{"id":108892,"date":"2023-11-27T18:09:46","date_gmt":"2023-11-27T16:09:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=108892"},"modified":"2023-11-27T15:14:36","modified_gmt":"2023-11-27T13:14:36","slug":"03-09-90","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=108892","title":{"rendered":"Zmierzch filozofii"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Zmierzch filozofii<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jan Hartma<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Mi\u0142o mi poinformowa\u0107 swoich wiernych (jako\u017c i\u00a0niewiernych) czytelnik\u00f3w p\u0142ci obojga (jako\u017c i\u00a0bezp\u0142ciowych, wielop\u0142ciowych etc.), \u017ce oto w\u0142a\u015bnie ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem wydawnictwa Austeria moja nowa (najnowsza!) ksi\u0105\u017cka pod bombastycznym i\u00a0prowokuj\u0105cym tytu\u0142em \u201eZmierzch filozofii\u201d. Nie jest to pamflet, nie jest to paszkwil na filozofi\u0119 i\u00a0filozoficzne \u015brodowisko, lecz ksi\u0105\u017cka ze wszech miar powa\u017cna.<\/span><\/p>\n

Napisana jest jednakowo\u017c wartko i\u00a0przyst\u0119pnie, przez co \u015bmiem Wam wszystkim j\u0105 poleci\u0107 i\u00a0o dalsze polecanie prosi\u0107. Poni\u017cej ma\u0142y fragmencik ze \u201eWst\u0119pu\u201d na zach\u0119t\u0119 oraz zdj\u0119cie z\u00a0siedziby wydawnictwa, czyli krakowskiego Klezmer Hois na Szerokiej. Na zdj\u0119ciu ja (ma si\u0119 rozumie\u0107), moja nowa ksi\u0105\u017cka, a\u00a0tak\u017ce moja ksi\u0105\u017cka sprzed roku, r\u00f3wnie\u017c wydana w\u00a0Austerii \u2013 autobiograficzny esej \u201eSpowied\u017a antychrysta\u201d.<\/span><\/p>\n

Zmierzch filozofii podobny jest do zaniku \u0142aciny. Nadal istnieje filologia klasyczna, lecz w\u00a0ci\u0105gu wieku XIX ludzie faktycznie pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 \u0142acin\u0105 w\u0142a\u015bciwie wymarli. \u201eKlasycy\u201d maj\u0105 swoje malutkie miejsce w \u015bwiecie, a\u00a0ludzie ch\u0119tnie cytuj\u0105 \u0142aci\u0144skie sentencje. Jednak\u017ce ani m\u00f3wi\u0107, ani pisa\u0107, ani nawet czyta\u0107 po \u0142acinie nie potrafi prawie nikt. Dwie\u015bcie lat temu potrafi\u0142y miliony ludzi. \u0141acina sta\u0142a si\u0119 ofiar\u0105 nowoczesno\u015bci, z\u00a0jej aspiracjami do powa\u017cnego traktowania j\u0119zyk\u00f3w \u201ebarbarzy\u0144skich\u201d, kt\u00f3re od wieku XVI stawa\u0142y si\u0119 \u201enarodowe\u201d. Filozofia te\u017c jest ofiar\u0105 nowoczesno\u015bci \u2013 tak bardzo zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w\u00a0ten wielki program kulturowy i\u00a0polityczny, \u017ce jest z nim kojarzona niemal\u017ce tak silnie, jak \u0142acina z\u00a0Imperium Romanum i \u015bredniowieczem katolickim. Po\u017cegnanie z\u00a0nowoczesno\u015bci\u0105 oznacza, si\u0142\u0105 rzeczy, po\u017cegnanie z\u00a0filozofi\u0105. Trudno te\u017c sobie wyobrazi\u0107, aby filozoficzne teksty generowane przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 by\u0142y tak znacz\u0105co gorsze od przeci\u0119tnej produkcji filozoficznej, aby w\u00a0przysz\u0142o\u015bci przeci\u0119tni filozofowie (czyli wi\u0119kszo\u015b\u0107) mieli powody, aby pisa\u0107 cokolwiek samodzielnie. Mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c spodziewa\u0107 stopniowego zmniejszania si\u0119 \u201erynku\u201d produkcji filozoficznych. W razie potrzeby w\u00a0zasadzie na ka\u017cdy \u201efilozoficzny temat\u201d z\u00a0zasob\u00f3w online oraz z pomoc\u0105 wyspecjalizowanych modeli j\u0119zykowych i\u00a0wyszukiwarek b\u0119dzie mo\u017cna wygenerowa\u0107 znacznie wi\u0119cej satysfakcjonuj\u0105cej tre\u015bci, ni\u017c najbardziej nawet wymagaj\u0105cy u\u017cytkownik m\u00f3g\u0142by kiedykolwiek sobie przyswoi\u0107 czy z\u00a0nich skorzysta\u0107.<\/span><\/p>\n

Te okoliczno\u015bci kulturowe i\u00a0socjologiczne s\u0105 oczywi\u015bcie wa\u017cne, lecz wt\u00f3rne, a\u00a0ksi\u0105\u017cka nie skupia si\u0119 na nich, lecz na \u015bci\u015ble teoretycznych (poj\u0119ciowych), a\u00a0wi\u0119c wewn\u0119trznych przyczynach wyczerpania filozofii. W\u00a0szczeg\u00f3lno\u015bci moim celem jest pokazanie, w\u00a0jaki spos\u00f3b filozofia \u2013 poniek\u0105d naturalnie, lecz nie bez w\u0142asnej winy \u2013 utraci\u0142a znaczenie i\u00a0autorytet w\u015br\u00f3d nie-filozof\u00f3w \u2013 zar\u00f3wno po\u015br\u00f3d elit, jak i\u00a0w szerokich kr\u0119gach spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 oraz tego, w\u00a0jaki spos\u00f3b przyczyni\u0142o si\u0119 do tego operowanie przez filozof\u00f3w samym poj\u0119ciem filozofii oraz kilkoma innymi, utrzymuj\u0105cymi j\u0105 na ja\u0142owym biegu. B\u0119dziemy tu krytycznie analizowa\u0107 retoryk\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z\u00a0poj\u0119ciem filozofii, a\u00a0tak\u017ce kulturowy etos filozofii, bo jej post\u0119puj\u0105ca marginalizacja w\u00a0du\u017cej mierze wynika z\u00a0niekonsekwencji tego\u017c etosu i\u00a0zawartych w\u00a0nim nieuzasadnionych pretensji intelektualnych oraz moralnych. Etos filozofii, utrzymuj\u0105cy si\u0119 w\u00a0r\u00f3\u017cnych wariantach od czas\u00f3w Platona i\u00a0otrzymuj\u0105cy co jaki\u015b czas mniej czy bardziej patetyczne sformu\u0142owania, przynajmniej a\u017c do Husserla, ma sw\u00f3j niegasn\u0105cy uwodzicielski urok i\u00a0niewyczerpany potencja\u0142 narcystyczny. Ma si\u0119 on jednak jak najgorzej, gdy skonfrontowa\u0107 go z\u00a0realiami wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia akademickiego, czy te\u017c szerzej \u2013 umys\u0142owego, a\u00a0tak\u017ce z\u00a0realiami szeroko rozumianej kultury i\u00a0cywilizacji. To, co od staro\u017cytno\u015bci obiecywano i\u00a0o czym zapewniano publiczno\u015b\u0107 odno\u015bnie do filozofii, ca\u0142a jej niemal\u017ce nadprzyrodzona chwa\u0142a, dostoje\u0144stwo i\u00a0wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 \u2013 wszystko to zosta\u0142o zapomniane, zarzucone i\u00a0zignorowane do tego stopnia, \u017ce apoteoza filozofii jest dzi\u015b zjawiskiem marginalnym czy niszowym, podobnym do wielu innych r\u00f3wnie niszowych egzaltacji.<\/span><\/p>\n

A tak nie by\u0142o jeszcze w\u00a0po\u0142owie XX wieku. Gdy przewidywano, na prze\u0142omie wieku XIX i\u00a0XX, \u017ce to, co warto\u015bciowe w\u00a0filozofii, zostanie przej\u0119te przez nauki, a\u00a0reszta stanie si\u0119 niczym wi\u0119cej ni\u017c literatur\u0105, racja by\u0142a po stronie tych, kt\u00f3rzy m\u00f3wili \u201eo, nie tak pr\u0119dko!\u201d. Faktycznie, pozytywizm okaza\u0142 si\u0119 arogancki i\u00a0naiwny (cho\u0107 niezmiernie wp\u0142ywowy). Jednak sto lat p\u00f3\u017aniej sytuacja si\u0119 zmieni\u0142a. Nauka faktycznie odebra\u0142a filozofom wiele zabawek, a\u00a0to, co w\u00a0filozofii naprawd\u0119 warto\u015bciowe i\u00a0co mog\u0142oby wnie\u015b\u0107 do nauki naprawd\u0119 wielki wk\u0142ad, nie spotka\u0142o si\u0119 z\u00a0nale\u017cyt\u0105 recepcj\u0105. Po Russellu zabrak\u0142o ju\u017c filozof\u00f3w o\u00a0takim autorytecie, aby naprawd\u0119 s\u0142uchano ich z\u00a0uwag\u0105. Naukowcy, politycy i\u00a0dziennikarze czekaj\u0105 raczej na proste sentencje lub na potwierdzenie b\u0105d\u017a ewentualnie na eleganckie ubranie w\u00a0s\u0142owa ich w\u0142asnych przemy\u015ble\u0144 filozoficznych.<\/span><\/p>\n

S\u0105 to jednak przemy\u015blenia bardzo skromnej miary w\u00a0por\u00f3wnaniu z\u00a0tym, co posiada w\u00a0swych skarbcach filozofia. Do skarbc\u00f3w tych jednak\u017ce ma\u0142o kto si\u0119ga, bo w\u00a0szerokim \u015bwiecie nie ma nabywc\u00f3w na te precjoza. To, co osi\u0105gn\u0119\u0142a filozofia w\u00a0szczytowym okresie swojego rozwoju, czyli w\u00a0ci\u0105gu minionych dwustu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat, dost\u0119pne jest dla niewielu, niewielu te\u017c zdolnych jest to zrozumie\u0107 i\u00a0wykorzysta\u0107. Jako \u017ce nie wida\u0107 \u017cadnych szans, aby mia\u0142o si\u0119 to zmieni\u0107, a\u00a0skarby filozofii mia\u0142y zacz\u0105\u0107 s\u0142u\u017cy\u0107 nauce i\u00a0spo\u0142ecze\u0144stwu, czas przyzna\u0107, \u017ce filozofia jest martwa, tak jak martwa jest \u0142acina. Spo\u0142ecznie \u017cyje ju\u017c tylko powierzchni\u0105, jako jedna z\u00a0\u201edyscyplin\u201d, i\u00a0to tylko o\u00a0tyle, o\u00a0ile udaje jej si\u0119 ubra\u0107 w\u00a0kostium dzia\u0142alno\u015bci naukowej albo znale\u017a\u0107 zastosowanie retoryczne \u2013 g\u0142\u00f3wnie w\u00a0produkcji medialnej i\u00a0w sferze dyskursu politycznego.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zmierzch filozofii Jan Hartma Mi\u0142o mi poinformowa\u0107 swoich wiernych (jako\u017c i\u00a0niewiernych) czytelnik\u00f3w p\u0142ci obojga (jako\u017c i\u00a0bezp\u0142ciowych, wielop\u0142ciowych etc.), \u017ce oto w\u0142a\u015bnie ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem wydawnictwa Austeria moja nowa (najnowsza!) ksi\u0105\u017cka pod bombastycznym i\u00a0prowokuj\u0105cym tytu\u0142em \u201eZmierzch filozofii\u201d. Nie jest to pamflet, nie jest to paszkwil na filozofi\u0119 i\u00a0filozoficzne \u015brodowisko, lecz ksi\u0105\u017cka ze wszech miar powa\u017cna. Napisana […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108892"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=108892"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":108905,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108892\/revisions\/108905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=108892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=108892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=108892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}