{"id":111975,"date":"2024-04-03T17:09:07","date_gmt":"2024-04-03T15:09:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=111975"},"modified":"2024-04-03T12:09:54","modified_gmt":"2024-04-03T10:09:54","slug":"07-05-98","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=111975","title":{"rendered":"“Nikt nie b\u0119dzie mi m\u00f3wi\u0142, co mam robi\u0107” – 100 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 Marlon Brando"},"content":{"rendered":"

Marlon Brando w filmie “Dziki” z 1953 roku. Fot. Handout\/PAP\/EPA<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>“Nikt nie b\u0119dzie mi m\u00f3wi\u0142, co mam robi\u0107” – 100 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 Marlon Brando<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Piotr Jagielski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Nikt nie b\u0119dzie mi m\u00f3wi\u0142, co mam robi\u0107 – brzmi jego kwestia z filmu “Dziki”. “Je\u015bli chodzi o aktorstwo: czas dzieli si\u0119 na epok\u0119 przed Marlonem Brando i t\u0119 po nim. S\u0105 to dwa zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne \u015bwiaty” – napisa\u0142 dziennikarz “New York Timesa”. 100 lat temu – 3 kwietnia 1924 roku – urodzi\u0142 si\u0119 Marlon Brando.<\/strong><\/p>\n

\n

Rocznic\u0119 urodzin Marlona Brando \u015bwi\u0119towa\u0107 b\u0119dzie warszawskie kino Iluzjon, kt\u00f3re poka\u017ce niekt\u00f3re z najs\u0142ynniejszych film\u00f3w z udzia\u0142em aktora. W programie przegl\u0105du “Marlon Brando – w stulecie urodzin” znalaz\u0142y si\u0119 projekcje takich dzie\u0142, jak “Ojciec chrzestny” Francisa Forda Coppoli, “Ostatnie tango w Pary\u017cu” Bernardo Bertolucciego, “Bunt na Bounty” Lewisa Milestone’a oraz “Tramwaj zwany po\u017c\u0105daniem” Elii Kazana.<\/span><\/p>\n

\n

Marlon Brando: Jestem w tym \u015bwiecie tylko dlatego, \u017ce brak mi odwagi i moralno\u015bci, by odtr\u0105ci\u0107 tak wielkie pieni\u0105dze<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Podobnych retrospektyw mo\u017cna by\u0142oby z\u0142o\u017cy\u0107 co najmniej kilka. Mog\u0142yby si\u0119 w nich znale\u017a\u0107 “Ob\u0142awa” i “Prze\u0142omy Missouri” Arthura Penna (w tym drugim zagra\u0142 wspania\u0142\u0105 autoironiczn\u0105 rol\u0119 obok m\u0142odego Jacka Nicholsona), “W zwierciadle z\u0142otego oka” Johna Hustona, “Na nabrze\u017cach” Kazana. Dziki” Laszlo Benedeka, a nawet “Pok\u0142osie wojny” Freda Zinnemanna.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Kazan powiedzia\u0142 o nim, \u017ce jest “jedn\u0105 z najdelikatniejszych os\u00f3b, jakie zna\u0142”. W filmie gra\u0142 jednak twardziela – g\u0142\u00f3wny bohater “Na nabrze\u017cach”, Terry, jest dokerem, by\u0142ym pi\u0119\u015bciarzem, zamieszanym w ustawianie walk i morderstwo. Rozdarty mi\u0119dzy lojalno\u015bci\u0105 wobec szefa miejscowego gangu, a dziewczyn\u0105, siostr\u0105 zabitego, w kt\u00f3rej si\u0119 zakochuje. “Mog\u0142em do czego\u015b doj\u015b\u0107, by\u0107 kim\u015b. Mog\u0142em mie\u0107 klas\u0119. Mog\u0142em by\u0107 pretendentem, walczy\u0107 o tytu\u0142, a nie by\u0107 nikim” – m\u00f3wi jej w s\u0142ynym monologu z filmu. Gdy zobaczy\u0142 go po raz pierwszy, wyszed\u0142 z sali. “My\u015bla\u0142em, \u017ce ca\u0142kowicie zawali\u0142em” – wyzna\u0142 biografowi Robertowi Lindseyowi. Rola przynios\u0142a mu uznanie i s\u0142aw\u0119, a tak\u017ce pierwszego Oscara.<\/span><\/p>\n

\u015awi\u0119towanie stulecia urodzin aktora w Iluzjonie zainauguruje pokaz “Ojca chrzestnego”, w kt\u00f3rym Brando zagra\u0142 starego szefa mafii Vito Corleone (cho\u0107 aktor mia\u0142 w\u00f3wczas zaledwie 47 lat). Rola okaza\u0142a si\u0119 jednym z jego najwi\u0119kszych sukces\u00f3w, przyznano mu za ni\u0105 kolejnego Oscara. Brando nie tylko nie przyj\u0105\u0142 jednak nagrody – nie zjawi\u0142 si\u0119 nawet na gali. Przemow\u0119 w jego imieniu wyg\u0142osi\u0142a Sacheen Littlefeather, rzeczniczka praw rdzennych Amerykan\u00f3w. Nie wzi\u0119\u0142a statuetki, przeczyta\u0142a natomiast o\u015bwiadczenie artysty, kt\u00f3re oburzy\u0142o niekt\u00f3rych aktor\u00f3w i przedstawicieli bran\u017cy filmowej. To w prote\u015bcie wobec tego, jak Hollywood i telewizja odnosz\u0105 si\u0119 do rdzennych Amerykan\u00f3w Brando nie stawi\u0142 si\u0119 na gali. Otwarcie wyra\u017ca\u0142 swoj\u0105 pogard\u0119 dla przemys\u0142u filmowego. “Jestem w tym \u015bwiecie tylko dlatego, \u017ce brak mi odwagi i moralno\u015bci, by odtr\u0105ci\u0107 tak wielkie pieni\u0105dze” – m\u00f3wi\u0142.<\/span><\/p>\n

Dla aktor\u00f3w m\u0142odszej generacji, kt\u00f3rzy spotkali go na planie “Ojca chrzestnego” – Johna Cazale’a, Ala Pacino, Roberta Duvalla – by\u0142 idolem. Symbolem “z\u0142otej ery” Hollywood, \u0142\u0105cznikiem z czasami s\u0142ynnej Stelli Adler ucz\u0105cej w szkole aktorskiej metody Stanis\u0142awskiego. “Z chwil\u0105 pojawienia si\u0119 Brando na ekranie, paru aktor\u00f3w i re\u017cyser\u00f3w otrzyma\u0142o komunikat: do\u015b\u0107 pokazywania, do\u015b\u0107 epickiej, strukturalnej, wynios\u0142ej ekspresji. On przede wszystkim by\u0142, on nie gra\u0142” – m\u00f3wi\u0142 aktor Krzysztof Majchrzak w audycji Polskiego Radia. Zamiast uczy\u0107 si\u0119 na pami\u0119\u0107 swoich kwestii, wola\u0142 improwizowa\u0107, “stawa\u0107 si\u0119” bohaterem, a nie zaledwie wype\u0142nia\u0107 za\u0142o\u017cenia scenariusza.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142 18 lat, gdy zdecydowa\u0142 si\u0119 przenie\u015b\u0107 do Nowego Jorku i zosta\u0107 aktorem. “To jedyna rzecz, kt\u00f3ra go interesowa\u0142a. Tylko to sprawia\u0142o mu przyjemno\u015b\u0107” – wspomina\u0142a siostra aktora. W wywiadach t\u0142umaczy\u0142, \u017ce do aktorstwa przygotowa\u0142o go trudne dzieci\u0144stwo, alkoholizm rodzic\u00f3w. Graniem – “udawaniem”, jak pisa\u0142 w autobiografii “Songs My Mother Taught Me” – zabiega\u0142 o akceptacj\u0119. Pocz\u0105tkuj\u0105cy aktor klepa\u0142 bied\u0119, sypia\u0142 na kanapach w mieszkaniach znajomych, zdeterminowany, by dopi\u0105\u0107 swego. Przygotowuj\u0105c si\u0119 do debiutu filmowego w “Pok\u0142osiu wojny” w 1950 roku przez kilka tygodni mieszka\u0142 w szpitalu dla weteran\u00f3w wojskowych, by wiarygodnie zagra\u0107 jednego z nich.<\/span><\/p>\n

Posta\u0107 Kowalskiego w “Tramwaju zwanym po\u017c\u0105daniem” budowa\u0142, wed\u0142ug legendy, obserwuj\u0105c treningi pi\u0119\u015bciarza Rocky’ego Graziano. Nie on mia\u0142 dosta\u0107 rol\u0119 w sztuce Tennessee Williamsa w re\u017cyserii Elii Kazana – trafi\u0107 mia\u0142a do s\u0142awniejszego i starszego Johna Garfielda. W wydaniu Brando, Kowalski zmienia\u0142 si\u0119 ze zgorzknia\u0142ego, starzej\u0105cego si\u0119 m\u0119\u017cczyzny w pe\u0142nego z\u0142o\u015bci m\u0142odego cz\u0142owieka. Broadwayowski “Tramwaj…” grano przez dwa lata. Gdy kilka lat p\u00f3\u017aniej Kazan przygotowywa\u0142 si\u0119 do filmowej adaptacji nagradzanej i chwalonej przez krytyk\u0119 sztuki, Brando ponownie otrzyma\u0142 rol\u0119. Przynios\u0142a mu pierwsz\u0105 nominacj\u0119 do Oscara.<\/span><\/p>\n

W 1972 roku czeka\u0142 ju\u017c od kilku lat na rol\u0119, kt\u00f3ra r\u00f3wna\u0107 by si\u0119 mog\u0142a z “Tramwajem…” czy “Na nabrze\u017cach”. Gra\u0142 w komediach i musicalach jak “Faceci i laleczki”, “Herbaciarnia +Pod Ksi\u0119\u017cycem+”, “Hrabina z Hongkongu” czy “Sayonara”, westernach i filmach przygodowych, kt\u00f3re przyjmowano mieszanymi recenzjami i kt\u00f3re nie okaza\u0142y si\u0119 sukcesami kasowymi. Zdawa\u0142 si\u0119 traktowa\u0107 aktorstwo ju\u017c nie jako powo\u0142anie, ale prac\u0119 zarobkow\u0105. “Aktorstwo? Ka\u017cdy to robi, ka\u017cdy gra, udaje” – m\u00f3wi\u0142. “Gdyby studio p\u0142aci\u0142o za zamiatanie pod\u0142ogi tyle samo, co za granie przed kamer\u0105, zamiata\u0142bym pod\u0142og\u0119”.<\/span><\/p>\n

Paramount nie chcia\u0142 go w “Ojcu chrzestnym”. Francis Ford Coppola us\u0142ysza\u0142 wprost: “Dop\u00f3ki ja jestem szefem tego studia, Marlona Brando nie b\u0119dzie w tym filmie i nie masz w tej sprawie nic do powiedzenia” – powiedzia\u0142 re\u017cyserowi Stanley Jaffe, boss wytw\u00f3rni. Obawiano si\u0119 zatrudni\u0107 aktora o reputacji trudnego we wsp\u00f3\u0142pracy, swobodnie podchodz\u0105cego do tego, co zapisane w scenariuszu, a tak\u017ce kosztownego. Coppola przekona\u0142 jednak swoich mocodawc\u00f3w do zatrudnienia Brando, kt\u00f3ry najlepsze lata zdawa\u0142 si\u0119 mie\u0107 za sob\u0105.<\/span><\/p>\n

“Niekt\u00f3re filmy zrobi\u0142em dla pieni\u0119dzy, inne dlatego, \u017ce przyjaciel mnie o to prosi\u0142 i nie chcia\u0142em mu odmawia\u0107” – przyznawa\u0142 po latach. O upadku wielkiego aktora pisa\u0142 “The Washington Post”, a tak\u017ce prominentna krytyczka filmowa Pauline Kael w “The Atlantic”. Brando, stwierdzi\u0142a, sta\u0142 si\u0119 “bufonem, w \u017ca\u0142osny spos\u00f3b o\u015bmieszaj\u0105cym sw\u0105 w\u0142asn\u0105 reputacj\u0119”. Coraz bardziej zniech\u0119cony do przemys\u0142u filmowego zosta\u0142 oskar\u017cony przez dziennikarza “The Saturday Evening Post” o sabota\u017c filmu “Bunt na Bounty”, celowe op\u00f3\u017anianie produkcji i nara\u017canie jej na dodatkowe koszty. “Miliony dolar\u00f3w w \u015bmieci. Bunt Marlona Brando” – zatytu\u0142owano artyku\u0142. Jako rozkapryszon\u0105 gwiazd\u0119 jeszcze w 1957 r. przedstawi\u0142 go Truman Capote w artykule dla “New Yorkera”. Z\u0142a s\u0142awa mia\u0142a si\u0119 ci\u0105gn\u0105\u0107 za aktorem przez lata. No i niemal zawa\u017cy\u0142a na obsadzie “Ojca chrzestnego”. Tytu\u0142ow\u0105 rol\u0119 zagra\u0107 mia\u0142 Laurence Olivier.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 70. Brando dobiega\u0142 50., mia\u0142 problemy z wag\u0105; nie by\u0142 ju\u017c symbolem m\u0142odo\u015bci i buntu. Kiedy\u015b idolami “m\u0142odej Ameryki” byli Elvis Presley, James Dean i on, Marlon Brando. Wyra\u017cali jej niepok\u00f3j, zagubienie w powojennej rzeczywisto\u015bci ameryka\u0144skiej prosperity, kt\u00f3rej spok\u00f3j burzy\u0142o widmo bomby atomowej i zimna wojna. Dean w “Buntowniku bez powodu”, Brando w “Na nabrze\u017cach” i “Dzikim” stworzyli kreacje buntownik\u00f3w, niezrozumianych i udr\u0119czonych. “Przeciw czemu si\u0119 buntujesz?” – pyta Johnny’ego, granego przez Brando szefa motocyklowego gangu w “Dzikim” dziewczyna z ma\u0142ego miasteczka, kt\u00f3re gang najecha\u0142. “A co masz?” – odpowiada pytaniem Johnny.<\/span><\/p>\n

Po premierze filmu wzros\u0142a sprzeda\u017c motocykli i sk\u00f3rzanych kurtek – takich, w jakich paradowa\u0142 po ekranie Marlon Brando. “Nastolatkowie usi\u0142owali imitowa\u0107 spos\u00f3b, w jaki si\u0119 porusza\u0142, pozy jakie przyjmowa\u0142” – pisze Amanda Ann Klein w ksi\u0105\u017cce “American Film Cycles”. Jon Lewis, autor pracy “The Road to Romance and Ruin”, ocenia natomiast, \u017ce Johnny z “Dzikiego” stanowi idea\u0142 m\u0119sko\u015bci generacji dorastaj\u0105cej w latach 50., “pokolenia nieobecnych ojc\u00f3w”. Johnny powtarza w filmie: “nikt nie b\u0119dzie mi m\u00f3wi\u0142, co mam robi\u0107”. “Dok\u0142adnie tak czu\u0142em przez ca\u0142e swoje \u017cycie” – napisa\u0142 Brando w autobiografii.<\/span><\/p>\n

Wyrzucany z kolejnych szk\u00f3\u0142, a nawet akademii wojskowej za niesubordynacj\u0119, wrogi autorytetom – wspomnienia z dzieci\u0144stwa s\u0142u\u017cy\u0142y za zaczyn sztuki aktorskiej. W\u0142\u0105cza\u0142 je w budowanie psychologii bohatera, by nada\u0107 roli rozmach, pog\u0142\u0119bi\u0107 j\u0105. Wyrzucano mu – jak przy okazji “Juliusza Cezara” z 1953 r., w kt\u00f3rym zagra\u0142 Marka Antoniusza – problemy z dykcj\u0105, niezrozumia\u0142e mamrotanie, kt\u00f3re przydawa\u0142o wiarygodno\u015bci i naturalno\u015bci, gdy gra\u0142 wsp\u00f3\u0142czesnych mu bohater\u00f3w. Jako Don Corleone, pisa\u0142 krytyk magazynu “Times”, “Brando odnalaz\u0142 w ko\u0144cu posta\u0107 i film, kt\u00f3ry nie o\u015bmiesza tego najbardziej skomplikowanego spo\u015br\u00f3d ameryka\u0144skich aktor\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

Coppola zmierzy\u0142 si\u0119 ponownie z trudnym charakterem wielkiego aktora na planie “Czasu Apokalipsy”, kr\u0119conego na podstawie “J\u0105dra ciemno\u015bci” Josepha Conrada. Brando, obsadzony w roli pu\u0142kownika Kurtza, nawet nie spojrza\u0142 ani na ksi\u0105\u017ck\u0119, ani scenariusz. Improwizowa\u0142 mowy o “grozie” i “mroku”, przybra\u0142 na wadze tak bardzo, \u017ce by ukry\u0107 tusz\u0119 filmowano go w p\u00f3\u0142mroku; ogoli\u0142 tak\u017ce g\u0142ow\u0119, o czym nie uprzedzi\u0142 re\u017cysera. Uzna\u0142, \u017ce to konieczne dla postaci.<\/span><\/p>\n

Horror, jakim okaza\u0142a si\u0119 realizacja filmu zarejestrowa\u0142a \u017cona re\u017cysera Eleanor, autorka dokumentu “Hearts of Darkness: A Filmmaker’s Apocalypse”. Do trud\u00f3w pracy z Brando do\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 ulewy, zniszczenia sprz\u0119tu, zawa\u0142 serca obsadzonego w g\u0142\u00f3wnej roli Martina Sheena, op\u00f3\u017anienia w produkcji. Brando obiecano milion dolar\u00f3w za trzy tygodnie pracy – ale aktor nie zna\u0142 roli, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z jego najs\u0142ynniejszych. Do historii kina przesz\u0142a scena wie\u0144cz\u0105ca obraz, w kt\u00f3rej umieraj\u0105cy Kurtz powtarza s\u0142owa “groza…groza…”.<\/span><\/p>\n

Iluzjon poka\u017ce tak\u017ce “Ostatnie tango w Pary\u017cu”, kontrowersyjny film Bernardo Bertolucciego o romansie starzej\u0105cego si\u0119 wdowca z m\u0142od\u0105 Francuzk\u0105 Tak\u017ce tym razem nie przestudiowa\u0142 scenariusza. Improwizowa\u0142 monologi o samotno\u015bci, strachu i porzuceniu. “Postanowi\u0142em sobie, \u017ce ju\u017c nigdy nie po\u015bwi\u0119c\u0119 si\u0119 tak emocjonalnie dla filmu” – wyznawa\u0142 w autobiografii. W 1978 r. wyst\u0105pi\u0142 w “Supermanie”; rok p\u00f3\u017aniej przyj\u0105\u0142 jednak rol\u0119 w “Czasie Apokalipsy”. Po latach partneruj\u0105ca Brando w “Ostatnim tangu…” Maria Schneider oskar\u017cy\u0142a go, i\u017c podczas realizacji jednej ze scen aktor dopu\u015bci\u0142 si\u0119 na niej gwa\u0142tu, zaplanowawszy to wcze\u015bniej z re\u017cyserem. Scena nie by\u0142a bowiem udawana. Hollywood pot\u0119pi\u0142o ten czyn.<\/span><\/p>\n

Gdy zmar\u0142, w 2004 r. w wieku 80 lat, dziennikarz “New York Timesa” Rick Lyman napisa\u0142 o legendarnym aktorze: “m\u0142odzi widzowie poznali go jako obiekt zainteresowania tabloid\u00f3w, kpin komediant\u00f3w z wieczornych program\u00f3w telewizyjnych, kt\u00f3rzy wy\u015bmiewali jego oty\u0142o\u015b\u0107, a nie jako tego, kt\u00f3rym niegdy\u015b by\u0142: rewolucjonist\u0119, wielk\u0105 osobowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra – niczym kometa – przeci\u0119\u0142a firmament ameryka\u0144skiej popkultury”. “Je\u015bli chodzi o aktorstwo, czas dzieli si\u0119 na epok\u0119 przed Marlonem Brando i t\u0119 po nim. I s\u0105 to dwa, zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne \u015bwiaty”. (PAP)<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marlon Brando w filmie “Dziki” z 1953 roku. Fot. Handout\/PAP\/EPA “Nikt nie b\u0119dzie mi m\u00f3wi\u0142, co mam robi\u0107” – 100 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 Marlon Brando Piotr Jagielski Nikt nie b\u0119dzie mi m\u00f3wi\u0142, co mam robi\u0107 – brzmi jego kwestia z filmu “Dziki”. “Je\u015bli chodzi o aktorstwo: czas dzieli si\u0119 na epok\u0119 przed Marlonem Brando […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111975"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=111975"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111975\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":111989,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111975\/revisions\/111989"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=111975"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=111975"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=111975"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}