{"id":112990,"date":"2024-05-17T17:09:27","date_gmt":"2024-05-17T15:09:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=112990"},"modified":"2024-05-17T08:15:58","modified_gmt":"2024-05-17T06:15:58","slug":"23-05-96","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=112990","title":{"rendered":"100 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 Kazimierz Dejmek"},"content":{"rendered":"

materia\u0142y Teatru Narodowego w Warszawie<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>100 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 Kazimierz Dejmek<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Pawe\u0142 Tomczyk (PAP)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kazimierz Dejmek, 1965 r. Fot. PAP\/M. Soko\u0142owski<\/em><\/span><\/p>\n

17 maja 1924 roku urodzi\u0142 si\u0119 Kazimierz Dejmek, re\u017cyser \u201eDziad\u00f3w\u201d – przestawienia, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142o na bieg polskiej historii. Z wykszta\u0142cenia by\u0142 aktorem, debiutowa\u0142 jako Jasiek w \u201eWeselu\u201d, ale jego \u017cyciowymi rolami okaza\u0142y si\u0119: dyrektor Teatru Narodowego i Minister Kultury i Sztuki.<\/strong><\/p>\n

\n

Jego stosunek do teatru chyba najbardziej lapidarnie przedstawi\u0142 Zygmunt Ciesielski, krawiec, kt\u00f3ry w \u0142\u00f3dzkich przybytkach Melpomeny przepracowa\u0142 62 lata. Dwaj aktorzy – Seweryn Butrym i Marian Nowicki \u2013 weszli kiedy\u015b do gabinetu Dejmka z pro\u015bb\u0105: zrobili\u015bmy tak\u0105 sk\u0142adank\u0119, chcemy troch\u0119 zarobi\u0107. Czy pan dyrektor pozwoli\u0142by, \u017ceby\u015bmy pod szyldem “Aktorzy Teatru Nowego” mogli z tym wyst\u0119powa\u0107? “Dejmek bez s\u0142owa wyci\u0105ga portfel i pyta: ile potrzebujecie, \u017ceby tego nie robi\u0107?\u2026 Wyszli jak niepyszni, a on zamkn\u0105\u0142 portfel” \u2013 przypomnia\u0142 Ciesielski w miesi\u0119czniku “Foyer” (2005).<\/span><\/p>\n

Mog\u0142o si\u0119 to zdarzy\u0107, kiedy Jan Kott pisa\u0142, \u017ce \u0142\u00f3dzki Nowy jest to “Teatr Narodowy, kt\u00f3ry jest chwilowo w \u0141odzi. My\u015bl\u0119, \u017ce ju\u017c nie na d\u0142ugo” \u2013 (“Przegl\u0105d Kulturalny”, 1959).<\/span><\/p>\n

Zdaniem Jana Englerta, obecnego dyrektora sceny narodowej, jej tw\u00f3rca Wojciech Bogus\u0142awski i Kazimierz Dejmek mieli jedn\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0119. “Teatr by\u0142 ich religi\u0105” \u2013 powiedzia\u0142 “Polityce” (2015).<\/span><\/p>\n

“Dejmek zostawi\u0142 nam prze\u015bwiadczenie, \u017ce Teatr Narodowy nie jest zwyk\u0142ym teatrem, lecz wa\u017cn\u0105 instytucj\u0105 kultury narodowej i ma okre\u015blone obowi\u0105zki do spe\u0142nienia” \u2013 napisa\u0142a z kolei Magdalena Raszewska w ksi\u0105\u017cce “Dejmek” (2021). “Teoretycznie by\u0142o to wiadome od czas\u00f3w Bogus\u0142awskiego, od Osterwy i Horzycy \u2013 ale to w\u0142a\u015bnie wtedy Dejmek imponuj\u0105c\u0105 skal\u0105 dzia\u0142a\u0144 jubileuszowych dwustulecia tego teatru wywo\u0142a\u0142 temat, przypomnia\u0142 i sformu\u0142owa\u0142 zasady, do kt\u00f3rych ludzie teatru cz\u0119sto i dzi\u015b si\u0119 odwo\u0142uj\u0105” – wyja\u015bni\u0142a. “Dejmek nie lubi\u0142 zreszt\u0105 wspomina\u0107 tych czas\u00f3w, nie lubi\u0142 rozmawia\u0107 o dyrekcji Teatru Narodowego \u2013 to go bola\u0142o, nawet po latach” – podkre\u015bli\u0142a.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Magdaleny Raszewskiej jest niew\u0105tpliwie “lektur\u0105 obowi\u0105zkow\u0105” dla wszystkich, kt\u00f3rzy chc\u0105 rzetelnie pozna\u0107 posta\u0107 Dejmka. “Jest pasjonuj\u0105ca i zmusza do zmiany wielu ocen b\u0105d\u017a interpretacji. Uprzytamnia te\u017c konieczno\u015b\u0107 napisania gruntownie zrewidowanej historii teatru polskiego w czasach panowania komunizmu” \u2013 napisa\u0142 Rafa\u0142 W\u0119grzyniak (teatrologia.info, 2022).<\/span><\/p>\n

Kazimierz Dejmek urodzi\u0142 si\u0119 w Kowlu jako syn Henryka i W\u0142odzimiery z domu Gryf-Kwiatkowskiej. “Tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set dwudziesty czwarty rok po narodzeniu Chrystusa zacz\u0105\u0142 si\u0119 dla mnie siedemnastego maja. \u017be przyszed\u0142em na \u015bwiat tego roku i dnia za\u015bwiadcza metryka i matka, kt\u00f3ra mi nieraz o tym m\u00f3wi\u0142a. Dodawa\u0142a zawsze, \u017ce si\u0119 to sta\u0142o tak oko\u0142o jedenastej” \u2013 zapisa\u0142 Dejmek w notatkach przechowywanych teraz w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego. Matka opowiada\u0142a mu te\u017c, jak j\u0105, krzycz\u0105c\u0105 z b\u00f3lu, felczer-po\u0142o\u017cnik “pochodz\u0105cy z tamtejszej jerozolimskiej szlachty” stara\u0142 si\u0119 uspokoi\u0107, a kiedy to si\u0119 nie udawa\u0142o, wyja\u015bni\u0142: “by nie bola\u0142o i by si\u0119 nie krzycza\u0142o, jakby si\u0119 nie pierdola\u0142o”. “Po czym natychmiast si\u0119 urodzi\u0142em, bo matka zacz\u0119\u0142a si\u0119 \u015bmia\u0107” \u2013 doda\u0142 Dejmek.<\/span><\/p>\n

Pod koniec 1937 roku Dejmkowie zamieszkali w Rzeszowie. Ju\u017c w czasie okupacji Kazimierz trafi\u0142 pod skrzyd\u0142a Franciszka Lipi\u0144skiego, pedagoga i animatora kultury. “W domu Lipi\u0144skich odbywa\u0142y si\u0119 spotkania rzeszowskiej elity kulturalno-artystycznej, prowadzono (tajne oczywi\u015bcie) nauczanie w zakresie literatury, historii sztuki, filozofii, recytacji, \u015bpiewu, rysunku, gry na fortepianie” \u2013 napisa\u0142a Magdalena Raszewska.<\/span><\/p>\n

“Wykonawcami tych wieczor\u00f3w byli: Janina Pasierb\u00f3wna, Janina \u0141\u0105cz\u00f3wna, bernardyni o. Gracjan i o. Marek, Kazimierz Dejmek, Zdzis\u0142aw Draus, Zbigniew Gwi\u017ad\u017a, Stefan Marczyk, Ignacy Machowski, Jan Boles\u0142aw O\u017c\u00f3g” \u2013 czytamy na stronie Urz\u0119du Miasta Rzeszowa.<\/span><\/p>\n

W rocznic\u0119 \u015bmierci Lipi\u0144skiego (zmar\u0142 11 lipca 1983 r.) Dejmek napisa\u0142 do jego \u017cony Henryki: “pan Franciszek by\u0142 jedn\u0105 z niewielu os\u00f3b, kt\u00f3re wywar\u0142y na mnie wielki wp\u0142yw w okresie mego ch\u0142opi\u0119co-m\u0142odzie\u017cowego dojrzewania”. “To dom Pa\u0144stwa otworzy\u0142 mi drog\u0119 do \u015bwiata sztuki i uformowa\u0142 moje zainteresowania, umi\u0142owania i pasje. Nigdy nie okaza\u0142em (bo nie mia\u0142em okazji) mojej wdzi\u0119czno\u015bci dla Obojga Pa\u0144stwa za ich trudy, po\u015bwi\u0119cone ukszta\u0142towaniu m\u0142odych ludzi, prosz\u0119 jednak uwierzy\u0107, \u017ce zawsze i na co dzie\u0144 nosi\u0142em j\u0105 i nosz\u0119 w swym sercu i pami\u0119ci” \u2013 wyznawa\u0142.<\/span><\/p>\n

Drug\u0105 tak\u0105 osob\u0105, o kt\u00f3rej Dejmek wspomina\u0142, by\u0142 Leszek Stafiej, in\u017cynier ogrodnik.<\/span><\/p>\n

By\u0142 jednym z tych \u2013 przypomina Raszewska \u2013 “kt\u00f3rym wojna zabra\u0142a wczesn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 i wykszta\u0142cenie, zdeterminowa\u0142a p\u00f3\u017aniejsze losy, ukszta\u0142towa\u0142a i zdeformowa\u0142a charaktery”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

“To by\u0142o na pocz\u0105tku lat 90. Pracuj\u0105c w Polskim Radiu, wpad\u0142em na pomys\u0142, by na antenie reklamowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 teatr\u00f3w” \u2013 m\u00f3wi PAP Leszek Stafiej. “Wys\u0142ali\u015bmy oferty do 17 dyrektor\u00f3w teatr\u00f3w, odpowied\u017a przysz\u0142a jedna \u2013 zaproszenie na spotkanie do Polskiego. Dyrektor Dejmek, upewniwszy si\u0119, \u017ce jestem krewnym tamtego Leszka Stafieja, wyja\u015bni\u0142: tu\u017c po wojnie pracowa\u0142em u pa\u0144skiego wuja. To by\u0142 m\u0105dry cz\u0142owiek. Kiedy martwili\u015bmy si\u0119, \u017ce komuni\u015bci doszli do w\u0142adzy, wyt\u0142umaczy\u0142 nam, \u017ce komuni\u015bci walcz\u0105 z analfabetyzmem, wi\u0119c ludzie zaczn\u0105 wkr\u00f3tce czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki, z kt\u00f3rych dowiedz\u0105 si\u0119 w ko\u0144cu, \u017ce komunizm nale\u017cy obali\u0107” \u2013 opowiada\u0142 Leszek Stafiej. “W rezultacie tej rozmowy przez kolejne dwa lata reklamowali\u015bmy premiery Teatru Polskiego w Polskim Radiu, cho\u0107, jak wiadomo, Dejmek reklamy nie lubi\u0142” – doda\u0142.<\/span><\/p>\n

By\u0142 jednym z tych \u2013 przypomina Raszewska \u2013 “kt\u00f3rym wojna zabra\u0142a wczesn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 i wykszta\u0142cenie, zdeterminowa\u0142a p\u00f3\u017aniejsze losy, ukszta\u0142towa\u0142a i zdeformowa\u0142a charaktery”.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3cz spotka\u0144 z niezwyk\u0142ymi lud\u017ami jego charakter intensywnie formowa\u0142a niemiecka okupacja. Jako szesnastolatek rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w rzeszowskiej Szkole Handlowej, p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 wcielony do Baudienstu, niemieckiej s\u0142u\u017cby budowalnej. Wcze\u015bniej z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 w Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej i trafi\u0142 do podchor\u0105\u017c\u00f3wki AK. Ponadto uczestniczy\u0142 w konspiracji politycznej, od listopada 1942 nale\u017ca\u0142 do Stronnictwa Ludowego. “W marcu 1943 jest ju\u017c w Dru\u017cynach Specjalnych\u201d – przypomnia\u0142a Raszewska. Dejmek by\u0142 jednym z najm\u0142odszych uczestnik\u00f3w “Rakiety”, specjalnego oddzia\u0142u dywersyjnego, do kt\u00f3rego zada\u0144 nale\u017ca\u0142o wykonywanie wyrok\u00f3w \u015bmierci “wydanych przez Specjalny S\u0105d Wojskowy na osobnikach szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych i zdrajcach, a tak\u017ce wymierzanie kar ch\u0142osty zbyt gorliwym wykonawcom zarz\u0105dze\u0144 okupanta”. “Oddzia\u0142 chroni\u0142 r\u00f3wnie\u017c ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 przed grabie\u017c\u0105 i terrorem ze stron band ukrai\u0144skich” \u2013 wspomina\u0142 Dejmek w “Dzienniku Zachodnim” (1989). “\u017bycie naszego oddzia\u0142u w pi\u0119knej g\u00f3rskiej scenerii w g\u0119stym lesie, z widokiem na cudowne wprost pejza\u017ce Podkarpacia, rozbudza\u0142o w nas jakie\u015b dziwne rycersko-romantyczne skojarzenia i uczucia, daleko odbiegaj\u0105ce od ponurej gro\u017anej rzeczywisto\u015bci. Cz\u0119sto wieczorem, w chwilach wolnych od akcji, przy \u015bwietle ksi\u0119\u017cyca, niekt\u00f3rzy koledzy, a tak\u017ce i ja, recytowali\u015bmy r\u00f3\u017cne wiersze patriotyczne, kt\u00f3re krzepi\u0142y oddzia\u0142 na duchu i pozwala\u0142y chocia\u017c na chwil\u0119 zapomnie\u0107 o gro\u017c\u0105cych nam niebezpiecze\u0144stwach” – opisywa\u0142.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniej, nieprzekonany do s\u0142uszno\u015bci swoich dzia\u0142a\u0144, niech\u0119tnie wraca\u0142 do tamtej historii, mia\u0142 “moralnego kaca”. “Wspomnienie, napisane w 1989 do ksi\u0105\u017cki o rzeszowskiej partyzantce, ostatecznie wycofa\u0142” \u2013 napisa\u0142a Raszewska. “Komu\u015b wspomina, jak ju\u017c po wykonaniu wyroku okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kto\u015b po prostu chcia\u0142 si\u0119 pozby\u0107 niechcianej \u017cony czy dawnej kochanki. To by\u0142o pi\u0119tno zab\u00f3jcy noszone przez ca\u0142e \u017cycie” \u2013 oceni\u0142a.<\/span><\/p>\n

Zanim poszed\u0142 do lasu, codziennie s\u0142u\u017cy\u0142 gorliwie do mszy, chcia\u0142 wst\u0105pi\u0107 do bernardyn\u00f3w, ale spowiednik poradzi\u0142 mu, by zaczeka\u0142, a\u017c wojna si\u0119 sko\u0144czy. Po wojnie Dejmek cz\u0119sto powtarza\u0142, \u017ce d\u0142ugo chcia\u0142 by\u0107 ksi\u0119dzem. Nie wspomina\u0142 jednak o powo\u0142aniu, o wierze, lecz o sile oddzia\u0142ywania. “Pragn\u0105\u0142 pi\u0119knie m\u00f3wi\u0107 kazania, tak, aby wszyscy ludzie p\u0142akali” \u2013 napisa\u0142a Raszewska. Doda\u0142a, \u017ce skupia\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie na “teatralnym aspekcie kap\u0142a\u0144skiej pos\u0142ugi”. “Chcia\u0142 tak pi\u0119knie odprawia\u0107 msz\u0119, by wierni schodzili si\u0119 tylko na jego nabo\u017ce\u0144stwa” – wyja\u015bni\u0142a.<\/span><\/p>\n

Jeszcze przed ko\u0144cem wojny Dejmek wst\u0105pi\u0142 do Teatru Narodowego (sic!) – otwartego w Rzeszowie 1 wrze\u015bnia 1944 r. Ju\u017c 2 listopada 1944 r. zadebiutowa\u0142 rol\u0105 Ja\u015bka w “Weselu”.<\/span><\/p>\n

7 lipca 1945 r. podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w Studium Dramatycznym Iwo Galla w Krakowie. Nast\u0119pnie trafi\u0142 do Jeleniej G\u00f3ry, gdzie wyst\u0119powa\u0142 w Teatrze Dolno\u015bl\u0105skim \u2013 zagra\u0142 m.in. Papkina w “Zem\u015bcie”. W 1946 r. Leon Schiller \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 go do Teatru Wojska Polskiego w \u0141odzi. Dejmek zosta\u0142 w\u00f3wczas wolnym s\u0142uchaczem Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Teatralnej i zda\u0142 tam eksternistyczny egzamin aktorski. Trzy lata p\u00f3\u017aniej wsp\u00f3lnie z m.in. Januszem Warmi\u0144ski utworzy\u0142 warsztaty, na kt\u00f3rych pracowano g\u0142\u00f3wnie nad metod\u0105 Stanis\u0142awskiego. Ich efektem by\u0142o powstanie Teatru Nowego w \u0141odzi – dyrektorem zosta\u0142 Dejmek \u2013 a teatr mia\u0142 by\u0107 scen\u0105 realizmu socjalistycznego.<\/span><\/p>\n

Dejmek by\u0142 jednym z najm\u0142odszych uczestnik\u00f3w “Rakiety”, specjalnego oddzia\u0142u dywersyjnego, do kt\u00f3rego zada\u0144 nale\u017ca\u0142o wykonywanie wyrok\u00f3w \u015bmierci “wydanych przez Specjalny S\u0105d Wojskowy na osobnikach szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych i zdrajcach, a tak\u017ce wymierzanie kar ch\u0142osty zbyt gorliwym wykonawcom zarz\u0105dze\u0144 okupanta”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Na otwarcie teatru 12 listopada 1949 r. wystawili kolektywnie wyre\u017cyserowan\u0105 “Brygad\u0119 szlifierza Karhana”. Sztuka, napisana przez czeskiego robotnika, wzywa\u0142a do podnoszenia wydajno\u015bci pracy w ramach wsp\u00f3\u0142zawodnictwa. Zagrano j\u0105 153 razy.<\/span><\/p>\n

“Budowali\u015bmy nasz teatr – m\u00f3wi\u0142 Dejmek – walczyli\u015bmy o socjalizm tak, jak go pojmowali\u015bmy, i trwa\u0142o to \u0142adnych kilkana\u015bcie miesi\u0119cy. Dopiero po ich up\u0142ywie zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 orientowa\u0107, \u017ce nasze bojowe uniformy, jakie przywdziali\u015bmy do walki przeciwko staremu \u015bwiatu o ten nowy, to nie s\u0105 bojowe uniformy, tylko po prostu liberie lokajskie” \u2013 napisa\u0142a Wanda Zwinogrodzka w eseju “Dejmka cena wierno\u015bci” (“Gazeta Wyborcza”, 1994).<\/span><\/p>\n

7 kwietnia 1951 r. Dejmek zadebiutowa\u0142 jako re\u017cyser “Poematem pedagogicznym” Antona Makarenki.<\/span><\/p>\n

W 1954 r. wystawi\u0142 “\u0141a\u017ani\u0119” W\u0142odzimierza Majakowskiego. “Si\u0142a przekonania, jaka bije z \u0142\u00f3dzkiego przedstawienia +\u0141a\u017ani+, godna jest rewolucjonisty, kt\u00f3ry j\u0105 napisa\u0142. I dlatego czekamy na ten spektakl w Warszawie, gdzie drzemali\u015bmy w brudnym ciepe\u0142ku. Warszawa bardzo potrzebuje +\u0141a\u017ani+. Niech Dejmek nam j\u0105 poka\u017ce, zach\u0119caj\u0105c innych. Niech j\u0105 zobacz\u0105 naczdyrdupsy w stolicy. Tu jest ich najwi\u0119cej i tu s\u0105 najnaczelniejsi. I niechaj nasz \u015bmiech, \u015bmiech warszawiak\u00f3w, bije w nich mocno, a\u017c do skutku. Amen” \u2013 napisa\u0142 Adam Tarn (“Teatr”, 4\/1955).<\/span><\/p>\n

“Naczdyrdups” \u2013 przypomnijmy \u2013 to zapisany w didaskaliach skr\u00f3t od “naczelnego dyrektora do uzgadniania pewnych spraw”, kt\u00f3rym jest bohater sztuki Majkowskiego Pobiedonosikow – uosobienie t\u0119pego, leniwego biurokraty.<\/span><\/p>\n

14 wrze\u015bnia 1956 r. odby\u0142a si\u0119 premiera “\u015awi\u0119ta Winkelrieda” Jerzego Andrzejewskiego i Jerzego Zag\u00f3rskiego, rok p\u00f3\u017aniej Dejmek pokaza\u0142 “Ciemno\u015bci kryj\u0105 ziemi\u0119” Andrzejewskiego, stanowi\u0105ce gorzk\u0105 pr\u00f3b\u0119 rozliczenia si\u0119 z w\u0142asnym za\u015blepieniem.<\/span><\/p>\n

W 1958 r. wzi\u0105\u0142 si\u0119 za dramat staropolski – kt\u00f3ry stanie si\u0119 p\u00f3\u017aniej jedn\u0105 z jego wizyt\u00f3wek. Wystawi\u0142 “\u017bywot J\u00f3zefa” Miko\u0142aja Reja.<\/span><\/p>\n

Kiedy w 1962 r. zosta\u0142 dyrektorem Teatru Narodowego w Warszawie na jego scen\u0119 trafi\u0142y: “Historyja o Chwalebnym Zmartwychwstaniu Pa\u0144skim” Miko\u0142aja z Wilkowiecka, “Barbara Radziwi\u0142\u0142\u00f3wna” Alojzego Feli\u0144skiego i ponownie “\u017bywot J\u00f3zefa”. A tak\u017ce m.in. “S\u0142owo o Jakubie Szeli” Brunona Jasie\u0144skiego, “Elektra” Eurypidesa, “\u017baby” Arystofanesa, “Niezwyk\u0142a przygoda Pana Kleksa” Jana Brzechwy (1963) i wreszcie “Dziady” Mickiewicza (1967) \u2013 wystawione dla uczczenia Rewolucji Pa\u017adziernikowej.<\/span><\/p>\n

Wydarzenia towarzysz\u0105ce temu spektaklowi sprawi\u0142y, \u017ce Kazimierz Dejmek sta\u0142 si\u0119 z jednej strony \u2013 ku swemu zaskoczeniu \u2013 “bohaterem narodowym”; z drugiej za\u015b publicznym “banit\u0105” \u2013 usuni\u0119to go z PZPR i odebrano dyrekcj\u0119 TN. Przez kilka nast\u0119pnych lat re\u017cyserowa\u0142 jedynie za granic\u0105, m.in. w Oslo, Essen, Dusseldorfie, Belgradzie, Mediolanie, Nowym Sadzie i Wiedniu. W 1975 r. zosta\u0142 ponownie dyrektorem \u0142\u00f3dzkiego Teatru Nowego.<\/span><\/p>\n

W 1981 r. podczas karnawa\u0142u “Solidarno\u015bci” podnios\u0142y si\u0119 g\u0142osy, by przywr\u00f3ci\u0107 Dejmkowi dyrekcj\u0119 TN. “Na pewno nie mo\u017cemy zosta\u0107 bierni w sprawie rewindykacji praw moralnych Teatru Narodowego, kt\u00f3ry zosta\u0142 swego czasu odebrany Kazimierzowi Dejmkowi” \u2013 m\u00f3wi\u0142a Halina Miko\u0142ajska podczas narady w ZASP-ie. “Jemu si\u0119 ten teatr nale\u017cy i Polsce, naszej kulturze si\u0119 taki teatr nale\u017cy” – podkre\u015bli\u0142a.<\/span><\/p>\n

W rezultacie Dejmek przyj\u0105\u0142 dyrekcj\u0119 Teatru Polskiego w Warszawie. I od razu zbulwersowa\u0142 opini\u0119 publiczn\u0105 brakiem zainteresowania tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 dramatyczn\u0105 Karola Wojty\u0142y, po kt\u00f3rego utwory dramatyczne ch\u0119tnie si\u0119gali w\u00f3wczas co bardziej obrotni realizatorzy.<\/span><\/p>\n

“Pan Wojty\u0142a jest bardzo m\u0105drym i utalentowanym cz\u0142owiekiem, na pewno s\u0142usznie jest papie\u017cem, ale to nie znaczy, \u017ce jest dobrym dramaturgiem. On pisze bardzo z\u0142e sztuki, je\u017celi to s\u0105 w og\u00f3le sztuki” \u2013 powiedzia\u0142 Dejmek na konferencji prasowej 3 wrze\u015bnia 1981 r. “Ja przepraszam za blu\u017anierstwo, ale\u2026” \u2013 podsumowa\u0142.<\/span><\/p>\n

“We Francji od czas\u00f3w de Gaulle’a ministerstwo kultury jest resortem strategicznym, u nas pi\u0105tym ko\u0142em u wozu, kt\u00f3re si\u0119 oddaje w koalicyjno-partyjnych targach za bezcen” \u2013 m\u00f3wi\u0142 Dejmek El\u017cbiecie Baniewicz, komentuj\u0105c swoje dwuip\u00f3\u0142letnie kierowanie resortem kultury (“Tw\u00f3rczo\u015b\u0107”, 1997). “Za najistotniejsze uzna\u0142em przywr\u00f3cenie obowi\u0105zk\u00f3w pa\u0144stwa wobec kultury” – wyja\u015bni\u0142.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

P\u00f3\u017aniej by\u0142o jeszcze gorzej. W stanie wojennym nie popar\u0142 aktorskiego bojkotu telewizji, nazywaj\u0105c go “gestem kabotyna” i komentuj\u0105c pono\u0107 dosadn\u0105 rymowank\u0105, co wzbudzi\u0142o powszechnie oburzenie.<\/span><\/p>\n

“Z cytowaniem tego powiedzenia ma miejsce nieustanne nieporozumienie” \u2013 powiedzia\u0142 Krzysztofowi Lubczy\u0144skiemu Damian Dami\u0119cki (pisarze.pl, 2011). Wyja\u015bni\u0142, \u017ce powiedzenie Dejmka brzmia\u0142o “Dupa jest od srania, a aktor jest od grania”, a to zasadniczo zmienia sens. “Jedno to kapitalny bon mot inteligencki, a drugie to efekt ordynarnego niezrozumienia dowcipu” \u2013 oceni\u0142. Dami\u0119cki przypomnia\u0142, \u017ce Dejmek w Teatrze Polskim po wprowadzeniu stanu wojennego zgrupowa\u0142 grono aktor\u00f3w skonfliktowanych z w\u0142adz\u0105. “Zachowuj\u0105c krytyczn\u0105 ocen\u0119 w stosunku do postaw inteligencji i sceptycyzm wobec jej zachowa\u0144 w okresie karnawa\u0142u Solidarno\u015bci, jednocze\u015bnie chroni\u0142 zesp\u00f3\u0142, robi\u0142 ostre politycznie przedstawienia, a nijak nie ukrywane gazetki podziemne w teatrze a\u017c fruwa\u0142y. U niego \u017cadna robi\u0105ca donosy szuja nawet przez minut\u0119 by si\u0119 nie utrzyma\u0142a. Gdy tylko kto\u015b przyszed\u0142 do niego z donosem, zaraz informacj\u0119 o tym umieszcza\u0142 na tablicy og\u0142osze\u0144 wraz z nazwiskiem” \u2013 opowiada\u0142 Lubczy\u0144skiemu.<\/span><\/p>\n

W 1993 r. Kazimierz Dejmek zosta\u0142 ministrem kultury i sztuki w rz\u0105dzie Waldemara Pawlaka. “Decyzja Dejmka nikogo nie zbulwersowa\u0142a: po upadku rz\u0105du Hanny Suchockiej wszyscy byli zgn\u0119bieni wynikami wybor\u00f3w” \u2013 napisa\u0142a Magdalena Raszewska. “Ministerialny awans Dejmka potraktowano raczej jako wyraz jego pogubienia, szukania sobie +czego\u015b+ do zrobienia, pr\u00f3b\u0119 zako\u0144czenia z honorem dyrekcji w Teatrze Polskim” \u2013 doda\u0142a. “Ludzie kultury mieli poczucie, \u017ce przez libera\u0142\u00f3w zostali przeznaczeni do odstrza\u0142u” \u2013 przypomina\u0142a \u00f3wczesne nastroje. “O ministrze Dejmku jednak by\u0142o g\u0142o\u015bno, a dla prasy (szczeg\u00f3lnie felietonist\u00f3w) sta\u0142 si\u0119 dy\u017curnym ch\u0142opcem do bicia i pretekstem do rzucania r\u00f3\u017cnych bonmot\u00f3w. To bardzo przykry czas” – podkre\u015bli\u0142a.<\/span><\/p>\n

Sam Dejmek co prawda w jednym z wywiad\u00f3w powiedzia\u0142, \u017ce ministrem zosta\u0142 “z rozpaczy”, ale wygl\u0105da\u0142o to bardziej na \u017cyciow\u0105 konsekwencj\u0119.<\/span><\/p>\n

“We Francji od czas\u00f3w de Gaulle’a ministerstwo kultury jest resortem strategicznym, u nas pi\u0105tym ko\u0142em u wozu, kt\u00f3re si\u0119 oddaje w koalicyjno-partyjnych targach za bezcen” \u2013 m\u00f3wi\u0142 Dejmek El\u017cbiecie Baniewicz, komentuj\u0105c swoje dwuip\u00f3\u0142letnie kierowanie resortem kultury (“Tw\u00f3rczo\u015b\u0107”, 1997). “Za najistotniejsze uzna\u0142em przywr\u00f3cenie obowi\u0105zk\u00f3w pa\u0144stwa wobec kultury” – wyja\u015bni\u0142. Przypomnia\u0142, \u017ce “dzi\u0119ki pe\u0142nemu poparciu PSL, przyj\u0119to w projekcie konstytucji tzw. zapis definiuj\u0105cy kultur\u0119 jako \u017ar\u00f3d\u0142o to\u017csamo\u015bci narodu, jego trwania i rozwoju oraz nak\u0142adaj\u0105cy na pa\u0144stwo obowi\u0105zek tworzenia warunk\u00f3w dla jej upowszechniania i r\u00f3wnego dost\u0119pu do jej d\u00f3br”. “My\u015bl\u0119, \u017ce to niema\u0142o, zw\u0142aszcza gdy sobie przypomnimy te wszystkie ochy i achy ku chwale balcerowiczowsko-cywi\u0144sko-wajdowskiej bredni o cudotw\u00f3rczej mocy niewidzialnej r\u0119ki wolnego rynku et cetera bomba” \u2013 opowiada\u0142 z w\u0142a\u015bciwym sobie sarkazmem. “W planie pracy ministerstwa przyj\u0119li\u015bmy trzy g\u0142\u00f3wne zadania mecenatu: wspieranie ksi\u0105\u017cki i czytelnictwa, ochron\u0119 dziedzictwa kulturalnego oraz rozw\u00f3j edukacji kulturalnej” – podkre\u015bli\u0142.<\/span><\/p>\n

“Dejmek by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie mi\u0142o\u015bnikiem polskiej kultury i jej bezwzgl\u0119dnym krytykiem z racji czeskiego pochodzenia, plebejuszem przemawiaj\u0105cym w imieniu ch\u0142opstwa i inteligentem realizuj\u0105cym wobec niego misj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, reprezentantem pokolenia zara\u017conego \u015bmierci\u0105 w trakcie daremnej walki o odbudow\u0119 niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa i \u017carliwym stalinowcem toruj\u0105cym drog\u0119 jego sowietyzacji, konserwatyst\u0105 zapatrzonym w narodow\u0105 i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 tradycj\u0119 oraz politykiem o lewicowych przekonaniach, w m\u0142odo\u015bci komunist\u0105, po destalinizacji – marksistowskim rewizjonist\u0105, dysydentem, a w ko\u0144cu \u017cycia socjaldemokrat\u0105” \u2013 oceni\u0142 Rafa\u0142 W\u0119grzyniak.<\/span><\/p>\n

Kazimierz Dejmek zmar\u0142 31 grudnia 2002 r. w Warszawie w przerwie pr\u00f3b do “Hamleta” w \u0142\u00f3dzkim Teatrze Nowym. Mia\u0142 78 lat.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

materia\u0142y Teatru Narodowego w Warszawie 100 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 Kazimierz Dejmek Pawe\u0142 Tomczyk (PAP) Kazimierz Dejmek, 1965 r. Fot. PAP\/M. Soko\u0142owski 17 maja 1924 roku urodzi\u0142 si\u0119 Kazimierz Dejmek, re\u017cyser \u201eDziad\u00f3w\u201d – przestawienia, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142o na bieg polskiej historii. Z wykszta\u0142cenia by\u0142 aktorem, debiutowa\u0142 jako Jasiek w \u201eWeselu\u201d, ale jego \u017cyciowymi rolami okaza\u0142y si\u0119: […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112990"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=112990"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112990\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":113005,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112990\/revisions\/113005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=112990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=112990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=112990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}