{"id":112225,"date":"2024-04-13T17:09:15","date_gmt":"2024-04-13T15:09:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=112225"},"modified":"2024-04-13T08:47:15","modified_gmt":"2024-04-13T06:47:15","slug":"18-09-87","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=112225","title":{"rendered":"\u201eKaty\u0144: zbrodnia bez s\u0105du i kary\u201d \u2013 ponad 80 lat poszukiwania prawdy o sowieckim ludob\u00f3jstwie"},"content":{"rendered":"

Pod tablic\u0105 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 zbrodni\u0119 katy\u0144ska umieszczono kilka guzik\u00f3w, kt\u00f3re Rada Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa podarowa\u0142a szczeci\u0144skiemu Stowarzyszeniu \u201eKaty\u0144\u201d. Guziki pochodz\u0105 z ekshumacji przeprowadzanych w latach 1995-96. Szczecin, 2007 r. Fot. PAP\/J. Undro<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>\u201eKaty\u0144: zbrodnia bez s\u0105du i kary\u201d \u2013 ponad 80 lat poszukiwania prawdy o sowieckim ludob\u00f3jstwie<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Szuka\u0142a<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Jak kropla po kropli wydr\u0105\u017cy\u0107 mo\u017ce kamie\u0144, tak samo lat trzeba na to, aby zdoby\u0107 jak\u0105\u015b prawd\u0119 o Sowietach, kt\u00f3r\u0105 w\u0142adze chce ukry\u0107 \u2013 napisa\u0142 jeden z pierwszych badaczy zbrodni katy\u0144skiej J\u00f3zef Mackiewicz. Wybitny pisarz przewidzia\u0142, \u017ce dotarcie do prawdy o masakrze z 1940 r. mo\u017ce zaj\u0105\u0107 wiele dekad.<\/strong><\/p>\n

\n

Polscy oficerowie jako przedstawiciele elity intelektualnej i pa\u0144stwowej byli mordowani ju\u017c w pierwszych godzinach po sowieckiej agresji z 17 wrze\u015bnia. W pa\u017adzierniku 1939 r. cz\u0119\u015b\u0107 wzi\u0119tych do niewoli postawiono przed sowieckim wymiarem sprawiedliwo\u015bci. W uzasadnieniu jednego z wyrok\u00f3w podkre\u015blono: \u201eB\u0119d\u0105c wrogo nastawionym do w\u0142adzy sowieckiej i partii komunistycznej, 20 wrze\u015bnia 1939 r. jako porucznik by\u0142ego Wojska Polskiego, w momencie wkroczenia pierwszego radzieckiego czo\u0142gu do Grodna, zorganizowa\u0142 z zamiarem przej\u0119cia w\u0142adzy uzbrojon\u0105 grup\u0119 spo\u015br\u00f3d oficer\u00f3w, \u017co\u0142nierzy by\u0142ego Wojska Polskiego i student\u00f3w, w ilo\u015bci 50 os\u00f3b do walki przeciwko w\u0142adzy radzieckiej i Armii Czerwonej\u201d. W przeciwie\u0144stwie do tych jawnie podejmowanych akt\u00f3w terroru decyzja o wymordowaniu przedstawicieli polskich elit na zawsze mia\u0142a pozosta\u0107 tajemnic\u0105 w\u0105skiego kr\u0119gu Biura Politycznego KC WKP(b).<\/span><\/p>\n

Pierwsze rysy na budowanej od 5 marca 1940 r. zmowie milczenia pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c latem 1941 r. 14 sierpnia podpisana zosta\u0142a polsko-sowiecka umowa o tworzeniu oddzia\u0142\u00f3w Polskich Si\u0142 Zbrojnych na terenie ZSRS. Ich baz\u0105 rekrutacyjn\u0105 mieli by\u0107 obywatele RP \u201eamnestionowani\u201d w wyniku umowy Sikorski-Majski. Bardzo szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce liczba oficer\u00f3w zg\u0142aszaj\u0105cych si\u0119 do miejsc rekrutacji jest bardzo niewielka. J\u00f3zefowi Czapskiemu, jednemu z nielicznych ocala\u0142ych z obozu w Starobielsku, powierzono zadanie odnalezienia towarzyszy niewoli oraz je\u0144c\u00f3w z dw\u00f3ch pozosta\u0142ych oboz\u00f3w. Czapski stan\u0105\u0142 na czele Biura Opieki. Prowadz\u0105c swoiste \u015bledztwo, rozmawia\u0142 nie tylko z polskimi je\u0144cami i wi\u0119\u017aniami \u0142agr\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c sowieckimi urz\u0119dnikami i enkawudzistami. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich sugerowa\u0142a, \u017ce zaginieni je\u0144cy zostali wys\u0142ani na najdalsze wyspy na Morzu Arktycznym. Podobne przekonanie wyra\u017ca\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 towarzyszy niewoli, kt\u00f3rzy unikn\u0119li \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

W tym samym czasie dow\u00f3dcy tworz\u0105cej si\u0119 armii oraz ambasador RP Stanis\u0142aw Kot interweniowali u w\u0142adz ZSRS. W odpowiedzi s\u0142yszeli niewiarygodne wersje wydarze\u0144, takie jak opowie\u015b\u0107 o ucieczce polskich je\u0144c\u00f3w do Rumunii. Do historii przesz\u0142a wymiana zda\u0144 mi\u0119dzy gen. Sikorskim a Stalinem podczas rozm\u00f3w w grudniu 1941 r. Na pytanie polskiego premiera sowiecki dyktator stwierdzi\u0142, \u017ce tysi\u0105ce polskich je\u0144c\u00f3w uciek\u0142o do Mand\u017curii. Wiosn\u0105 1942 r. polskie w\u0142adze zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 do Brytyjczyk\u00f3w o wsparcie w poszukiwaniach. Szef brytyjskiego MSZ Anthony Eden zabroni\u0142 dyplomatom anga\u017cowa\u0107 si\u0119 w narastaj\u0105cy m.in. wok\u00f3\u0142 tej sprawy konflikt polsko-sowiecki. Kwestia ta pojawi\u0142a si\u0119 jednak w raporcie przygotowanym dla Ministerstwa Wojny przez pp\u0142k. Lesliego Hullsa: \u201eUwi\u0119zieni w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie po prostu znikli bez \u015bladu (w \u0142\u0105cznej liczbie 8300). Od 1940 r. nikt o nich nie s\u0142ysza\u0142 i mimo obietnicy z\u0142o\u017conej osobi\u015bcie przez Stalina gen. Sikorskiemu i gen. Andersowi los tych oficer\u00f3w pozostaje ca\u0142kowit\u0105 tajemnic\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Sprawa wydawa\u0142a si\u0119 tym bardziej tajemnicza z powodu meldunk\u00f3w wywiadu Armii Krajowej, kt\u00f3ry nie posiada\u0142 \u017cadnych informacji o ewentualnym przekazaniu tych je\u0144c\u00f3w stronie niemieckiej. Kontakty z rodzinami zaginionych wskazywa\u0142y, \u017ce \u017caden z nich nie uciek\u0142 do rodziny zamieszka\u0142ej na terenie okupacji niemieckiej.<\/span><\/p>\n

Badaj\u0105cy zagini\u0119cie swoich koleg\u00f3w systematycznie zbli\u017cali si\u0119 do prawdy. Wa\u017cne zeznania z\u0142o\u017cy\u0142 wi\u0119zie\u0144 Starobielska por. Bronis\u0142aw M\u0142ynarski, kt\u00f3ry powiedzia\u0142, \u017ce mi\u0119dzy 5 a 26 kwietnia z obozu w nieznanym kierunku wywo\u017cono polskich je\u0144c\u00f3w. Jeszcze pe\u0142niejsz\u0105, anonimow\u0105 relacj\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142 Stanis\u0142aw Swianiewicz, kt\u00f3ry opisa\u0142 swoj\u0105 podr\u00f3\u017c do stacji w Kozielsku i oddzielenie od pozosta\u0142ych koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali wywiezieni w g\u0142\u0105b lasu autobusami z zamalowanymi szybami.<\/span><\/p>\n

Wiosn\u0105 1942 r. cz\u0119\u015b\u0107 prawdy o losach polskich je\u0144c\u00f3w nie\u015bwiadomie odkryli polscy robotnicy przymusowi, kt\u00f3rzy dowiedzieli si\u0119 o ka\u017ani od miejscowych mieszka\u0144c\u00f3w. \u201eZiemia jest jeszcze zamarzni\u0119ta, ale nie musz\u0105 g\u0142\u0119boko kopa\u0107. Wystarczy \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 wierzchni\u0105 warstw\u0119 poszycia, by \u0142opata zapl\u0105ta\u0142a si\u0119 w wojskowy p\u0142aszcz\u201d \u2013 wspomina\u0142 pochodz\u0105cy z Warszawy Henryk Troszczy\u0144ski. Ustawiony przez nich drewniany krzy\u017c prawdopodobnie by\u0142 jedn\u0105 ze wskaz\u00f3wek, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a Niemc\u00f3w do miejsca mordu.<\/span><\/p>\n

\u201eWiadomo\u015bci \u2013 rano o znalezieniu przez Niemc\u00f3w pod Smole\u0144skiem grobu 11 tys. Polak\u00f3w zamordowanych przez bolszewik\u00f3w\u201d \u2013 zapisano w \u201eDzienniku czynno\u015bci Prezydenta RP W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza\u201d pod dat\u0105 13 kwietnia 1943 r. Dwa dni p\u00f3\u017aniej w \u201eDzienniku Polskim\u201d ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 podsumowuj\u0105cy dotychczasowe wie\u015bci przekazywane przez Niemc\u00f3w. Ju\u017c jego tytu\u0142 wskazywa\u0142, \u017ce podstawowym \u017c\u0105daniem w\u0142adz RP jest ujawnienie wszystkich okoliczno\u015bci zbrodni: \u201eSprawa zaginionych oficer\u00f3w polskich. Huraganowy ogie\u0144 propagandy niemieckiej \u2013 nakaz ujawnienia prawdy Kozielska i Starobielska\u201d. Tego samego dnia premier Sikorski i ambasador Edward Raczy\u0144ski zostali przyj\u0119ci przez premiera Wielkiej Brytanii. Winston Churchill zaznaczy\u0142, \u017ce niemiecka propaganda mo\u017ce tym razem m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119. \u201eWiem, do czego bolszewicy s\u0105 zdolni i jak umiej\u0105 by\u0107 okrutni, wszystko to znam i liczne wasze trudno\u015bci rozumiem. Cz\u0119sto bardzo podzielam wasze stanowisko. Inna atoli polityka nie jest mo\u017cliwa. Obowi\u0105zkiem naszym bowiem jest tak post\u0119powa\u0107, by uratowa\u0107 postawione przez nas cele zasadnicze i najskuteczniej im s\u0142u\u017cy\u0107\u201d \u2013 podkre\u015bli\u0142. S\u0142owa Churchilla, w kt\u00f3rych przedk\u0142ada\u0142 interes koalicji ponad wyja\u015bnienie okoliczno\u015bci zbrodni, wyznaczy\u0142y stosunek Wielkiej Brytanii do kwestii katy\u0144skiej.<\/span><\/p>\n

Wbrew opinii swojego sojusznika rz\u0105d RP zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o wyja\u015bnienie sprawy do Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca. Podobn\u0105 pro\u015bb\u0119 wystosowa\u0142a dzia\u0142aj\u0105ca pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 Rada G\u0142\u00f3wna Opieku\u0144cza. Rz\u0105d zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do Stolicy Apostolskiej. Rozpocz\u0119to te\u017c systematyczne zbieranie relacji nap\u0142ywaj\u0105cych od Polak\u00f3w przyje\u017cd\u017caj\u0105cych do Katynia. Dzi\u0119ki nim w\u0142adze RP ju\u017c pod koniec kwietnia by\u0142y przekonane, \u017ce mord nast\u0105pi\u0142 w 1943 r. Niezwykle powa\u017cnie traktowano tak\u017ce nap\u0142ywaj\u0105ce z okupowanego kraju raporty dotycz\u0105ce nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych. \u201ePropaganda niemiecka bardzo wydajnie zu\u017cytkowuje w prasie i przy pomocy megafon\u00f3w fakt morderstwa na Koziej G\u00f3rze i stara si\u0119 nastawi\u0107 opini\u0119 polsk\u0105 przeciw Sowietom, Aliantom i Rz\u0105dowi Polskiemu. Reakcja ludno\u015bci polskiej wyra\u017ca si\u0119 w oburzeniu na bolszewik\u00f3w, przy jednoczesnym podkre\u015blaniu analogicznych mord\u00f3w niemieckich\u201d \u2013 czytamy w jednym z raport\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie w\u0142adze \u015bci\u015ble kontrolowa\u0142y przekaz medi\u00f3w, tak aby nie dopu\u015bci\u0107 do sytuacji, w kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142yby jednym tonem z propagand\u0105 niemieck\u0105. \u201eMy, Polacy, ca\u0142\u0105 si\u0142\u0105 woli staramy si\u0119 powstrzyma\u0107 od wydania przedwczesnego wyroku. Staramy si\u0119 nie poddawa\u0107 nasuwaj\u0105cym si\u0119 podejrzeniom, kt\u00f3re mog\u0142yby wywo\u0142a\u0107 odruch uczucia w wydaniu s\u0105du o nieujawnionych zbrodniarzach\u201d \u2013 pisa\u0142 anonimowy autor artyku\u0142u \u201eNad grobami polskich \u017co\u0142nierzy\u201d na \u0142amach \u201eDziennika Polskiego\u201d. Wyj\u0105tkiem sta\u0142 si\u0119 jedynie nekrolog na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Polskich\u201d, w kt\u00f3rym jednoznacznie wskazano sprawc\u00f3w mordu.<\/span><\/p>\n

W 1945 r. w\u0142adze na uchod\u017astwie w ramach 2. Korpusu Polskiego powo\u0142a\u0142y biuro \u201eK\u201d (\u201eKostar\u201d \u2013 Kozielsk, Ostaszk\u00f3w, Starobielsk). Jego zadaniem mia\u0142o by\u0107 zbadanie los\u00f3w zamordowanych i ocala\u0142ych oficer\u00f3w. Celem mia\u0142o by\u0107 p\u00f3\u017aniejsze rozliczenie zbrodni i jej dok\u0142adne udokumentowanie, niezale\u017cnie od ustale\u0144 niemieckich. Stosunkowo szybko uda\u0142o si\u0119 zgromadzi\u0107 ogromn\u0105 dokumentacj\u0119 i ju\u017c w 1945 r. opublikowa\u0107 licz\u0105ce niemal p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca stron angielskoj\u0119zyczne opracowanie po\u015bwi\u0119cone polskim je\u0144com w ZSRS w latach 1939\u20131941.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Nastroje tonowali r\u00f3wnie\u017c polscy dow\u00f3dcy, tak\u017ce ci, kt\u00f3rzy przeszli przez nieludzk\u0105 ziemi\u0119. W czasie nabo\u017ce\u0144stwa \u017ca\u0142obnego w Bagdadzie gen. W\u0142adys\u0142aw Anders powiedzia\u0142: \u201ePami\u0119tajcie zawsze, \u017ce tam w Sowietach mamy jeszcze setki tysi\u0119cy ludzi, setki tysi\u0119cy dzieci wyg\u0142odnia\u0142ych\u2026 Staje si\u0119 zbrodnia za zbrodni\u0105, a jednak wierz\u0119 g\u0142\u0119boko, jak was tu przed sob\u0105 widz\u0119, \u017ce sprawiedliwo\u015b\u0107 zawsze w ko\u0144cu zwyci\u0119\u017cy i nasza sprawa polska, tak jasna, tak sprawiedliwa i tak rzetelna musi zatriumfowa\u0107 pomimo strat, pomimo krwi, kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy w swej rodzinie ma ju\u017c przelan\u0105, i \u017ce musimy osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel\u201d.<\/span><\/p>\n

Po 24 kwietnia w\u0142adze RP nie mog\u0142y mie\u0107 ju\u017c z\u0142udze\u0144 co do postawy rz\u0105d\u00f3w sojuszniczych w walce o prawd\u0119 o wydarzeniach pod Smole\u0144skiem. Tego dnia w rozmowie z premierem Sikorskim minister Anthony Eden zaapelowa\u0142 do rz\u0105du RP o wycofanie wniosku z Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca i stwierdzenie, \u017ce pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za mord ponosi strona niemiecka. \u201ePo stronie Rosji jest si\u0142a \u2013 po naszej sprawiedliwo\u015b\u0107\u201d \u2013 odpowiedzia\u0142 gen. Sikorski. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, w nocy z wielkanocnej niedzieli na poniedzia\u0142ek, ambasador RP w ZSRS otrzyma\u0142 decyzj\u0119 Komisariatu Spraw Zagranicznych o \u201ezawieszeniu\u201d stosunk\u00f3w dyplomatycznych. \u201eRz\u0105d Sowiecki zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce ta wroga kampania przeciw Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu zosta\u0142a przedsi\u0119wzi\u0119ta przez Rz\u0105d Polski, aby wywrze\u0107 nacisk na Rz\u0105d Sowiecki, przy u\u017cyciu hitlerowskiego, oszczerczego fa\u0142szu celem wydarcia ode\u0144 terytorialnych koncesji kosztem interes\u00f3w Sowieckiej Ukrainy, Sowieckiej Bia\u0142orusi i Sowieckiej Litwy\u201d \u2013 orzeka\u0142 komisarz Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow, kt\u00f3rego podpis widnia\u0142 pod decyzj\u0105 o wymordowaniu je\u0144c\u00f3w. W ten spos\u00f3b narodzi\u0142 si\u0119 kolejny element budowanego od jesieni 1941 r. k\u0142amstwa katy\u0144skiego. Zwi\u0105zek Sowiecki do narracji o \u201eucieczce\u201d i \u201ewsp\u00f3\u0142pracy polsko-niemieckiej w prowokacji wymierzonej w ZSRS\u201d doda\u0142 trzeci element: powi\u0105zanie sprawy katy\u0144skiej z przysz\u0142o\u015bci\u0105 wschodnich granic RP.<\/span><\/p>\n

W kolejnych miesi\u0105cach rz\u0105d na uchod\u017astwie podtrzymywa\u0142 swoje dotychczasowe stanowisko. Zgodnie z sugestiami Brytyjczyk\u00f3w ogranicza\u0142 jednak publiczn\u0105 krytyk\u0119 dzia\u0142a\u0144 ZSRS. W pocz\u0105tkach 1944 r. k\u0142amstwo katy\u0144skie zosta\u0142o \u201euwiarygodnione\u201d raportem komisji chirurga Niko\u0142aja Burdenki, kt\u00f3ra \u201ewyja\u015bni\u0142a\u201d, \u017ce zbrodni na polskich oficerach dopu\u015bcili si\u0119 Niemcy jesieni\u0105 1941 r. Do wsparcia sowieckiej wersji wydarze\u0144 u\u017cyto r\u00f3wnie\u017c \u017co\u0142nierzy podporz\u0105dkowanej Sowietom 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Ko\u015bciuszki, kt\u00f3rzy w styczniu 1944 r. wzi\u0119li udzia\u0142 w uroczysto\u015bci \u017ca\u0142obnej w miejscu mordu. Na miejsce przybyli te\u017c zachodni korespondenci i dyplomaci, kt\u00f3rym przedstawiono dowody zbrodni.<\/span><\/p>\n

W 1945 r. w\u0142adze na uchod\u017astwie w ramach 2. Korpusu Polskiego powo\u0142a\u0142y biuro \u201eK\u201d (\u201eKostar\u201d \u2013 Kozielsk, Ostaszk\u00f3w, Starobielsk). Jego zadaniem mia\u0142o by\u0107 zbadanie los\u00f3w zamordowanych i ocala\u0142ych oficer\u00f3w. Celem mia\u0142o by\u0107 p\u00f3\u017aniejsze rozliczenie zbrodni i jej dok\u0142adne udokumentowanie, niezale\u017cnie od ustale\u0144 niemieckich. Stosunkowo szybko uda\u0142o si\u0119 zgromadzi\u0107 ogromn\u0105 dokumentacj\u0119 i ju\u017c w 1945 r. opublikowa\u0107 licz\u0105ce niemal p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca stron angielskoj\u0119zyczne opracowanie po\u015bwi\u0119cone polskim je\u0144com w ZSRS w latach 1939\u20131941. Wysi\u0142ki biura \u201eK\u201d wspierali na emigracji m.in. Ferdynand Goetel i J\u00f3zef Mackiewicz, kt\u00f3rzy miejsce zbrodni odwiedzili w 1943 r. M.in. dzi\u0119ki pracom biura \u201eK\u201d w 1949 r. w Londynie ukaza\u0142a si\u0119 \u201eLista katy\u0144ska\u201d zawieraj\u0105ca nazwiska zamordowanych i zaginionych.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

W 1946 r. rz\u0105d na uchod\u017astwie opublikowa\u0142 po polsku i angielsku broszur\u0119 \u201eMasowe morderstwo polskich je\u0144c\u00f3w wojennych w Katyniu\u201d. W podsumowaniu dotychczasowych ustale\u0144 autorzy zadali \u201eniewygodne pytania\u201d wymierzone w \u201eustalenia\u201d komisji Burdenki: \u201eZ jakich powod\u00f3w nie dano wiary wynikom bada\u0144 niemieckich co do mordu katy\u0144skiego, bada\u0144 z udzia\u0142em os\u00f3b postronnych, a dano wiar\u0119 wynikom bada\u0144 sowieckich, bada\u0144 bez udzia\u0142u os\u00f3b postronnych?\u201d. Autorzy pytali te\u017c, dlaczego Niemcy mieliby rozstrzela\u0107 wy\u0142\u0105cznie polskich je\u0144c\u00f3w z tych trzech oboz\u00f3w, podczas gdy wszyscy inni doczekali ko\u0144ca wojny.<\/span><\/p>\n

W tym samym czasie celem polskiego rz\u0105du sta\u0142o si\u0119 powstrzymanie sowieckich wysi\u0142k\u00f3w na rzecz obarczenia win\u0105 za mord niemieckich zbrodniarzy s\u0105dzonych w Norymberdze. Alianckim prokuratorom uda\u0142o si\u0119 dostarczy\u0107 wydawnictwa po\u015bwi\u0119cone zbrodni. Po\u015brednikiem by\u0142 p\u0142k Henry Szyma\u0144ski, kt\u00f3ry w 1942 r. jako \u0142\u0105cznik mi\u0119dzy polsk\u0105 a ameryka\u0144sk\u0105 armi\u0105 bada\u0142 spraw\u0119 zaginionych. Ostatecznie Trybuna\u0142 Norymberski de facto uwolni\u0142 Niemc\u00f3w od odpowiedzialno\u015bci za czyn. Polska emigracja nabra\u0142a przekonania, \u017ce dzi\u0119ki tej decyzji b\u0119dzie mo\u017cliwe zainteresowanie mordem instytucji pa\u0144stw demokratycznych i gremi\u00f3w mi\u0119dzynarodowych.<\/span><\/p>\n

Nadzieje na symboliczne rozliczenie zbrodni i podtrzymanie pami\u0119ci o niej pojawi\u0142y si\u0119 w momencie zaostrzenia zimnej wojny w wyniku konfliktu w Korei. W 1951 r. Izba Reprezentant\u00f3w Kongresu Stan\u00f3w Zjednoczonych powo\u0142a\u0142a do \u017cycia specjaln\u0105 Komisj\u0119 \u015aledcz\u0105 do Zbadania Fakt\u00f3w, Dowod\u00f3w i Okoliczno\u015bci Mordu w Lesie Katy\u0144skim, od nazwiska jej przewodnicz\u0105cego nazywan\u0105 komisj\u0105 Maddena. Do ko\u0144ca 1952 r. przeprowadzi\u0142a ona \u015bledztwo, gromadz\u0105c dowody rzeczowe oraz przes\u0142uchuj\u0105c przesz\u0142o 100 \u015bwiadk\u00f3w. Dochodzenie zaowocowa\u0142o przyj\u0119ciem raportu ko\u0144cowego, stwierdzaj\u0105cego, \u017ce Zwi\u0105zek Sowiecki ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za zbrodni\u0119 pope\u0142nion\u0105 na Polakach w 1940 r. Prace komisji spotka\u0142y si\u0119 z ofensyw\u0105 propagandow\u0105 re\u017cimu komunistycznego w Polsce, kt\u00f3ry na \u0142amach podporz\u0105dkowanych sobie medi\u00f3w przypomina\u0142 sowieckie wersje wydarze\u0144. Ministerstwo Bezpiecze\u0144stwa Publicznego przygotowa\u0142o materia\u0142y propagandowe dla \u015brodowisk komunistycznych w USA, sugeruj\u0105c m.in. powi\u0105zania cz\u0142onk\u00f3w komisji z Niemcami.<\/span><\/p>\n

Przez ca\u0142y okres zimnej wojny \u015brodowiska emigracyjne obchodzi\u0142y kolejne rocznice zbrodni. Najwa\u017cniejszym symbolem pami\u0119ci sta\u0142 si\u0119 ods\u0142oni\u0119ty 11 listopada 1976 r. pomnik Katy\u0144ski w Londynie. Przy tej okazji prezydent Stanis\u0142aw Ostrowski odznaczy\u0142 zamordowanych Krzy\u017cami Orderu Virtuti Militari. Rz\u0105d brytyjski zabroni\u0142 swoim \u017co\u0142nierzom i oficerom udzia\u0142u w uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia monumentu. Polecenie to zosta\u0142o zlekcewa\u017cone przez jednego szkockiego oficera. W latach 70. i 80. pomniki i tablice upami\u0119tniaj\u0105ce ofiary mordu powsta\u0142y w wielu skupiskach Polak\u00f3w na kilku kontynentach.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3by upami\u0119tnienia zabitych podejmowano r\u00f3wnie\u017c w PRL. 2 listopada 1956 r. na cmentarzu Pow\u0105zkowskim obok pomnika Gloria Victis ustawiono drewniany krzy\u017c, na kt\u00f3rym zawieszono tabliczk\u0119 z napisem \u201eSymboliczny gr\u00f3b 12000 oficer\u00f3w polskich zamordowanych w Katyniu. Byli Polakami, zgin\u0119li na ziemi obcej z r\u0105k okrutnego wroga. Nale\u017cy im si\u0119 pami\u0119\u0107 i cze\u015b\u0107\u201d. Przez kilkana\u015bcie godzin pod krzy\u017cem zapalano znicze i sk\u0142adano kwiaty. W nocy zosta\u0142 usuni\u0119ty przez milicj\u0119. Podobne krzy\u017ce ustawiano tak\u017ce w kolejnych latach.<\/span><\/p>\n

W po\u0142owie lat 70. komunistyczna cenzura wyda\u0142a instrukcj\u0119 uszczeg\u00f3\u0142awiaj\u0105c\u0105 pojawianie si\u0119 w publikacjach s\u0142owa \u201eKaty\u0144\u201d. \u201eNale\u017cy eliminowa\u0107 okre\u015blenie +je\u0144cy wojenni+ w odniesieniu do \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w polskich internowanych przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 we wrze\u015bniu 1939 r. W\u0142a\u015bciwym okre\u015bleniem jest termin +internowani+. Mog\u0105 by\u0107 zwalniane nazwy oboz\u00f3w: Kozielsk, Starobielsk, Ostaszk\u00f3w, w kt\u00f3rych byli internowani polscy oficerowie, rozstrzelani p\u00f3\u017aniej przez hitlerowc\u00f3w w lasach katy\u0144skich\u201d. Wkr\u00f3tce monopol informacyjny posiadany przez w\u0142adze komunistyczne mia\u0142 zosta\u0107 prze\u0142amany i sprawa katy\u0144ska ponownie mia\u0142a si\u0119 pojawi\u0107 w przestrzeni publicznej.<\/span><\/p>\n

Przez ca\u0142y okres zimnej wojny \u015brodowiska emigracyjne obchodzi\u0142y kolejne rocznice zbrodni. Najwa\u017cniejszym symbolem pami\u0119ci sta\u0142 si\u0119 ods\u0142oni\u0119ty 11 listopada 1976 r. pomnik Katy\u0144ski w Londynie. Przy tej okazji prezydent Stanis\u0142aw Ostrowski odznaczy\u0142 zamordowanych Krzy\u017cami Orderu Virtuti Militari.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Rodz\u0105ce si\u0119 ruchy opozycyjne r\u00f3wnie\u017c stawia\u0142y sobie za cel odk\u0142amywanie polskiej historii. W 1977 r. w Warszawie powo\u0142ano Spo\u0142eczny Instytut Pami\u0119ci Narodowej im. J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Jego nak\u0142adem ukaza\u0142a si\u0119 wielokrotnie wznawiana broszura \u201eKaty\u0144\u201d. Rok p\u00f3\u017aniej w Krakowie powo\u0142ano Instytut Dokumentacji Zbrodni Katy\u0144skiej. Jego zas\u0142ug\u0105 by\u0142o pierwsze krajowe wydanie Raportu Maddena. Prawdziwym prze\u0142omem w przybli\u017caniu prawdy by\u0142o wydanie w 1979 r. przez Niezale\u017cn\u0105 Oficyn\u0119 Wydawnicz\u0105 \u201eZbrodni katy\u0144skiej w \u015bwietle dokument\u00f3w\u201d J\u00f3zefa Mackiewicza i Zdzis\u0142awa Stahla. Do 1989 r. ukaza\u0142o si\u0119 13 wyda\u0144 tej fundamentalnej pracy. Wielkim powa\u017caniem cieszy\u0142a si\u0119 te\u017c praca prof. Jerzego \u0141ojka \u201eDzieje sprawy Katynia\u201d. Po 1981 r. w podziemiu ukazywa\u0142y si\u0119 tak\u017ce znaczki \u201ePoczty Solidarno\u015bci\u201d, m.in. z Matk\u0105 Bosk\u0105 Kozielsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Wielk\u0105 rol\u0119 symboliczn\u0105 odgrywa\u0142y te\u017c odezwy organizacji opozycyjnych. \u201eWzywamy naszych wsp\u00f3\u0142obywateli w kraju i na wychod\u017astwie do godnego uczczenia smutnej rocznicy Katynia, nie w duchu zemsty, lecz w duchu prawdy i braterstwa wszystkich ludzi dobrej woli, wszystkich narod\u00f3w. Przestrzegamy zarazem w\u0142adze PRL, \u017ce przeciwdzia\u0142anie represyjne zdecydowanej, naturalnej woli narodu, aby uczci\u0107 pami\u0119\u0107 ofiar zbrodni katy\u0144skiej, wzbudzi\u0142oby pogard\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d \u2013 pisali w kwietniu 1980 r. cz\u0142onkowie Komitetu Samoobrony Spo\u0142ecznej \u201eKOR\u201d. Rok 1980 by\u0142 szczeg\u00f3lnie bogaty w pr\u00f3by upami\u0119tniania ofiar. W\u0142adze by\u0142y jednak wyj\u0105tkowo dobrze przygotowane do ich udaremniania. 13 kwietnia SB zablokowa\u0142a cmentarz na Pow\u0105zkach. Na dramatyczny gest zdecydowa\u0142 si\u0119 by\u0142y \u017co\u0142nierz Armii Krajowej Walenty Badylak, kt\u00f3ry w prote\u015bcie przeciw tuszowaniu prawdy o zbrodni dokona\u0142 aktu samospalenia na Rynku G\u0142\u00f3wnym w Krakowie.<\/span><\/p>\n

31 lipca 1981 r. cz\u0142onkowie zawi\u0105zanego kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej Komitetu Obywatelskiego Budowy Pomnika Katy\u0144skiego ustawili na cmentarzu Pow\u0105zkowskim kamienny krzy\u017c z dat\u0105 \u201e1940\u201d, napisem \u201eKaty\u0144\u201d i or\u0142em w koronie. Jeszcze tej samej nocy nieznani sprawcy wywie\u017ali pomnik. W 1985 r. w\u0142adze komunistyczne wybudowa\u0142y w\u0142asny pomnik z k\u0142amliwym napisem \u201e\u017bo\u0142nierzom polskim, ofiarom hitlerowskiego faszyzmu spoczywaj\u0105cym w ziemi katy\u0144skiej \u2013 1941\u201d. \u201ePanuje przekonanie, \u017ce dla Jaruzelskiego oznacza to wr\u0119cz ca\u0142kowity upadek na dno narodowej zdrady\u201d \u2013 skomentowa\u0142 jeden ze szwajcarskich dziennik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

S\u0142owa wsparcia dla polskich wysi\u0142k\u00f3w nap\u0142ywa\u0142y tak\u017ce ze wschodu. \u201eW te pami\u0119tne i bolesne dla Polski dni my, sowieccy obro\u0144cy praw cz\u0142owieka, chcemy raz jeszcze zapewni\u0107 naszych polskich przyjaci\u00f3\u0142, a w ich osobach ca\u0142y nar\u00f3d polski, \u017ce nikt z nas nigdy nie zapomnia\u0142 i nie zapomni o tej odpowiedzialno\u015bci, jak\u0105 nasz kraj ponosi za zbrodni\u0119 pope\u0142nion\u0105 przez jego oficjalnych przedstawicieli w Katyniu\u201d \u2013 stwierdzali w 1980 r. czo\u0142owi antysowieccy dysydenci, m.in. Tomas Venclova i Natalia Gorbaniewska. Jednocze\u015bnie wyra\u017cali przekonanie, \u017ce wkr\u00f3tce nast\u0105pi prze\u0142om, po kt\u00f3rym \u201enasz nar\u00f3d odda to, co im nale\u017cne, wszystkim uczestnikom tej tragedii, zar\u00f3wno katom, jak i ofiarom: jednym w miar\u0119 ich zbrodni, drugim w miar\u0119 ich m\u0119cze\u0144stwa\u201d.<\/span><\/p>\n

Na prze\u0142om trzeba by\u0142o czeka\u0107 jeszcze dekad\u0119. Zanim nast\u0105pi\u0142 na Kremlu, jego zapowiedzi pojawi\u0142y si\u0119 w PRL. W kwietniu 1989 r. delegacja Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa z jej przewodnicz\u0105cym gen. dyw. pil. Romanem Paszkowskim wraz z grup\u0105 rodzin ofiar mordu pobra\u0142a w Katyniu urn\u0119 z ziemi\u0105, kt\u00f3ra 18 kwietnia 1989 r. zosta\u0142a uroczy\u015bcie z\u0142o\u017cona w Grobie Nieznanego \u017bo\u0142nierza w Warszawie oraz w Dolince Katy\u0144skiej. Usuni\u0119ty w 1981 r. pomnik spo\u0142eczny zosta\u0142 podrzucony na teren cmentarza Wojskowego na Pow\u0105zkach w nocy z 5 na 6 lipca 1989 r. przez \u201eniezidentyfikowane osoby\u201d. W mediach PRL coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 informacje o Katyniu, w kt\u00f3rych nie wymieniano sprawc\u00f3w czynu. W marcu 1989 r. na konferencji prasowej rzecznik rz\u0105du PRL Jerzy Urban stwierdzi\u0142, \u017ce zbrodni\u0119 pope\u0142ni\u0142o \u201estalinowskie NKWD\u201d. Ten spos\u00f3b okre\u015blania sowieckiej zbrodni utrzymano r\u00f3wnie\u017c podczas wizyty premiera Tadeusza Mazowieckiego w ZSRS w listopadzie 1989 r.<\/span><\/p>\n

Symboliczny prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 13 kwietnia 1990 r. Agencja informacyjna TASS wyda\u0142a o\u015bwiadczenie w\u0142adz ZSRS, w kt\u00f3rym oficjalnie potwierdzono, \u017ce polscy je\u0144cy wojenni zostali rozstrzelani wiosn\u0105 1940 r. przez NKWD. Moskwa wyrazi\u0142a g\u0142\u0119bokie ubolewanie z powodu tej tragedii, nazywaj\u0105c j\u0105 \u201ejedn\u0105 z najci\u0119\u017cszych zbrodni stalinizmu\u201d. Tego samego dnia prezydent ZSRS Michai\u0142 Gorbaczow przekaza\u0142 prezydentowi Wojciechowi Jaruzelskiemu kopie cz\u0119\u015bci dokument\u00f3w archiwalnych, w tym listy wi\u0119\u017ani\u00f3w skierowanych w kwietniu i maju 1940 r. z obozu jenieckiego w Kozielsku do Smole\u0144ska oraz z obozu w Ostaszkowie do Kalinina, a tak\u017ce wykaz akt ewidencyjnych je\u0144c\u00f3w wywiezionych z obozu NKWD w Starobielsku. Jednocze\u015bnie w\u0142adze sowieckie rozpocz\u0119\u0142y \u015bledztwo w sprawie mordu, kt\u00f3re dostarczy\u0142o wielu bezcennych materia\u0142\u00f3w, takich jak zeznania ostatnich \u017cyj\u0105cych funkcjonariuszy NKWD. Zwie\u0144czeniem upami\u0119tnienia by\u0142o otwarcie w 2000 r. trzech cmentarzy: w Charkowie, Katyniu i Miednoje. W 2012 r., po trwaj\u0105cych kilka lat ekshumacjach, otwarto cmentarz w Bykowni ko\u0142o Kijowa.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b najwi\u0119kszymi bia\u0142ymi plamami sprawy katy\u0144skiej pozostaj\u0105 tzw. lista bia\u0142oruska oraz miejsce ukrycia zw\u0142ok pomordowanych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a pogrzebana prawdopodobnie w podmi\u0144skich Kuropatach. Bez pe\u0142nego otwarcia rosyjskich archiw\u00f3w niemo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c wyja\u015bnienie kwestii ewentualnego zniszczenia teczek polskich oficer\u00f3w, kt\u00f3rego miano dokona\u0107 na podstawie tzw. notatki Szelepina z 1959 r.(PAP)<\/span><\/p>\n

Materia\u0142 wideo dost\u0119pny na:\u00a0https:\/\/www.pap.pl\/aktualnosci\/13-kwietnia-obchodzimy-dzien-pamieci-ofiar-zbrodni-katynskiej-nasze-wideo<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pod tablic\u0105 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 zbrodni\u0119 katy\u0144ska umieszczono kilka guzik\u00f3w, kt\u00f3re Rada Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa podarowa\u0142a szczeci\u0144skiemu Stowarzyszeniu \u201eKaty\u0144\u201d. Guziki pochodz\u0105 z ekshumacji przeprowadzanych w latach 1995-96. Szczecin, 2007 r. Fot. PAP\/J. Undro \u201eKaty\u0144: zbrodnia bez s\u0105du i kary\u201d \u2013 ponad 80 lat poszukiwania prawdy o sowieckim ludob\u00f3jstwie Micha\u0142 Szuka\u0142a Jak kropla po kropli wydr\u0105\u017cy\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112225"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=112225"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112225\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":112234,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112225\/revisions\/112234"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=112225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=112225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=112225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}