne matki urodzi\u0142y 23,6 procent czarnych dzieci. Pod koniec XX wieku odsetek ten wynosi\u0142 68,7%.<\/span><\/p>\n

\nPolityka rz\u0105du \u201esprawi\u0142a, \u017ce ojcowie stali si\u0119 negatywnym czynnikiem dla matek ubiegaj\u0105cych si\u0119 o \u015bwiadczenia socjalne\u201d \u2013 podsumowuje Sowell, co pomog\u0142o w sp\u0142odzeniu pokole\u0144 ch\u0142opc\u00f3w pozbawionych ojca. \u201eBadania ch\u0142opc\u00f3w wychowywanych bez ojca wykaza\u0142y, \u017ce s\u0105 oni nadreprezentowani w\u015br\u00f3d os\u00f3b z patologiami. Patologie te by\u0142y bardziej powi\u0105zane z brakiem ojca ni\u017c z jakimkolwiek innym czynnikiem, przewy\u017cszaj\u0105cym nawet ras\u0119 i ub\u00f3stwo\u201d. Najwyra\u017aniej ci ch\u0142opcy nie mieli \u201er\u00f3wnych szans\u201d, \u201eniezale\u017cnie od tego, czy byli traktowani sprawiedliwie czy niesprawiedliwie przez osoby, kt\u00f3re spotykali w r\u00f3\u017cnych instytucjach, od szk\u00f3\u0142 po komisariaty policji\u201d.<\/span><\/p>\n


\nCzynnik Sowella<\/strong><\/p>\n

\nSowell jest mistrzem w wyja\u015bnianiu skomplikowanych temat\u00f3w w spos\u00f3b jasny i precyzyjny. Ksi\u0105\u017cka jest pe\u0142na pouczaj\u0105cych i daj\u0105cych do my\u015blenia argument\u00f3w i informacji. Rozwa\u017cmy ten przyk\u0142ad:<\/span><\/p>\n

Co\u015b jeszcze wynika\u0142o z genetycznego determinizmu g\u0142oszonego przez ludzi post\u0119powych na pocz\u0105tku XX wieku, mianowicie, \u017ce istnieje genetycznie zdeterminowany pu\u0142ap inteligencji niekt\u00f3rych grup, co sprawia, \u017ce konieczne jest zapobieganie ich reprodukcji. Jeszcze w 1944 roku Gunnar Myrdal w swojej prze\u0142omowej ksi\u0105\u017cce An American Dilemma<\/em> doni\u00f3s\u0142, \u017ce wiara w niski sufit inteligencji czarnych by\u0142a w\u00f3wczas powszechna w\u015br\u00f3d bia\u0142ych Amerykan\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Nier\u00f3wne warunki mog\u0105 mie\u0107 sw\u00f3j pocz\u0105tek w \u0142onie matki, w tym r\u00f3\u017cnice w od\u017cywianiu kobiet w ci\u0105\u017cy, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej znajduj\u0105 odzwierciedlenie w r\u00f3\u017cnicach w IQ u ich dzieci. Nawet dzieci urodzone przez tych samych rodzic\u00f3w i wychowane w tym samym domu nie s\u0105 r\u00f3wne. Ze zdumieniem odkry\u0142am, \u017ce pierworodne dzieci w rodzinie maj\u0105, jako grupa, wy\u017cszy \u015bredni iloraz inteligencji, wy\u017cszy wska\u017anik uko\u0144czenia studi\u00f3w i s\u0105 nadreprezentowane w\u015br\u00f3d os\u00f3b osi\u0105gaj\u0105cych sukcesy w r\u00f3\u017cnych przedsi\u0119wzi\u0119ciach. W Stanach Zjednoczonych \u201eponad po\u0142owa finalist\u00f3w stypendium National Merit Scholarship to pierworodne dzieci, nawet w rodzinach z pi\u0119ciorgiem dzieci\u201d.<\/span><\/p>\n

\nInne iluminuj\u0105ce fakty obejmuj\u0105 to, \u017ce same mo\u017cliwo\u015bci r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nie tylko w zale\u017cno\u015bci od osoby, ale tak\u017ce na r\u00f3\u017cnych etapach jej \u017cycia \u2013 \u201ecz\u0142owiek nie jest nawet sam sobie r\u00f3wny ani fizycznie, ani psychicznie na r\u00f3\u017cnych etapach swojego \u017cycia\u201d, pisze Sowell. Nast\u0119pnie nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 wp\u0142yw po\u0142o\u017cenia geograficznego kraju na jego los, bogactwo i sukces \u2013 w\u0119z\u0142y komunikacyjne, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje du\u017cy przep\u0142yw ludzi, s\u0105 zwykle wyrafinowane, podczas gdy izolacja geograficzna (na przyk\u0142ad wie\u015bniacy w g\u00f3rskich spo\u0142eczno\u015bciach) mo\u017ce zwykle powodowa\u0107 deprywacj\u0119 i jeszcze ni\u017cszy IQ.<\/span><\/p>\n

\nZaci\u0119te d\u0105\u017cenie do sprawiedliwo\u015bci za wszelk\u0105 cen\u0119 wcale nie jest sprawiedliwo\u015bci\u0105, argumentuje Sowell, i cz\u0119sto skutkuje niesprawiedliwo\u015bci\u0105. Rezultaty, do kt\u00f3rych d\u0105\u017cyli dzia\u0142acze na rzecz sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej, Hayek zwyk\u0142 nazywa\u0107 \u201esprawiedliwo\u015bci\u0105 kosmiczn\u0105\u201d i nie s\u0105 one osi\u0105galne, \u201eistniej\u0105 r\u00f3\u017cnice w losach ludzi, za kt\u00f3re najwyra\u017aniej \u017cadna ludzka instytucja nie jest odpowiedzialna\u201d. Sowell zgadza si\u0119, \u017ce \u201enie mo\u017cemy \u017c\u0105da\u0107 sprawiedliwo\u015bci od kosmosu\u201d i \u017ce \u201e\u017cadna istota ludzka, ani pojedynczo, ani zbiorowo, nie jest w stanie kontrolowa\u0107 kosmosu, to znaczy ca\u0142ego wszech\u015bwiata okoliczno\u015bci, kt\u00f3re nas otaczaj\u0105 i wp\u0142ywaj\u0105 na szanse \u017cyciowe ka\u017cdego cz\u0142owieka\u201d.<\/span><\/p>\n

\nSowell podkre\u015bla znaczenie \u0142utu szcz\u0119\u015bcia w \u017cyciu: \u201eAni spo\u0142ecze\u0144stwo, ani rz\u0105d nie maj\u0105 kontroli przyczynowej ani moralnej odpowiedzialno\u015bci rozci\u0105gaj\u0105cej si\u0119 na wszystko, co posz\u0142o dobrze lub \u017ale w \u017cyciu ka\u017cdego cz\u0142owieka\u201d. Pojawienie si\u0119 konkretnej osoby w naszym \u017cyciu w okre\u015blonym momencie cz\u0119sto wystarczy, aby zmieni\u0107 trajektori\u0119 naszego \u017cycia. Oczekiwanie, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo lub rz\u0105d b\u0119dzie w stanie wyja\u015bni\u0107 takie przypadki losowe, jest po prostu nierealistyczne.<\/span><\/p>\n


\nIgnorancka arogancja<\/strong><\/p>\n

\nSowell twierdzi, \u017ce powodem, dla kt\u00f3rego dzia\u0142acze na rzecz sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej tak bardzo si\u0119 myl\u0105, jest to, \u017ce nie chc\u0105 uzna\u0107 kluczowego znaczenia czynnik\u00f3w, kt\u00f3re pomagaj\u0105 okre\u015bli\u0107 wyniki \u017cyciowe r\u00f3\u017cnych grup, w tym etyki pracy, pochodzenia kulturowego, historii i geografii. Podobnie ignoruj\u0105 wa\u017cne r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy p\u0142ciami:<\/span><\/p>\n

Kobiety znacznie rzadziej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani pracuj\u0105 w pe\u0142nym wymiarze godzin ca\u0142y rok, schemat pracy kobiet obejmuje wi\u0119cej pracy w niepe\u0142nym wymiarze, a w niekt\u00f3rych przypadkach przez ca\u0142e lata wiele kobiet pozostaje poza rynkiem pracy, by opiekowa\u0107 si\u0119 ma\u0142ymi dzie\u0107mi \u2013 gdy we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119 te i inne r\u00f3\u017cnice w modelach pracy, r\u00f3\u017cnice w dochodach m\u0119\u017cczyzn i kobiet drastycznie malej\u0105, a w niekt\u00f3rych przypadkach odwracaj\u0105 si\u0119.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Kolejnym wa\u017cnym czynnikiem, kt\u00f3ry zwykle jest pomijany, jest \u015brednia wieku. \u201eR\u00f3\u017cne grupy, w kt\u00f3rych \u015brednia wieku r\u00f3\u017cni si\u0119 o dekad\u0119 lub dwie, raczej nie b\u0119d\u0105 r\u00f3wne w wysi\u0142kach wymagaj\u0105cych albo fizycznej witalno\u015bci m\u0142odo\u015bci, albo do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re przychodzi z wiekiem\u201d. Gdy tylko przeczyta si\u0119 ten argument, jego znaczenie staje si\u0119 oczywiste. Dowiadujemy si\u0119, \u017ce w Niemczech, W\u0142oszech i Japonii \u015brednia wieku wynosi ponad 40 lat, podczas gdy w Nigerii, Afganistanie i Angoli \u015brednia wieku wynosi mniej ni\u017c 20 lat. \u201eB\u0142\u0119dem jest \u2013 zauwa\u017ca rzeczowo Sowell \u2013 oczekiwa\u0107, \u017ce nar\u00f3d, w kt\u00f3rym po\u0142ow\u0119 populacji stanowi\u0105 niemowl\u0119ta, ma\u0142e dzieci i nastolatki, b\u0119dzie mia\u0142 taki sam kapita\u0142 ludzki (do\u015bwiadczenie zawodowe i wykszta\u0142cenie), jak nar\u00f3d, w kt\u00f3rym po\u0142owa populacji ma 40 lat lub wi\u0119cej\u201d.<\/span><\/p>\n

\nSowell ostro ostrzega odnosz\u0105cych sukcesy intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy zak\u0142adaj\u0105, \u017ce ich osi\u0105gni\u0119cia \u201euprawomocniaj\u0105 ich pogl\u0105dy na temat szerokiego spektrum zagadnie\u0144, wykraczaj\u0105cych daleko poza zakres ich osi\u0105gni\u0119\u0107 \u2013 ale wyj\u015bcie poza zakres w\u0142asnej wiedzy mo\u017ce by\u0107 jak ze\u015blizgni\u0119cie si\u0119 w przepa\u015b\u0107\u201d. Strze\u017c si\u0119 wysoko wykszta\u0142conego i zbyt pewnego siebie intelektualisty, kt\u00f3ry jest poza swoim \u017cywio\u0142em. \u201eWysoki IQ i niski poziom informacji \u2013 ostrzega Sowell \u2013 mo\u017ce by\u0107 bardzo niebezpieczn\u0105 kombinacj\u0105, g\u0142upi ludzie mog\u0105 powodowa\u0107 problemy, ale cz\u0119sto potrzeba genialnych ludzi, aby spowodowa\u0107 prawdziw\u0105 katastrof\u0119. Robili to ju\u017c wystarczaj\u0105co du\u017co razy.\u201d<\/span><\/p>\n

\nGeorge Bernard Shaw uwa\u017ca\u0142 klas\u0119 robotnicz\u0105 za nale\u017c\u0105c\u0105 do \u201eobmierz\u0142ych\u201d ludzi, kt\u00f3rzy \u201enie maj\u0105 prawa \u017cy\u0107\u201d; profesor Ronald Dworkin z Uniwersytetu Oksfordzkiego stwierdzi\u0142, \u017ce \u201ebardziej r\u00f3wne spo\u0142ecze\u0144stwo jest lepszym spo\u0142ecze\u0144stwem, nawet je\u015bli jego obywatele wol\u0105 nier\u00f3wno\u015b\u0107\u201d; francuska feministka Simone de Beauvoir r\u00f3wnie\u017c powiedzia\u0142a: \u201e\u017badna kobieta nie powinna mie\u0107 prawa do pozostania w domu i wychowywania dzieci. Spo\u0142ecze\u0144stwo powinno by\u0107 zupe\u0142nie inne. Kobiety nie powinny mie\u0107 takiego wyboru w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce je\u015bli taki wyb\u00f3r b\u0119dzie, zbyt wiele kobiet dokona go\u201d.<\/span><\/p>\n

\nW obliczu takiej arogancji Sowell oferuje m\u0105dro\u015b\u0107 swojego mentora, laureata Nagrody Nobla Miltona Friedmana: \u201eSpo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re przedk\u0142ada r\u00f3wno\u015b\u0107 \u2013 w sensie r\u00f3wno\u015b\u0107 wynik\u00f3w \u2013 ponad wolno\u015b\u0107, nie b\u0119dzie ani r\u00f3wne, ani wolne. U\u017cycie si\u0142y dla osi\u0105gni\u0119cia r\u00f3wno\u015bci zniszczy wolno\u015b\u0107, a si\u0142a wprowadzona w dobrych celach trafi w r\u0119ce ludzi, kt\u00f3rzy u\u017cywaj\u0105 jej do promowania w\u0142asnych interes\u00f3w.\u201d<\/span><\/p>\n


\nB\u0142\u0119dy sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej<\/strong><\/p>\n


\nSocial Justice Fallacies<\/span><\/em> to wci\u0105gaj\u0105ca ksi\u0105\u017cka. Odwa\u017cna, oryginalna i do b\u00f3lu szczera, opiera si\u0119 na niezr\u00f3wnanej wiedzy Sowella, zgromadzonej podczas ca\u0142ego \u017cycia bada\u0144. Teraz, maj\u0105c 93 lata, nadal rozprawia si\u0119 z niechlujnym my\u015bleniem ideologicznym za pomoc\u0105 cierpliwej argumentacji, dok\u0142adnie zbadanych fakt\u00f3w, ilustruj\u0105cych przyk\u0142ad\u00f3w i wymownych statystyk. G\u0142\u0119boko przemy\u015blana, jego nowa praca wykracza poza obalanie konkretnych b\u0142\u0119d\u00f3w i dostarcza przekonuj\u0105cego opisu b\u0142\u0119dnych za\u0142o\u017ce\u0144 i sposobu my\u015blenia ruchu na rzecz sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej, jego patologicznego unikania rzeczywisto\u015bci, hipokryzji i destrukcyjnej arogancji. Kosmiczna sprawiedliwo\u015b\u0107 mo\u017ce zadowala\u0107 tych, kt\u00f3rzy wyznaj\u0105 jej doktryny, ale nie pomaga tym, kt\u00f3rym ma przynie\u015b\u0107 korzy\u015bci.<\/span><\/p>\n

\nCo wi\u0119c maj\u0105 zrobi\u0107 ci z nas, kt\u00f3rzy nie s\u0105 zwolennikami wizji sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej? \u201eMo\u017cemy odwr\u00f3ci\u0107 nasz\u0105 uwag\u0119 \u2013 radzi Sowell \u2013 od retoryki i skupi\u0107 j\u0105 na realiach \u017cycia \u2013 dzi\u015b szczeg\u00f3lnie wa\u017cne jest poznawanie fakt\u00f3w, a nie hase\u0142; nie tylko bie\u017c\u0105cych fakt\u00f3w, ale tak\u017ce szerokiego wachlarza fakt\u00f3w na temat tego, czego inni dokonali w przesz\u0142o\u015bci, zar\u00f3wno sukces\u00f3w, jak i pora\u017cek\u201d. Po ponad stu latach kampanii na rzecz sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej nie jeste\u015bmy bli\u017cej osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w ruchu. Nie tylko jeste\u015bmy dalej od ziemi obiecanej, ale tak\u017ce b\u0142\u0119dne mity dotycz\u0105ce sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej hamuj\u0105, a czasem odwracaj\u0105 post\u0119p, za kt\u00f3rym opowiadaj\u0105 si\u0119 jej zwolennicy.<\/span><\/p>\n

\nThomas Sowell przez sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat by\u0142 ekonomist\u0105 i teoretykiem spo\u0142ecznym. Jego niezwyk\u0142y intelekt i wiedza uczyni\u0142y go niebezpiecznym w dyskusjach. \u201eTelewizja i media drukowane zm\u0105drza\u0142y \u2013 powiedzia\u0142 nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Walter Williams. – Nie da si\u0119 wygra\u0107 sporu z Thomasem Sowellem, wi\u0119c po prostu ignoruj\u0105 to, co napisa\u0142\u201d. Brutalnie szczery i nies\u0142ychanie bystry Sowell to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ma histori\u0119 po swojej stronie, poniewa\u017c zada\u0142 sobie trud jej przestudiowania i zrozumienia. Dziesi\u0105tki lat temu argumentowa\u0142, \u017ce wybieranie czarnych oficjeli na urz\u0119dy publiczne nie b\u0119dzie odpowiedzi\u0105 na zasypanie dysproporcji, \u017ce aktywizm spo\u0142eczny b\u0119dzie ruin\u0105 edukacji, \u017ce pa\u0144stwo opieku\u0144cze dotuj\u0105c ludzi wp\u0119dza ich w uzale\u017cnienie i tworzy inne problemy. A kiedy to wszystko si\u0119 wydarzy\u0142o, nadal bada\u0142 konsekwencje przewidzianego przez siebie rozwoju sytuacji.<\/span><\/p>\n

\nSowellowi nigdy nie przyznano Nagrody Nobla, ale jego nauka zmieni\u0142a spos\u00f3b my\u015blenia czo\u0142owych luminarzy i intelektualist\u00f3w publicznych. Nadszed\u0142 czas, aby Komitet Noblowski naprawi\u0142 sw\u00f3j b\u0142\u0105d i uzna\u0142 ten wyj\u0105tkowy umys\u0142. \u201eS\u0142owo \u2018geniusz\u2019 jest tak cz\u0119sto powtarzane, \u017ce traci znaczenie \u2013 zauwa\u017cy\u0142 kiedy\u015b laureat Nagrody Nobla Milton Friedman – ale my\u015bl\u0119, \u017ce Tom Sowell jest bliski geniuszu\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Hannah Gal<\/strong> \u2013 brytyjska niezale\u017cna publicystka. Publikowa\u0142a w \u201eSpectatorze\u201d, \u201eGuardianie\u201d, \u201eJerusalem Post\u201d i innych.<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

Link do orygina\u0142u: https:\/\/quillette.com\/2023\/09\/18\/inescapable-disparities\/?ref=quillette-daily-newsletter<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Thomas Sowell Nieuniknione dyproporcje Hannah Gal t\u0142umaczenie; Ma\u0142gorzata Koraszewska Recenzja ksi\u0105\u017cki Social Justice Fallacies  Thomasa Sowella, 224 stron, Basic Books (wrzesie\u0144 2023) \u201eBez wzgl\u0119du na sytuacj\u0119 istot ludzkich na pocz\u0105tku gatunku\u201d \u2013 pisze Thomas Sowell w swojej nowej ksi\u0105\u017cce Social Justice Fallacies \u2013 \u201emin\u0119\u0142y dziesi\u0105tki tysi\u0105cleci, zanim ktokolwiek uku\u0142 poj\u0119cie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej\u201d. W niezmiernie d\u0142ugim czasie \u201er\u00f3\u017cne narody ewoluowa\u0142y odmiennie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107383"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=107383"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107383\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":109978,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107383\/revisions\/109978"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=107383"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=107383"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=107383"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}