{"id":112152,"date":"2024-04-11T17:09:56","date_gmt":"2024-04-11T15:09:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=112152"},"modified":"2024-04-11T09:46:00","modified_gmt":"2024-04-11T07:46:00","slug":"15-09-92","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=112152","title":{"rendered":"Amos Oz: Obieca\u0142em \u017conie, \u017ce nie b\u0119dzie dnia, w kt\u00f3rym by si\u0119 nie \u015bmia\u0142a"},"content":{"rendered":"

Amos Oz (Fot. Adam Golec \/ Agencja Wyborcza.pl)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Amos Oz: Obieca\u0142em \u017conie, \u017ce nie b\u0119dzie dnia, w kt\u00f3rym by si\u0119 nie \u015bmia\u0142a<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Paulina Reiter<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
Mi\u0142o\u015b\u0107 nie jest s\u0142odka. \u0141\u0105czy skrajne po\u015bwi\u0119cenie ze skrajnym egoizmem. Zawiera w sobie potrzeb\u0119, by po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 dla ukochanej osoby, a tak\u017ce by t\u0119 ukochan\u0105 osob\u0119 posi\u0105\u015b\u0107. By dominowa\u0107 i zosta\u0107 zdominowanym. Przypominamy rozmow\u0119 Pauliny Reiter z Amosem Ozem<\/strong><\/span><\/h5>\n

,<\/p>\n

W kwietniu 2024 r. “Wysokie Obcasy” \u015bwi\u0119tuj\u0105 25 urodziny. Z tej okazji przypominamy 25 prze\u0142omowych tekst\u00f3w, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 na naszych \u0142amach w ostatnim \u0107wier\u0107wieczu.<\/i><\/p>\n

Wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w “Wysokich Obcasach” 23 grudnia 2017 r.<\/i><\/p>\n

W \u201eOpowie\u015bci o mi\u0142o\u015bci i mroku” opisuje pan, jak ojciec t\u0142umaczy panu znaczenie s\u0142\u00f3w. Czy m\u00f3g\u0142by pan zrobi\u0107 to samo dla mnie i wyt\u0142umaczy\u0107 mi, czym jest mi\u0142o\u015b\u0107?<\/strong><\/h4>\n

Amos Oz:<\/b> Nie jestem pewien, czy potrafi\u0119 to wyt\u0142umaczy\u0107, ale mog\u0119 spr\u00f3bowa\u0107 j\u0105 opisa\u0107. Zacznijmy od tego, \u017ce s\u0142owo \u201emi\u0142o\u015b\u0107” we wszystkich j\u0119zykach zosta\u0142o niezwykle nadmuchane. Sta\u0142o si\u0119 niejasne i tak pojemne, \u017ce niemal straci\u0142o wyj\u015bciowe znaczenie.<\/span><\/p>\n

\n

W latach 60. by\u0142em 30-latkiem, czyli troch\u0119 zbyt stary jak na hipisa, ale pami\u0119tam bardzo wyra\u017anie, jak wielkie wra\u017cenie zrobi\u0142a na mnie idea, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 jest odpowiedzi\u0105 na wszystkie problemy \u015bwiata. \u201eAll you need is love” \u2013 \u015bpiewali Beatlesi. Has\u0142a g\u0142osi\u0142y: \u201eMake love, not war”. Zaczarowa\u0142o mnie to. Nie chcemy komunizmu, nie chcemy kapitalizmu, nie chcemy syjonizmu \u2013 chcemy mi\u0142o\u015bci! Ka\u017cdy b\u0119dzie kocha\u0142 ka\u017cdego i \u015bwiat zostanie uratowany.<\/span><\/p>\n

Niestety, przez lata stawa\u0142em si\u0119 coraz bardziej sceptyczny, gdy chodzi o t\u0119 ide\u0119. Doszed\u0142em, poprzez osobiste do\u015bwiadczenia, do dw\u00f3ch prostych prawd. Po pierwsze, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 to rzadko spotykany minera\u0142. Nie jest mo\u017cliwe \u2013 ze wzgl\u0119d\u00f3w fizycznych i emocjonalnych \u2013 by kocha\u0107 ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Je\u015bli kto\u015b twierdzi, \u017ce kocha Ameryk\u0119 \u0141aci\u0144sk\u0105 albo \u017ce kocha ludzi ubogich, albo \u017ce kocha kobiety \u2013 to znaczy, \u017ce nie kocha tak naprawd\u0119 nikogo. To zwyk\u0142e frazesy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Po drugie, zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 nie jest a\u017c tak s\u0142odka, jak przedstawiano j\u0105 nam, gdy byli\u015bmy m\u0142odzi \u2013 w literaturze sentymentalnej, w kinie. Mi\u0142o\u015b\u0107 \u0142\u0105czy skrajne po\u015bwi\u0119cenie ze skrajnym egoizmem. Zawiera w sobie jednocze\u015bnie potrzeb\u0119, by po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 dla ukochanej osoby, a tak\u017ce by t\u0119 ukochan\u0105 osob\u0119 posi\u0105\u015b\u0107. By dominowa\u0107 i zosta\u0107 zdominowanym. Wi\u0119c mi\u0142o\u015b\u0107 ma zapewne wiele twarzy, lecz s\u0142odka nie jest. Ten obraz pary trzymaj\u0105cej si\u0119 za r\u0119ce, id\u0105cej w stron\u0119 zachodu s\u0142o\u0144ca przez ukwiecone pole, najlepiej boso…<\/span><\/p>\n

Wszyscy tego pragniemy.<\/strong><\/h4>\n

Bo by\u0142o to nasz\u0105 straw\u0105 emocjonaln\u0105 w czasach m\u0142odo\u015bci. Ale to niebezpieczny obraz. Stwarza oczekiwania, kt\u00f3rych \u017cadna mi\u0142o\u015b\u0107 nie jest w stanie spe\u0142ni\u0107.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, jest w niej niebezpieczny, gwa\u0142towny, a nawet \u015bmiertelny sk\u0142adnik. Mi\u0142o\u015b\u0107 i nienawi\u015b\u0107 s\u0105 bardzo podobne. Kiedy kochamy kogo\u015b, nie mo\u017cemy przesta\u0107 o nim lub o niej my\u015ble\u0107. Gdzie jest teraz? Czy zjad\u0142a \u015bniadanie? Z kim si\u0119 spotyka? Czy jest szcz\u0119\u015bliwa? Kiedy nienawidzimy, r\u00f3wnie\u017c mamy obiekt przez ca\u0142y czas na radarze. Co robi? Co ma na sobie? Czy jest, o zgrozo, szcz\u0119\u015bliwa? Bardzo podobne uczucia. Dlaczego?<\/span><\/p>\n

Bo i w mi\u0142o\u015bci, i w nienawi\u015bci jest silny element zaborczo\u015bci. Nie przypadkiem zazdro\u015b\u0107 jest mieszanin\u0105 mi\u0142o\u015bci i nienawi\u015bci. Pojawia si\u0119 tam, gdzie si\u0119 przecinaj\u0105.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

I ostatni wniosek, kt\u00f3ry wynika z mojego do\u015bwiadczenia: za mi\u0142o\u015b\u0107 zawsze p\u0142acimy cz\u0119\u015bci\u0105 naszej wolno\u015bci. Ja by\u0142em gotowy, by zap\u0142aci\u0107 t\u0119 cen\u0119, bo nigdy nie by\u0142em fanatyczny, je\u015bli chodzi o moj\u0105 wolno\u015b\u0107. Ale r\u00f3wnie\u017c stara\u0142em si\u0119 nie by\u0107 fanatykiem, gdy sz\u0142o o moje mi\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Znam ludzi, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 ich wyzwala. \u017be w\u0142a\u015bnie daje im wolno\u015b\u0107.<\/strong><\/h4>\n

Nie wiem, co maj\u0105 na my\u015bli. Mo\u017ce dla ludzi, kt\u00f3rych seksualno\u015b\u0107 w dzieci\u0144stwie by\u0142a t\u0142umiona, mi\u0142o\u015b\u0107 jest wyzwalaj\u0105cym do\u015bwiadczeniem. Ale to wyzwolenie raczej zmys\u0142owe ni\u017c emocjonalne.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, jest w niej niebezpieczny, gwa\u0142towny, a nawet \u015bmiertelny sk\u0142adnik. Mi\u0142o\u015b\u0107 i nienawi\u015b\u0107 s\u0105 bardzo podobne. Kiedy kochamy kogo\u015b, nie mo\u017cemy przesta\u0107 o nim lub o niej my\u015ble\u0107. Gdzie jest teraz? Czy zjad\u0142a \u015bniadanie? Z kim si\u0119 spotyka? Czy jest szcz\u0119\u015bliwa? Kiedy nienawidzimy, r\u00f3wnie\u017c mamy obiekt przez ca\u0142y czas na radarze. Co robi? Co ma na sobie? Czy jest, o zgrozo, szcz\u0119\u015bliwa? Bardzo podobne uczucia. Dlaczego?<\/span><\/p>\n

Bo i w mi\u0142o\u015bci, i w nienawi\u015bci jest silny element zaborczo\u015bci. Nie przypadkiem zazdro\u015b\u0107 jest mieszanin\u0105 mi\u0142o\u015bci i nienawi\u015bci. Pojawia si\u0119 tam, gdzie si\u0119 przecinaj\u0105.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

I ostatni wniosek, kt\u00f3ry wynika z mojego do\u015bwiadczenia: za mi\u0142o\u015b\u0107 zawsze p\u0142acimy cz\u0119\u015bci\u0105 naszej wolno\u015bci. Ja by\u0142em gotowy, by zap\u0142aci\u0107 t\u0119 cen\u0119, bo nigdy nie by\u0142em fanatyczny, je\u015bli chodzi o moj\u0105 wolno\u015b\u0107. Ale r\u00f3wnie\u017c stara\u0142em si\u0119 nie by\u0107 fanatykiem, gdy sz\u0142o o moje mi\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Znam ludzi, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 ich wyzwala. \u017be w\u0142a\u015bnie daje im wolno\u015b\u0107.<\/strong><\/h4>\n

Nie wiem, co maj\u0105 na my\u015bli. Mo\u017ce dla ludzi, kt\u00f3rych seksualno\u015b\u0107 w dzieci\u0144stwie by\u0142a t\u0142umiona, mi\u0142o\u015b\u0107 jest wyzwalaj\u0105cym do\u015bwiadczeniem. Ale to wyzwolenie raczej zmys\u0142owe ni\u017c emocjonalne.<\/span><\/p>\n

Czy jest to zwi\u0105zane z takim uczuciem, kt\u00f3rego czasami mo\u017cna do\u015bwiadczy\u0107 w seksie, \u017ce stajemy si\u0119 jednym, przenikamy si\u0119?<\/strong><\/h4>\n

Tak my\u015bl\u0119. I z biblijn\u0105 ide\u0105, by \u201epozna\u0107 kobiet\u0119”. To wyra\u017cenie zosta\u0142o zwulgaryzowane, bo dzi\u015b pozna\u0107 kobiet\u0119 to zabra\u0107 j\u0105 do \u0142\u00f3\u017cka, uprawia\u0107 z ni\u0105 seks<\/a>. Ale biblijne s\u0142owo \u201ed\u00e1 \u2018at” z Ksi\u0119gi Rodzaju oznacza du\u017co wi\u0119cej. Oznacza \u201esta\u0107 si\u0119 jej cz\u0119\u015bci\u0105”. \u201eD\u00e1 \u2018at” to nie tylko wiedza, poznanie, zrozumienie \u2013 pozna\u0107 kobiet\u0119 to by\u0107 z ni\u0105 jednym. I tak g\u0142osi Ksi\u0119ga Rodzaju: dlatego opu\u015bci cz\u0142owiek ojca swego i matk\u0119 i z\u0142\u0105czy si\u0119 ze swoj\u0105 \u017con\u0105, i b\u0119d\u0105 oboje jednym cia\u0142em.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, to tylko chwile. Nie miesi\u0105ce, nawet nie tygodnie czy dni. Nawet nie kilka godzin. To pojedyncze chwile. Ale te chwile s\u0105 skarbem. Podgrzewaj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 w ch\u0142odniejsze dni.<\/span><\/p>\n

Dlaczego ludzie uwa\u017caj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 za tak wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia?<\/strong><\/h4>\n

Po cz\u0119\u015bci przez systematyczne pranie m\u00f3zgu, kt\u00f3re zaczyna si\u0119 od Jezusa Chrystusa, mojego ukochanego krajana. Jezus jest mi bardzo bliski, ale r\u00f3\u017cnimy si\u0119 w jednej lub dw\u00f3ch sprawach. Jedna z idei, co do kt\u00f3rej si\u0119 nie zgadzamy, podobnie jak z hipisami, to pomys\u0142, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 jest odpowiedzi\u0105 na wszystko. Nie jest. Po pierwsze, dlatego \u017ce ta ko\u0142dra jest zbyt kr\u00f3tka i w\u0105ska, by przykry\u0107 ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo, nar\u00f3d, ludzko\u015b\u0107. A po drugie, dlatego \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 jest niebezpieczna. Zgadzam si\u0119 z tym, co m\u00f3wi w mojej ksi\u0105\u017cce \u201eJudasz” Gerszom Wald, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 jest niepewn\u0105, wr\u0119cz niebezpieczn\u0105 podstaw\u0105 dla spo\u0142ecznych czy politycznych relacji, a na pewno nie mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 w tych relacjach sprawiedliwo\u015bci i szczodro\u015bci.<\/span><\/p>\n

Pisze pan te\u017c, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 jest jak choroba albo wirus.<\/strong><\/h4>\n

C\u00f3\u017c, tak mi\u0142o\u015b\u0107 opisywana jest w pie\u015bni Salomona \u2013 jako choroba. I taki jej obraz znajdziemy w dzie\u0142ach romantyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli jest jak wirus, to jej nie wybieramy, lecz \u0142apiemy. Ale przecie\u017c wszyscy chcemy mi\u0142o\u015bci. Wi\u0119c to tak, jakby\u015bmy chodzili bez szalika w ch\u0142odny dzie\u0144.<\/strong><\/h4>\n

Tak, zgoda, chcemy mi\u0142o\u015bci. Chcemy, bo z pewnym wyj\u0105tkiem rodzimy si\u0119 w kochaj\u0105cych ramionach matki. I potem szukamy takich kochaj\u0105cych ramion przez reszt\u0119 \u017cycia. Element wyboru jest tu bardzo ograniczony. Niekt\u00f3rzy ludzie chcieliby usi\u0105\u015b\u0107 i napisa\u0107 sobie list\u0119 cech, kt\u00f3re s\u0105 poci\u0105gaj\u0105ce, i potem z t\u0105 list\u0105 w r\u0119ku i\u015b\u0107 na poszukiwania jak na rynek. Nie. Mi\u0142o\u015b\u0107 tak nie dzia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Mi\u0142o\u015b\u0107, jak wiemy, to ma\u0142o prawdopodobna iskra, kt\u00f3ra czasami zap\u0142onie mi\u0119dzy kobiet\u0105 i m\u0119\u017cczyzn\u0105 lub m\u0119\u017cczyzn\u0105 i m\u0119\u017cczyzn\u0105, lub kobiet\u0105 i kobiet\u0105.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Jej pojawienie si\u0119 jest tajemnicze.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce lepiej zrozumiem, czym jest mi\u0142o\u015b\u0107, je\u015bli opowie mi pan swoj\u0105 histori\u0119 mi\u0142osn\u0105.<\/strong><\/h4>\n

Ach, to bardzo d\u0142uga historia. Moja \u017cona i ja jeste\u015bmy ma\u0142\u017ce\u0144stwem od 58 lat. Nasz przypadek jest szczeg\u00f3lny, bo moja \u017cona, tak si\u0119 sk\u0142ada, jest r\u00f3wnie\u017c moim najlepszym przyjacielem. To rzadko spotykane. Po\u015br\u00f3d znajomych par obserwuj\u0119, \u017ce albo ma\u0142o si\u0119 przyja\u017ani\u0105, za to bardzo kochaj\u0105, albo na odwr\u00f3t.<\/span><\/p>\n

Czy ta przyja\u017a\u0144 w\u0142a\u015bnie stwarza szans\u0119 d\u0142ugiego zwi\u0105zku?<\/strong><\/h4>\n

Nie wiem, czy to jest klucz do trwa\u0142ego zwi\u0105zku, ale na pewno przyja\u017a\u0144 bardzo go u\u0142atwia. Bo mi\u0142o\u015b\u0107 ma swoje g\u00f3rki i do\u0142ki. Potrafi bole\u0107, rani\u0107, obra\u017ca\u0107. Ka\u017cda mi\u0142o\u015b\u0107. Je\u015bli za\u015b kochankowie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c przyjaci\u00f3\u0142mi, \u0142atwiej jest przerzuca\u0107 mosty ponad przepa\u015bciami, ponad lodowatymi chwilami.<\/span><\/p>\n

W \u201eOpowie\u015bci o mi\u0142o\u015bci i mroku” pisze pan o tym, jak brzydka potrafi by\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 w por\u00f3wnaniu z przyja\u017ani\u0105.<\/strong><\/h4>\n

Mama powtarza\u0142a mi, bym pami\u0119ta\u0142, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w przyja\u017a\u0144 ma wi\u0119ksze szanse na przetrwanie ni\u017c mi\u0142o\u015b\u0107. W przypadku moim i Nily jednak te dwa uczucia si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105.<\/span><\/p>\n

Co jeszcze?<\/span><\/p>\n

Mamy \u015br\u00f3dziemnomorskie temperamenty, gdy jeste\u015bmy na siebie \u017ali \u2013 krzyczymy. Od razu. Nie chowamy urazy.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Je\u015bli mia\u0142bym wybiera\u0107 mi\u0119dzy \u017cyciem w filmie Ingmara Bergmana z jego d\u0142ugimi, budz\u0105cymi poczucie winy chwilami milczenia a \u017cyciem w filmie Felliniego, w kt\u00f3rym ludzie na siebie krzycz\u0105 ca\u0142y czas pe\u0142nym g\u0142osem \u2013 g\u0142osuj\u0119 na Felliniego. Wierz\u0119 w komunikowanie si\u0119, nawet je\u015bli oznacza od czasu do czasu t\u0142uczenie talerzy.<\/span><\/p>\n

Potrafimy te\u017c \u015bmia\u0107 si\u0119 z siebie nawzajem i z samych siebie.<\/span><\/p>\n

Moja mama zawsze mi m\u00f3wi, \u017ceby nie traktowa\u0107 si\u0119 tak \u015bmiertelnie powa\u017cnie w ma\u0142\u017ce\u0144stwie.<\/strong><\/h4>\n

I ile lat pani rodzice s\u0105 ze sob\u0105?<\/span><\/p>\n

45.<\/strong><\/h4>\n

Prosz\u0119 przekaza\u0107 im ode mnie, \u017ce pierwsze 50 jest najtrudniejsze. Potem jest coraz \u0142atwiej.<\/span><\/p>\n

Ale tak, pani mama ma racj\u0119, umiej\u0119tno\u015b\u0107 \u015bmiania si\u0119 z siebie nawzajem, z samego siebie jest wyzwalaj\u0105ca. Rozcie\u0144cza gniew. Bo gniew jest jak gaz, je\u015bli da mu si\u0119 uj\u015bcie, to si\u0119 ulotni. Je\u015bli za\u015b pozwolimy mu si\u0119 zbiera\u0107, zatruje cia\u0142o i dusz\u0119. Potrafi by\u0107 zab\u00f3jczy. Ludzie naprawd\u0119 umieraj\u0105 z gniewu. Ale…<\/span><\/p>\n

Ale czy pan mi opowie t\u0119 histori\u0119 mi\u0142osn\u0105?<\/strong><\/h4>\n

No, mo\u017ce cz\u0119\u015b\u0107. Przyjecha\u0142em do kibucu Chulda z Jerozolimy, gdy mia\u0142em 14 lat. Ch\u0142opiec z miasta, chudy, blady, niski, ma\u0142o atrakcyjny, bardzo introwertyczny, szalenie nie\u015bmia\u0142y, ca\u0142kowicie zawstydzony, je\u015bli idzie o dziewczyny. Zosta\u0142em puryta\u0144sko wychowany i chodzi\u0142em do religijnej szko\u0142y dla ch\u0142opc\u00f3w. Dziewczynki by\u0142y dla mnie jak kosmici.<\/span><\/p>\n

Ale atrakcyjni kosmici.<\/strong><\/h4>\n

O tak. Bardzo mnie poci\u0105ga\u0142y. Nie wiedzia\u0142em jednak, co w nich jest tak atrakcyjnego. By\u0142y tajemnic\u0105, zagro\u017ceniem. By\u0142y z innej planety.<\/span><\/p>\n

Moi koledzy szkolni i ja w tej szkole religijnej mieli\u015bmy zwyczaj wspinania si\u0119 na mur szko\u0142y dla dziewcz\u0105t, kt\u00f3ra by\u0142a obok, \u017ceby podejrze\u0107, co one robi\u0105, jak \u017cyj\u0105. Byli\u015bmy zszokowani, gdy zobaczyli\u015bmy, \u017ce podczas przerwy tak jak my graj\u0105 w pi\u0142k\u0119 i pij\u0105 wod\u0119 z kranu na podw\u00f3rku.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Czyli jednak mieli\u015bmy co\u015b wsp\u00f3lnego z tymi kosmitkami! Gdy mieli\u015bmy po 13, 14 lat, pojawi\u0142 si\u0119 w nas gniew. Bo m\u0142odzieniec w tym wieku jest niewolnikiem hormon\u00f3w. Byli\u015bmy \u017ali na dziewcz\u0119ta, bo mia\u0142y skarb, kt\u00f3rego pragn\u0119li\u015bmy, ale nie chcia\u0142y si\u0119 nim z nami dzieli\u0107. S\u0105 okrutne, bez serca \u2013 uwa\u017cali\u015bmy. Dlaczego s\u0105 tak sk\u0105pe? Oczywi\u015bcie nie my\u015bleli\u015bmy wcale o tym, \u017ce te nieliczne z nich, kt\u00f3re podzieli\u0142y si\u0119 swoim skarbem z ch\u0142opcami, by\u0142y natychmiast wyzywane od najgorszych, stracone dla \u015bwiata, dla ma\u0142\u017ce\u0144stwa, dla przyja\u017ani. Nie zdawali\u015bmy sobie sprawy, \u017ce stawiamy te dziewcz\u0119ta w niemo\u017cliwej sytuacji \u2013 je\u015bli nie oddadz\u0105 swojego skarbu, s\u0105 potworne, je\u015bli si\u0119 nim podziel\u0105, te\u017c s\u0105 potworne.<\/span><\/p>\n

A potem przyby\u0142em do kibucu Chulda, gdzie by\u0142y dziewczyny, kt\u00f3re nosi\u0142y ekstremalnie kr\u00f3tkie kibucowe spodenki. Kr\u00f3tsze ni\u017c w moich naj\u015bmielszych fantazjach. I by\u0142y do\u015b\u0107 swobodne, je\u015bli chodzi o kontakt cielesny, otwarcie rozmawia\u0142y o seksie, a nawet go uprawia\u0142y w wieku 15, 16 lat. Ja by\u0142em lata \u015bwietlne od takiej swobody. Po cz\u0119\u015bci dlatego, \u017ce moja matka zabi\u0142a si\u0119, gdy mia\u0142em 12 lat, i by\u0142o dla mnie zupe\u0142nie jasne, \u017ce skoro porzuci\u0142a mnie w ten spos\u00f3b, to znaczy, \u017ce mnie nie kocha\u0142a. Musia\u0142o by\u0107 we mnie co\u015b okropnego. A je\u015bli ona mnie nie kocha\u0142a, to \u017cadna kobieta nigdy mnie nie pokocha.<\/span><\/p>\n

Czu\u0142em, \u017ce jestem nieatrakcyjny, i to sprawia\u0142o, \u017ce by\u0142em nieatrakcyjny.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119c po\u015br\u00f3d tej ca\u0142ej kibucowej zabawy, ta\u0144ca, dotykania si\u0119, przytulania, \u017cart\u00f3w, swobodnych dyskusji, wiecznego lata stworzy\u0142em sobie ba\u0144k\u0119, w kt\u00f3rej wiod\u0142em klasztorny \u017cywot. Patrzy\u0142em na dziewcz\u0119ta z daleka i przez my\u015bl mi nie przesz\u0142o, \u017ce m\u00f3g\u0142bym zas\u0142u\u017cy\u0107 na \u0142ask\u0119 kobiecego dotyku.<\/span><\/p>\n

A Nily?<\/strong><\/h4>\n

Nily by\u0142a najpi\u0119kniejsz\u0105 dziewczyn\u0105 w naszej klasie. Otacza\u0142 j\u0105 kr\u0105g admirator\u00f3w, zalotnik\u00f3w i przyjaci\u00f3\u0142. \u015amia\u0142a si\u0119, \u017cartowa\u0142a, ta\u0144czy\u0142a, \u015bpiewa\u0142a \u2013 wszystko to ol\u015bniewa\u0142o mnie jak s\u0142o\u0144ce. A w s\u0142o\u0144ce nawet nie \u015bmiemy spojrze\u0107, a co dopiero fantazjowa\u0107 o podr\u00f3\u017cy w jego stron\u0119.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119c przez pierwszych kilka lat w kibucu czasami dzieli\u0142em si\u0119 z Nily swoimi wierszami. Pisa\u0142em n\u0119dzne sentymentalne wiersze. Chcia\u0142em zobaczy\u0107, czy j\u0105 rozbawi\u0105 \u2013 czasami tak si\u0119 dzia\u0142o. Te wiersze traktowa\u0142em jak dar, kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 bogini. Nikomu innemu ich nie pokazywa\u0142em. I z rzadka zdarza\u0142o nam si\u0119 rozmawia\u0107. By\u0142a szczodra, wi\u0119c od czasu do czasu zwraca\u0142a si\u0119 do mnie kilkoma s\u0142owami, darowa\u0142a mi u\u015bmiech. Mia\u0142a bardzo demokratyczne podej\u015bcie, post\u0119powa\u0142a tak ze wszystkimi, nie tylko ze mn\u0105. Nie czu\u0142em si\u0119 wyj\u0105tkowy. Dzi\u015b m\u00f3wi mi, \u017ce by\u0142em, ale nadal jej nie wierz\u0119.<\/span><\/p>\n

Potem przez jaki\u015b czas mia\u0142em dziewczyn\u0119, a nawet kilka dziewczyn, spoza kibucu, a Nily mia\u0142a wiele romans\u00f3w i zwi\u0105zk\u00f3w. Wszystko to zmieni\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bciwie w jedn\u0105 noc, gdy mieli\u015bmy 20 lat i kiedy stali\u015bmy si\u0119 kochankami i odkryli\u015bmy, \u017ce przez ca\u0142y ten czas byli\u015bmy zakochani w sobie.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Dla mnie to by\u0142o objawienie. Nigdy nie podejrzewa\u0142em, \u017ce Nily m\u00f3g\u0142by podoba\u0107 si\u0119 kto\u015b taki jak ja. Dzi\u015b wiem, \u017ce poci\u0105ga\u0142o j\u0105 to, \u017ce by\u0142em inny ni\u017c wszyscy, jak stworzenie z innej planety. By\u0142em dla niej kosmit\u0105.<\/span><\/p>\n

Na czym polega\u0142o to objawienie? Co pan zrozumia\u0142 tamtej nocy?<\/strong><\/h4>\n

Widzi pani, w tamtych czasach poci\u0105ga\u0142y mnie seksualnie prawie wszystkie kobiety, niezale\u017cnie od wieku. To by\u0142 czas ognia, buchaj\u0105cej lawy. Ale ba\u0142em si\u0119 kobiet. Natomiast nigdy nie ba\u0142em si\u0119 Nily. By\u0142a odleg\u0142a, niedost\u0119pna, ale nigdy gro\u017ana. Do\u015b\u0107 du\u017co czasu zaj\u0119\u0142o mi zrozumienie, \u017ce to, \u017ce si\u0119 jej nie obawiam, oznacza, \u017ce Nily przekazuje mi pewien rodzaj poczucia bezpiecze\u0144stwa. Poczucie bezpiecze\u0144stwa jest podstaw\u0105 pewno\u015bci siebie, a pewno\u015b\u0107 siebie nas buduje, pozwala poczu\u0107, \u017ce, owszem, mo\u017cesz dotkn\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

AMOS OZ Z \u017bON\u0104 NILI OZ. RZYM, 2012 R.<\/span> FOT. ELISABETTA A. VILLA \/ GETTY IMAGES<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n

To poczucie bezpiecze\u0144stwa \u0142\u0105czy si\u0119 z potrzeb\u0105 odnalezienia kochaj\u0105cych ramion, o kt\u00f3rej pan ju\u017c m\u00f3wi\u0142?<\/strong><\/h4>\n

W moim przypadku tak, ale nie mog\u0119 generalizowa\u0107. Bywa, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 wi\u0105\u017ce si\u0119 z fatalnym zauroczeniem, z jak\u0105\u015b ch\u0119ci\u0105 cierpienia, ze zgubnym pragnieniem bycia upokorzonym lub upokarzania drugiej osoby. Widzia\u0142em takie przypadki. Nasza sytuacja by\u0142a inna. U podstaw mojej mi\u0142o\u015bci do Nily le\u017ca\u0142o poczucie bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rego nie czu\u0142em przy \u017cadnej innej kobiecie od czasu, gdy zmar\u0142a moja mama. Nily jest przeciwie\u0144stwem mojej matki. Ona by\u0142a depresyjna, a Nily jest sangwiniczk\u0105, pe\u0142n\u0105 \u017cycia, rado\u015bci.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie ta historia mi\u0142osna ma swoje g\u00f3rki i do\u0142ki, odkrycia, zmiany. Mi\u0142o\u015b\u0107 ma swoje pory roku: lato, zim\u0119, wiosn\u0119, jesie\u0144. S\u0105 dobre lata i z\u0142e, chwile rado\u015bci i smutku.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Najwi\u0119kszym kiczem na \u015bwiecie, przykro mi to m\u00f3wi\u0107, jest chrze\u015bcija\u0144skie rozumienie szcz\u0119\u015bcia. Nie, nie zmieniam tematu. Chrze\u015bcija\u0144ska idea g\u0142osi, \u017ce je\u015bli b\u0119dziesz post\u0119powa\u0107 s\u0142usznie, to zostaniesz nagrodzony szcz\u0119\u015bciem, je\u015bli nie na tym \u015bwiecie, to w przysz\u0142ym \u017cyciu. To szcz\u0119\u015bcie wyobra\u017cone jest jako stan jakiego\u015b polegiwania z zamkni\u0119tymi oczami, wyci\u0105gania n\u00f3g i czucia si\u0119 wiecznie zadowolonym. To przecie\u017c nie le\u017cy w naszej naturze! To absurd. Albo mamy szczyt, albo r\u00f3wnin\u0119. Albo plateau, albo klimaks. Je\u015bli istnia\u0142oby co\u015b takiego jak wieczny orgazm<\/a>, to nie by\u0142oby orgazmem. Dlatego idea \u017cycia \u201ed\u0142ugo i szcz\u0119\u015bliwie” jest dla mnie ostatecznym kiczem. I to kiczem nies\u0142ychanie niebezpiecznym, bo niszcz\u0105cym wiele \u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

Wielu ludzi zakochuje si\u0119 i oczekuje, \u017ce teraz b\u0119d\u0105 ju\u017c szcz\u0119\u015bliwi. Ona mnie kocha, ja kocham j\u0105 \u2013 b\u0105d\u017amy szcz\u0119\u015bliwi! To w\u0142a\u015bnie jest szcz\u0119\u015bcie, na kt\u00f3re czekali\u015bmy! A potem to po prostu nie dzia\u0142a.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Rado\u015b\u0107 pojawia si\u0119 i znika. \u017bycie nas tego uczy i to trudna lekcja. Je\u015bli b\u0119dziemy oczekiwa\u0107, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 zapewni nam wieczn\u0105 rado\u015b\u0107, wieczn\u0105 przyjemno\u015b\u0107, s\u0142ynne \u201e\u017cyli d\u0142ugo i szcz\u0119\u015bliwie”, to jest to recepta na katastrof\u0119. Zapewne uzna pani, \u017ce to bana\u0142: ma\u0142\u017ce\u0144stwo to codzienna inwestycja, codzienna praca<\/a>.<\/span><\/p>\n

S\u0142ysza\u0142am, \u017ce ludzie tak m\u00f3wi\u0105.<\/strong><\/h4>\n

Zwi\u0105zek to codzienny wysi\u0142ek. Zrobi\u0119 skok my\u015blowy, ale zapewniam, \u017ce nie zmieniam tematu. Dawno, dawno temu pewna kobieta zdj\u0119\u0142a dla mnie z siebie ubrania, po\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 na \u0142\u00f3\u017cku, zamkn\u0119\u0142a oczy, u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 i powiedzia\u0142a: \u201eZaskocz mnie”.<\/span><\/p>\n

Jak\u017ce, do diaska, mia\u0142em j\u0105 zaskoczy\u0107? Mo\u017ce wiadrem wody?<\/span><\/p>\n

To uciele\u015bnienie oczekiwania, \u017ce kto\u015b mnie uszcz\u0119\u015bliwi, da mi rozkosz, zabawi mnie.<\/span><\/p>\n

Jak Chana, pana bohaterka z powie\u015bci \u201eM\u00f3j Micha\u0142”, o kt\u00f3rej m\u00f3wiono, \u017ce jest izraelsk\u0105 madame Bovary.<\/strong><\/h4>\n

Chana pragnie szcz\u0119\u015bcia totalnego i nie zgodzi si\u0119 na mniej. Chce wiecznego orgazmu. Chce, by ka\u017cdy moment jej \u017cycia by\u0142 na\u0142adowany najwy\u017cszym napi\u0119ciem. Tak by\u0107 nie mo\u017ce. Nie tylko dlatego, \u017ce Micha\u0142, jej Micha\u0142, nie jest jakim\u015b szczeg\u00f3lnie b\u0142yskotliwym m\u0119\u017cczyzn\u0105 ani genialnym kochankiem. Przede wszystkim dlatego, \u017ce nie da si\u0119 ka\u017cdego momentu \u017cycia na\u0142adowa\u0107 maksymalnym napi\u0119ciem. I ju\u017c.<\/span><\/p>\n

Chana pisze w pierwszych zdaniach ksi\u0105\u017cki: \u201ePisz\u0119, bo b\u0119d\u0105c dzieckiem, mia\u0142am w sobie ogromn\u0105 moc kochania, a teraz ta moc umiera. Ja nie chc\u0119 umrze\u0107”.<\/strong><\/h4>\n

Nie jestem pewien, czy dobrze pami\u0119tam otwarcie tej powie\u015bci. Min\u0119\u0142o ju\u017c 50 lat, odk\u0105d j\u0105 napisa\u0142em. Mia\u0142em wtedy dwadzie\u015bcia par\u0119 lat i by\u0142em przekonany, \u017ce wiem o kobietach wszystko, wi\u0119c napisa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 z perspektywy kobiety. Dzi\u015b ju\u017c nie znalaz\u0142bym w sobie takiej \u015bmia\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Chana stawia pewn\u0105 opozycj\u0119 mi\u0119dzy mi\u0142o\u015bci\u0105 a \u015bmierci\u0105. Wiem, co ma na my\u015bli. By\u0107 mo\u017ce dzi\u015b nawet lepiej j\u0105 rozumiem ni\u017c wtedy, kiedy to pisa\u0142em. Wiem, \u017ce ludzie, kt\u00f3rych nikt nie kocha i kt\u00f3rzy nikogo nie kochaj\u0105, s\u0105 na wp\u00f3\u0142 martwi. Mog\u0105 si\u0119 sta\u0107 luminarzami, odnie\u015b\u0107 sukces w swojej dziedzinie, mog\u0105 si\u0119 sta\u0107 bogaci, s\u0142ynni, mog\u0105 prosperowa\u0107 seksualnie, ale b\u0119d\u0105 na wp\u00f3\u0142 martwi.<\/span><\/p>\n

Druga rzecz to tracenie tej mocy kochania. Erozja to uniwersalna zasada, kt\u00f3ra rz\u0105dzi \u015bwiatem. Wszystko jej ulega. Przedmioty, ro\u015bliny, nasze cia\u0142a. R\u00f3wnie\u017c emocje ulegaj\u0105 erozji, je\u015bli nie jest si\u0119 gotowym anga\u017cowa\u0107 ca\u0142y czas. Ci\u0105gle podsyca\u0107 p\u0142omie\u0144. Chana nie zdawa\u0142a sobie sprawy, \u017ce trzeba dolewa\u0107 oliwy do ognia, inaczej \u017car zga\u015bnie.<\/span><\/p>\n

Na czym polega to codzienna praca, ta codzienna inwestycja?<\/strong><\/h4>\n

Na uwadze. Ciekawo\u015bci. Umiej\u0119tno\u015bci s\u0142uchania. Wie pani, to rzadka cecha. Ludzie nie s\u0142uchaj\u0105, a zw\u0142aszcza m\u0119\u017cczy\u017ani.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli moja \u017cona ma nowy szal, zauwa\u017c\u0119 to. Kto\u015b powie, \u017ce to dziecinne, nieistotne, kogo to obchodzi \u2013 nowy szal, stary szal? Mo\u017ce i to s\u0105 ma\u0142e rzeczy, lecz maj\u0105 wielkie znaczenie.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Jedna rzecz to pada\u0107 na kolana i zarzeka\u0107 si\u0119: \u201eKocham ci\u0119, zawsze b\u0119d\u0119 ci\u0119 kocha\u0142”. Naprawd\u0119 trudniejsze jest to codzienne inwestowanie uwagi.<\/span><\/p>\n

Ale na pocz\u0105tku by\u0142o zakochanie.<\/strong><\/h4>\n

Czas zakochania jest ekstatyczny, daje poczucie euforii \u2013 emocjonalnej, seksualnej. Tak jakby ca\u0142y \u015bwiat wok\u00f3\u0142 ciebie ta\u0144czy\u0142 i \u015bpiewa\u0142. Czujesz si\u0119, jakby\u015b chcia\u0142 przytuli\u0107 i uca\u0142owa\u0107 ka\u017cd\u0105 ludzk\u0105 istot\u0119, nie tylko ukochan\u0105.<\/span><\/p>\n

I czujesz, \u017ce jeste\u015b pi\u0119kn\u0105 osob\u0105, skoro zosta\u0142e\u015b pokochany.<\/strong><\/h4>\n

Czujesz, \u017ce jeste\u015b wspania\u0142y, i \u2013 mylnie \u2013 s\u0105dzisz, \u017ce teraz wszyscy b\u0119d\u0105 ci\u0119 kocha\u0107, a ty b\u0119dziesz kocha\u0142 wszystkich.<\/span><\/p>\n

Potem zwi\u0105zek ewoluuje i staje si\u0119 jak podr\u00f3\u017c na obcy kontynent. Ca\u0142y czas co\u015b odkrywasz. Je\u015bli masz do\u015b\u0107 ciekawo\u015bci w sobie. Je\u015bli nie, mi\u0142o\u015b\u0107 nie potrwa zbyt d\u0142ugo. Je\u015bli jednak jeste\u015b ciekaw, b\u0119dziesz bada\u0107 now\u0105 ziemi\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby. I zobaczysz, \u017ce jest fascynuj\u0105ca. Jak ona przygotowuje jedzenie, jakie przysmaki lubi, b\u0119dziesz ciekaw jej zmys\u0142owo\u015bci, jej preferencji seksualnych, b\u0119dziesz chcia\u0142 pozna\u0107 jej gust co do poezji i muzyki i zobaczy\u0107, czy jest podobny do twojego. Przez jaki\u015b czas wtedy \u2013 a je\u015bli masz szcz\u0119\u015bcie jak my, to przez wiele lat \u2013 \u017cycie staje si\u0119 nieustann\u0105 rozmow\u0105, nie tylko werbaln\u0105, r\u00f3wnie\u017c fizyczn\u0105. Tak poznajesz ten kontynent coraz lepiej. Mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, i zdarza si\u0119 cz\u0119sto, \u017ce to, co odkry\u0142e\u015b, ci si\u0119 nie spodoba. Albo \u017ce nie podoba ci si\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 tego kontynentu. Tak jest zawsze \u2013 nie da si\u0119 lubi\u0107 wszystkiego. Ale je\u015bli masz do\u015b\u0107 ciekawo\u015bci i interesuj\u0105cego partnera, to zobaczysz, \u017ce nie tylko przez pierwsze tygodnie i miesi\u0105ce, ale przez wiele lat ci\u0105gle odkrywasz co\u015b nowego.<\/span><\/p>\n

Na spotkaniu \u201eWieczoru pisarzy” w Hadze (jest na YouTubie) m\u00f3wi pan te\u017c, \u017ce osoba obdarzona ciekawo\u015bci\u0105 jest nie tylko lepszym cz\u0142owiekiem, ale i kochankiem.<\/strong><\/h4>\n

Osoba ciekawa zadaje sobie pytanie: a gdybym by\u0142a nim? Albo: a gdybym by\u0142 ni\u0105? Je\u015bli przychodzisz do \u0142\u00f3\u017cka i \u017c\u0105dasz, jak z menu, tego na przystawk\u0119, tego na danie g\u0142\u00f3wne, a tego na deser, to traktujesz swojego partnera jak kucharza, s\u0142u\u017c\u0105cego lub kelnera. Je\u015bli za\u015b pr\u00f3bujesz si\u0119 dowiedzie\u0107, co tw\u00f3j partner lubi, i to nie tylko dlatego, \u017ce jeste\u015b uprzejmy, lecz tak\u017ce dlatego, \u017ce naprawd\u0119 ci\u0119 to zajmuje, to zostanie ci odp\u0142acone. Bo b\u0119dziesz czerpa\u0142 z tego przyjemno\u015b\u0107. Je\u015bli jeste\u015b \u2013 b\u0119d\u0119 si\u0119 trzyma\u0142 gastronomicznych metafor \u2013 jednocze\u015bnie kucharzem i jedz\u0105cym, b\u0119dziesz dobrym kochankiem, kochank\u0105.<\/span><\/p>\n

Rozumiem, \u017ce nie wystarczy sama ciekawo\u015b\u0107. To, co pan m\u00f3wi, to to, \u017ce Nily jest fascynuj\u0105c\u0105 osob\u0105. \u017be odkry\u0142 pan, \u017ce to pi\u0119kny kontynent do podr\u00f3\u017cy.<\/strong><\/h4>\n

Tak. To moje szcz\u0119\u015bcie, \u017ce Nily jest pe\u0142na niespodzianek. Nawet dzi\u015b potrafi mnie zaskoczy\u0107 \u2013 staje si\u0119 nagle smutna, kiedy zupe\u0142nie si\u0119 nie spodziewam, \u017ce mo\u017ce j\u0105 co\u015b zasmuci\u0107. I radosna w momencie, gdy zdaje mi si\u0119, \u017ce nie ma ku temu powodu. Podekscytowana czym\u015b, co nie podejrzewa\u0142em, \u017ce mo\u017ce j\u0105 podnieca\u0107. I nagle znudzona czym\u015b, o czym my\u015bla\u0142em, \u017ce b\u0119dzie dla niej ciekawe. Inny m\u0119\u017cczyzna m\u00f3g\u0142by by\u0107 tym poirytowany. Kto\u015b inny m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107: ta kobieta nie jest konsekwentna. Albo w t\u0119, albo we w t\u0119! Ale ja akurat to lubi\u0119 w Nily i my\u015bl\u0119, \u017ce ona lubi to samo we mnie, cho\u0107 nie mog\u0119 za ni\u0105 \u015bwiadczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119c ta podr\u00f3\u017c po nieznanym kontynencie trwa i nadal nie znam ka\u017cdego kra\u0144ca tego l\u0105du, i mam nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie tak do ko\u0144ca.<\/span><\/p>\n

Jak z czasem zmienia si\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107?<\/strong><\/h4>\n

Zmienia si\u0119 wraz z dzie\u0107mi. Narodziny dziecka zmieniaj\u0105 wszystko. Po pierwsze, je\u015bli jeste\u015b ojcem, mo\u017cesz poczu\u0107 si\u0119 ura\u017cony. Kiedy\u015b mia\u0142e\u015b ca\u0142\u0105 uwag\u0119 dla siebie i nagle musisz j\u0105 dzieli\u0107 z jakim\u015b rozwrzeszczanym obcym cz\u0142owiekiem. Irytuj\u0105ce. Wi\u0119c pojawia si\u0119 element zazdro\u015bci. Bo, jak m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej, mi\u0142o\u015b\u0107 ma w sobie sk\u0142adnik zaborczo\u015bci. Ale z czasem dziecko staje si\u0119 bli\u017csze, bardziej znane i odkrywasz, \u017ce ta istota nie jest tak naprawd\u0119 obcym. Jest po cz\u0119\u015bci tob\u0105, po cz\u0119\u015bci twoim ma\u0142\u017conkiem. I nagle twoja ciekawo\u015b\u0107 zwraca si\u0119 w jego stron\u0119: jakie jest to ma\u0142e stworzenie? I masz kolejny kontynent do odkrywania. Tym razem robicie to razem. Wi\u0119c nagle Nily i ja, razem, podr\u00f3\u017cowali\u015bmy r\u0119ka w r\u0119k\u0119 po kolejnym kontynencie.<\/span><\/p>\n

Zn\u00f3w mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcie. Znam przypadki, kiedy pierwsze dziecko jest ko\u0144cem mi\u0142o\u015bci. Zdarza si\u0119 i tak. Wi\u0119c ostrzegam przed idealizowaniem dzieci jako ostatecznego uciele\u015bnienia mi\u0142o\u015bci mi\u0119dzy lud\u017ami.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

W naszym przypadku dzieci sta\u0142y si\u0119, owszem, \u017ar\u00f3d\u0142em cz\u0119stych r\u00f3\u017cnic zdania i k\u0142\u00f3tni. Jednak k\u0142\u00f3tnie nie s\u0105 koniecznie wrogiem mi\u0142o\u015bci. K\u0142\u00f3tnie mog\u0105 by\u0107 dla mi\u0142o\u015bci witamin\u0105. Poniewa\u017c poznajecie siebie, swoje nowe strony, macie co\u015b wsp\u00f3lnego, o co chcecie walczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119sto czytam w wywiadach z psychologami, \u017ce po\u017c\u0105danie musi umrze\u0107 w zwi\u0105zku i \u017ce to bardzo trudny moment.<\/strong><\/h4>\n

Czyta\u0142em o tym. By\u0107 mo\u017ce statystycznie to prawda. Ale mnie nie interesuj\u0105 statystyki. Nie ciekawi\u0105 mnie r\u00f3wnie\u017c zbytnio psychologia i socjologia. Za to zajmuj\u0105 mnie r\u00f3\u017cne formy bycia nieszcz\u0119\u015bliwym. W\u0142\u0105czaj\u0105c w to nieszcz\u0119\u015bcie erotyczne. Bardzo cz\u0119sto to nieszcz\u0119\u015bcie ma zwi\u0105zek z brakiem wyobra\u017ani, z nierealistycznymi oczekiwaniami, z dziecinnymi ideami, z pogoni\u0105 za pobiciem jakich\u015b rekord\u00f3w. To wielcy wrogowie \u017cycia rodzinnego i ludzkiej seksualno\u015bci. W mi\u0142o\u015bci spotykaj\u0105 si\u0119 szczodro\u015b\u0107 i ciekawo\u015b\u0107 drugiego cz\u0142owieka, i wiele sk\u0142adnik\u00f3w, kt\u00f3rych nie potrafi\u0119 nazwa\u0107. Dla mnie szczodro\u015b\u0107 jest najseksowniejsz\u0105 cech\u0105 u kobiety. Nie tylko w \u0142\u00f3\u017cku. We wszystkich dziedzinach \u017cycia. To poczucie, \u017ce partner nie tylko jest got\u00f3w czy ch\u0119tny, by dawa\u0107 ci to, czego pragniesz, ale \u017ce jest szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce to dawanie go uszcz\u0119\u015bliwia.<\/span><\/p>\n

(wchodzi Nily Oz)<\/i><\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie rozmawiamy o mi\u0142o\u015bci.<\/strong><\/h4>\n

NILY: Ludzie cz\u0119sto nas pytaj\u0105, jak uda\u0142o nam si\u0119 tak d\u0142ugo prze\u017cy\u0107 razem. Nasze ma\u0142\u017ce\u0144stwo \u2013 to dla mnie jasne od samego pocz\u0105tku \u2013 by\u0142o wielkim sukcesem. Bardzo si\u0119 o siebie troszczyli\u015bmy. Teraz, gdy przygl\u0105dam si\u0119 r\u00f3\u017cnym parom, wcale to nie jest takie oczywiste \u2013 ludzie ju\u017c si\u0119 tak o siebie nie troszcz\u0105, zdaje mi si\u0119.<\/span><\/p>\n

Druga rzecz \u2013 \u017cyjemy w trudnej rzeczywisto\u015bci. Pami\u0119tam, jak kiedy\u015b siedzieli\u015bmy z Amosem wieczorem i czytali\u015bmy ksi\u0105\u017cki. Nagle dzwoni telefon \u2013 nasza \u015brodkowa c\u00f3rka, kt\u00f3ra wtedy mia\u0142a dwoje dzieci, w przedszkolu i w drugiej klasie podstaw\u00f3wki. To by\u0142 czas wojny w Zatoce Perskiej. Wi\u0119c ona dzwoni i m\u00f3wi, \u017ce chcia\u0142a nas tylko poinformowa\u0107, \u017ce zda\u0142a sobie spraw\u0119, \u017ce w przedszkolu i szkole nie ma schronu, wi\u0119c od jutra przestaje wysy\u0142a\u0107 tam dzieci. I odk\u0142ada s\u0142uchawk\u0119. Je\u015bli wi\u0119c kto\u015b mnie pyta, jak to mo\u017cliwe, \u017ce tak d\u0142ugo jeste\u015bmy razem, m\u00f3wi\u0119, \u017ce \u017cyjemy w takiej rzeczywisto\u015bci, \u017ce musimy dba\u0107 o siebie nawzajem.<\/span><\/p>\n

AMOS: Ale\u017c Nily, jako\u015b ta sytuacja nie uchroni\u0142a wielu innych ma\u0142\u017ce\u0144stw w tym kraju przed rozpadem.<\/span><\/p>\n

NILY: A! Bo jest jeszcze jedna rzecz. My z Amosem mamy umow\u0119. Kiedy byli\u015bmy dzie\u0107mi, jeszcze zanim si\u0119 poznali\u015bmy, trwa\u0142a izraelska wojna o niepodleg\u0142o\u015b\u0107<\/a>. Amos by\u0142 w Jerozolimie i cierpia\u0142 straszny g\u0142\u00f3d. Ja mieszka\u0142am w kibucu, gdzie by\u0142o jedzenie, ale za to nie mieli\u015bmy pieni\u0119dzy na ubrania i ogrzewanie. Cierpia\u0142am tak bardzo z przemarzni\u0119cia, \u017ce pami\u0119tam to do dzi\u015b. Wi\u0119c gdy wzi\u0119li\u015bmy \u015blub, powiedzia\u0142am: \u201eAmos, od dzi\u015b, przysi\u0119gam ci, \u017ce nigdy nie b\u0119dziesz g\u0142odny, a ty przysi\u0119gnij mi, \u017ce ju\u017c nigdy nie zmarzn\u0119”.<\/span><\/p>\n

AMOS: Co prawda zdarza si\u0119, \u017ce Nily jest g\u0142odna, a ja zmarzni\u0119ty…<\/span><\/p>\n

NILY: Nie, nie, nie! Amos, nie \u017cartuj sobie.<\/span><\/p>\n

AMOS: I jest jeszcze jedna rzecz, kt\u00f3r\u0105 ci przysi\u0119ga\u0142em, \u017ceby ci\u0119 przekona\u0107 do ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Decyduj\u0105ca, moim zdaniem. Ty powiedz.<\/span><\/p>\n

NILY: Amos obieca\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie dnia, w kt\u00f3rym bym si\u0119 nie \u015bmia\u0142a.<\/span><\/p>\n

\n

Amos Oz<\/strong> \u2013 najpoczytniejszy na \u015bwiecie pisarz izraelski, eseista i publicysta. Pisa\u0107 zacz\u0105\u0142 w kibucu Chulda. Tam te\u017c pozna\u0142 swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0119 Nily. Jest autorem powie\u015bci, m.in.: \u201eM\u00f3j Micha\u0142”, \u201ePozna\u0107 kobiet\u0119”, \u201eJudasz”, autobiograficznej \u201eOpowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci i mroku”<\/i><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n<\/div>\n<\/section>\n<\/article>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Amos Oz (Fot. Adam Golec \/ Agencja Wyborcza.pl) Amos Oz: Obieca\u0142em \u017conie, \u017ce nie b\u0119dzie dnia, w kt\u00f3rym by si\u0119 nie \u015bmia\u0142a Paulina Reiter Mi\u0142o\u015b\u0107 nie jest s\u0142odka. \u0141\u0105czy skrajne po\u015bwi\u0119cenie ze skrajnym egoizmem. Zawiera w sobie potrzeb\u0119, by po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 dla ukochanej osoby, a tak\u017ce by t\u0119 ukochan\u0105 osob\u0119 posi\u0105\u015b\u0107. By dominowa\u0107 i zosta\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112152"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=112152"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112152\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":112166,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112152\/revisions\/112166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=112152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=112152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=112152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}