{"id":107418,"date":"2025-10-06T17:09:00","date_gmt":"2025-10-06T15:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=107418"},"modified":"2025-10-05T06:30:03","modified_gmt":"2025-10-05T04:30:03","slug":"07-05-92","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=107418","title":{"rendered":"Sukkot w getcie warszawskim"},"content":{"rendered":"

\"\"Leopoldus Pilichowski: Sukkot, 1894\/95 (Museum Iudaicum, Novum Eboracum)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Sukkot w getcie warszawskim<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

rabin David Berman<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201eW naszym szopie, zmartwienia innego typu. Nie mamy Etrogu i Lulawu i nie b\u0119dziemy w stanie dope\u0142ni\u0107 przykazania i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa. Czekali\u015bmy do ostatniej chwili pewni, \u017ce przyb\u0119dzie\u2026\u201d<\/strong><\/span><\/h4>\n

(Rubin Feldszuh s. 483 \u2013 FELDSZUH-6-C. 00485)<\/strong><\/span><\/h4>\n

\u017bydowskie \u015bwi\u0119to Sukkot, znane r\u00f3wnie\u017c jako \u201e\u015awi\u0119to Sza\u0142as\u00f3w\u201d lub Kuczek, rz\u0105dzi si\u0119 swoim w\u0142asnym, unikalnym zestawem zwyczaj\u00f3w i praw. \u015awi\u0119to przypada pi\u0119\u0107 dni po Jom Kipur, pod koniec wrze\u015bnia lub w pa\u017adzierniku. Upami\u0119tnia w\u0119dr\u00f3wk\u0119 \u017byd\u00f3w przez pustyni\u0119 do Ziemi Obiecanej po wyj\u015bciu z Egiptu.\u00a0 Zgodnie z tradycj\u0105\u00a0 mieszkali oni wtedy w sza\u0142asach. Dwa podstawowe obowi\u0105zki to jedzenie i spanie w sza\u0142asach oraz odmawianie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa z bukietem z czterech gatunk\u00f3w ro\u015blin w r\u0119ku.<\/span><\/p>\n

Budowana z okazji \u015bwi\u0119ta \u201ekuczka\u201d to sza\u0142as lub tymczasowa altanka z dachem (zgodnie z tradycj\u0105 przez dach \u201ekuczki\u201d powinny by\u0107 w nocy widoczne gwiazdy), wykonanym z ga\u0142\u0119zi lub ro\u015blin, w kt\u00f3rej \u017bydzi mieszkaj\u0105 przez siedem dni. Wspomniane cztery gatunki ro\u015blin to cytron (etrog), ga\u0142\u0105zka palmy daktylowej (lulaw), ga\u0142\u0105zka mirtu i ga\u0142\u0105zki wierzby. Wszystkie cztery elementy trzyma si\u0119 razem w trakcie wykonywania gestu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Przez ca\u0142y okres okupacji niemieckiej w Warszawie przestrzeganie nawet najbardziej podstawowych \u017cydowskich obowi\u0105zk\u00f3w i tradycji religijnych by\u0142o niezwykle trudne, a czasem wr\u0119cz niemo\u017cliwe. Mimo to religijni \u017bydzi zadawali sobie wiele trudu i podejmowali wielkie ryzyko, staraj\u0105c si\u0119 wype\u0142ni\u0107 obowi\u0105zki, kt\u00f3re by\u0142y prawnie zakazane przez okupanta.<\/span><\/p>\n

Kuczka stanowi ten rodzaj tradycji, kt\u00f3ry jest doskonale widoczny, nawet dla postronnego obserwatora. Budowanie ich zatem w okresie okupacji by\u0142o niebezpieczne. Nie oznacza to jednak, \u017ce tego nie robiono. Szukano jednak sposobu, by nie rzuca\u0142y si\u0119 w oczy. W okresie funkcjonowania getta sza\u0142asy cz\u0119sto maskowano lub stawiano w ukrytym miejscu. Jeszcze wi\u0119kszym wyzwaniem by\u0142o pozyskanie czterech gatunk\u00f3w ro\u015blin, z kt\u00f3rych dwa nie s\u0105 rodzime dla Polski i Europy \u015arodkowej lecz w okresie poprzedzaj\u0105cym wojn\u0119 sprowadzane by\u0142y z kraj\u00f3w Bliskiego Wschodu lub basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug relacji rabina Szymona Huberbanda zaraz po zawieszeniu broni, w przeddzie\u0144 \u015bwi\u0119ta Sukkot w 1939 r., warszawscy \u017bydzi zacz\u0119li stawia\u0107 kuczki na ka\u017cdym podw\u00f3rzu. Jak podkre\u015bla\u0142, przy niekt\u00f3rych budynkach znajduj\u0105cych si\u0119 wzd\u0142u\u017c ul. Nalewki powsta\u0142o nawet kilka kuczek, problemem by\u0142 jednak brak \u017cywno\u015bci. Z powodu trudno\u015bci z zaopatrzeniem, ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 zje\u015b\u0107 tylko minimaln\u0105 ilo\u015b\u0107 chleba.<\/span><\/p>\n

W odniesieniu do czterech gatunk\u00f3w ro\u015blin Huberband pisa\u0142, \u017ce w Warszawie znalaz\u0142y si\u0119 etrogi, przy pomocy kt\u00f3rych \u017bydzi odmawiali b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Etrogi podobno by\u0142y trzy: jeden u Mendla Rubinrota na ul. Nalewki 43, drugi u Simchy Bunema Rotenberga na ul. Nalewki 33, a trzeci u Meszulama Kaminera na ul. Pawiej 11 \u2013 wszystkie przys\u0142ane z Palestyny jeszcze przed wybuchem wojny. Dzi\u0119ki odzyskaniu starego lulawu, kt\u00f3ry pozosta\u0142 z poprzedniego roku, oraz ga\u0142\u0105zkom lokalnego mirtu i wierzby, uda\u0142o si\u0119 skompletowa\u0107 wymagane cztery gatunki ro\u015blin.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug relacji, ka\u017cdego dnia tego \u015bwi\u0119ta przed domami tych trzech os\u00f3b ustawia\u0142y si\u0119 d\u0142ugie kolejki \u017byd\u00f3w do lulawu i etrogu, aby odm\u00f3wi\u0107 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Owoce a\u017c poczernia\u0142y po tym, jak przechodzi\u0142y z r\u0105k do r\u0105k setek ludzi. Interesuj\u0105ce jest, co zanotowa\u0142 Huberband, \u017ce w kolejkach ustawiali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c chrze\u015bcijanie zupe\u0142nie niezdaj\u0105cy sobie sprawy z ich celu.<\/span><\/p>\n

W 1941 r. Eli Sternbuch i rabin Shaul Weingort ze Szwajcarii wys\u0142ali do getta trzy komplety lulaw\u00f3w i etrog\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden otrzyma\u0142 rabin Yechiel Weinberg. Ponownie kolejki \u017byd\u00f3w oczekuj\u0105cych na lulaw i etrog by\u0142y d\u0142u\u017csze ni\u017c po wod\u0119. 2 (Gutta s. 76, Feldheim, 2005)<\/span><\/p>\n

Ostatnie \u015bwi\u0119to Sukkot odby\u0142o si\u0119 w getcie warszawskim na prze\u0142omie wrze\u015bnia i pa\u017adziernika 1942 r. W czasie, gdy przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w z getta zosta\u0142a ju\u017c zg\u0142adzona w Treblince, niekt\u00f3rzy spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy pozostali, nadal zadawali sobie wiele trudu, by wype\u0142ni\u0107 swoje obowi\u0105zki religijne. Z ostatniego \u015bwi\u0119ta Sukkot w getcie zachowa\u0142y si\u0119 dwie relacje.<\/span><\/p>\n

Dr Hillel Seidman opisywa\u0142, jak rabin Menachem Ziemba zrobi\u0142 dziur\u0119 w dachu swojego mieszkania przy ulicy Muranowskiej, aby zbudowa\u0107 male\u0144k\u0105 kuczk\u0119, przez kt\u00f3r\u0105 przechodzi\u0142y setki os\u00f3b. Opowiada\u0142, jak w wigili\u0119 \u015bwi\u0119ta Sukkot otrzyma\u0142 ze Szwajcarii trzy etrogi, kt\u00f3re nast\u0119pnie podarowa\u0142 rabinowi Menachemowi Ziembie, do szopu Avrahama Hendla oraz Berelowi Gefenowi w szopie przy ulicy Niskiej 64. Wed\u0142ug Seidmana w \u015bwi\u0105tecznych nabo\u017ce\u0144stwach odprawianych przez rabina Menachema uczestniczyli rabin Szimszon Stockhammer, rabin Dawid Szapiro oraz wielu chasyd\u00f3w. (Seidman, The Warsaw Ghetto Diaries [Dziennik z getta warszawskiego], s. 347) (Chidushei HaGRM \u201eZ s. 296)<\/span><\/p>\n

Z kolei w swoim dzienniku rabin Rubin Feldszuh relacjonowa\u0142, do czego \u017bydzi byli gotowi si\u0119 posun\u0105\u0107, by wype\u0142ni\u0107 swoje obowi\u0105zki religijne. Wed\u0142ug jego zapisk\u00f3w, jeszcze w 1942 r., w ostatnich miesi\u0105cach istnienia getta, po masowych deportacjach, m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna z ortodoksyjnej rodziny zdecydowa\u0142 si\u0119 pojecha\u0107 na W\u0119gry, by zdoby\u0107 potrzebny etrog i lulaw. Dzi\u0119ki temu, \u017ce biegle w\u0142ada\u0142 j\u0119zykiem niemieckim i mia\u0142 dobry \u201earyjski\u201d wygl\u0105d m\u00f3g\u0142 wyjecha\u0107 udajac Volksdeutscha. Wyruszy\u0142 \u00a0po Rosz ha-Szana, na tydzie\u0144 przed \u015bwi\u0119tem Sukkot. Po drodze wys\u0142a\u0142 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce wszystko jest w porz\u0105dku oraz \u017ce jest ju\u017c blisko granicy i powr\u00f3ci na czas do Warszawy. Po tej wiadomo\u015bci s\u0142uch po nim zagina\u0142. \u00a0\u00a0Rubin Feldszuh w swoich pami\u0119tnikach z getta warszawskiego opisywa\u0142 z zachwytem, jak bardzo ortodoksyjni \u017bydzi byli zdeterminowani, by wype\u0142ni\u0107 t\u0119 micw\u0119 (czyn sprawiedliwy)\u2026 \u201eNie przejmowali si\u0119 niebezpiecze\u0144stwem i postanowili wys\u0142a\u0107 kolejnego pos\u0142a\u0144ca. Mo\u017ce jemu by si\u0119 uda\u0142o. \u201e4 (Feldszuh s. 483 \u2013 FELDSZUH-6-C. 00485)<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leopoldus Pilichowski: Sukkot, 1894\/95 (Museum Iudaicum, Novum Eboracum) Sukkot w getcie warszawskim rabin David Berman \u201eW naszym szopie, zmartwienia innego typu. Nie mamy Etrogu i Lulawu i nie b\u0119dziemy w stanie dope\u0142ni\u0107 przykazania i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa. Czekali\u015bmy do ostatniej chwili pewni, \u017ce przyb\u0119dzie\u2026\u201d (Rubin Feldszuh s. 483 \u2013 FELDSZUH-6-C. 00485) \u017bydowskie \u015bwi\u0119to Sukkot, znane r\u00f3wnie\u017c jako […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107418"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=107418"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124781,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/107418\/revisions\/124781"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=107418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=107418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=107418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}