{"id":11262,"date":"2014-12-22T19:03:34","date_gmt":"2014-12-22T17:03:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=11262"},"modified":"2014-12-22T17:55:41","modified_gmt":"2014-12-22T15:55:41","slug":"11262","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=11262","title":{"rendered":"Koszerny Nowy Jork"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Koszerny Nowy Jork<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Piotr Milewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\"20121130_zaf_b09_066.jpg\"

Symbol Nowego Jorku – Statua Wolno\u015bci \/ fot. Bryan Smith \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Zuma Press <\/em><\/span><\/center><\/p><\/div>\n

W Nowym Jorku mieszka wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c w Tel Awiwie. To oni w\u0142a\u015bnie w du\u017cej mierze ukszta\u0142towali charakter miasta: nawyki kulinarne nowojorczyk\u00f3w, ich poczucie humoru, gwar\u0119 i preferencje polityczne.<\/strong><\/span><\/p>\n

Trzy tygodnie przed Wielkanoc\u0105 z supermarketu ko\u0142o nowojorskiego biura \u201eNewsweeka Polska\u201d zacz\u0119\u0142y znika\u0107 produkty, kt\u00f3rych nie wolno je\u015b\u0107 w czasie Paschy. Zakaz obejmuje pieczywo oraz ciasta z dodatkiem dro\u017cd\u017cy, makarony i piwo. Pochodz\u0105cy z Europy \u015arodkowo-Wschodniej \u017bydzi aszkenazyjscy, kt\u00f3rych w Nowym Jorku jest najwi\u0119cej, nie mog\u0105 te\u017c spo\u017cywa\u0107 ro\u015blin str\u0105czkowych, kukurydzy, ry\u017cu, maku, sezamu ani kasz. P\u00f3\u0142ki, na kt\u00f3rych sta\u0142y niekoszerne towary zas\u0142aniane s\u0105 p\u0142achtami papieru, rabin sprawdza, czy w szparach nie zosta\u0142y resztki zakwasu, pojemniki i naczynia wypala wrz\u0105tkiem.<\/span><\/p>\n

Wielkanoc jest \u015bwi\u0119tem ruchomym, bo wed\u0142ug ewangelii Jezus przyjecha\u0142 do Jerozolimy, \u017ceby zje\u015b\u0107 z uczniami paschaln\u0105 wieczerz\u0119, seder, i wtedy w\u0142a\u015bnie zosta\u0142 aresztowany. \u017bydzi u\u017cywaj\u0105 kalendarza ksi\u0119\u017cycowego, wi\u0119c pocz\u0105tek Paschy (14. dzie\u0144 miesi\u0105ca nisan) nie ma sta\u0142ego odpowiednika w kalendarzu julia\u0144skim. Tak\u017ce w okresie Bo\u017cego Narodzenia tradycja \u017cydowska miesza si\u0119 w Nowym Jorku z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Przypada wtedy Chanuka. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 firm obok choinek stawia menory, \u015bwieczniki upami\u0119tniaj\u0105ce cud w jerozolimskiej \u015bwi\u0105tyni odci\u0119tej od \u015bwiata powstaniem Machabeusz\u00f3w, gdzie resztka oliwy p\u0142on\u0119\u0142a na o\u0142tarzu siedem dni. St\u0105d siedem ramion \u015bwiecznika, \u015brodkowa \u015bwieczka s\u0142u\u017cy do zapalania reszty. To znaczy s\u0142u\u017cy\u0142a. Dzi\u015b menory s\u0105 elektryczne.<\/span><\/p>\n

Czekaj\u0105c na mesjasza<\/strong><\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug rz\u0105dowego Biura Cenzusu w Nowym Jorku mieszka ponad 1,5 mln \u017byd\u00f3w, wi\u0119cej ni\u017c w Tel Awiwie, co czyni Wielkie Jab\u0142ko najliczniejsz\u0105 \u017cydowsk\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 na \u015bwiecie. Aszkenazyjczyk\u00f3w jest 972 tys., przy czym trzy czwarte os\u00f3b deklaruj\u0105cych pochodzenie \u017cydowskie nie przestrzega zbyt skrupulatnie nakaz\u00f3w religii. Najbardziej rzucaj\u0105 si\u0119 w oczy \u017bydzi ortodoksyjni, zw\u0142aszcza chasydzi z grup Chabad-Lubawicz, Bobower i Satmar. W szabas wk\u0142adaj\u0105 at\u0142asowe surduty, bia\u0142e po\u0144czochy i okr\u0105g\u0142e czapki obszyte futrem. Doro\u015bli m\u0119\u017cczy\u017ani maj\u0105 brody, ch\u0142opcy od 3. roku \u017cycia \u2013 pejsy, w p\u00f3\u017aniejszym wieku nierzadko si\u0119gaj\u0105ce po\u0142owy ramienia. Trzylatek dostaje te\u017c sw\u00f3j pierwszy ta\u0142es \u2013 szal modlitewny noszony pod ubraniem.<\/span><\/p>\n

\"Wiec

Wiec ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w na ulicach Nowego Jorku \/ fot. Michael Webster \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Zuma Press <\/em><\/span><\/center><\/p><\/div>\n

\u00a0Ka\u017cdy prawowierny \u017byd okrywa g\u0142ow\u0119 jarmu\u0142k\u0105. Starsi wybieraj\u0105 z regu\u0142y czarne, nastolatki puszczaj\u0105 wodze fantazji. Do szko\u0142y (jesziwy) musz\u0105 chodzi\u0107 w marynarkach, wi\u0119c jarmu\u0142ka jest dla nich tym, czym T-shirt dla m\u0142odzie\u017cy innych wyzna\u0144: manifestacj\u0105 indywidualno\u015bci. M\u0142odzie\u017cowa jarmu\u0142ka nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119ksza ni\u017c obw\u00f3d grejpfruta, nosi\u0107 j\u0105 nale\u017cy na czubku g\u0142owy, nie na potylicy, spinki nie powinny b\u0142yszcze\u0107, bo to obciach. Popularne s\u0105 czapeczki jaskrawe z emblematami klub\u00f3w sportowych, symbolami Nike, Adidasa, Pumy czy Mercedesa, portretami idoli jak Matisyahu (chasyd \u015bpiewaj\u0105cy reggae) lub napisami w rodzaju \u201eZesz\u0142ej nocy wypi\u0142em dwie sz\u00f3stki browaru\u201d.<\/span><\/p>\n

\u017badna grupa etniczna nie dor\u00f3wnuje chasydom pod wzgl\u0119dem przyrostu naturalnego i dzi\u0119ki temu \u017cydowska populacja Nowego Jorku maleje wolniej ni\u017c gdyby chasyd\u00f3w nie by\u0142o. W 1950 roku \u017bydzi stanowili jedn\u0105 czwart\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w miasta, dzi\u015b \u2013 18,4 proc. Chasydzi mieszkaj\u0105 w brookly\u0144skich dzielnicach Williamsburg i Borough Park, a Crown Heights dziel\u0105 z Afroamerykanami. Latem 1991 roku wybuch\u0142y tam rozruchy, kt\u00f3re prasa \u017cydowska okre\u015bla\u0142a mianem ameryka\u0144skiej nocy kryszta\u0142owej. Kiedy kierowca z eskorty Menachema Schneersona, cadyka sekty Lubawicz\u00f3w, potr\u0105ci\u0142 czarnosk\u00f3rego ch\u0142opca, jego ziomkowie wyszli na ulice. Krzyczeli: \u201e\u015amier\u0107 \u017bydom!\u201d, palili izraelskie flagi, wybijali szyby w \u017cydowskich domach. Zat\u0142ukli pa\u0142kami, kastetami i no\u017cami 29-letniego Yankela Rosenbauma, ci\u0119\u017cko pobili 38 chasyd\u00f3w, wysadzili w powietrze 27 samochod\u00f3w, dokonali 225 w\u0142ama\u0144 i rabunk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Schneerson zmar\u0142 20 lat temu, lecz cz\u0119\u015b\u0107 jego wyznawc\u00f3w wierzy, \u017ce wkr\u00f3tce wr\u00f3ci, bo by\u0142 mesjaszem. Cho\u0107 rabini gromi\u0105 \u201emesjanist\u00f3w\u201d za blu\u017anierstwo, w Crown Heights mo\u017cna kupi\u0107 dyski z naukami Schneersona \u201eS\u0142owa mesjasza\u201d, plakaty podpisane zakazanym mianem, \u201emesjanistyczne\u201d batoniki czekoladowe. Kobiety nosz\u0105 w torebkach tamburyny, aby m\u00f3c \u015bpiewa\u0107 i ta\u0144czy\u0107, je\u015bli mesjasz wr\u00f3ci, a one b\u0119d\u0105 akurat poza domem. Shneersona uznawano za najbardziej wp\u0142ywowego \u017cydowskiego przyw\u00f3dc\u0119 duchowego na \u015bwiecie. O jego wzgl\u0119dy zabiegali politycy izraelscy i ameryka\u0144scy, w\u0142\u0105cznie z kandydatami do Bia\u0142ego Domu. Stworzy\u0142 2,5 tys. o\u015brodk\u00f3w kultury otwartych dla wszystkich os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego w 48 krajach. Do szk\u00f3\u0142 Lubawicz\u00f3w chodzi 800 tysi\u0119cy uczni\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Barszcz, czyli borscht<\/strong><\/span><\/p>\n

\u017bydzi nap\u0142ywali do Nowego Jorku falami wywo\u0142ywanymi przez wstrz\u0105sy historyczne. Pierwsza grupka 23 m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci przyby\u0142a z holenderskiej kolonii Recife na terenie dzisiejszej Brazylii. W 1654 roku, po zaj\u0119ciu jej przez Hiszpani\u0119, bali si\u0119 inkwizycji. \u017bydzi niemieccy zjawili si\u0119 na Manhattanie w okresie wojen napoleo\u0144skich, rosyjscy \u2013 zamachu na Aleksandra II. Nic to, \u017ce bomb\u0119 rzuci\u0142 polski szlachcic Ignacy Hryniewiecki. Rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 antysemicka nagonka. Aleksander III cofn\u0105\u0142 przywileje nadane \u017bydom przez ojca i w efekcie do Ameryki wyemigrowa\u0142y dwa miliony ludzi, z czego milion osiad\u0142 w Nowym Jorku. O tym exodusie opowiada musical \u201eSkrzypek na dachu\u201d.<\/span><\/p>\n

Czytaj dale3j tu: Koszerny Nowy Jork<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Koszerny Nowy Jork Piotr Milewski W Nowym Jorku mieszka wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c w Tel Awiwie. To oni w\u0142a\u015bnie w du\u017cej mierze ukszta\u0142towali charakter miasta: nawyki kulinarne nowojorczyk\u00f3w, ich poczucie humoru, gwar\u0119 i preferencje polityczne. Trzy tygodnie przed Wielkanoc\u0105 z supermarketu ko\u0142o nowojorskiego biura \u201eNewsweeka Polska\u201d zacz\u0119\u0142y znika\u0107 produkty, kt\u00f3rych nie wolno je\u015b\u0107 w czasie Paschy. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11262"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11262"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11262\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11264,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11262\/revisions\/11264"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11262"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11262"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11262"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}