{"id":113479,"date":"2024-06-09T17:09:17","date_gmt":"2024-06-09T15:09:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=113479"},"modified":"2024-06-09T10:23:53","modified_gmt":"2024-06-09T08:23:53","slug":"15-09-94","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=113479","title":{"rendered":"Nie jeste\u015bmy niewinni w sprawie Holocaustu. To wymaga przemy\u015blenia antysemityzmu"},"content":{"rendered":"

Fragment ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki \u201eWi\u0119cej ni\u017c stereotyp. \u00bb\u017bydokomuna\u00ab jako wz\u00f3r kultury polskiej\u201d. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Nie jeste\u015bmy niewinni w sprawie Holocaustu. To wymaga przemy\u015blenia antysemityzmu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Tomasz \u017bukowski – Profesor w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN<\/span><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Traktowanie komunizmu jako \u017cydowskiej winy skutecznie blokuje namys\u0142 nad antysemityzmem, a tym samym sprawia, \u017ce pr\u00f3by korekty antysemickich dzia\u0142a\u0144 i przekona\u0144 zamieniaj\u0105 si\u0119 we w\u0142asn\u0105 karykatur\u0119.<\/span><\/p>\n

Emancypacja ma swoje pu\u0142apki. Przede wszystkim t\u0119, \u017ce jeste\u015bmy produktami \u015bwiata, kt\u00f3ry chcieliby\u015bmy zmieni\u0107. Dlatego tak wa\u017cny okazuje si\u0119 namys\u0142 nad w\u0142asnymi sposobami my\u015blenia i dzia\u0142ania, s\u0142owem: autorefleksja. W takim kontek\u015bcie Anna Zawadzka w ksi\u0105\u017cce\u00a0Wi\u0119cej ni\u017c stereotyp. \u201e\u017bydokomuna\u201d\u00a0jako wz\u00f3r kultury polskiej<\/em>\u00a0stawia pytanie o antysemityzm w Polsce.<\/span><\/p>\n

A jeste\u015bmy w impasie \u2013 praktycznym i teoretycznym. W sprawie Gazy, polityki historycznej i \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych, a w ko\u0144cu strategii zwalczania nienawistnych zachowa\u0144 i wypowiedzi. Gdzie obrona praw cz\u0142owieka zamienia si\u0119 w antysemityzm? Gdzie ko\u0144czy si\u0119 walka polityczna i antykomunizm zaczyna dzia\u0142a\u0107 jak antysemicka klisza? Czym w\u0142a\u015bciwie jest antysemityzm? Przyda\u0142oby si\u0119 w tym galimatiasie cho\u0107 odrobin\u0119 porz\u0105dku.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Zawadzkiej jest propozycj\u0105, kt\u00f3rej nie wolno przegapi\u0107. Autorka patrzy na antysemityzm z innej strony, ni\u017c do tego przywykli\u015bmy. Nie jako na zbi\u00f3r stereotyp\u00f3w, ale wz\u00f3r kultury. Pyta w zwi\u0105zku z tym, jakie tre\u015bci, uchodz\u0105ce, wydawa\u0142oby si\u0119, za neutralne, zbudowane s\u0105 na antysemickich za\u0142o\u017ceniach. To w\u0142a\u015bnie owe ukryte normy, postawy, to\u017csamo\u015bci i kategorie postrzegania wytwarzaj\u0105 i reprodukuj\u0105 antysemityzm w coraz to nowych wariantach. Bez rozpoznania owej sieci jeste\u015bmy wobec nich bezradni.<\/span><\/p>\n

Pytanie, kto jest, a kto nie jest antysemit\u0105, schodzi w tym uj\u0119ciu na drugi lub trzeci plan. \u015awiadome intencje nie s\u0105 tu najwa\u017cniejsze. Problem okazuje si\u0119 strukturalny: indywidualnie i zbiorowo jeste\u015bmy uczestnikami sfery symbolicznej i zajmujemy w niej r\u00f3\u017cne pozycje. Jedni postrzegani s\u0105 jako neutralni, to znaczy maj\u0105 przywilej \u017cycia na w\u0142asny rachunek. Antysemityzm polega na tym, \u017ce ludzie napi\u0119tnowani podlegaj\u0105 obostrzonemu nadzorowi i chc\u0105c nie chc\u0105c, musz\u0105 si\u0119 t\u0142umaczy\u0107 z fantazji, kt\u00f3re wi\u0119kszo\u015b\u0107 snuje na ich temat.<\/span><\/p>\n

Odnoszenie antysemityzmu do relacji mi\u0119dzy \u017bydami, a nie \u017cydowskim zewn\u0119trzem, a wi\u0119c widzenie antysemickich zachowa\u0144 jako skutku kontaktu, okazuje si\u0119 w zwi\u0105zku z tym podw\u00f3jnym b\u0142\u0119dem. Po pierwsze dlatego, \u017ce przekonania na temat \u017byd\u00f3w s\u0105 ca\u0142kowicie zmy\u015blone i nie zale\u017c\u0105 od rzeczywisto\u015bci. Nienawi\u015b\u0107 nie wynika z takich lub innych dzia\u0142a\u0144 realnych \u017byd\u00f3w. Antysemita widzi raczej w \u017cydowsko\u015bci przyczyn\u0119 z\u0142a, bo jest antysemit\u0105. Wyci\u0105ga z obserwacji to, co sam w ni\u0105 w\u0142o\u017cy\u0142.<\/span><\/p>\n

Po drugie, hipoteza relacji mi\u0119dzygrupowych zas\u0142ania fakt, \u017ce\u00a0antysemityzm<\/a>\u00a0jest przede wszystkim sposobem, w kt\u00f3ry antysemickie zbiorowo\u015bci za\u0142atwiaj\u0105 w\u0142asne sprawy. Piel\u0119gnowana i modernizowana przez wieki fantazja pozwala tym, kt\u00f3rzy j\u0105 snuj\u0105, upora\u0107 si\u0119 z niejednym problemem. Spe\u0142nia pewne funkcje, kt\u00f3re trzeba rozpozna\u0107.<\/span><\/p>\n

Antysemityzm jest rodzajem energii spo\u0142ecznej, zasobu gotowego do wykorzystania w ka\u017cdej chwili. Dlatego powinni\u015bmy z uwag\u0105 przypatrywa\u0107 si\u0119 w\u0142asnym reakcjom i dzia\u0142aniom. Pozwala stwarza\u0107 poczucie jedno\u015bci i przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty. Dzia\u0142a jak rytua\u0142 inicjacyjny, w kt\u00f3rym przyst\u0119puj\u0119 si\u0119 do powszechnie wyznawanych warto\u015bci i sposob\u00f3w rozumienia \u015bwiata. Nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w i przekonanie o ich winie oraz w\u0142asnej niewinno\u015bci staje si\u0119 spoiwem spo\u0142ecznym.<\/span><\/p>\n

Co wa\u017cniejsze, przedstawia si\u0119 jako forma antykapitalizmu. Ju\u017c w wersji nacjonalistycznej tworzy niejako wbrew niemu egalitarn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 zjednoczon\u0105 wok\u00f3\u0142 mitu posiadania tego, co narodowe. Dziedziczenie symboli i d\u00f3br dokonuje si\u0119 bez po\u015brednictwa pieni\u0105dza i wbrew kapitalistycznym regu\u0142om wymiany. Antysemita czuje si\u0119 w\u0142a\u015bcicielem Polski na przek\u00f3r tym, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 do niej prawa i chcieliby mu j\u0105 ukra\u015b\u0107, i w ten spos\u00f3b sprzymierza si\u0119 z innymi.<\/span><\/p>\n

Za jednym zamachem radzi sobie z bezradno\u015bci\u0105 wobec kapitalistycznych regu\u0142 rz\u0105dz\u0105cych \u015bwiatem, w kt\u00f3rym \u017cyje. Prac\u0119, uznawan\u0105 za etyczn\u0105 warto\u015b\u0107, przypisuje samemu sobie i oddziela od rynku, z kt\u00f3rym uto\u017csamia \u017byd\u00f3w. Pot\u0119pia ich, \u0142\u0105cz\u0105c z tym, co nieproduktywne i \u201epaso\u017cytnicze\u201d. Frustracja znajduje uj\u015bcie w agresji, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 usprawiedliwionym protestem, ale problemy pozostaj\u0105 nierozpoznane i nierozwi\u0105zane. Antysemici maj\u0105 poczucie, \u017ce s\u0105 indywidualnie i zbiorowo ofiar\u0105 inwazji czego\u015b, co przychodzi z zewn\u0105trz, i w zwi\u0105zku z tym nie potrafi\u0105 rozpozna\u0107 w\u0142asnego miejsca w sieci relacji sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Uruchamia si\u0119 przy tym mechanizm samospe\u0142niaj\u0105cej si\u0119 przepowiedni. Napi\u0119tnowani, kt\u00f3rych wypycha si\u0119 z miejsc zarezerwowanych dla wi\u0119kszo\u015bci, nie maj\u0105 innego wyj\u015bcia, jak szuka\u0107 sposob\u00f3w przetrwania tam, gdzie to mo\u017cliwe. Tyle \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 b\u0119dzie w tym widzie\u0107 potwierdzenie swoich fantazji. Zakaz uprawiania ziemi spowoduje, \u017ce \u017bydzi zajmuj\u0105cy si\u0119 handlem b\u0119d\u0105 postrzegani jako \u201epaso\u017cyty\u201d, a izolacja b\u0119d\u0105ca nast\u0119pstwem przemocy oka\u017ce si\u0119 \u017cydowsk\u0105 solidarno\u015bci\u0105 przeciw reszcie \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Presja antysemickiego otoczenia wytwarza sytuacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 Zawadzka okre\u015bla mianem sublokatorstwa. Napi\u0119tnowani musz\u0105 uk\u0142ada\u0107 si\u0119 z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 wedle regu\u0142 narzuconych przez antysemityzm. S\u0105 wywo\u0142ywani do odpowiedzi i poci\u0105gani do odpowiedzialno\u015bci w zwi\u0105zku z dotycz\u0105cymi ich fantazjami. Maj\u0105 dostarcza\u0107 dowod\u00f3w, \u017ce s\u0105 niewinni, cho\u0107 przekonania o ich winie nie daje si\u0119 zmieni\u0107 i pozostaje ono wy\u0142\u0105cznie produktem antysemityzmu. Maj\u0105 si\u0119 manifestacyjnie stara\u0107 o przyj\u0119cie do grupy dominuj\u0105cej, cho\u0107 nigdy nie zostan\u0105 w ni\u0105 w\u0142\u0105czeni na r\u00f3wnych prawach.<\/span><\/p>\n

Klasycznym przyk\u0142adem jest oskar\u017cenie o nielojalno\u015b\u0107, kt\u00f3re pojawia si\u0119 w Polsce zawsze, kiedy mowa o antysemickiej przemocy. Najpierw samospe\u0142niaj\u0105ca si\u0119 przepowiednia: agresja jest faktem i trudno spodziewa\u0107 si\u0119 po ofiarach, \u017ce b\u0119d\u0105 siedzie\u0107 cicho. Ale antysemityzm \u2013 jak ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy \u2013 wytwarza w agresorach poczucie niewinno\u015bci, dlatego mog\u0105 potraktowa\u0107 g\u0142os ofiar jako nielojalno\u015b\u0107 i atak. Ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 si\u0119 jako\u015b u\u0142o\u017cy\u0107 z antysemickim otoczeniem, musz\u0105 udawa\u0107, \u017ce przemocy nie ma, \u017ce nigdy si\u0119 z ni\u0105 nie spotkali, lub wr\u0119cz popiera\u0107 i usprawiedliwia\u0107 antysemickie zachowania. Mimo wszystko b\u0119d\u0105 wci\u0105\u017c nara\u017ceni na podejrzenia i wzywani do przedstawiania coraz to nowych dowod\u00f3w na swoj\u0105 lojalno\u015b\u0107 i przynale\u017cno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa w tym procederze antykomunizm i zwi\u0105zane z nim wyobra\u017cenie \u201e\u017cydokomuny\u201d. Zawadzka analizuje to zjawisko na przyk\u0142adzie makkartyzmu w Stanach Zjednoczonych w latach 40. i 50., ale tak\u017ce Polski po transformacji. Okazuje si\u0119, \u017ce antykomunizm zakre\u015bla ramy zar\u00f3wno samodefiniowaniu si\u0119 wsp\u00f3lnot \u017cydowskich, jak i badaniom nad antysemityzmem. W uproszczeniu, oskar\u017cenie o komunizm pojawia si\u0119 w przypadku pr\u00f3b krytyki wi\u0119kszo\u015bciowej dominacji, a wi\u0119c wtedy, kiedy \u017c\u0105danie r\u00f3wno\u015bci idzie zbyt daleko. \u017bydzi zostaj\u0105 dopuszczeni do wsp\u00f3lnoty pod warunkiem pot\u0119pienia komunizmu, kt\u00f3rego definicja jednocze\u015bnie si\u0119 rozrasta. Podejrzane staj\u0105 si\u0119 wszelkie zastrze\u017cenia wobec status quo.<\/span><\/p>\n

W praktyce \u2013 zar\u00f3wno ameryka\u0144skiej, jak i polskiej \u2013 zmusza to do popierania antysemickich zachowa\u0144 i zaprzeczania przemocy na dow\u00f3d, \u017ce pot\u0119pia si\u0119 komunizm i nale\u017cy do wi\u0119kszo\u015bciowej spo\u0142eczno\u015bci.<\/span><\/p>\n

W 1950 roku aresztowano pod zarzutem szpiegostwa na rzecz ZSRR Ethel i Juliusa Rosenberg\u00f3w. Stracono ich trzy lata p\u00f3\u017aniej. Historycy s\u0105 zgodni, \u017ce ich proces nie by\u0142 bezstronny, a antysemityzm odegra\u0142 w nim ogromn\u0105 rol\u0119. Jego ofiarami byli nie tylko Rosenbergowie. Antykomunizm i wyobra\u017cenie \u201e\u017cydokomuny\u201d wywiera\u0142y presj\u0119 na wszystkich \u017byd\u00f3w. Je\u015bli chcieli by\u0107 zaakceptowani przez ameryka\u0144sk\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 i czu\u0107 si\u0119 wzgl\u0119dnie bezpiecznie we w\u0142asnych domach, musieli si\u0119 przy\u0142\u0105czy\u0107 do antysemickiej przemocy i, co wi\u0119cej, mieli przy tym m\u00f3wi\u0107, \u017ce w Ameryce nie ma antysemityzmu i mamy do czynienia jedynie z walk\u0105 przeciw komunizmowi. To, co nazywamy uniwersalistycznym projektem spo\u0142ecze\u0144stwa r\u00f3wnych obywateli, zosta\u0142o w ten spos\u00f3b ograniczone, podobnie jak rozumienie asymilacji, kt\u00f3ra mog\u0142a polega\u0107 na dostosowaniu do antysemickich regu\u0142 wsp\u00f3\u0142\u017cycia, ale nie na ich krytyce.<\/span><\/p>\n

W obr\u0119bie kategorii \u201e\u017cydokomuny\u201d wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 symetryzacje, przede wszystkim zr\u00f3wnanie komunizmu i nazizmu. Sugeruj\u0105 one r\u00f3wnowag\u0119 win i krzywd i tym samym zas\u0142aniaj\u0105 zasadnicz\u0105 dla antysemityzmu dysproporcj\u0119 mi\u0119dzy wi\u0119kszo\u015bci\u0105 a zdominowanymi. Mamy z ni\u0105 do czynienia na wszystkich bodaj poziomach: przemoc antysemicka jest faktem, natomiast wyobra\u017cenie o winach \u017byd\u00f3w fikcj\u0105; w znaturalizowanej wizji \u015bwiata \u017bydzi okazuj\u0105 si\u0119 winni, podczas gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 uznawana jest za ofiar\u0119; spo\u0142eczny nadz\u00f3r dotyczy tylko jednej grupy, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie traktowani s\u0105 jako przedstawiciele wyobra\u017conych wszystkich \u017byd\u00f3w; wreszcie \u2013 w zwi\u0105zku z tym \u2013 podporz\u0105dkowani pozostaj\u0105 niepor\u00f3wnanie mniej sprawczy ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Traktowanie komunizmu jako \u017cydowskiej winy skutecznie blokuje namys\u0142 nad antysemityzmem, a tym samym sprawia, \u017ce pr\u00f3by korekty antysemickich dzia\u0142a\u0144 i przekona\u0144 zamieniaj\u0105 si\u0119 we w\u0142asn\u0105 karykatur\u0119. Na przyk\u0142ad w tak zwany dialog polsko-\u017cydowski, kt\u00f3ry ma polega\u0107 na uznaniu wzajemnych krzywd. Propozycja tego rodzaju albo zmusza \u017byd\u00f3w do zachowa\u0144 sublokatorskich, to znaczy rozmowy, kt\u00f3ra potwierdza antysemickie fantazje na ich temat (maj\u0105 t\u0142umaczy\u0107 si\u0119 z komunizmu), albo musi zosta\u0107 odrzucona. Antysemicka kultura zinterpretuje taki gest jako niech\u0119\u0107: \u201eTak reaguj\u0105 na wyci\u0105gni\u0119t\u0105 r\u0119k\u0119!\u201d.<\/span><\/p>\n

D\u0105\u017cenie do symetrii i uto\u017csamianie izraelskiej prawicy z \u017bydami jest obecne tak\u017ce w reakcjach na dzia\u0142ania izraelskiego rz\u0105du dzisiaj. Niezale\u017cnie od tego, jakie stanowisko zajmujemy\u00a0w sprawie konfliktu w Gazie<\/a>, nale\u017cy zastanowi\u0107 si\u0119 nad sensami i funkcjami takich sformu\u0142owa\u0144 jak \u201eHolocaust Palesty\u0144czyk\u00f3w\u201d. Nie dlatego, \u017ce ich cierpienie i \u015bmier\u0107 s\u0105 mniej wa\u017cne. Raczej dlatego, \u017ce powstanie pa\u0144stwa Izrael i zwi\u0105zany z tym konflikt \u2013 a wi\u0119c tak\u017ce ofiary po obu stronach \u2013 s\u0105 bezpo\u015brednim nast\u0119pstwem Holocaustu \u017byd\u00f3w i\u00a0europejskiego antysemityzmu<\/a>.<\/span><\/p>\n

\u017byd\u00f3w przybywaj\u0105cych do Palestyny nie da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 z europejskimi, bia\u0142ymi kolonizatorami innych cz\u0119\u015bci \u015bwiata, poniewa\u017c byli ofiarami rasizmu i uciekali przed \u015bmierci\u0105 oraz pogromami. To europejskie spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 w tym polskie \u2013 nie da\u0142y im wyboru. Zmusi\u0142y do wyjazdu i desperackiego poszukiwania jakiego\u015b bezpiecznego miejsca na ziemi. Nie jeste\u015bmy w tej sprawie niewinni. Wynika z tego przynajmniej obowi\u0105zek jak najstaranniejszego przemy\u015blenia antysemityzmu.<\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 Anny Zawadzkiej<\/strong> Wi\u0119cej ni\u017c stereotyp. \u201e\u017bydokomuna\u201d jako wz\u00f3r kultury polskiej mo\u017cna znale\u017a\u0107 w wolnym dost\u0119pie. <\/em><\/span><\/p>\n

\n

Tomasz \u017bukowski<\/strong> \u2013 historyk literatury, profesor w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN. Autor ksi\u0105\u017cek Wielki retusz. Jak zapomnieli\u015bmy, \u017ce Polacy zabijali \u017byd\u00f3w (2018) i Pod presj\u0105. Co m\u00f3wi\u0105 o Zag\u0142adzie ci, kt\u00f3rym odbieramy g\u0142os (2021).<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fragment ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki \u201eWi\u0119cej ni\u017c stereotyp. \u00bb\u017bydokomuna\u00ab jako wz\u00f3r kultury polskiej\u201d. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk Nie jeste\u015bmy niewinni w sprawie Holocaustu. To wymaga przemy\u015blenia antysemityzmu Tomasz \u017bukowski – Profesor w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN Traktowanie komunizmu jako \u017cydowskiej winy skutecznie blokuje namys\u0142 nad antysemityzmem, a tym samym sprawia, \u017ce pr\u00f3by korekty antysemickich dzia\u0142a\u0144 i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/113479"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=113479"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/113479\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":113490,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/113479\/revisions\/113490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=113479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=113479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=113479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}