{"id":111261,"date":"2024-03-04T18:09:22","date_gmt":"2024-03-04T16:09:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=111261"},"modified":"2024-03-04T11:21:48","modified_gmt":"2024-03-04T09:21:48","slug":"08-09-87","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=111261","title":{"rendered":"R\u00f3\u017ca Melcerowa – syjonistka i feministka"},"content":{"rendered":"

R\u00f3\u017ca Pomeranc-Melcer 1873\u20131934<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>R\u00f3\u017ca Melcerowa – syjonistka i feministka<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Patrycja Walter<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\u201cWy, kt\u00f3rzy nas podziwiacie i wy, kt\u00f3rzy nas pot\u0119piacie; wy, kt\u00f3rzy nas za wz\u00f3r innym stawiacie narodom i wy, kt\u00f3rzy nas uosobieniem wszelkiego z\u0142ego nazywacie, – uwolnijcie si\u0119 raz cho\u0107by na chwil\u0119 od wi\u0119z\u00f3w waszych przes\u0105d\u00f3w, zastan\u00f3wcie si\u0119 wprz\u00f3d, nim wydacie o nas s\u0105d ostateczny – trze\u017awo i sumiennie nad zagadk\u0105 naszego istnienia!\u201d – pisa\u0142 Salamon Schiller w\u00a0Bycie narodowym \u017byd\u00f3w (Traktat polityczno-historyczny,\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Almanach i leksykon \u017cydostwa polskiego,\u00a0<\/em>T.2, s.38). W\u0142a\u015bnie, aby ten byt narodowy kszta\u0142towa\u0107, podkre\u015bla\u0142a R\u00f3\u017ca Melcerowa, nale\u017cy pozna\u0107 j\u0119zyk, histori\u0119, kultur\u0119 i zg\u0142\u0119bi\u0107 jego ducha. R\u00f3wnie wa\u017cne jest te\u017c wyemancypowanie kobiety, by ta w pe\u0142ni mog\u0142a sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 ruchu. Syjonizm mia\u0142 wyzwoli\u0107 \u017byda, a feminizm kobiet\u0119.<\/span><\/div>\n
\n
Dom<\/strong><\/h5>\n

Syjonistka, feministka, felietonistka i pos\u0142anka (jedyna \u017byd\u00f3wka) na Sejm I kadencji II Rzeczpospolitej, R\u00f3\u017ca Pomeranc-Melcer, urodzi\u0142a si\u0119 w Tarnowie prawdopodobnie w 1873 i wzrasta\u0142a w domu przepe\u0142nionym \u201cna wskro\u015b\u201d duchem syjonistycznym, jak wspomina Dawid Schreiber (R\u00f3\u017ca Melzerowa – jako pionierka ruchu odrodzeniowego,\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Almanach leksykon \u017cydostwa polskiego)<\/em>.<\/span><\/p>\n

\nPr\u00f3cz og\u00f3lnego wykszta\u0142cenia pobiera\u0142a prywatne lekcje pianina, by nast\u0119pnie rozwija\u0107 talent w s\u0142ynnym lipskim konserwatorium. Uczy\u0142a si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w, tote\u017c biegle pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 polskim, niemieckim, hebrajskim i jidisz, studiowa\u0142a literatur\u0119. Adolf Brenner tak opisywa\u0142 wychowanie Melcerowej:<\/span><\/p>\n

\u201cTypowo pohaskalityczna atmosfera domu rodzinnego rzuca na podatny grunt duchowo\u015bci dziecka pierwszy siew szlachetnych i podnios\u0142ych my\u015bli, a przede wszystkim gor\u0105cego przywi\u0105zania do \u017bydostwa\u201d (A. Brenner,\u00a0R\u00f3\u017ca Melzerowa,\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Almanach leksykon \u017cydostwa polskiego<\/em>\u00a0T.2, s.166).<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

W 1906 po\u015blubi\u0142a Izaaka Melcera. Ma\u0142\u017conkowie osiedli si\u0119 i zapu\u015bcili korzenie w mie\u015bcie nad Pe\u0142twi\u0105. Tu w ich salonie gromadzi\u0142a si\u0119 na dyskusjach \u017cydowska elita Lwowa. Pomimo zaanga\u017cowania w dzia\u0142alno\u015b\u0107 narodow\u0105 Melcerowie nie planowali aliji, cho\u0107 R\u00f3\u017ca odwiedzi\u0142a Palestyn\u0119 w 1925, kiedy to powsta\u0142 Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie.<\/span><\/p>\n

\nFigura \u201enarodowego \u017byda\u201d<\/strong><\/h5>\n

\nMelcerowa by\u0142a delegatk\u0105 na Pierwszy \u015awiatowy Kongres Syjonistyczny w Bazylei w 1897, kt\u00f3rego my\u015bl\u0105 przewodni\u0105 by\u0142o przebudzenie narodowe Z\u0307yd\u00f3w. Owo nast\u0105pi\u0107 mia\u0142o poprzez powstanie w Palestynie siedziby narodowej, odrodzenie j\u0119zyka hebrajskiego, a tak\u017ce czczenie pami\u0119ci narodu. W trakcie zjazdu sformu\u0142owano tzw. Program Bazylejski oraz utworzono \u015awiatow\u0105 Organizacje Syjonistyczn\u0105 (The World Zionist Organization, WZO).<\/span><\/p>\n

\nSyjonizm bez w\u0105tpienia stanowi\u0142 najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia R\u00f3\u017cy, tote\u017c Maria Antosik-Piela nazwa\u0142a pos\u0142ank\u0119\u00a0Pani\u0105 syjonistk\u0105.\u00a0<\/em>Pocz\u0105tki jej \u015bwiadomego zaanga\u017cowania w ruch datuj\u0105 si\u0119 na prze\u0142om XIX i XX wieku. W\u00f3wczas moderowa\u0142a dyskusje, organizowa\u0142a wieczory upami\u0119tniaj\u0105ce Machabeuszy. Wreszcie by\u0142a inicjatork\u0105 kobiecych stowarzysze\u0144 syjonistycznych w 1901 \u201cRachel\u201d w Ko\u0142omyi, a w 1902 \u201cJudyty\u201d w Tarnopolu.<\/span><\/p>\n

\nJako agitatorka ruchu bywa\u0142a nie tylko na kongresach, lecz przede wszystkim odwiedza\u0142a wsie i miasteczka. Zje\u017adzi\u0142a z odczytami ca\u0142\u0105 Galicj\u0119 Wschodni\u0105, przekonuj\u0105c do syjonizmu. Rola kobiety stanowi\u0142a najwa\u017cniejszy element tak jej wyst\u0105pie\u0144, jak i dzia\u0142alno\u015bci. Do redakcji\u00a0Naszego Dziennika<\/em>\u00a0z 1925 roku wp\u0142yn\u0105\u0142\u00a0List z Tarnowa<\/em>,w kt\u00f3rym akcentowano si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania jej s\u0142owa:<\/span><\/p>\n

\n

\u201cNa zaproszenie tutejszego Komitetu lokalnego Organizacyi syo\u0144skiej oraz Organizacyi kobiet \u017cyd. bawi\u0142a w naszem mie\u015bcie w sobot\u0119, 7 z. m., pos\u0142anka R\u00f3\u017ca Melzerowa. W godzinach popo\u0142udniowych przemawia\u0142a na licznem zebraniu kobiet, wieczorem za\u015b na t\u0142umnem zgromadzeniu ludowem. Oba referaty, po\u015bwi\u0119cone sprawom i problemom syo\u0144skim i palesty\u0144skim, wywo\u0142a\u0142y du\u017ce zainteresowanie i przyczyni\u0105 si\u0119 niew\u0105tpliwie do o\u017cywienia pracy syo\u0144skiej w Tarnowie\u201d (List z Tarnowa<\/em>, [w:]\u00a0Nasz Dziennik<\/em>, nr 54, 1925, s.6).<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Tworzy\u0142a sie\u0107 powi\u0105za\u0144 spo\u0142ecznych, kt\u00f3ra wspiera\u0142a realnie prac\u0119 kulturaln\u0105, spo\u0142eczn\u0105 i polityczn\u0105 kobiet w Golusie. Kiedy w 1920 w Londynie rodzi\u0142a si\u0119 Mi\u0119dzynarodowa Syjonistyczna Organizacja Kobieca (The Women’s International Zionist Organization (WIZO)) obok Salomei Lewite z Kry\u0144skich zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w utworzenie Polskiego Oddzia\u0142u Zrzeszenia \u017bydowskich Kobiet dla Pracy Propalesty\u0144skiej. Uwa\u017ca\u0142a, \u017ce kobiety s\u0105 marginalizowane w ruchu i trzeba je mobilizowa\u0107 do dzia\u0142alno\u015bci politycznej.<\/span><\/p>\n

\nJako cz\u0142onkini prezydium za\u0142o\u017conego w 1918 \u017bydowskiego Towarzystwa Szko\u0142y Ludowej i \u015aredniej we Lwowie Melcerowa zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w prac\u0119, referowali redaktorzy\u00a0Chwili<\/em>, na rzecz hebraizacji m\u0142odzie\u017cy. Dzi\u0119ki wysi\u0142kom Towarzystwa w 1923 utworzono pierwsz\u0105 klas\u0119 gimnazjum hebrajskiego, a rok p\u00f3\u017aniej dzia\u0142a\u0142a ju\u017c szko\u0142a ludowa z hebrajskim jako wyk\u0142adowym.<\/span><\/p>\n

Ko\u0142o Kobiet \u017bydowskich<\/strong><\/h5>\n

\nW\u00a0The Making of the Jewish Middle Class: Women, Family, and Identity in Imperial Germany\u00a0<\/em>Marion A. Kaplan stawia tez\u0119, \u017ce dzia\u0142ania kobiet w przestrzeni pracy i opieki spo\u0142ecznej by\u0142y w gruncie rzeczy ich polityk\u0105. W Galicji bowiem kobiety nie mog\u0142y uczestniczy\u0107 w stowarzyszeniach politycznych czy partiach politycznych per se, lecz dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu spo\u0142ecznemu tworzy\u0142y w\u0142asne struktury r\u00f3wnolegle do tych m\u0119skich politycznych czy ekonomicznych. To w nich mog\u0142y uczy\u0107 si\u0119 przedsi\u0119biorczo\u015bci, dzia\u0142alno\u015bci politycznej, sprawowania w\u0142adzy i zarz\u0105dzania. Dzi\u0119ki swojej pracy zapewnia\u0142y sobie pomoc i razem stawia\u0142y czo\u0142a dyskryminacyjnej polityce pa\u0144stw, tak ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107, jak i r\u00f3\u017cnego rodzaju przejawom antysemityzmu. Podobnie Ezra Mendelsohn w\u00a0\u017bydzi Europy \u015arodkowo-Wschodniej w okresie mi\u0119dzywojennym\u00a0<\/em>zauwa\u017ca, \u017ce ruchy i partie polityczne oddzia\u0142ywa\u0142y w przestrzeni edukacyjnej, kulturowej czy gospodarczej nie inaczej lecz poprzez organizacje, w kt\u00f3rych pierwsze skrzypce odgrywa\u0142y w\u0142a\u015bnie kobiety. I dlatego, dodaje, kobiety stanowi\u0105 tak wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cydowskiego \u017cycia politycznego. Jednocze\u015bnie w\u00a0Zionism in Poland: The Formative Years, 1915\u20131926<\/em>, ten\u017ce ubolewa, \u017ce literatura tak skr\u00f3towo traktuje lub wr\u0119cz pomija syjonistyczne, emancypacyjne ruchy kobiece.<\/span><\/p>\n

\nPrzyk\u0142adem takiej aktywno\u015bci niech b\u0119dzie Ko\u0142o Kobiet \u017bydowskich powsta\u0142e z inicjatywy R\u00f3\u017cy Melcerowej w 1908 we Lwowie. Sta\u0142o si\u0119 ono centrum dzia\u0142a\u0144 \u017byd\u00f3wek w ca\u0142ej Galicji. Najbardziej zaanga\u017cowane by\u0142y tu kobiety wykszta\u0142cone i pracuj\u0105ce zawodowo. Praca Ko\u0142a koncentrowa\u0142a si\u0119 na pomocy spo\u0142ecznej (np. pod koniec 1914 powsta\u0142y jad\u0142odajnie dla uchod\u017ac\u00f3w, czy dom opieki dla sierot wojennych i ochronki), syjonistycznej (odczyty, mowy, edukacja, organizowanie spotka\u0144 upami\u0119tniaj\u0105cych wa\u017cne wydarzenia z \u017cycia narodu) i feministycznej (np. szkolenia zawodowe dziewcz\u0105t oraz szeroko rozumiane wsparcie w poszukiwaniu pracy). Dodajmy, \u017ce pod patronatem Ko\u0142a powsta\u0142 Zak\u0142ad Sierot im. R\u00f3\u017cy Melzerowej, w kt\u00f3rym starsze dziewcz\u0119ta pobiera\u0142y tak nauki praktyczne, jak i teoretyczne (nauka hebrajskiego i polskiego, rachunki etc.). Wreszcie wychowankom zapewniano prac\u0119 lub dawano mo\u017cliwo\u015b\u0107 kszta\u0142cenia w zawodzie.<\/span><\/p>\n

\nFundatorki Ko\u0142a chcia\u0142y zjednoczy\u0107 syjonistki na terenie Galicji oraz ustanowi\u0107 narodow\u0105 organizacj\u0119 kobiec\u0105. Uda\u0142o si\u0119. W 1910 kiedy to Lw\u00f3w go\u015bci\u0142 pierwsz\u0105 narodow\u0105 konferencj\u0119 galicyjskich, kobiecych organizacji syjonistycznych, powo\u0142ano Lig\u0119 Kobiet Galicji i Bukowiny, na czele kt\u00f3rej, w wyniku wybor\u00f3w, stan\u0119\u0142a w\u0142a\u015bnie R\u00f3\u017ca Melcerowa.<\/span><\/p>\n

\nPo wybuchu wojny Melcerowa wyemigrowa\u0142a do Wiednia, gdzie rozpocz\u0119\u0142a organizowanie pomocy dla dzieci uchod\u017ac\u00f3w, sierot wojennych z teren\u00f3w Polski. Do Lwowa wr\u00f3ci\u0142a jeszcze w trakcie wojny, by ju\u017c na miejscu pracowa\u0107 na rzecz potrzebuj\u0105cych. Z jednej strony zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w tworzenie kuchni, kt\u00f3re karmi\u0142y zubo\u017ca\u0142ych lwowian i uchod\u017ac\u00f3w, zorganizowa\u0142a pralnie i odka\u017calnie, otwiera\u0142a ochronki. Z drugiej, stawia\u0142a na pomoc w dokszta\u0142caniu kobiet, tworz\u0105c warsztaty dla dziewcz\u0105t, gdzie te uczy\u0142y si\u0119 zawodu.<\/span><\/p>\n

\nPo wojnie przyszed\u0142 czas odbudowy tak ruchu, jak i dzia\u0142alno\u015bci. Poszukuj\u0105c funduszy na prac\u0119 Ko\u0142a, emisariuszki R\u00f3\u017ca Melcerowa i Flora Rothfeld, uda\u0142y si\u0119 w 1919, jak wspomina\u0142a Rothfeld, w \u201czagraniczn\u0105 podr\u00f3\u017c ja\u0142mu\u017cnicz\u0105\u201d. Wyjazd sfinansowa\u0142y sprzedaj\u0105c bi\u017cuteri\u0119 oraz z otrzymanych datk\u00f3w:<\/span><\/p>\n

\n

\u201cNajpierw trzeba by\u0142o zdoby\u0107 jakie\u015b pieni\u0105dze i polecenia. W Wiedniu na pierwszy ogie\u0144 poszed\u0142 pier\u015bcionek brylantowy Melzerowej, kt\u00f3ry zosta\u0142 sprzedany i dostarczy\u0142 nam pierwszych \u015brodk\u00f3w do sfinansowania naszej imprezy\u201d (Flora Rothfeld,\u00a0Wspomnienia z wsp\u00f3\u0142pracy z R\u00f3\u017c\u0105 Melzerow\u0105,\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Almanach\u2026,\u00a0<\/em>s.410).<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Boryka\u0142y si\u0119 z trudno\u015bciami administracyjnymi, bo nie do\u015b\u0107, \u017ce by\u0142y kobietami, to jeszcze \u017byd\u00f3wkami (o owej podw\u00f3jnej marginalizacji \u017byd\u00f3wek pisa\u0142 w\u00a0Ewie\u00a0<\/em>w 1928 rokuprawnik Rafael Lemkin). Pokona\u0142y jednak wszelkie niedogodno\u015bci i ruszy\u0142y z odczytami, kt\u00f3re mia\u0142y poruszy\u0107 serce i portfele przyjaci\u00f3\u0142 w \u015bwiecie. We wspomnieniach z 1936 ku\u00a0Pami\u0119ci R\u00f3\u017cy Melzerowej,\u00a0<\/em>Flora wracaj\u0105c do ich wyprawy, wskazywa\u0142a na niebywa\u0142\u0105 charyzm\u0119 R\u00f3\u017cy: \u201cNa zgromadzeniu ko\u00adbiet angielskich bez r\u00f3\u017cnicy wyznania zdo\u0142a\u0142a Melzerowa zainteresowa\u0107 dla na\u00adszej akcji najwi\u0119ksze zrzeszenie kobiet, kt\u00f3re liczy podobno par\u0119set tysi\u0119cy cz\u0142onki\u0144\u201d (Flora Rothfeld,\u00a0Wspomnienia z wsp\u00f3\u0142pracy z R\u00f3\u017c\u0105 Melzerow\u0105,\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Almanach\u2026,\u00a0<\/em>s.414).<\/span><\/p>\n

\nZjecha\u0142y Europ\u0119: Szwajcari\u0119, Francj\u0119 (tu, jak wspomina Flora, mowa Melzerowej wyg\u0142oszona w wielkiej synagodze paryskiej, gdzie zgromadzi\u0142a si\u0119 \u017cydowska elita Pary\u017ca, by\u0142a niewyobra\u017calnym sukcesem), Holandi\u0119, Angli\u0119. Wsz\u0119dzie gdzie dociera\u0142y nawi\u0105zywa\u0142y rozleg\u0142e kontakty z diaspor\u0105. Dzi\u0119ki wytrwa\u0142ej pracy zebra\u0142y przyzwoit\u0105 kwot\u0119, kt\u00f3ra przyczyni\u0142a si\u0119 do powstania domu Ko\u0142a Kobiet \u017bydowskich (\u00f3w mie\u015bci\u0142 wspomniany wy\u017cej Zak\u0142ad Sierot im. R. Melzerowej). Miejsce to wkr\u00f3tce sta\u0142o si\u0119 najwa\u017cniejszym o\u015brodkiem szeroko rozumianej edukacji syjonistycznej w Galicji.<\/span><\/p>\n

\nFelietoniska i pisarka<\/strong><\/h5>\n

\nDo debiutu dziennikarskiego Melcer dosz\u0142o na \u0142amach syjonistycznej\u00a0Przysz\u0142o\u015bci<\/em>,wydawanej w latach 1892-1899.Tu pisa\u0142a mi\u0119dzy innymi o kwestii kobiet \u017cydowskich: Oci – agitatorami syjonizmu\u00a0<\/em>(Przysz\u0142o\u015b\u0107,\u00a0<\/em>nr 18, 1897).\u00a0<\/em>Ze swoimi tekstami pojawia\u0142a si\u0119 tak w prasie polskoj\u0119zycznej, jak i niemieckiej. We wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017conym przez Theodora Herzla\u00a0Die Welt,<\/em>\u00a0ukazuj\u0105cym si\u0119 w latach 1897-1914 w Wiedniu, opublikowa\u0142a mi\u0119dzy innymi syjonistyczno-feministyczny esej\u00a0Die Frauen u<\/em>nd der Zionismus\u00a0<\/em>(Die Welt,\u00a0<\/em>nr 12, 1897), w kt\u00f3rym odnosi\u0142a si\u0119 do znaczenia kobiety w \u017cyciu spo\u0142eczno-politycznym narodu \u017cydowskiego. Przypomina\u0142a, \u017ce zar\u00f3wno Talmud, jak i Midrasz, zgadzaj\u0105 si\u0119 z twierdzeniem, \u017ce moralne odrodzenie nar\u00f3d \u017cydowski zawdzi\u0119cza duchowi kobiety. \u017byd\u00f3wki, podkre\u015bla\u0142a, s\u0105 niez\u0142omne w pracy buduj\u0105c nar\u00f3d, bowiem mocno wierz\u0105 w prawdziwo\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w o powrocie \u017byd\u00f3w do danej im przez Boga Ojczyzny. Do Miejsca na Ziemi, gdzie \u017byd – w\u0119drowiec w ko\u0144cu b\u0119dzie u siebie. Sam syjonizm por\u00f3wna\u0142a do gwiazdy, kt\u00f3ra rozb\u0142ys\u0142a na ciemnym niebie \u017cydowskiego \u017cycia narodowego. Ko\u0144cz\u0105c wyrazi\u0142a pragnienie, by idea odrodzenia o\u015bwieca\u0142a drog\u0119 ku Ojczy\u017anie.<\/span><\/p>\n

\nPojawia\u0142a si\u0119 tak\u017ce na \u0142amach\u00a0Wschodu\u00a0<\/em>(1900-1913), zajmuj\u0105c si\u0119 tak wa\u017ckimi tematami, jak asymilacja, antysemityzm, pogromy, zag\u0142\u0119bia\u0142a si\u0119 w stosunki polsko-\u017cydowskie. Pisa\u0142a dla\u00a0Ewy. Pisma tygodniowego\u00a0<\/em>(1928-1932), gdzie zajmowa\u0142a stanowisko wzgl\u0119dem kontroli urodze\u0144, \u015bwiadomego macierzy\u0144stwa, praw wyborczych kobiet tak w pa\u0144stwie, jak i tych w Gminie \u017bydowskiej, edukacji dziewcz\u0105t oraz znaczenia ich niezale\u017cno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\nCzytamy jej felietony r\u00f3wnie\u017c w\u00a0G\u0142osie Kobiet \u017bydowskich<\/em>,kt\u00f3ry ukazywa\u0142 si\u0119 w ramach krakowskiego\u00a0Nowego Dziennika,\u00a0<\/em>najstarszego polskoj\u0119zycznego dziennika \u017cydowskiego na ziemiach polskich.Us\u0142yszymy jej g\u0142os w socjalistycznym organie Bundu\u00a0Nowym \u017byciu,\u00a0<\/em>czy syjonistycznej polskoj\u0119zycznej\u00a0Chwili<\/em>,ukazuj\u0105cej si\u0119 we Lwowie od 1919 przez ca\u0142y okres II Rzeczpospolitej. Do\u00a0Chwili\u00a0<\/em>do\u0142\u0105czano\u00a0Dodatek<\/em>, gdzie pisano o roli kobiety w polityce i w spo\u0142ecze\u0144stwie. Podnoszono te\u017c tematy pracy i \u017cycia w Palestynie.<\/span><\/p>\n

\nMelcerowapojawia\u0142a si\u0119 tak\u017ce na kartach pisma dla dzieci\u00a0Haszachar\u00a0<\/em>(1905-1914) oraz w m\u0142odzie\u017cowym polskoj\u0119zycznym\u00a0Moriah\u00a0<\/em>(1903-1924), propaguj\u0105cym syjonizm i wychowanie m\u0142odzie\u017cy w duchu my\u015bli narodowej.Pr\u00f3cz publicystyki odda\u0142a do druku powie\u015bci: historyczn\u0105\u00a0Ein Chazarenkonig\u00a0<\/em>(Lw\u00f3w 1905),syjonistyczn\u0105\u00a0Jin Lande der Noth\u00a0<\/em>(Breslau 1901) oraz sztuk\u0119, pt.:\u00a0Matka.<\/em><\/span><\/p>\n

\nPokazywa\u0142a czytelnikom z jednej strony minusy asymilacji, a z drugiej wytyka\u0142a ortodoksyjnym \u017bydom, \u017ce ci sprzeciwiali si\u0119 syjonizmowi. W\u00a0Kilka uwag do artyku\u0142u \u201cO kobiecie \u017cydowskiej\u201d, zawartego w numerze 7 \u201cPrzysz\u0142o\u015bci\u201d\u00a0<\/em>(Przysz\u0142o\u015b\u0107,<\/em>\u00a0nr 10, 1899) podkre\u015bla\u0142a, \u017ce ortodoksja zamyka si\u0119 na duchowe dziedzictwo XIX wieku, cho\u0107by na wykszta\u0142cenie kobiet. Natomiast zasymilowani \u017bydzi mieli zapiera\u0107 si\u0119 siebie staj\u0105c si\u0119 \u201cdezerterami \u017bydostwa\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201cW swych artyku\u0142ach ostro karci\u0142a asymilacj\u0119, podkre\u015blaj\u0105c absurd i groteskowo\u015b\u0107 \u201edezerter\u00f3w \u017cydostwa\u201c. W obrazkach o \u017cywym kolorycie i g\u0142\u0119bokim t\u0119tnie uczuciowym kre\u015bli\u0142a tragiczne dzieje narodu rozpr\u00f3szenia, uciele\u015bnione w perypetiach jednostki lub rodziny\u201d (Adolf Brenner,\u00a0R\u00f3\u017ca Melzerowa,\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Almanach leksykon \u017cydostwa polskiego<\/em>\u00a0T.2, s.168).<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\nFeminizm Melcerowej<\/strong><\/h5>\n

\nW\u00a0Ewie\u00a0<\/em>dzieli\u0142a si\u0119 z czytelnikami swoim postrzeganiem feminizmu. Szczeg\u00f3lnie, jak ju\u017c zosta\u0142o wspomniane, bliskie by\u0142y jej zagadnienia \u015bwiadomego macierzy\u0144stwa, wykszta\u0142cenia kobiet, ich ekonomiczno – spo\u0142ecznej – politycznej samodzielno\u015bci. Wyra\u017anie przedstawi\u0142a sw\u00f3j punkt widzenia wsp\u00f3\u0142czesnej sobie emancypantki w dyskusji prowadzonej na \u0142amach tygodnika\u00a0Czy istnieje jeszcze feminizm<\/em>.Tu w punktach skre\u015bli\u0142a sw\u00f3j program: kobieta winna mie\u0107 dost\u0119p do r\u00f3\u017cnych zawod\u00f3w i stanowisk, w tym politycznych. Wyklucza\u0142a jednak uczestnictwo kobiet w armii \u201cze wzgl\u0119du na swoj\u0105 w tej kwestii ideologi\u0119, jak na sw\u00f3j specyficzny ustr\u00f3j fizyczny\u201d (R\u00f3\u017ca Melzerowa,\u00a0Czy istnieje jeszcze feminizm<\/em>\u00a0[w:]\u00a0Ewa,\u00a0<\/em>nr 2, 1932, s.1). Dalej wskazywa\u0142a na materialn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 kobiet i uwolnienie si\u0119 z przymusu zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia, wreszcie pisa\u0142a, \u017ce dzi\u0119ki zdobyczom nauki z kobiety w najlepszych latach jej \u017cycia intelektualnego zostaje zdj\u0119ty ci\u0119\u017car ci\u0105g\u0142ego bycia w ci\u0105\u017cy.<\/span><\/p>\n

\nObszernie kontrol\u0105 urodzin zaj\u0119\u0142a si\u0119 w artykule, pt.:\u00a0Jeszcze o kontroli urodzin (Ewa,\u00a0<\/em>nr 10, 1928),\u00a0<\/em>gdzie dowodzi\u0142a, \u017ce w\u0142adcy chc\u0105 rz\u0105dzi\u0107 cia\u0142em kobiety bowiem potrzebuj\u0105 tak mi\u0119sa armatniego, jak i podatnika, a zdrowie kobiety, czy odpowiedzialno\u015b\u0107 wobec urodzonych jest im obca. Pisa\u0142a te\u017c o legislatywie religijnej i prawnej. Stwierdza\u0142a, \u017ce nie wp\u0142ywa ona na kobiet\u0119, kt\u00f3ra nie chce urodzi\u0107. Zamo\u017cna p\u00f3jdzie do lekarza, a gorzej uposa\u017cona p\u00f3jdzie do \u201cpartacza\u201d, co zako\u0144czy si\u0119 jej – z wysokim prawdopodobie\u0144stwem – \u015bmierci\u0105. R\u00f3wnie\u017c w\u00a0Dlaczego milcz\u0105 kobiety<\/em>\u00a0(Ewa,\u00a0<\/em>nr 52, 1930) powraca\u0142a do kwestii rozrodczo\u015bci i pyta\u0142a dlaczego ta ma zosta\u0107 postawiona poza nawiasem nauki i dojrza\u0142ej refleksji. Odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 do serii artyku\u0142\u00f3w z\u00a0Kuriera Porannego\u00a0<\/em>pisanych przez Tadeusza Boya-\u017bele\u0144skiego, w kt\u00f3rych ten krytykowa\u0142 pomys\u0142 karania wi\u0119zieniem za dokonanie aborcji niedosz\u0142\u0105 matk\u0119 i lekarza. Przypomina\u0142a g\u0142o\u015bne \u201cnie\u201d przeciw owemu zapisowi wyra\u017cone przez Zofi\u0119 Daszy\u0144sk\u0105-Goli\u0144sk\u0105, autork\u0119 pracy pt.:\u00a0Zagadnienia polityki populacyjnej\u00a0<\/em>(1927) i pyta\u0142a dalej \u201cgdzie podzia\u0142y si\u0119 pozosta\u0142e wojowniczki?\u201d, dodaj\u0105c, \u017ce\u00a0Ewa<\/em>\u00a0winna zacz\u0105\u0107 poch\u00f3d o podstawowe prawa kobiety. W tym te\u017c tek\u015bcie docieka\u0142a przyczyn braku kobiety w przestrzeni publicznej. Po pierwsze, w sprawach zawodowych, publicznych wyrzek\u0142y si\u0119 kobiety siebie, swoich s\u0105d\u00f3w i spostrze\u017ce\u0144. Po drugie, milcz\u0105, bo wszelkie religie przej\u0119\u0142y ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119 nad nimi. Us\u0142ysze\u0107 mo\u017cna, g\u0142os tylko pojedynczych jednostek. Tote\u017c, apelowa\u0142a, kobieta musi zaprzesta\u0107 ust\u0119pstw, powinna dzia\u0142a\u0107, aby nie by\u0107 istot\u0105 upo\u015bledzon\u0105 w \u017cyciu publicznym.<\/span><\/p>\n


\nDzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczna i polityczna<\/strong><\/h5>\n

\nJako parlamentarzystka R\u00f3\u017ca Pomeranc-Melcer zasiada\u0142a w Komisji Pracy Spo\u0142ecznej oraz pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 wice-przewodnicz\u0105cej Centralnego Komitetu Opieki nad Sierotami Wojennymi. Jak podaje Pawe\u0142 Fiktus Melcerowa uczestniczy\u0142a w pracy nad ustaw\u0105 dotycz\u0105cej aktywno\u015bci zawodowej m\u0142odocianych kobiet, kt\u00f3ra zosta\u0142a przyj\u0119ta 2 lipca 1924 (Poselska aktywno\u015b\u0107 kobiet na m\u00f3wnicy sejmowej w dobie II RP)<\/em>.<\/span><\/p>\n

\nJednak jej uwag\u0119 zajmowa\u0142a g\u0142\u00f3wnie sprawa praw \u017cydowskiej mniejszo\u015bci, w szczeg\u00f3lno\u015bci kobiet i dzieci. W\u00a0Sprawozdaniu Stenograficznym z 319 Posiedzenia Sejmu Rzeczpospolitej dnia 7 lutego 1927 (I kadencji 1922-1927)\u00a0<\/em>czytamy stenogram z wyst\u0105pienia Melcerowej, gdzie odnosi\u0142a si\u0119 do minimalnego bud\u017cetu, kt\u00f3ry wspomaga\u0107 mia\u0142 prac\u0119 opieki spo\u0142ecznej. Z owej wyodr\u0119bni\u0142a dzia\u0142 opieki nad dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 \u017cydowsk\u0105. Referowa\u0142a: \u201cWzgl\u0119dem spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cydowskiego krzywd\u0119 pope\u0142nia si\u0119 rok za rokiem bud\u017cetowym. (\u2026) \u017bydzi w tem Pa\u0144stwie s\u0105 podatnikami pierwszej kategorii (\u2026) za\u015b w traktowaniu ich bud\u017cetowym przedstawia si\u0119 jako obywatela ostatniej kategorii\u201d.W dalszej cz\u0119\u015bci zarzuca\u0142a rz\u0105dowi, \u017ce ten odmawia \u017bydowi grosza, kt\u00f3ry mu si\u0119 w pe\u0142ni nale\u017cy \u201c(\u2026) bo przecie\u017c i naszym jest groszem, w stokrotnej wysoko\u015bci sk\u0142adanym na wsp\u00f3lnym o\u0142tarzu Ojczyzny\u201d. Ot\u00f3\u017c, kontynuowa\u0142a, to ze sk\u0142adek w\u0142asnych diaspora utrzymuje pomoc dla sierot. Przywo\u0142ywa\u0142a kolejno dane Zwi\u0105zku Towarzystw Opieki nad Sierotami \u017bydowskimi w Polsce. Wynika\u0142o z owego raportu, \u017ce jedynie u\u0142amek promila sk\u0142adki pochodzi z bud\u017cetu pa\u0144stwa, kt\u00f3re nawet dla pozoru nie utrzymuje cho\u0107by jednego zak\u0142adu dla sierot \u017cydowskich. A przecie\u017c wsr\u00f3d potrzebuj\u0105cych dzieci i m\u0142odzie\u017cy s\u0105 tak samo \u017cydowskie sieroty, w tym sieroty wojenne oraz ofiary pogrom\u00f3w. Tak jak byli nimi ci, kt\u00f3rzy uszli z masakry kiszyniowskiej. Dodajmy, \u017ce Melcerowa ca\u0142ym sercem zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w kampani\u0119 na rzecz pomocy ofiarom pogromu, do kt\u00f3rego dosz\u0142o mi\u0119dzy 6 i 9 kwietnia 1903. W jego trakcie z wielkim okrucie\u0144stwem i przemoc\u0105 zaatakowano \u017byd\u00f3w. Wielu zabito i ci\u0119\u017cko raniono, gwa\u0142cono. Niszczono i pl\u0105drowane \u017cydowskie domy.<\/span><\/p>\n

\nW artykule pt.:\u00a0Istota i zagadnienia opieki spo\u0142ecznej<\/em>\u00a0przedstawi\u0142a swoj\u0105 wizj\u0119 istoty pracy spo\u0142ecznej oraz odpowiedzialno\u015bci moralnej za przysz\u0142e pokolenia. Postrzega\u0142a opiek\u0119 spo\u0142eczn\u0105 jako pomoc, kt\u00f3r\u0105 winna nie\u015b\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa silniejsza intelektualnie, etycznie i ekonomicznie tej cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra jest s\u0142absza co do tych kategorii:<\/span><\/p>\n

\n

\u201cHistorja kultury legislatywy-etycznej zna w tej mierze jeden tylko wyj\u0105tek: Stary Testament, kt\u00f3ry nakazuje zaopiekowanie si\u0119 \u201es\u0142abym i” – w pierwszej linji wdow\u0105 i sierot\u0105, kt\u00f3rych mienie bezpiecznie z\u0142o\u017cone by\u0142o w skarbcu \u015bwi\u0105tyni. Tak, jak dekalog nie \u201euczy” – jeno postanawia i nakazuje: \u201eb\u0119dziecie \u015bwi\u0119cili sobot\u0119” (nietylko \u201epowinni\u015bcie”), \u201enie b\u0119dziesz krad\u0142… mordowa\u0142…” etc. etc., tak samo: \u201eb\u0119dziesz si\u0119 opiekowa\u0142 ubogim, chorym, wdow\u0105, sierot\u0105\u201d (R\u00f3\u017ca Melzerowa,\u00a0Istota i zagadnienia opieki spo\u0142ecznej,\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Przegl\u0105d Spo\u0142eczny,\u00a0<\/em>nr 1, 1927).<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ubolewa\u0142a nad brakiem sensownej, zinstytucjonalizowanej pomocy potrzebuj\u0105cym. Owszem, akcentowa\u0142a, istnieje pomoc indywidualna czy gmin \u017cydowskich, ale pomoc winna by\u0107 oparta na do\u015bwiadczeniu, racjonalno\u015bci, strukturalna, a nie kierowa\u0107 si\u0119 sentymentem:<\/em><\/span><\/p>\n

\u201cWszelki sentymentalizm, cho\u0107by najpi\u0119kniejsza ambicja, wyeliminowane by\u0107 musz\u0105! Ogromne one ju\u017c wyrz\u0105dzi\u0142y szkody na polu pracy w dziedzinie opieki spo\u0142ecznej – i zag\u0142uszy\u0142y zdrowe refleksje… rady i przestrogi – w czas dane!\u201d (R\u00f3\u017ca Melzerowa,\u00a0Rzeczywisto\u015b\u0107 w oczy\u2026\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Przegl\u0105d Spo\u0142eczny\u00a0<\/em>nr 5, 1930).<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Pomoc\u0105 indywidualn\u0105, wskazywa\u0142a, zajmowa\u0107 si\u0119 mog\u0105 mecenasi. Podczas gdy pa\u0144stwo potrzebuje, rozumnej opieki spo\u0142ecznej. Jedn\u0105 z form owej pomocy jest, jak pisa\u0142a w tek\u015bcie\u00a0Akcja Spo\u0142eczna\u00a0<\/em>(Przegl\u0105dzie Spo\u0142ecznym,\u00a0<\/em>nr 3\u00a0,<\/em>1928), edukacja m\u0142odzie\u017cy, w szczeg\u00f3lno\u015bci sierot w zak\u0142adach r\u0119kodzielniczych, by w przysz\u0142o\u015bci mog\u0142y zdoby\u0107 zaw\u00f3d i zadba\u0107 o siebie.<\/span><\/p>\n

\nInnym kierunkiem dzia\u0142alno\u015bci Melcerowej by\u0142a organizacja dom\u00f3w opieki dla potrzebuj\u0105cych. Taki dom powsta\u0142, jak by\u0142o wspomniane wy\u017cej, w ramach pracy Ko\u0142a Kobiet \u017bydowskich, a w Bojanowie dzi\u0119ki jej inicjatywie zrodzi\u0142 si\u0119, czytamy w\u00a0Nowym Dzienniku<\/em>\u00a0z\u00a0<\/em>1929, dom dla \u017cydowskich dzieci czterozmys\u0142owych, tj. zak\u0142ad dla dzieci niewidz\u0105cych lub g\u0142uchych.<\/span><\/p>\n

***<\/h3>\n

R\u00f3\u017ca Melcerowa by\u0142a uosobieniem idea\u0142u spo\u0142ecznika, jaki sama zdefiniowa\u0142a w\u00a0Przegl\u0105dzie spo\u0142ecznym<\/em>:\u201c(\u2026) prawdziwy, rzek\u0142by\u015b \u201eurodzony” spo\u0142ecznik (nader rzadki okaz) \u2014 musi posi\u0105\u015b\u0107 odwag\u0119 serca \u2014 i rozumu!\u201d (R\u00f3\u017ca Melzerowa,\u00a0Rzeczywisto\u015b\u0107 w oczy\u2026\u00a0<\/em>[w:]\u00a0Przegl\u0105d Spo\u0142eczny\u00a0<\/em>nr 5, 1930). Tak te\u017c widzieli j\u0105 inni. W s\u0142owie po \u015bmierci pos\u0142anki, dzia\u0142acz spo\u0142eczny, doktor prawa, filozof i pose\u0142 na sejm Emil Sommerstein tak odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do jej postaci, jak i spu\u015bcizny:<\/span><\/p>\n

\n

\u201eR\u00f3\u017ca Melzerowa wskaza\u0142a kobiecie \u017cydowskiej drog\u0119 wyzwolenia, d\u0105\u017c\u0105c do r\u00f3wnouprawnienia, a przede wszystkim do zorganizowania kobiet i doprowadzenia ich do \u017cydowskiego \u017cycia narodowego\u201d (Almanach i leksykon \u017cydowstwa Polskiego, red. R. Goldberger, tom II i III, Lw\u00f3w 1935).<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Bibliografia<\/strong><\/span><\/em>
\nP. Fiktus, Poselska aktywno\u015b\u0107 kobiet na m\u00f3wnicy sejmowej w II RP, Studia Erasmiana Wratislaviensia, z. 9, Wroc\u0142aw 2015.<\/span><\/em>
\nM. Antosik-Piela, Emancypacja kobiet w Galicji. R\u00f3\u017ca Melzer, [w:] Kwartalnik Historii \u017byd\u00f3w nr 2, 2015 ,https:\/\/www.academia.edu\/30574738\/Emancypacja_kobiet_w_Galicji_R%C3%B3%C5%BCa_Melzer_Kwartalnik_Historii_%C5%BByd%C3%B3w_nr_2_2015, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nM. Antosik-Piela, Literatura dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy na \u0142amach dwutygodnika \u201cHaszachar\u201d, Literatura polsko-\u017cydowska 1861\u20131918, [w:] Studia i szkice. red. Z. Ko\u0142odziejska-Smaga\u0142a, M. Antosik-Piela, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2018.<\/span><\/em>
\nA. Hofmeister, The Years of 1918-1923 as a Transformative Period of Jewish Politics, Central and Eastern Europe after the First World War, https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/356478796_The_Years_of_1918-1923_as_a_Transformative_Period_of_Jewish_Politics , dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nD. H\u00fcchtker, History as Performance: political movements in Galicia around 1900, (t\u0142um.) Ch. Abbey, Taylor & Francis, 2021.<\/span><\/em>
\nP. E. Hyman, Gender and Assimilation in Modern Jewish History: The Roles and Representations of Women, Washington 1995.<\/span><\/em>
\nM. A. Kaplan, The Making of the Jewish Middle Class: Women, Family, and Identity in Imperial Germany, Oxford University Press, 1991.<\/span><\/em>
\nW. Laqueur, A History of Zionism, I. B Tauris, New York 2003.<\/span><\/em>
\nA. Leszczawski-Schwerk, Mi\u0119dzy filarami opieki spo\u0142ecznej, pracy na polu kultury, upolitycznienia i feminizmu. Syjonistyczne \u201eKo\u0142o Kobiet \u017bydowskich\u201d we Lwowie (1908-1939), (t\u0142um.) A. Nienartowicz, [w:] Studia Judaica 24 (2021), nr 2 (48), https:\/\/orcid.org\/0000-0002-6912-1033, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nA. Leszczawski-Schwerk, R\u00f3\u017ca Pomeranc-Melcer 1873-1934, [w:] Jewish Women\u2019s Archive, https:\/\/jwa.org\/encyclopedia\/article\/pomeranc-melcer-roza , dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melcerowa, Czy istnieje jeszcze feminizm, [w:] Ewa. Pismo tygodniowe, nr 2, 1933, https:\/\/polona.pl\/item-view\/4714de54-e286-4d44-8235-fc00a96cf996?page=0, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melcerowa, Dlaczego milcz\u0105 kobiety, [w:] Ewa. Pismo tygodniowe, nr 52, 1930, https:\/\/polona.pl\/item-view\/4dbbe0ee-18df-48a3-9b24-61759c5b8426?page=1, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melcerowa, Echo naszej akcji w sprawie wybor\u00f3w do przysz\u0142ych cia\u0142 parlamentarnych, g\u0142osy czytelnik\u00f3w, [w:] Ewa. Pismo tygodniowe, nr 37, 1930, https:\/\/polona.pl\/item-view\/7406a794-54a1-442d-9546-ec6120804aa8?page=0, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melcerowa, Jeszcze o kontroli urodzin, [w:] Ewa. Pismo tygodniowe, nr 10, 1928, https:\/\/polona.pl\/item-view\/2e705647-c0f0-49a9-b8cc-b39f70e6eebe?page=1, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melcerowa, Niezgoda mi\u0119dzy kobietami, [w:] Ewa. Pismo tygodniowe, nr 23, 1931, https:\/\/polona2.pl\/item\/ewa-pismo-tygodniowe-r-4-nr-23-14-czerwca-1931-172,MTQ3NjM4MjU\/1\/#info:metadata, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melcerowa, Prawne upo\u015bledzenie kobiet \u017cydowskich, [w:] Ewa. Pismo tygodniowe, nr 24, 1932, https:\/\/polona.pl\/item-view\/a5cf6f95-1236-42ee-8203-4dda060083a9?page=1, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melzerowa, Akcja Spo\u0142eczna, [w:] Przegl\u0105d Spo\u0142eczny, nr 3, 1928, https:\/\/jbc.bj.uj.edu.pl\/dlibra\/publication\/358225\/edition\/341768\/content, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melzerowa, Istota i zagadnienie opieki spo\u0142ecznej, [w:] Przegl\u0105d Spo\u0142eczny, nr 1, 1927, https:\/\/jbc.bj.uj.edu.pl\/dlibra\/publication\/358220\/edition\/341763\/content, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Melzerowa, Rzeczywisto\u015bci w oczy\u2026, [w:] Przegl\u0105d Spo\u0142eczny, nr 5, 1930, https:\/\/jbc.bj.uj.edu.pl\/dlibra\/publication\/358252\/edition\/341795\/content, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nE. Mendelsohn, Zionism in Poland: The Formative Years, 1915-1926, New Haven 1981.<\/span><\/em>
\nE. Mendelsohn, \u017bydzi Europy \u015arodkowo-Wschodniej w okresie mi\u0119dzywojennym, (t\u0142um.) A. Tomaszewska-Antonowicz, PWN, Warszawa 1992.<\/span><\/em>
\nM. N. Penkower, Modern Judaism, The Kishinev Pogrom of 1903: A Turning Point in Jewish History,Vol. 24, No. 3, Oxford University Press, 2004.<\/span><\/em>
\nPolska. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (1922-1939), Sprawozdanie stenograficzne z 319 posiedzenia Sejmu Rzeczpospolitej z dnia 7 lutego 1927 r., Druk Zak\u0142ad\u00f3w Drukarskich W. Piekarniaka, Warszawa 1927, http:\/\/dlibra.umcs.lublin.pl\/dlibra\/publication\/11324\/edition\/9879\/content, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Pomeranz, Die Frauen und der Zionismus, [w:] Die Welt, nr 12, 1897, https:\/\/sammlungen.ub.uni-frankfurt.de\/cm\/periodical\/pageview\/3380281, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nR. Pomeranz-Melzer, Widzenie rabi Meiera (podanie ludowe), Oszo\u0142omiony Iccek, [w:] Literatura Polsko-\u017bydowska 1861-1918. Antologia, pod red. Z. Ko\u0142odziejskiej-Smaga\u0142y, M. Antosik Pieli, Uniwersytet Jagiello\u0144ski, Krak\u00f3w 2017.<\/span><\/em>
\nR. Pomeranz-Melzerowa, Zadania i praca kobiety \u017cydowskiej w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci, [w:] Almanach \u017cydowski na rok 5678 (1917\/18), red. Z. F. Finkelsteina, Wiede\u0144 1918.<\/span><\/em>
\nRedakcja, Doroczna Konferencja Krajowa Org. Sjon. Wsch. Ma\u0142opolski, [w:] Chwila, nr 2061, 1924, https:\/\/polona.pl\/item-view\/b80fed1d-5d49-4fc3-ab3c-a83b7ca4cc93?page=2, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nRedakcja, Jak kobieta \u017cydowska pomaga przy budowie Palestyny, [w:] Chwila, nr 3480, 1928, https:\/\/polona.pl\/item-view\/9f045f8c-9053-4805-bc4e-7986fb913c66?page=8, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nRedakcja, List z Tarnowa, [w:] Nasz Dziennik, nr 54, 1925, https:\/\/jbc.bj.uj.edu.pl\/dlibra\/publication\/127580\/edition\/119909\/content, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nRedakcja, O powie\u015bci R\u00f3\u017cy Melzerowej \u2018Chancia\u2019, [w:] Nowy Dziennik, nr 4, 1932, https:\/\/jbc.bj.uj.edu.pl\/dlibra\/publication\/97567\/edition\/90622\/content, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nRedakcja, Pami\u0119ci R\u00f3\u017cy Melzerowej, Ko\u0142o Kobiet \u017bydowskich, Lw\u00f3w 1936.<\/span><\/em>
\nRedakcja, R\u00f3\u017ca Melzerowa, [w:] Sejm i Senat 1922-1927, red. T. Rzepecki, W. Rzepecki, Pozna\u0144 1923.<\/span><\/em>
\nRedakcja, W\u015br\u00f3d Wydawnictw. Pami\u0119ci R\u00f3\u017cy Melzerowej, [w:] Przegl\u0105d Spo\u0142eczny, nr 7-8, 1936, https:\/\/jbc.bj.uj.edu.pl\/Content\/341849\/PDF\/NDIGCZAS015490_1936_007_008.pdf, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nB. Rouda, R. Rockaway, Bialik in the City of Slaughter, [w:] Jewish World in the Modern Era, 2019, https:\/\/www.academia.edu\/43134777\/Bialik_in_the_City_of_Slaughter, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nSz.L., W sprawie Zak\u0142adu dla \u017cyd. dzieci czterozmys\u0142owych w Bojanowie pozn., [w:] Nowy Dziennik, nr 9, 1929, https:\/\/jbc.bj.uj.edu.pl\/dlibra\/publication\/129121\/edition\/121405\/content, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em>
\nS. J. Zipperstein, Pogrom: Kishinev and the Tilt of History, Liveright Publishing Comporeishon, London – New York 2018.<\/span><\/em>
\nAlmanach i leksykon \u017cydowstwa Polskiego, red. R. Goldberger, tom II i III, Lw\u00f3w 1935, https:\/\/archive.org\/stream\/AlmanachILeksykonydostwaPolskiego.T.2\/Almanach%20i%20leksykon%20%C5%BBydostwa%20polskiego.%20T.%202_djvu.txt, dost\u0119p: 16.01.2024. oraz https:\/\/sbc.org.pl\/dlibra\/publication\/21210\/edition\/21139?search=cmVzdWx0cz9hY3Rpb249QWR2YW5jZWRTZWFyY2hBY3Rpb24mdHlwZT0tMyZwPTAmcWYxPWF2YWlsYWJpbGl0eTpBdmFpbGFibGUmdmFsMT1xOlIlQzMlQjMlQzUlQkNhK01lbHplcm93YSZpcHA9MjU, dost\u0119p: 16.01.2024.<\/span><\/em><\/p>\n

\n

*Patrycja Walter<\/strong> \u2013 Studiowa\u0142a filozofi\u0119 i politologi\u0119 na UAM i w Collegium Civitas. Od wielu lat mieszka w Holandii. Zajmuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie problematyk\u0105 kobiec\u0105.<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

R\u00f3\u017ca Pomeranc-Melcer 1873\u20131934 R\u00f3\u017ca Melcerowa – syjonistka i feministka Patrycja Walter \u201cWy, kt\u00f3rzy nas podziwiacie i wy, kt\u00f3rzy nas pot\u0119piacie; wy, kt\u00f3rzy nas za wz\u00f3r innym stawiacie narodom i wy, kt\u00f3rzy nas uosobieniem wszelkiego z\u0142ego nazywacie, – uwolnijcie si\u0119 raz cho\u0107by na chwil\u0119 od wi\u0119z\u00f3w waszych przes\u0105d\u00f3w, zastan\u00f3wcie si\u0119 wprz\u00f3d, nim wydacie o nas s\u0105d […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111261"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=111261"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":111271,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111261\/revisions\/111271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=111261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=111261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=111261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}