{"id":110962,"date":"2024-02-21T18:09:50","date_gmt":"2024-02-21T16:09:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=110962"},"modified":"2024-02-21T15:19:54","modified_gmt":"2024-02-21T13:19:54","slug":"25-09-90","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=110962","title":{"rendered":"Tomasz Szersze\u0144:Nie ma jednego obrazu wojny"},"content":{"rendered":"

Grudzie\u0144 2022 r. Oznaczone numerami groby niezidentyfikowanych ofiar cywilnych bitwy o Mariupol. Fot. PAP\/EPA\/S. Ilnitsky<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Tomasz Szersze\u0144: Nie ma jednego obrazu wojny<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Anna Kruszy\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Nie ma jednego obrazu wojny. Ka\u017cda opowie\u015b\u0107 o wojnie rozpada si\u0119 zawsze na wiele r\u00f3\u017cnych opowie\u015bci. To napi\u0119cie wida\u0107 dzi\u015b w Ukrainie, gdzie wielo\u015b\u0107 opowie\u015bci i do\u015bwiadcze\u0144 \u2013 cz\u0119sto bardzo r\u00f3\u017cnych – zderza si\u0119 z oficjalnym obrazem – m\u00f3wi PAP Tomasz Szersze\u0144, autor ksi\u0105\u017cki \u201eBy\u0107 go\u015bciem w katastrofie\u201d.<\/strong><\/p>\n

\n

Polska Agencja Prasowa: \u201eBy\u0107 go\u015bciem w katastrofie\u201d to antropologiczny esej o patrzeniu na obrazy wojny w Ukrainie. Napisa\u0142 pan, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna wojna wchodzi przez oczy, \u017ce wojna to sprawa wzroku, patrzenia. Czy na wojn\u0119 mo\u017cna zatem patrze\u0107 poprzez jej wizualno\u015b\u0107, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do takich narz\u0119dzi, jakby\u015bmy patrzyli na sztuk\u0119?<\/strong><\/p>\n

Tomasz Szersze\u0144: Przede wszystkim warto powiedzie\u0107, \u017ce w naszej – zachodniej – kulturze wzrok jest i by\u0142 od zawsze uprzywilejowanym zmys\u0142em. Bardzo wiele zjawisk zosta\u0142o tak ukszta\u0142towanych przez nasz\u0105 kultur\u0119, \u017ceby \u201eby\u0107 dobrze zobaczonymi\u201d, \u201eatrakcyjnymi wizualnie\u201d. Wsp\u00f3\u0142czesna wojna r\u00f3wnie\u017c ma taki spektakularny, wizualny charakter.<\/span><\/p>\n

Z kolei rozpoznanie, \u017ce wojna to \u201esprawa wzroku\u201d nie jest oczywi\u015bcie nowe. Ju\u017c Goya, czujny obserwator wojennych wydarze\u0144, kt\u00f3re rozgrywa\u0142y si\u0119 na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim podczas powstania Hiszpan\u00f3w przeciwko w\u0142adzy Napoleona, zwraca\u0142 uwag\u0119 na specyficzn\u0105 pozycj\u0119 \u015bwiadka okropno\u015bci wojny: kogo\u015b, kto jednocze\u015bnie kieruje si\u0119 imperatywem \u015bwiadczenia przez wzrok, a drugiej strony straumatyzowanego tym widokiem. Goya m\u00f3wi jednocze\u015bnie: \u201eja to widzia\u0142em\u201d i \u201enie mo\u017cna na to patrze\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce ten paradoks dobrze oddaje ambiwalentny charakter obraz\u00f3w wojny i naszego na\u0144 patrzenia. Je\u015bli za\u015b chodzi o sztuk\u0119: wiele prac powstaj\u0105cych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wobec dziej\u0105cych si\u0119 na \u015bwiecie konflikt\u00f3w przybiera formy komentarzy do innych obraz\u00f3w \u2013 to takie \u201eobrazy o obrazach\u201d. Zreszt\u0105, antropologiczne podej\u015bcie do wizualno\u015bci, raczej nie rozdziela w mocny spos\u00f3b sztuki i nie-sztuki, tylko stara si\u0119 traktowa\u0107 to ca\u0142o\u015bciowo i pokazywa\u0107, jak te artystyczne i nieartystyczne obrazy na nas oddzia\u0142uj\u0105 i w jaki spos\u00f3b \u201e\u017cyj\u0105 w\u0142asnym \u017cyciem\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Nigdy te\u017c ten strumie\u0144 obraz\u00f3w nie mia\u0142 tak rozproszonego, demokratycznego charakteru: figura wszechmocnego reportera, kt\u00f3ry poprzez obrazy opowiada nam \u015bwiat, i kt\u00f3r\u0105 znamy z czas\u00f3w wojny w Wietnamie, Jugos\u0142awii czy nawet II wojny \u015bwiatowej, w pewnym sensie sta\u0142a si\u0119 anachroniczna.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

PAP: Jaki jest zatem obraz wojny w Ukrainie? A mo\u017ce nie jest to wcale jeden obraz, ale obrazy?<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Nie ma jednego obrazu wojny. Wbrew temu, czego uczyli\u015bmy si\u0119 w szkole, ka\u017cda opowie\u015b\u0107 o wojnie \u2013 podobnie jak ka\u017cda opowie\u015b\u0107 o historii \u2013 rozpada si\u0119 zawsze na wiele r\u00f3\u017cnych opowie\u015bci oddaj\u0105cych wiele r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w widzenia, r\u00f3\u017cnych perspektyw. Wszelkie pr\u00f3by ujednolicenia tego obrazu maj\u0105 zwykle upraszczaj\u0105cy charakter i wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z polityk\u0105 historyczn\u0105. To napi\u0119cie wida\u0107 dzi\u015b r\u00f3wnie\u017c w Ukrainie, gdzie wielo\u015b\u0107 opowie\u015bci i do\u015bwiadcze\u0144 \u2013 cz\u0119sto bardzo r\u00f3\u017cnych i na sw\u00f3j spos\u00f3b ambiwalentnych \u2013 zderza si\u0119 z oficjalnym obrazem tej wojny.<\/span><\/p>\n

PAP: Co z antropologicznego punktu widzenia odr\u00f3\u017cnia t\u0119 wojn\u0119 od innych konflikt\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Z pewno\u015bci\u0105 mamy do czynienia z przemian\u0105, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce si\u0119 z technologi\u0105 i z mediami spo\u0142eczno\u015bciowymi. Nigdy do tej pory ci niebior\u0105cy udzia\u0142u w wojnie nie byli tak blisko wydarze\u0144 na froncie. Nigdy te\u017c ten strumie\u0144 obraz\u00f3w nie mia\u0142 tak rozproszonego, demokratycznego charakteru: figura wszechmocnego reportera, kt\u00f3ry poprzez obrazy opowiada nam \u015bwiat, i kt\u00f3r\u0105 znamy z czas\u00f3w wojny w Wietnamie, Jugos\u0142awii czy nawet II wojny \u015bwiatowej, w pewnym sensie sta\u0142a si\u0119 anachroniczna. Same obrazy za\u015b nie tylko ujawniaj\u0105 to, co si\u0119 dzieje, ale r\u00f3wnie\u017c same mobilizuj\u0105 do dzia\u0142ania. Przy ca\u0142ym tym nat\u0142oku obraz\u00f3w nigdy chyba nie byli\u015bmy tak bardzo wobec nich nieufni. Media spo\u0142eczno\u015bciowe sta\u0142y si\u0119 polem codziennej bitwy o prawd\u0119 \u2013 ilo\u015b\u0107 fake news\u00f3w i manipulacji ca\u0142y czas stawia pod znakiem zapytania to, co widzimy. Wydaje mi si\u0119, \u017ce ta wojna ma jeszcze jeden wa\u017cny aspekt. Toczy si\u0119 bowiem w kontek\u015bcie tzw. katastrofy klimatycznej i po raz pierwszy tak mocno konfrontuje nas z pytaniem o \u015brodowiskowe koszty tej i innych wojen.<\/span><\/p>\n

PAP: A kim my jeste\u015bmy \u2013 \u015bwiadkami zbrodni, widzami medialnego spektaklu, przypadkowymi gapiami?<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: To chyba najtrudniejsze pytanie, kt\u00f3re ca\u0142y czas powraca w ksi\u0105\u017cce. My\u015bl\u0119, \u017ce ka\u017cdym po trochu, ale \u017cadnym w pe\u0142ni. Przede wszystkim mo\u017cemy w ka\u017cdej chwili wy\u0142\u0105czy\u0107 telewizor lub Internet, odci\u0105\u0107 si\u0119 emocjonalnie. Tego komfortu nie maj\u0105 dzi\u015b ludzie w Ukrainie, Syrii, Palestynie. Dlatego my raczej \u201ebywamy\u201d ni\u017c \u201ejeste\u015bmy\u201d. Jeste\u015bmy jak go\u015b\u0107, kt\u00f3ry w ka\u017cdej chwili mo\u017ce opu\u015bci\u0107 miejsce, w kt\u00f3rym przebywa. Wydaje mi si\u0119 zreszt\u0105, \u017ce to bardzo charakterystyczna dla p\u00f3\u017anego kapitalizmu forma (nie)zaanga\u017cowania w \u015bwiat \u2013 kiedy co\u015b przestaje nam odpowiada\u0107, po prostu \u201eod\u0142\u0105czamy si\u0119\u201d. A jednocze\u015bnie zobaczone obrazy z nami w jaki\u015b spos\u00f3b zostaj\u0105\u2026<\/span><\/p>\n

PAP: Od 24 lutego 2022 r., gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 inwazja Rosji na Ukrain\u0119, zostali\u015bmy zalani ogromem obraz\u00f3w przedstawiaj\u0105cych cierpienie Ukrai\u0144c\u00f3w. Czy nie jest te\u017c tak, \u017ce paradoksalnie ten ogrom obraz\u00f3w nas znieczuli\u0142 na cierpienie?<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Na ten problem zwraca\u0142a ju\u017c uwag\u0119 Susan Sontag w swoim g\u0142o\u015bnym eseju \u201eWidok cudzego cierpienia\u201d. Nadmiar obraz\u00f3w anga\u017cuje nas emocjonalnie, ale r\u00f3wnocze\u015bnie sprawia, \u017ce szybko \u201ewypalamy si\u0119 emocjonalnie\u201d, \u017ce tracimy zainteresowanie. To w\u0119ze\u0142 nie do rozpl\u0105tania: imperatyw etycznego zaanga\u017cowania nie pozwala nam odwraca\u0107 wzroku od widoku wojennych okrucie\u0144stw, a jednocze\u015bnie uporczywe patrzenie na obrazy ludzkiego cierpienia ma w sobie wiele z swoi\u015bcie rozumianej pornografii.<\/span><\/p>\n

PAP: Zwraca pan tak\u017ce uwag\u0119, \u017ce patrzenie ma sw\u00f3j kres. Co nam zatem umyka, czego nie widzimy?<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Przede wszystkim uwaga medi\u00f3w (a wraz z ni\u0105 nasza) nigdy nie jest rozproszona, tylko kana\u0142owa. Nasza kultura tak niestety funkcjonuje, \u017ce ci\u0105gle potrzebujemy te\u017c nowych wizualnych bod\u017ac\u00f3w. Nieuchronnie wi\u0119c wojna w Ukrainie przys\u0142oni\u0142a np. kryzys na granicy polsko-bia\u0142oruskiej czy to, co dzieje si\u0119 w Syrii. Dzi\u015b to wydarzenia w Palestynie na sw\u00f3j spos\u00f3b \u201eprzys\u0142aniaj\u0105\u201d Ukrain\u0119. W przypadku obraz\u00f3w wojny warto te\u017c zachowa\u0107 pewn\u0105 nieufno\u015b\u0107: wbrew pozorom wiele rzeczy dzieje si\u0119 przecie\u017c poza obszarem tej nieustannej transmisji, w \u201eplamce \u015blepej\u201d medi\u00f3w i naszej uwagi.<\/span><\/p>\n

\n

Gdybym mia\u0142 wskaza\u0107 jedno z tych s\u0142\u00f3w-hase\u0142, kt\u00f3rych u\u017cywam w mojej ksi\u0105\u017cce, to by\u0142aby to \u201edekolonizacja\u201d. Rosyjska agresja sprawi\u0142a, \u017ce nie tylko Ukrai\u0144cy, ale te\u017c inne narody z Europy Wschodniej i \u015arodkowej, ale te\u017c z Kaukazu i Azji \u015arodkowej, zaczynaj\u0105 zupe\u0142nie inaczej patrze\u0107 na swoj\u0105 histori\u0119 i tera\u017aniejszo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

PAP: Czy takie okre\u015blenia jak patrze\u0107, zaczyna\u0107, uchodzi\u0107, cierpie\u0107, prze\u017cywa\u0107, nienawidzi\u0107, dokumentowa\u0107, przekracza\u0107, dekolonizowa\u0107, pisa\u0107 mog\u0105 mie\u0107 dzisiaj inne znaczenie ni\u017c mia\u0142y przed 24 lutego 2022 r.?<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Wojny zawsze s\u0105 niezwykle silnymi do\u015bwiadczeniami: z jednej strony niszcz\u0105 \u2013 \u017cycia, materialne dziedzictwo \u2013 z drugiej jednak maj\u0105, paradoksalnie, silnie kulturotw\u00f3rczy potencja\u0142. Z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119c ta wojna do\u0142o\u017cy co\u015b wa\u017cnego do uniwersalnego s\u0142ownika wojen.<\/span><\/p>\n

Gdybym mia\u0142 wskaza\u0107 jedno z tych s\u0142\u00f3w-hase\u0142, kt\u00f3rych u\u017cywam w mojej ksi\u0105\u017cce, to by\u0142aby to \u201edekolonizacja\u201d. Rosyjska agresja sprawi\u0142a, \u017ce nie tylko Ukrai\u0144cy, ale te\u017c inne narody z Europy Wschodniej i \u015arodkowej, ale te\u017c z Kaukazu i Azji \u015arodkowej, zaczynaj\u0105 zupe\u0142nie inaczej patrze\u0107 na swoj\u0105 histori\u0119 i tera\u017aniejszo\u015b\u0107, na imperialno-kolonialn\u0105 rol\u0119 Rosji i ZSRS. Takie spojrzenie w poprzek na swoj\u0105 histori\u0119 (kt\u00f3r\u0105 przecie\u017c zwykle przyjmujemy, jako co\u015b z g\u00f3ry danego) bywa cz\u0119sto nie tylko oswobadzaj\u0105ce, ale i inspiruj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

PAP: Wybuch wojny sprawi\u0142, \u017ce zacz\u0119to wskazywa\u0107 na analogie z przesz\u0142o\u015bci. I tak Mariupol mia\u0142 przypomina\u0107 popowstaniow\u0105 Warszaw\u0119, wspomnienia ukrywaj\u0105cych si\u0119 w schronach Ukrai\u0144c\u00f3w zacz\u0119\u0142y przywo\u0142ywa\u0107 na my\u015bl wspomnienia \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 w czasie wojny w bunkrach czy kryj\u00f3wkach\u2026<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Nie chodzi tu o proste analogie historyczne. Bardziej interesuj\u0105 mnie pewne gesty i obrazy, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na podobie\u0144stwa ludzkich zachowa\u0144 w sytuacjach granicznych. Zderzenie pewnych obraz\u00f3w i relacji, np. z Buczy czy Mariupola, z tymi pochodz\u0105cymi z cho\u0107by z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej pozwala wej\u015b\u0107 g\u0142\u0119biej w \u201egramatyk\u0119 wojny\u201d, zrozumie\u0107 jej mechanizmy, ale te\u017c ods\u0142oni\u0107 stosowane przez artyst\u00f3w strategie obrazowania.<\/span><\/p>\n

PAP: Swoje rozwa\u017cania rozpoczyna pan jednak od opowie\u015bci o charkowskim Domu “S\u0142owo”\u2026<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Dom \u201eS\u0142owo\u201d to dla mnie symbol nie tyle nawet tej wojny, co z\u0142o\u017conych relacji rosyjsko-ukrai\u0144skich przez ostatnie sto lat. Historia tego niezwyk\u0142ego miejsca i ludzi z nim zwi\u0105zanych to opowie\u015b\u0107 o komunistycznej utopii i narodowym przebudzeniu, o wschodnioeuropejskiej nowoczesno\u015bci, ale te\u017c o terrorze, wymazaniu i bezwzgl\u0119dnej imperialnej polityce. Historia eksterminacji \u00f3wczesnego pokolenia ukrai\u0144skich artyst\u00f3w i intelektualist\u00f3w to jednocze\u015bnie ci\u0105gle \u017cywa rana (kt\u00f3r\u0105 wojna na nowo otworzy\u0142a), jak i punkt wyj\u015bcia do zbudowania mocnej antyimperialnej to\u017csamo\u015bci. W ksi\u0105\u017cce opowie\u015b\u0107 o Domu \u201eS\u0142owo\u201d jest r\u00f3wnie\u017c klamr\u0105, poprzez kt\u00f3r\u0105 wprowadzam w histori\u0119 tej wojny swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 opowie\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

PAP: A jak pan odnalaz\u0142 si\u0119 w tej wojennej opowie\u015bci?<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Historia, kt\u00f3r\u0105 ko\u0144cz\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, wi\u0105\u017ce si\u0119 z moj\u0105 rezydencj\u0105 artystyczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142em odby\u0107 w charkowskim Domu \u201eS\u0142owo\u201d wiosn\u0105 2022 r. i kt\u00f3ra z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie dosz\u0142a do skutku. Od zawsze interesuje mnie, w jakim miejscu nasza prywatna historia splata si\u0119 z t\u0105 wielk\u0105, uniwersaln\u0105 histori\u0105 i jakie s\u0105 tego konsekwencje.<\/span><\/p>\n

Archiwa tej wojny s\u0105 jeszcze do odkrycia, do zbadania. Dopiero po czasie uka\u017ce si\u0119 bezmiar cierpienia, kt\u00f3re ta wojna wywo\u0142a\u0142a, jej wp\u0142yw na \u015brodowisko i na wiele innych obszar\u00f3w, o kt\u00f3rych w tej chwili nawet nie my\u015blimy.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Ale mo\u017cna na to spojrze\u0107 o wiele szerzej. W\u0142a\u015bciwie ka\u017cdy \u2013 \u015bwiadomie lub nie \u2013 musia\u0142 si\u0119 jako\u015b okre\u015bli\u0107 wobec tego, co si\u0119 dzieje za wschodni\u0105 granic\u0105. Uporczywe patrzenie lub \u2013 dla odmiany \u2013 odwracanie wzroku wobec wojny czy katastrofy to figury naszego zaanga\u017cowania w \u015bwiat. Mniej interesuje mnie ich etyczny wymiar, bardziej za\u015b w\u0142a\u015bnie antropologiczny.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy z punktu widzenia obserwacji antropologicznych wojna w Ukrainie jest ju\u017c tematem zamkni\u0119tym? A mo\u017ce ten obraz nie jest sko\u0144czony, dop\u00f3ki konflikt trwa?<\/strong><\/p>\n

T. Szersze\u0144: Uwa\u017cam, \u017ce historycy, antropolodzy czy arty\u015bci nie powinni m\u00f3wi\u0107 czegokolwiek w definitywny spos\u00f3b. Archiwa tej wojny s\u0105 jeszcze do odkrycia, do zbadania. Dopiero po czasie uka\u017ce si\u0119 bezmiar cierpienia, kt\u00f3re ta wojna wywo\u0142a\u0142a, jej wp\u0142yw na \u015brodowisko i na wiele innych obszar\u00f3w, o kt\u00f3rych w tej chwili nawet nie my\u015blimy. Nie chcia\u0142bym wi\u0119c, \u017ceby moja ksi\u0105\u017cka by\u0142a traktowana jako jaki\u015b definitywny g\u0142os w dyskusji o tej wojnie. To raczej jeden z wielu mo\u017cliwych punkt\u00f3w widzenia. Chcia\u0142bym jednak, \u017ceby to wybrzmia\u0142o: napisa\u0142em j\u0105, gdy\u017c czu\u0142em, \u017ce tak trzeba i \u017ce to jest potrzebne: \u017ce w ten spos\u00f3b dok\u0142adam jak\u0105\u015b ma\u0142\u0105 cegie\u0142k\u0119 do zrozumienia tego, co si\u0119 tam dzieje i co si\u0119 dzieje z nami samymi. Taka jest te\u017c rola humanistyki i sztuki.<\/span><\/p>\n

\n

Tomasz Szersze\u0144<\/strong> – antropolog kultury, eseista, fotograf. Autor ksi\u0105\u017cek: \u201eBy\u0107 go\u015bciem w katastrofie\u201d (2024), \u201eWszystkie wojny \u015bwiata\u201d (2021), \u201eArchitektura przetrwania\u201d (2017), \u201ePodr\u00f3\u017cnicy bez mapy i paszportu\u201d (2015), redaktor antologii \u201eO\u015bwiecenie, czyli tu i teraz\u201d (2021). Adiunkt w Instytucie Sztuki PAN, redaktor \u201eKontekst\u00f3w\u201d. Autor wielu projekt\u00f3w fotograficznych pokazywanych na wystawach w Polsce i za granic\u0105, wsp\u00f3\u0142autor projekt\u00f3w teatralnych. Jego ksi\u0105\u017cka \u201eWszystkie wojny \u015bwiata\u201d otrzyma\u0142a w 2022 roku Nagrod\u0119 Literack\u0105 Znaczenia i Nagrod\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 Academia, by\u0142a te\u017c nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii esej.<\/span><\/em><\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017cka \u201eBy\u0107 go\u015bciem w katastrofie\u201d ukaza\u0142a si\u0119 21 lutego nak\u0142adem wydawnictwa Czarne.<\/strong>(PAP)<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Grudzie\u0144 2022 r. Oznaczone numerami groby niezidentyfikowanych ofiar cywilnych bitwy o Mariupol. Fot. PAP\/EPA\/S. Ilnitsky Tomasz Szersze\u0144: Nie ma jednego obrazu wojny Anna Kruszy\u0144ska Nie ma jednego obrazu wojny. Ka\u017cda opowie\u015b\u0107 o wojnie rozpada si\u0119 zawsze na wiele r\u00f3\u017cnych opowie\u015bci. To napi\u0119cie wida\u0107 dzi\u015b w Ukrainie, gdzie wielo\u015b\u0107 opowie\u015bci i do\u015bwiadcze\u0144 \u2013 cz\u0119sto bardzo r\u00f3\u017cnych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110962"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=110962"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110962\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":110984,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110962\/revisions\/110984"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=110962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=110962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=110962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}