{"id":111403,"date":"2024-03-10T18:09:20","date_gmt":"2024-03-10T16:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=111403"},"modified":"2024-03-10T15:10:27","modified_gmt":"2024-03-10T13:10:27","slug":"14-09-91","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=111403","title":{"rendered":"O PISANIU Z G\u0141\u0118BI TRZEWI – ROZMOWA Z ETGAREM KERETEM"},"content":{"rendered":"

fot. Yanai Yechiel<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>O PISANIU Z G\u0141\u0118BI TRZEWI – ROZMOWA Z ETGAREM KERETEM<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

ZOFIA ZALESKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Gdyby kosmici obejrzeli filmy Larsa von Triera, postanowiliby zniszczy\u0107 ludzko\u015b\u0107. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby nabrali takiej ochoty po przeczytaniu moich opowiada\u0144 \u2013\u00a0z okazji otwarcia w\u00a0Warszawie\u00a0\u201eDomu Kereta\u201d\u00a0przypominamy wywiad z\u00a0pisarzem<\/strong><\/h4>\n

.
\nZOFIA ZALESKA: Przyjecha\u0142e\u015b do Polski w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0festiwalem \u0141\u00f3d\u017a Czterech Kultur i\u00a0pokazem filmu \u201e$9.99\u201d, kt\u00f3ry wed\u0142ug twojego scenariusza wyre\u017cyserowa\u0142a Tatia Rosenthal. Inspirujesz wielu tw\u00f3rc\u00f3w, na podstawie twoich opowiada\u0144 powsta\u0142o ju\u017c ponad czterdzie\u015bci film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych. Jak my\u015blisz, co sprawia, \u017ce twoje teksty s\u0105 tak interesuj\u0105ce dla filmowc\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

\nETGAR KERET:\u00a0<\/strong>Ka\u017cdy pisarz ma jaki\u015b dominuj\u0105cy zmys\u0142, kt\u00f3rym si\u0119 kieruje. Dla mnie, przy konstruowaniu tekstu, najwa\u017cniejsze s\u0105 obrazy i\u00a0dialogi, czyli dwie rzeczy, kt\u00f3re tworz\u0105 film. Wiele opowiada\u0144 rozpoczynam od nakre\u015blenia scenerii, wizualnego t\u0142a wydarze\u0144. Filmowcy \u0142atwo mog\u0105 prze\u0142o\u017cy\u0107 te obrazy na sw\u00f3j j\u0119zyk. Wydaje mi si\u0119 te\u017c, \u017ce wielu z\u00a0nich si\u0119ga po moje opowiadania, poniewa\u017c ich minimalistyczna forma pozostawia im sporo miejsca na w\u0142asne pomys\u0142y i\u00a0interpretacje. Na przyk\u0142ad opowiadanie \u201eSzalony klej\u201d z\u00a0debiutanckiego tomu \u201eRury\u201d doczeka\u0142o si\u0119 przynajmniej dziesi\u0119ciu adaptacji filmowych. Jedna z\u00a0nich \u2013 bardzo dobra \u2013 powsta\u0142a w\u00a0szkole filmowej w\u00a0\u0141odzi. \u201eSzalony klej\u201d filmowali tw\u00f3rcy z\u00a0ca\u0142ego \u015bwiata \u2013 to samo opowiadanie pos\u0142u\u017cy\u0142o im do nakr\u0119cenia kompletnie odmiennych film\u00f3w: komedii romantycznej, horroru, dramatu psychologicznego, a\u00a0nawet filmu fantasy. Moje opowiadania dzia\u0142aj\u0105 podobnie jak skoncentrowany sok owocowy \u2013 dodasz go do wody i\u00a0masz jedn\u0105 rzecz, zmieszasz z\u00a0w\u00f3dk\u0105 i\u00a0dostajesz co\u015b zupe\u0142nie innego.<\/span><\/p>\n

Sam te\u017c stawa\u0142e\u015b za kamer\u0105. Co ci\u0119 poci\u0105ga w\u00a0robieniu film\u00f3w?<\/strong><\/h5>\n

Uwa\u017cam si\u0119 nie tyle za pisarza, ile za kogo\u015b, kto opowiada historie. Pisanie jest dla mnie najwa\u017cniejsz\u0105 i najbardziej naturaln\u0105 form\u0105 ekspresji, ale tym, co mnie do pisania popycha, jest\u00a0 potrzeba snucia opowie\u015bci. Mog\u0119 to robi\u0107 tak\u017ce za pomoc\u0105 innych medi\u00f3w. U podstaw mojego zainteresowania filmem le\u017ca\u0142o na pewno pragnienie przezwyci\u0119\u017cenia samotno\u015bci, zwi\u0105zanej z prac\u0105 pisarza. W zbiorowym dzia\u0142aniu na planie filmowym jest co\u015b bardzo poci\u0105gaj\u0105cego. I nie chodzi tylko o to, \u017ce ludzie sp\u0119dzaj\u0105 razem czas. Jest taki wspania\u0142y moment, po zako\u0144czeniu pracy, gdy ca\u0142a ekipa ogl\u0105da stworzony film: patrzysz na ekran i widzisz wsp\u00f3lnie wykonane dzie\u0142o. Zawsze powtarzam, \u017ce robienie film\u00f3w jest jak orgia, tylko bez seksu. Przy kr\u0119ceniu filmu wytwarza si\u0119 ogromna za\u017cy\u0142o\u015b\u0107 i intymno\u015b\u0107, film jest jak wsp\u00f3lne dziecko. To dziecko ma oczy matki i u\u015bmiech ojca, wszyscy si\u0119 w nim rozpoznaj\u0105.<\/span><\/p>\n

Lubisz ludzi?<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>Tak, ogromnie. Zawsze d\u0105\u017c\u0119 do bliskiego kontaktu z\u00a0innymi lud\u017ami. Gdy by\u0142em m\u0142ody, ta potrzeba by\u0142a tak silna, \u017ce wiele os\u00f3b odbiera\u0142o j\u0105 jako co\u015b nienormalnego. Wiele razy zdarza\u0142o mi si\u0119, \u017ce rozmawia\u0142em z\u00a0dziewczynami, a\u00a0one my\u015bla\u0142y, \u017ce je podrywam. Tymczasem ja nie mia\u0142em takiej intencji, nie chcia\u0142em si\u0119 z\u00a0nimi \u017ceni\u0107 ani kocha\u0107, chcia\u0142em tylko by\u0107 blisko.<\/span>
\nNie pal\u0119 papieros\u00f3w. A trawk\u0119 zacz\u0105\u0142em pali\u0107 \u2013 to prawdziwa, cho\u0107 niezbyt legalna historia \u2013 bo poci\u0105ga\u0142 mnie specyficzny rytua\u0142 palenia. Gdy podajesz kolejnej osobie jointa, twoje palce stykaj\u0105 si\u0119 na chwil\u0119 z\u00a0jej palcami. Oczywi\u015bcie \u2013 upalasz si\u0119 wsp\u00f3lnie, ale wa\u017cniejsze jest to, \u017ce dzielisz z\u00a0innymi pewien sekret i\u00a0blisko\u015b\u0107. Ten wsp\u00f3lnotowy aspekt poci\u0105ga\u0142 mnie zawsze na r\u00f3wni z\u00a0samym paleniem.<\/span><\/p>\n

Twoje pierwsze opowiadanie, zatytu\u0142owane \u201eRury\u201d, pochodz\u0105ce z\u00a0debiutanckiego tomu o\u00a0tym samym tytule z\u00a01992 roku, to historia cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w\u00a0ukryciu buduje gigantyczn\u0105 rur\u0119, aby uciec przez ni\u0105 z\u00a0tego \u015bwiata. Uczucie niedopasowania i\u00a0zagubienia towarzyszy wielu twoim bohaterom. Prze\u015bladuj\u0105 ich najr\u00f3\u017cniejsze l\u0119ki, stale walcz\u0105 ze smutkiem, w\u00a0jednym z\u00a0twoich opowiada\u0144 nawet ryba ma depresj\u0119. Jeste\u015b pesymist\u0105?<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>Nie. Moje opowiadania s\u0105 bardzo smutne, ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby by\u0142y pesymistyczne. Je\u015bli jeste\u015b pesymist\u0105 i\u00a0przydarza Ci si\u0119 co\u015b z\u0142ego, to nie masz si\u0119 czym smuci\u0107. Jeste\u015b przecie\u017c pesymist\u0105 \u2013 wiedzia\u0142e\u015b, \u017ce tak si\u0119 stanie. Gdy wierzysz w\u00a0ludzko\u015b\u0107 i\u00a0jej potencja\u0142, przeciwnie \u2013 masz wiele powod\u00f3w do smutku, bo wci\u0105\u017c doznajesz rozczarowa\u0144. Dla mnie pesymist\u0105 jest Lars von Trier. Pesymista nie wierzy w\u00a0ludzko\u015b\u0107 i\u00a0nie lubi innych ludzi. Tymczasem moje opowiadania przepe\u0142nione s\u0105 wsp\u00f3\u0142czuciem. Opowiadaj\u0105 o\u00a0przepa\u015bci mi\u0119dzy tym, co robimy, a\u00a0tym, co chcieliby\u015bmy robi\u0107, mi\u0119dzy tym, kim jeste\u015bmy, i\u00a0kim mogliby\u015bmy by\u0107. Wype\u0142nia je swoista t\u0119sknota za nami innymi. A t\u0119sknoty i\u00a0pragnienia s\u0105 \u015bwiadectwem tego, \u017ce mo\u017cemy sta\u0107 si\u0119 lepszymi lud\u017ami. Gdyby kosmici przybyli na Ziemi\u0119 i\u00a0obejrzeli filmy Larsa von Triera, z\u00a0pewno\u015bci\u0105 postanowiliby zniszczy\u0107 ludzko\u015b\u0107. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby nabrali takiej ochoty po przeczytaniu moich opowiada\u0144. Moje teksty s\u0105 smutne, bo w\u00a0byciu cz\u0142owiekiem jest co\u015b zasadniczo smutnego. Ale jednocze\u015bnie \u2013 wiele pi\u0119knego i\u00a0radosnego. Te rzeczy si\u0119 wzajemnie nie wykluczaj\u0105.<\/span><\/p>\n

W twoich opowiadaniach wida\u0107, \u017ce nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 smutku jest humor.<\/strong><\/h5>\n

Tak, smutek i\u00a0humor tworz\u0105 nierozerwalny zwi\u0105zek. Nie znam dobrego humoru, kt\u00f3ry nie by\u0142by w\u00a0jakim\u015b sensie smutny. Charlie Chaplin, Woody Allen, John Cleese \u2013 to wszystko melancholijne i\u00a0depresyjne postaci. Nie boj\u0119 si\u0119 by\u0107 smutnym, to jedna z\u00a0cz\u0119\u015bci mojego \u017cyciowego do\u015bwiadczenia. Gdy kto\u015b jest zawsze weso\u0142y, to znaczy, \u017ce co\u015b jest z\u00a0nim nie w\u00a0porz\u0105dku, jest w\u00a0nim co\u015b nieprawdziwego. Kto\u015b taki by\u0107 mo\u017ce jest szcz\u0119\u015bciarzem, ale nie jest normalny.<\/span><\/p>\n

W wielu wywiadach m\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce zacz\u0105\u0142e\u015b pisa\u0107, aby poradzi\u0107 sobie ze \u015bmierci\u0105 bliskiego przyjaciela, kt\u00f3ry pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo podczas waszej wsp\u00f3lnej s\u0142u\u017cby w\u00a0wojsku. Wspomina\u0142e\u015b, \u017ce pisanie pozwala Ci pozna\u0107 i\u00a0zrozumie\u0107 swoje emocje oraz swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Nadal tak jest?<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>Tak. M\u00f3j brat, po przeczytaniu wszystkich moich opowiada\u0144, powiedzia\u0142 mi kiedy\u015b co\u015b takiego: w\u00a0twojej pierwszej ksi\u0105\u017cce wiele historii rozgrywa si\u0119 w\u00a0autobusie, w\u00a0drugiej \u2013 w\u00a0taks\u00f3wce, a\u00a0w trzeciej \u2013 w\u00a0samolocie; na ich podstawie mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107, jak zmienia\u0142 si\u0119 tw\u00f3j status ekonomiczny, ale mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zobaczy\u0107, \u017ce twoje \u017cycie wcale nie sta\u0142o si\u0119 \u0142atwiejsze.<\/span>
\nMoja potrzeba pisania narodzi\u0142a si\u0119 z\u00a0poczucia, \u017ce jest we mnie co\u015b, czego nie rozumiem, \u017ce trudno mi wyra\u017ca\u0107 uczucia i\u00a0emocje. Ale gdy by\u0142em m\u0142ody, pisa\u0142em niemal obsesyjnie. Teraz pisz\u0119 du\u017co mniej.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce dlatego, \u017ce robisz tak wiele innych rzeczy \u2013 kr\u0119cisz filmy, piszesz scenariusze, tworzysz komiksy, bajki dla dzieci, pracujesz dla telewizji?<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>Nie, przyczyna tkwi we mnie, w\u00a0rozmowie, kt\u00f3r\u0105 prowadz\u0119 sam ze sob\u0105. To ju\u017c inny dialog. Gdyby u\u017cy\u0107 metafory, \u017ce opowiadania s\u0105 jak moje dzieci, to sytuacja wygl\u0105da\u0142aby tak, \u017ce dawniej mieszka\u0142y one z\u00a0rodzicami, a\u00a0teraz tylko czasem wpadaj\u0105 mnie odwiedza\u0107. Na pocz\u0105tku pisanie mia\u0142o dla mnie aspekt przetrwania \u2013 czu\u0142em, \u017ce gdybym przez kilka dni nie pisa\u0142, to bym umar\u0142. Dzi\u015b ju\u017c tak nie jest. Zda\u0142em sobie spraw\u0119, jak wiele si\u0119 od tamtego czasu nauczy\u0142em o\u00a0sobie i\u00a0swoich emocjach. Nie jestem ju\u017c tak uzale\u017cniony od pisania jak kiedy\u015b.<\/span>
\nW ostatnich latach pisz\u0119 du\u017co wi\u0119cej esej\u00f3w i\u00a0artyku\u0142\u00f3w. Zmusi\u0142y mnie do tego wydarzenia i\u00a0demonstracje, kt\u00f3re przetoczy\u0142y si\u0119 niedawno przez Izrael. Mo\u017ce to zabrzmi arogancko, ale musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce pisanie opowiada\u0144 sprawia mi du\u017c\u0105 frajd\u0119, natomiast pisanie esej\u00f3w to dla mnie przyjemno\u015b\u0107 por\u00f3wnywalna do zabiegu kolonoskopii. Nie lubi\u0119 tego. Takie teksty pisz\u0119 ze wzgl\u0119d\u00f3w pragmatycznych. Czu\u0142em, \u017ce musz\u0119 jako\u015b zareagowa\u0107. By\u0107 mo\u017ce emocje minionego roku spowoduj\u0105, \u017ce w\u00a0ko\u0144cu napisz\u0119 powie\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Jak oceniasz sytuacj\u0119, w\u00a0kt\u00f3rej Izrael znalaz\u0142 si\u0119 po zmianach, jakie na Bliskim Wschodzie przynios\u0142a arabska wiosna lud\u00f3w? Wobec obecnego kryzysu w\u00a0relacjach z\u00a0Turcj\u0105 i\u00a0Egiptem, nad krajem zawis\u0142a gro\u017aba dyplomatycznej izolacji.<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>Izolacja naszego kraju jest zwi\u0105zana nie tylko z\u00a0ostatnimi zmianami w\u00a0regionie, ale te\u017c z\u00a0b\u0142\u0119dami w\u00a0polityce samego Izraela. Nie zrobili\u015bmy wiele, aby zyska\u0107 przyja\u017a\u0144 i\u00a0lojalno\u015b\u0107 s\u0105siednich kraj\u00f3w. Przez lata bezrefleksyjnie uwa\u017cali\u015bmy Egipt za naszego wiecznego sojusznika, rz\u0105d pogr\u0105\u017ca\u0142 si\u0119 w\u00a0stagnacji i\u00a0nie przejawia\u0142 powa\u017cnego zaanga\u017cowania w\u00a0pokojowe negocjacje z\u00a0Palesty\u0144czykami. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce gdyby starali si\u0119 bardziej, to posz\u0142oby \u0142atwo, ale w\u00a0minionej dekadzie nie zauwa\u017cy\u0142em nawet drobnego wysi\u0142ku ze strony w\u0142adz Izraela, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 porozumienie. W sytuacji, gdy w\u00a0jednym rejonie panuje stagnacja, a\u00a0w drugim zachodzi tak wiele zmian, trudno przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107. Oczywi\u015bcie, je\u015bli spojrze\u0107 z\u00a0perspektywy lokalnej, to wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce zmiany i\u00a0napi\u0119cia na Bliskim Wschodzie maj\u0105 konkretne polityczne przyczyny. Europa nie ma monopolu na antysemityzm. Nie przejawia si\u0119 on te\u017c jedynie w\u00a0konflikcie izraelsko-palesty\u0144skim. W Egipcie zaraz b\u0119d\u0105 wybory i\u00a0jednym ze sposob\u00f3w, w\u00a0kt\u00f3ry Bractwo Muzu\u0142ma\u0144skie mo\u017ce zyska\u0107 poparcie i\u00a0w\u0142adz\u0119, jest podsycanie nienawi\u015bci wobec Izraela. Podobnie jest z\u00a0Turcj\u0105, kt\u00f3ra ma powa\u017cne wewn\u0119trzne problemy. Zawsze panowa\u0142o tam du\u017ce napi\u0119cie mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bci\u0105 religijn\u0105 i\u00a0\u015bwieck\u0105. Sprawa Izraela pomaga Erdo\u011fanowi odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 od tych napi\u0119\u0107, wzbudzi\u0107 dum\u0119 narodow\u0105 i\u00a0kreowa\u0107 si\u0119 na silnego polityka.<\/span><\/p>\n

My\u015blisz, \u017ce Natanjahu powinien poprze\u0107 uznanie pa\u0144stwa palesty\u0144skiego przez ONZ? Taki ruch pewnie zyska\u0142by mu przychylno\u015b\u0107 lider\u00f3w pa\u0144stw arabskich.<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>Natanjahu w\u00a0og\u00f3le nie my\u015bli w\u00a0takiej perspektywie, on nie chce zyskiwa\u0107 niczyjej przychylno\u015bci. Jego polityk\u0119 nap\u0119dza ogromny l\u0119k. W czerwcu przeprowadza\u0142em z\u00a0nim wywiad i\u00a0wszystko, co m\u00f3wi\u0142, wynika\u0142o ze strachu. Nie wydaje mi si\u0119, aby Natanjahu mia\u0142 jakikolwiek plan negocjacyjny, nie s\u0105dz\u0119, aby w\u00a0og\u00f3le chcia\u0142 negocjowa\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce on nie wierzy w\u00a0mo\u017cliwo\u015b\u0107 pokoju mi\u0119dzy Izraelczykami i\u00a0Palesty\u0144czykami. Jego polityka polega tylko na zdobywaniu czasu, na przeczekiwaniu. A nie znam \u017cadnego kraju, kt\u00f3ry uzyska\u0142by siln\u0105 pozycj\u0119 przez zaniechanie wszelkich dzia\u0142a\u0144. Uwa\u017cam, \u017ce mamy beznadziejny rz\u0105d, a\u00a0Natanjahu jest fatalnym premierem.<\/span>
\n\u015awiat jest dzi\u015b pogr\u0105\u017cony w\u00a0kryzysie ekonomicznym i\u00a0w kryzysie przyw\u00f3dztwa. W Izraelu kryzys przyw\u00f3dztwa jest wyra\u017anie widoczny. Krajem rz\u0105dz\u0105 politycy bez wizji i\u00a0jakiejkolwiek charyzmy. My\u015bl\u0119, \u017ce to by\u0142o jedn\u0105 z\u00a0przyczyn silnych protest\u00f3w, kt\u00f3re przetoczy\u0142y si\u0119 przez Izrael tego lata. By\u0142em w\u00a0nie bardzo zaanga\u017cowany. Na zewn\u0105trz mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce demonstrantom chodzi g\u0142\u00f3wnie o\u00a0ceny mieszka\u0144, ale podczas manifestacji ludzie g\u0142o\u015bno dopominali si\u0119 o\u00a0szeroko rozumian\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105. M\u00f3wili o\u00a0wyalienowaniu rz\u0105du, o\u00a0tym, \u017ce politykom brak serca i\u00a0wsp\u00f3\u0142czucia, o\u00a0braku dialogu mi\u0119dzy rz\u0105dem a\u00a0spo\u0142ecze\u0144stwem.<\/span><\/p>\n

W swoich ksi\u0105\u017ckach opisujesz problemy wsp\u00f3\u0142czesnych Izraelczyk\u00f3w, ale nie podpowiadasz swoim czytelnikom, jakich wybor\u00f3w powinni dokonywa\u0107, jak maj\u0105 \u017cy\u0107.<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>My\u015bl\u0119, \u017ce jestem moralist\u0105, ale wed\u0142ug mnie bycie moralist\u0105 nie oznacza wmuszania swoich pogl\u0105d\u00f3w czytelnikom. Chcia\u0142bym wierzy\u0107, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy czytaj\u0105 moje teksty, staj\u0105 si\u0119 odrobin\u0119 lepsi, a\u00a0na pewno nie gorsi. Jest jednak znacz\u0105ca r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy t\u0105 nadziej\u0105, a\u00a0narzucaniem konkretnych wzor\u00f3w i\u00a0tworzeniem odg\u00f3rnych autorytet\u00f3w. Nie ucz\u0119 w\u00a0ten spos\u00f3b moich student\u00f3w ani tak nie pisz\u0119. Wnioski, kt\u00f3re wyci\u0105gamy samodzielnie s\u0105 nam bliskie. A te wnioski, kt\u00f3re nam podyktowano \u2013 \u0142atwo jest porzuci\u0107. Nie promuj\u0119 idei moralnych tak, jak gwiazdy kina promuj\u0105 coca-col\u0119. Takie zachowanie oznacza\u0142oby brak szacunku dla tych idei i\u00a0dla czytelnik\u00f3w.<\/span>
\nCi, kt\u00f3rzy zarzucaj\u0105 mi, \u017ce moja proza nie niesie \u017cadnego przes\u0142ania, po prostu nie czytaj\u0105 jej uwa\u017cnie. Mo\u017cna rewolucjonizowa\u0107 jakie\u015b konkretne fakty, mo\u017cna te\u017c walczy\u0107 o\u00a0zmian\u0119 sposobu m\u00f3wienia o\u00a0rzeczywisto\u015bci. Mnie interesuje to drugie. Czytaj\u0105c \u201eDialogi\u201d Platona niekt\u00f3rzy mogliby odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce Sokrates to facet, kt\u00f3ry lubi si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107 i\u00a0niczego wa\u017cnego nie m\u00f3wi. Dla mnie sokratejska postawa jest bardzo wa\u017cna, niesie ze sob\u0105 wiele bliskich mi moralnych warto\u015bci. Zosta\u0142em wychowany w\u00a0spo\u0142ecze\u0144stwie, w\u00a0kt\u00f3rym wszystko jest bardzo mocno artyku\u0142owane i\u00a0jasne. To sprawi\u0142o, \u017ce czuj\u0119 siln\u0105 potrzeb\u0119 wprowadzania do otaczaj\u0105cej mnie rzeczywisto\u015bci pewnej niejednoznaczno\u015bci i\u00a0anarchii. Mog\u0119 by\u0107 kolejn\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra powie: b\u0105d\u017amy dobrzy, a\u00a0nie \u017ali, szanujmy si\u0119 nawzajem. Tylko po co? Wol\u0119 zabra\u0107 kogo\u015b w\u00a0swoist\u0105 podr\u00f3\u017c, kt\u00f3ra pozwoli mu do\u015bwiadczy\u0107 czego\u015b autentycznego, prze\u017cy\u0107 jakie\u015b emocje i\u00a0spojrze\u0107 na \u015bwiat nieco inaczej. To daje du\u017co lepsze efekty ni\u017c g\u0142oszenie kaza\u0144 i\u00a0powtarzanie: b\u0105d\u017amy dobrymi lud\u017ami.<\/span><\/p>\n

Czy kiedykolwiek rozwa\u017ca\u0142e\u015b mieszkanie poza Izraelem? Na przyk\u0142ad w\u00a0Polsce? Architekt Jakub Szcz\u0119sny zaprojektowa\u0142 dla ciebie w\u00a0Warszawie niezwyk\u0142y tymczasowy dom, instalacj\u0119 artystyczn\u0105. Dom powstaje w\u00a0bardzo w\u0105skiej szczelinie mi\u0119dzy blokiem i\u00a0kamienic\u0105 i\u00a0b\u0119dzie mia\u0142 tylko 155 cm szeroko\u015bci. Zamierzasz z\u00a0niego skorzysta\u0107?<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>Jednym z\u00a0naszych najwi\u0119kszych wrog\u00f3w jest si\u0142a inercji. Ja lubi\u0119 nowe do\u015bwiadczenia i\u00a0sytuacje, dlatego na pewno odwiedz\u0119 ten dom, by\u0107 mo\u017ce co\u015b tam napisz\u0119. Polska to jedno z\u00a0moich ulubionych miejsc na \u015bwiecie. Gdy my\u015bl\u0119 o\u00a0jakim\u015b kraju, pierwsze, co przychodzi mi do g\u0142owy, to nie architektura czy krajobraz, ale ludzie. A Polak\u00f3w bardzo lubi\u0119. I nie wydaje mi si\u0119, \u017ce dotychczas spotyka\u0142em tu po prostu samych fajnych ludzi \u2013 to co\u015b wa\u017cniejszego. Dzielimy histori\u0119, nosimy te same blizny, zadajemy sobie podobne pytania o\u00a0to\u017csamo\u015b\u0107, a\u00a0to wszystko szczeg\u00f3lnie mnie interesuje. Bardzo lubi\u0119 tu przyje\u017cd\u017ca\u0107, ale trudno mi sobie wyobrazi\u0107 \u017cycie gdziekolwiek indziej ni\u017c w\u00a0Izraelu. Moi rodzice zawsze mi powtarzali, jak wa\u017cne jest, aby \u017cy\u0107 w\u00a0kraju, w\u00a0kt\u00f3rym twoje miejsce nie jest kwestionowane. Jako ocale\u0144cy z\u00a0Holocaustu traktowali to bardzo powa\u017cnie. Ostro krytykuj\u0119 izraelski rz\u0105d, ale to jest m\u00f3j rz\u0105d, nikt mi nie powie, \u017ce mam st\u0105d wyjecha\u0107, \u017ce nie mam tu nic do roboty. Mo\u017cemy si\u0119 spiera\u0107 o\u00a0idee, mo\u017cemy si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107 i\u00a0dyskutowa\u0107, ale nikt nie mo\u017ce poda\u0107 w\u00a0w\u0105tpliwo\u015b\u0107 mojego\u00a0 prawa do uczestniczenia w\u00a0tych sporach. To dla mnie bardzo istotne. Z drugiej strony musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce odk\u0105d mam dziecko, bardziej si\u0119 martwi\u0119. Niepokoje si\u0119, gdy my\u015bl\u0119 o\u00a0przysz\u0142o\u015bci mojego syna, o\u00a0kraju i\u00a0\u015bwiecie, w\u00a0kt\u00f3rym b\u0119dzie \u017cy\u0142. Pozostaje mi mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie lepiej i\u00a0sytuacja w\u00a0Izraelu si\u0119 ustabilizuje.<\/span><\/p>\n

W Stanach prowadzi\u0142e\u015b zaj\u0119cia z\u00a0kreatywnego pisania. Jakie pisarskie sztuczki przekazywa\u0142e\u015b swoim studentom? Wierzysz, \u017ce pisanie to umiej\u0119tno\u015b\u0107, kt\u00f3rej mo\u017cna uczy\u0107?<\/strong><\/h5>\n


\n<\/strong>To, co mi przeszkadza\u0142o w\u00a0Stanach, to fakt, \u017ce tam zawsze traktowano pisanie jak rzemios\u0142o. W takim podej\u015bciu jest co\u015b bardzo sterylizuj\u0105cego, oni pisz\u0105 tak samo, jak buduj\u0105 sto\u0142y. Dla mnie najwa\u017cniejsz\u0105 rzecz\u0105 w\u00a0opisywanej historii jest pasja, kt\u00f3ra si\u0119 za ni\u0105 skrywa. Amerykanie zawsze m\u00f3wi\u0105 o\u00a0koncepcie dobrze napisanej historii. A ja chc\u0119 wprowadzi\u0107 koncept \u017ale napisanej dobrej historii. Forma nie powinna by\u0107 w\u00a0centrum. Tre\u015b\u0107, znaczenie, t\u0119sknota, pasja \u2013 to s\u0105 rzeczy wa\u017cne dla pisarza. W programach rozrywkowych, takich jak na przyk\u0142ad Idol, ludzie cz\u0119sto wykonuj\u0105 piosenki Boba Dylana, ale my i\u00a0tak wolimy oryginalne wersje tych kawa\u0142k\u00f3w. Mo\u017ce ten go\u015b\u0107 z\u00a0Idola \u015bpiewa technicznie lepiej ni\u017c Dylan, ale r\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce Dylan prze\u017cywa to, o\u00a0czym \u015bpiewa, a\u00a0go\u015b\u0107 z\u00a0Idola my\u015bli przede wszystkim o\u00a0tym, \u017ceby za\u015bpiewa\u0107 dobrze. W wyznawanym przez \u015bwiat anglosaski koncepcie dobrze napisanej historii jest co\u015b, co sprawia, \u017ce ludzie pisz\u0105 tak, jakby brali udzia\u0142 w\u00a0Idolu.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cne jest, \u017ceby opisa\u0107 histori\u0119, kt\u00f3ra ci\u0119 obchodzi, a\u00a0nie tak\u0105, kt\u00f3ra ci si\u0119 wydaje warta literatury. W pisaniu chodzi bardziej o\u00a0zapominanie o\u00a0\u015bwiecie ni\u017c o\u00a0dopasowywanie si\u0119 do jego regu\u0142. Ja mam na przyk\u0142ad bardzo du\u017cy problem z\u00a0opowiadaniami z\u00a0\u201eNew Yorkera\u201d. S\u0105 przewidywalne. Mog\u0119 zmy\u015bli\u0107 takie opowiadanie na poczekaniu: dw\u00f3jka starszych ludzi wybiera si\u0119 w\u00a0rejs, m\u0119\u017cczyzna cierpi na starcze zaniki pami\u0119ci, co sprawia, \u017ce zachowuje si\u0119 nieodpowiedzialnie i\u00a0powoduje niebezpieczne sytuacje. Nie chce jednak przyzna\u0107, \u017ce co\u015b jest nie tak. K\u0142\u00f3ci si\u0119 przez to z\u00a0\u017con\u0105, a\u00a0na koniec mamy pojednanie. Nic si\u0119 nie dzieje, siedz\u0105 razem na pok\u0142adzie, zamykaj\u0105 oczy i\u00a0czuj\u0105, jak promienie s\u0142o\u0144ca przenikaj\u0105 przez ich przymkni\u0119te powieki. Czytam tak\u0105 histori\u0119 i\u00a0my\u015bl\u0119 \u2013 kogo to obchodzi? Na pewno nie tego, kto to napisa\u0142. To tylko pusty popis mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3ry ma udowodni\u0107, \u017ce autor potrafi nakre\u015bli\u0107 ca\u0142y wachlarz ludzkich zachowa\u0144. Mog\u0119 wynaj\u0105\u0107 tak\u0105 osob\u0119 jako fachowca, ale nie wiem, co naprawd\u0119 j\u0105 interesuje. Jej celem by\u0142o na pewno stworzenie czego\u015b pi\u0119knego, perfekcyjnego i\u00a0inteligentnego, a\u00a0wysz\u0142o co\u015b, co przypomina misternie u\u0142o\u017con\u0105 kompozycj\u0119 kwiatow\u0105. A kompozycja kwiatowa nigdy nie poruszy ci\u0119 do szpiku ko\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n
ZOFIA ZALESKA<\/strong> – Ur. 1981, absolwentka kulturoznawstwa na Uniwersytecie Warszawskim i Szko\u0142y Nauk Spo\u0142ecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Pracowa\u0142a w \u201eGazecie Wyborczej\u201d, publikowa\u0142a m.in<\/a>. w\u00a0\u201eTygodniku Powszechnym\u201d, \u201eZeszytach Literackich\u201d i\u00a0\u201eDwutygodniku\u201d. Autorka ksi\u0105\u017cki pod tytu\u0142em \u201ePrzej\u0119zyczenie. Rozmowy o\u00a0przek\u0142adzie\u201d. Stypendystka Ministra Kultury i\u00a0Dziedzictwa Narodowego. Mieszka w\u00a0Warszawie. Stale wsp\u00f3\u0142pracuje z\u00a0dwutygodnik.com.<\/em><\/span><\/div>\n
\n

Etgar Keret<\/strong> –\u00a0Urodzony w 1967 roku w Tel Awiwie jeden z najpopularniejszych dzi\u015b pisarzy izraelskich. Przez \u015bwiatow\u0105 krytyk\u0119 uznany za mistrza kr\u00f3tkiej formy i okrzykni\u0119ty \u201eizraelskim Quentinem Tarantino\u201d. Pierwszy tom opowiada\u0144 Kereta zatytu\u0142owany \u201eRury\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w 1992 roku. Od tamtej pory jego ksi\u0105\u017cki zosta\u0142y przet\u0142umaczone na ponad trzydzie\u015bci j\u0119zyk\u00f3w, w tym na arabski. W Polsce, poza debiutanckim tomem, ukaza\u0142o si\u0119 pi\u0119\u0107 zbior\u00f3w jego opowiada\u0144, m.in.: \u201eGaza blues\u201d, \u201e8% z niczego\u201d i \u201eT\u0119skni\u0105c za Kissingerem\u201d. Poza pisaniem Keret zajmuje si\u0119 tak\u017ce tworzeniem film\u00f3w, scenariuszy filmowych oraz bajek dla dzieci, jest te\u017c wsp\u00f3\u0142autorem komiks\u00f3w i telewizyjnego programu satyrycznego. W 2007 roku, razem z \u017con\u0105 Shir\u0105 Geffen, wyre\u017cyserowa\u0142 film \u201eMeduzy\u201d, nagrodzony Z\u0142ot\u0105 Kamer\u0105 na festiwalu w Canne.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

fot. Yanai Yechiel O PISANIU Z G\u0141\u0118BI TRZEWI – ROZMOWA Z ETGAREM KERETEM ZOFIA ZALESKA Gdyby kosmici obejrzeli filmy Larsa von Triera, postanowiliby zniszczy\u0107 ludzko\u015b\u0107. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby nabrali takiej ochoty po przeczytaniu moich opowiada\u0144 \u2013\u00a0z okazji otwarcia w\u00a0Warszawie\u00a0\u201eDomu Kereta\u201d\u00a0przypominamy wywiad z\u00a0pisarzem . ZOFIA ZALESKA: Przyjecha\u0142e\u015b do Polski w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0festiwalem \u0141\u00f3d\u017a Czterech Kultur i\u00a0pokazem filmu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111403"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=111403"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111403\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":111417,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111403\/revisions\/111417"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=111403"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=111403"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=111403"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}