{"id":112483,"date":"2024-04-27T17:09:37","date_gmt":"2024-04-27T15:09:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=112483"},"modified":"2024-04-27T06:46:32","modified_gmt":"2024-04-27T04:46:32","slug":"03-09-94","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=112483","title":{"rendered":"Ruchy masowe i t\u0119sknota do nienawi\u015bci"},"content":{"rendered":"

Kim jest fanatyk? Komu s\u0142u\u017cy? Kogo nienawidzi?<\/em><\/span><\/p>\n

W 1951 roku doker i filozof samouk z San Francisco zadziwi\u0142 \u015bwiat, publikuj\u0105c przenikliw\u0105 analiz\u0119 zjawiska ruch\u00f3w masowych i fanatyzmu politycznego, kt\u00f3ra pr\u0119dko zyska\u0142a szeroki rozg\u0142os i uznanie \u015brodowiska akademickiego oraz trwale wpisa\u0142a si\u0119 do kanonu filozofii spo\u0142ecznej. \u201ePrawdziwy wyznawca\u201d Erica Hoffera po dzi\u015b dzie\u0144 nie straci\u0142 na aktualno\u015bci \u2013 to dzie\u0142o nieodzowne dla rozumienia naszej epoki galopuj\u0105cego populizmu i \u201ewojen plemiennych\u201d targaj\u0105cych \u017cyciem spo\u0142ecznym.<\/em><\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eDla wi\u0119kszo\u015bci z nas rzecz\u0105 nieodzown\u0105 jest dzi\u015b uzyskanie pewnego wgl\u0105du w motywy i reakcje prawdziwego wyznawcy. Cho\u0107 bowiem nasz wiek jest wiekiem bezbo\u017cnym, jest on radykalnym zaprzeczeniem areligijno\u015bci. Prawdziwy wyznawca wsz\u0119dzie jest w natarciu, nawracaj\u0105c za\u015b i antagonizuj\u0105c innych, kszta\u0142tuje oblicze \u015bwiata na swoje podobie\u0144stwo. Niezale\u017cnie od tego, czy zamierzamy stan\u0105\u0107 w szeregu razem z nim, czy przeciwko niemu, powinni\u015bmy pozna\u0107 wszystko, co pozna\u0107 zdo\u0142amy, w kwestii jego natury i tkwi\u0105cych w nim mo\u017cliwo\u015bci\u201d.<\/em><\/p>\n

Eric Hoffer<\/em><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Ruchy masowe i t\u0119sknota do nienawi\u015bci<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Rob Henderson<\/strong> jest doktorem psychologii. To, co\u00a0go\u00a0r\u00f3\u017cni od\u00a0innych psycholog\u00f3w, to\u00a0\u017cyciorys. Syn korea\u0144skiej prostytutki i\u00a0narkomanki, pierwsze lata \u017cycia w\u00a0przyczepie campingowej, potem domy rodzinne,\u00a0 potem bezdomno\u015b\u0107, kradzie\u017ce, alkohol i\u00a0narkotyki. Wreszcie wojsko i\u00a0studia. Jego niedawno wydana autobiografia jest bestsellerem, ultrapost\u0119powcy patrz\u0105 na\u00a0niego podejrzliwie. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, on\u00a0na\u00a0nich te\u017c. Henderson uku\u0142 poj\u0119cie\u00a0luxury belief<\/em>\u00a0(luksusowy \u015bwiatopogl\u0105d lub luksusowe wierzenia). \u017byj\u0105cy w\u00a0luksie chc\u0105 urz\u0105dza\u0107 \u015bwiat innym w\u00a0oparciu o\u00a0swoje wizje. Ten luksusowy \u015bwiatopogl\u0105d doprowadzi\u0142 ju\u017c do\u00a0 tego, \u017ce\u00a0wi\u0119kszo\u015b\u0107 ameryka\u0144skich dzieci w\u00a0rodzinach ubogich wychowuje si\u0119 w\u00a0rozbitych rodzinach bez\u00a0ojca, \u017ce\u00a0masowa o\u015bwiata nie\u00a0dostarcza wykszta\u0142cenia, demokracja przesta\u0142a by\u0107 respektowana, powraca anarchia i\u00a0przemoc. Jego\u00a0najnowszy artyku\u0142<\/a>\u00a0na\u00a0\u0142amach The Free Press opowiada o\u00a0proroctwie\u00a0Erica Hoffera.<\/span><\/p>\n

Fascynacja tego w\u0142a\u015bnie autora postaci\u0105 dokera-samouka jest zrozumia\u0142a. O\u00a0dzieci\u0144stwie Hoffera nie\u00a0wiadomo nic. Urodzi\u0142 si\u0119 gdzie\u015b na\u00a0prze\u0142omie XIX i\u00a0XX wieku, jako m\u0142ody cz\u0142owiek w\u00a0czasach wielkiej depresji pracowa\u0142 na\u00a0farmach, zmywa\u0142 naczynia w\u00a0knajpach a\u017c\u00a0wreszcie, maj\u0105c ju\u017c ponad 40 lat, zostaje dokerem w\u00a0San Francisco i\u00a0mo\u017ce wolny czas po\u015bwi\u0119ci\u0107 ksi\u0105\u017ckom. Podejrzewa si\u0119, \u017ce\u00a0jego opowie\u015b\u0107, i\u017c\u00a0urodzi\u0142 si\u0119 w\u00a0Nowym Jorku jest zmy\u015blona, nie\u00a0mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce\u00a0by\u0142 nielegalnym imigrantem (do\u00a0ko\u0144ca \u017cycia mia\u0142 niemiecki akcent). Nie\u00a0tylko\u00a0\u017car\u0142ocznie poch\u0142ania\u0142 ksi\u0105\u017cki, ale\u00a0zacz\u0105\u0142 pisa\u0107. Jego najs\u0142ynniejsza ksi\u0105\u017cka\u00a0The True Believer:\u00a0Thoughts on\u00a0the Nature of Mass Movements<\/em><\/a>\u00a0(polski tytu\u0142 \u201ePrawdziwy wyznawca\u201d), ukaza\u0142a si\u0119 w\u00a01951 roku i, jak twierdzi Henderson, by\u0142a prorocza w\u00f3wczas i\u00a0jest jeszcze bardziej prorocza dzi\u015b.\u00a0\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

Ta\u00a0ksi\u0105\u017cka ma\u00a0niespe\u0142na dwie\u015bcie stron i\u00a0od\u00a0ponad 70 lat budzi zainteresowanie i\u00a0podziw zar\u00f3wno polityk\u00f3w, jak i\u00a0badaczy. Czy\u00a0Eric Hoffer zrozumia\u0142 istot\u0119 powstawania masowych ruch\u00f3w lepiej ni\u017c inni? By\u0107 mo\u017ce nale\u017ca\u0142oby to\u00a0pytanie postawi\u0107 inaczej, czy\u00a0czytaj\u0105cy t\u0119\u00a0ksi\u0105\u017ck\u0119 s\u0105\u00a0w\u00a0stanie zrozumie\u0107, \u017ce\u00a0nie\u00a0traktuje ona tylko\u00a0o\u00a0ich wrogach, ale\u00a0r\u00f3wnie\u017c o\u00a0nich samych?\u00a0<\/span><\/p>\n

Eric Hoffer zmar\u0142 w\u00a01983 roku. Ponad 30 lat po\u00a0jego \u015bmierci Hillary Clinton szuka\u0142a w\u00a0jego ksi\u0105\u017cce odpowiedzi na\u00a0pytanie o\u00a0popularno\u015b\u0107 Donalda Trumpa.<\/span><\/p>\n

Rob Henderson idzie nieco dalej.\u00a0 Dowiedzia\u0142 si\u0119 o\u00a0tej\u00a0ksi\u0105\u017cce od\u00a0znajomego po\u00a0publikacji artyku\u0142u na\u00a0temat dyskryminacji inaczej my\u015bl\u0105cych na\u00a0ameryka\u0144skich uniwersytetach. Pisa\u0142 w\u00a0tym artykule, \u017ce\u00a0\u201eStany Zjednoczone eksportowa\u0142y Coca-Col\u0119, programy telewizyjne i\u00a0muzyk\u0119. Dzi\u015b eksportujemy oburzenie, cenzur\u0119 i\u00a0mobbing spo\u0142eczny\u201d. To\u00a0w\u00a0nawi\u0105zaniu do\u00a0tego w\u0142a\u015bnie zdania znajomy powiedzia\u0142 mu, \u017ce\u00a0powinien przeczyta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 Erica Hoffera.<\/span><\/p>\n

Przeczyta\u0142 i\u00a0ze\u00a0zdumieniem doszed\u0142 do\u00a0wniosku, \u017ce\u00a0Hoffer zdo\u0142a\u0142 uchwyci\u0107 zjawisko, kt\u00f3re obserwujemy w\u00a0epoce smartfon\u00f3w i\u00a0medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, kiedy ludzie zaczynaj\u0105 si\u0119 ba\u0107 konsekwencji wypowiedzenia jednego nieopatrznego s\u0142owa, w\u00a0obawie nie\u00a0tylko\u00a0przed\u00a0ostracyzmem, ale\u00a0r\u00f3wnie\u017c przed\u00a0utrat\u0105 pracy i\u00a0gro\u017abami fizycznych atak\u00f3w.\u00a0 Henderson przywo\u0142uje cytat z\u00a0ksi\u0105\u017cki Hoffera:\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

[W] przypadku ruchu masowego powietrze jest ci\u0119\u017ckie od\u00a0podejrze\u0144. Jest w\u015bcibstwo i\u00a0szpiegostwo, pe\u0142ne napi\u0119cia obserwowanie i\u00a0pe\u0142na napi\u0119cia \u015bwiadomo\u015b\u0107 bycia obserwowanym. Zaskakuj\u0105ce jest to, \u017ce\u00a0ta\u00a0patologiczna nieufno\u015b\u0107 w\u00a0szeregach nie\u00a0prowadzi do\u00a0niezgody, ale\u00a0do\u00a0\u015bcis\u0142ego konformizmu. Wierni, wiedz\u0105c, \u017ce\u00a0s\u0105\u00a0stale obserwowani, staraj\u0105 si\u0119 unikn\u0105\u0107 podejrze\u0144, gorliwie trzymaj\u0105c si\u0119 przepisanego zachowania i\u00a0opinii.\u00a0\u015acis\u0142a ortodoksja jest w\u00a0r\u00f3wnym stopniu wynikiem wzajemnych podejrze\u0144, jak i\u00a0\u017carliwej wiary.<\/em><\/span><\/p>\n

Ci\u00a0z\u00a0nas, kt\u00f3rzy\u00a0pami\u0119taj\u0105 jeszcze \u017cycie w\u00a0systemie komunistycznym doskonale wiedz\u0105, \u017ce\u00a0zwyci\u0119ski ruch masowy nie\u00a0wymaga wiary. Opiera si\u0119 na\u00a0kulturze nagr\u00f3d za\u00a0donosy, na\u00a0podejrzliwo\u015bci i\u00a0strachu. Hoffer w\u00a0wolnym ameryka\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie obawia\u0142 si\u0119 wy\u0142onienia si\u0119 fanatycznego masowego ruchu ze\u00a0strony elit intelektualnych. Zdumiewa\u0142 go\u00a0fenomen nienawi\u015bci do\u00a0swojego kraju ze\u00a0strony elit d\u0105\u017c\u0105cych do\u00a0nadzoru i\u00a0dyktatu.<\/span><\/p>\n

Ten dyktat wymaga kontroli j\u0119zyka, kt\u00f3ry\u00a0ma\u00a0strzec ortodoksji.\u00a0<\/span><\/p>\n

Proste s\u0142owa \u2013 pisze Hoffer \u2013 nabieraj\u0105 nowego znaczenia i\u00a0zmieniaj\u0105 si\u0119 w\u00a0symbole w\u00a0tajnych przekazach. Zatem u\u00a0najbardziej wykszta\u0142conego prawdziwego wierz\u0105cego wida\u0107 analfabetyzm. Wydaje si\u0119, \u017ce\u00a0u\u017cywa s\u0142\u00f3w tak, jakby nie\u00a0zdawa\u0142 sobie sprawy z\u00a0ich prawdziwego znaczenia. St\u0105d te\u017c jego zami\u0142owanie do\u00a0sprzeczek, dzielenia w\u0142osa na\u00a0czworo i\u00a0scholastycznego kr\u0119tactwa.<\/em><\/span><\/p>\n

S\u0142owa staj\u0105 si\u0119 brzemienne w\u00a0znaczenia, kt\u00f3re nie\u00a0maj\u0105 z\u00a0nimi \u017cadnego zwi\u0105zku.<\/span><\/p>\n

The\u00a0True Believer<\/em>\u00a0by\u0142 debiutem Hoffera, po\u00a0kt\u00f3rym\u00a0napisa\u0142 jeszcze dziesi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek. Do\u00a0emerytury nadal pracowa\u0142 w\u00a0stoczni. Potem zaproponowano mu\u00a0wyk\u0142ady na\u00a0uniwersytecie w\u00a0Berkeley.<\/span><\/p>\n

Podobnie jak dzi\u015b, uniwersytet by\u0142 miejscem protest\u00f3w i\u00a0burd, kt\u00f3re budzi\u0142y jego zdumienie i\u00a0niech\u0119\u0107 oraz\u00a0by\u0142y okazj\u0105 do\u00a0nowych obserwacji. Paliwem masowych ruch\u00f3w jest frustracja, ale\u00a0frustracja nie\u00a0wynika tylko\u00a0z\u00a0materialnych k\u0142opot\u00f3w. Jak pisa\u0142:\u00a0\u201eNasza frustracja jest wi\u0119ksza, gdy\u00a0mamy du\u017co i\u00a0chcemy wi\u0119cej, ni\u017c wtedy, gdy\u00a0nie\u00a0mamy nic i\u00a0chcemy troch\u0119\u201d<\/em>.\u00a0<\/span><\/p>\n

Rob Henderson zacz\u0105\u0142 studia w\u00a0Yale maj\u0105c 25 lat, po\u00a0kilku latach s\u0142u\u017cby w\u00a0wojsku nadrabia\u0142 czas utracony i\u00a0patrzy\u0142 ze\u00a0zdumieniem na\u00a0swoich koleg\u00f3w, kt\u00f3rych\u00a0po\u017cera\u0142a nieustaj\u0105ca frustracja. Nic dziwnego, \u017ce\u00a0inaczej ni\u017c Hillary Clinton odczytywa\u0142 s\u0142owa Erica Hoffera, kt\u00f3ry\u00a0pisa\u0142:<\/span><\/p>\n

Sfrustrowani, uciskani swoimi wadami, obwiniaj\u0105 za\u00a0swoje niepowodzenia istniej\u0105ce ograniczenia. W\u00a0rzeczywisto\u015bci ich najskrytszym pragnieniem jest po\u0142o\u017cenie kresu \u201ewolno\u015bci dla wszystkich\u201d. Chc\u0105 wyeliminowa\u0107 woln\u0105 konkurencj\u0119 i\u00a0bezwzgl\u0119dne testy, kt\u00f3rym\u00a0jednostka jest nieustannie poddawana w\u00a0wolnym spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/em><\/span><\/p>\n

Zdaniem Hoffera skrajne ruchy masowe opieraj\u0105 si\u0119 nie\u00a0tyle na\u00a0konkretnej ideologii, ile na\u00a0wsp\u00f3lnej nienawi\u015bci do\u00a0tera\u017aniejszo\u015bci i\u00a0t\u0119sknocie za\u00a0niejasno okre\u015blon\u0105 utopijn\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Nienawi\u015b\u0107 \u2013\u00a0pisa\u0142 Hoffer\u00a0\u2013 jest najbardziej dost\u0119pnym i\u00a0wszechstronnym ze\u00a0wszystkich czynnik\u00f3w jednocz\u0105cych. . . . Ruchy masowe mog\u0105 powstawa\u0107 i\u00a0rozprzestrzenia\u0107 si\u0119 bez\u00a0wiary w\u00a0boga, ale\u00a0nigdy bez\u00a0wiary w\u00a0diab\u0142a.<\/em><\/span><\/p>\n

Kto porywa masy, kim s\u0105\u00a0przyw\u00f3dcy masowych ruch\u00f3w, w\u00a0kt\u00f3rych\u00a0przestaj\u0105 liczy\u0107 si\u0119 kwalifikacje, a\u00a0przede wszystkim zaczyna liczy\u0107 si\u0119 oddanie, wierno\u015b\u0107 i\u00a0gotowo\u015b\u0107 do\u00a0przemocy?\u00a0<\/span><\/p>\n

Ta\u00a0nienawi\u015b\u0107 usprawiedliwia przemoc, nadaje blasku wizjom przysz\u0142o\u015bci, potrzebuje guru lub wodza. W\u00f3dz nie\u00a0musi by\u0107 wyj\u0105tkowo inteligentny, musi mie\u0107 odwag\u0119 krzyku, musi okaza\u0107 g\u0142\u0119bok\u0105 wiar\u0119, przekonanie, \u017ce\u00a0jest posiadaczem prawdy. Zdaniem Hoffera potrzebna jest r\u00f3wnie\u017c pogarda dla tera\u017aniejszo\u015bci i\u00a0znajomo\u015b\u0107 ludzkiej natury, przywi\u0105zania do\u00a0symboli i\u00a0ceremonii. Wa\u017cna jest r\u00f3wnie\u017c bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107, przekonanie, \u017ce\u00a0cel u\u015bwi\u0119ca wszelkie \u015brodki.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Rob Henderson wspomina teori\u0119 podkowy, schodzenia si\u0119 skrajno\u015bci, osobliwej wsp\u00f3lnoty ruch\u00f3w, kt\u00f3re porzuci\u0142y rzeczywisto\u015b\u0107 na\u00a0rzecz utopii. Przychodz\u0105 z\u00a0lewa i\u00a0z\u00a0prawa, w\u00a0g\u0142\u0119bokim przekonaniu, \u017ce\u00a0ze\u00a0sob\u0105 walcz\u0105.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Jeste\u015bmy dzi\u015b \u015bwiadkami fascynacji laickiej lewicy islamsk\u0105, w\u015bciekle prawicow\u0105 teokracj\u0105, cz\u0142onkowie studenckich organizacji coraz cz\u0119\u015bciej przypominaj\u0105 hunwejbin\u00f3w z\u00a0czas\u00f3w rewolucji kulturalnej w\u00a0Chinach. Niemal na\u00a0ka\u017cdym kroku wida\u0107 bulgocz\u0105ce zapotrzebowanie na\u00a0nienawi\u015b\u0107 w\u00a0imieniu szlachetno\u015bci.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Eric Hoffer wycofa\u0142 si\u0119 z\u00a0\u017cycia publicznego na\u00a0trzyna\u015bcie lat przed\u00a0\u015bmierci\u0105. Mia\u0142 odwag\u0119 pozosta\u0107 sam, poza intelektualnymi modami i\u00a0naciskami.\u00a0<\/span><\/p>\n

Czy\u00a0m\u00f3wi nam wi\u0119cej o\u00a0dzisiejszych czasach ni\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bni? Artyku\u0142 Hendersona ukaza\u0142 si\u0119 w\u00a0cyklu \u201eProrocy\u201d. W\u00a0starych ksi\u0105\u017ckach odkrywamy czasem \u015blady tego, jak rodzi\u0142o si\u0119 dzi\u015b. To\u00a0nigdy nie\u00a0jest pe\u0142en obraz, pozwala zaledwie zrozumie\u0107 otaczaj\u0105cy \u015bwiat odrobin\u0119 lepiej.\u00a0 The Free Press jest platform\u0105\u00a0 stosunkowo niedawno powsta\u0142ej grupy ludzi, kt\u00f3rzy\u00a0postanowili pozosta\u0107 poza intelektualnymi modami i\u00a0naciskami.\u00a0<\/span><\/p>\n

\n

– Andrzej Koraszewski<\/strong><\/em><\/span>
\nPublicysta i pisarz ekonomiczno-spo\u0142eczny.Ur. 26 marca 1940 w Szymbarku, by\u0142y dziennikarz BBC, wiceszef polskiej sekcji BBC, i publicysta paryskiej \u201eKultury\u201d. Wi\u0119cej w Wikipedii.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kim jest fanatyk? Komu s\u0142u\u017cy? Kogo nienawidzi? W 1951 roku doker i filozof samouk z San Francisco zadziwi\u0142 \u015bwiat, publikuj\u0105c przenikliw\u0105 analiz\u0119 zjawiska ruch\u00f3w masowych i fanatyzmu politycznego, kt\u00f3ra pr\u0119dko zyska\u0142a szeroki rozg\u0142os i uznanie \u015brodowiska akademickiego oraz trwale wpisa\u0142a si\u0119 do kanonu filozofii spo\u0142ecznej. \u201ePrawdziwy wyznawca\u201d Erica Hoffera po dzi\u015b dzie\u0144 nie straci\u0142 na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112483"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=112483"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":112505,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112483\/revisions\/112505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=112483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=112483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=112483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}