{"id":114295,"date":"2024-07-21T17:09:06","date_gmt":"2024-07-21T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=114295"},"modified":"2024-07-19T11:26:35","modified_gmt":"2024-07-19T09:26:35","slug":"20-09-92","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=114295","title":{"rendered":"Dlaczego nie jestem socjalist\u0105"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Dlaczego nie jestem socjalist\u0105<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Andrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c nie bardzo wiem, czy szuka\u0107 wizji polskiej drogi do socjalizmu u Zandberga, czy u Czarzastego? Przez moment jak meteor rozb\u0142ys\u0142a Og\u00f3rek i spad\u0142a pod stopy Kaczy\u0144skiego. To by\u0142a nadzieja na millerowski socjalizm z m\u0142od\u0105 kobiec\u0105 twarz\u0105, ale bez programu, \u017ceby nikogo nie straszy\u0107. Co u licha kusi ludzi w socjalizmie i dlaczego tak trudno zrozumie\u0107, \u017ce jest to nieodmiennie poszukiwanie drogi powrotu do pa\u0144szczyzny?<\/span><\/div>\n

\n

\n

Jezus czy Marks? Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce Jezus by\u0142 socjalist\u0105. Przekonywa\u0142 do ub\u00f3stwa, kocha\u0142 maluczkich, obiecywa\u0142 rozkosze w przysz\u0142ym \u017cyciu. Rewolucja ka\u017ce kocha\u0107 wodza i g\u0142\u0119boko wierzy\u0107. Widmo zn\u00f3w kr\u0105\u017cy i to nie tylko po Europie, wi\u0119c proletariusze umys\u0142owi gwa\u0142townie si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105.  <\/span><\/p>\n

\nKraju Rad ju\u017c nie ma, pozosta\u0142a idea. Chwilowo wszyscy maj\u0105 by\u0107 Palesty\u0144czykami. Tako rzecze Zandbertg, Corbyn, Butler, Kim i plejada rzekomo umiarkowanych socjalist\u00f3w deklaruj\u0105cych si\u0119 jako socjaldemokraci.<\/span><\/p>\n

\nNa Facebooku internauta z Opola pisze: \u201eSocjalizm nie jest doskona\u0142y, ale ludzko\u015b\u0107 niczego lepszego nie wymy\u015bli\u0142a.\u201d  <\/span><\/p>\n

\nCiekaw by\u0142em jak definiuje socjalizm, kt\u00f3r\u0105 wersj\u0119 sobie wybra\u0142? Ale internauta odpowiedzia\u0142 tylko, \u017ce \u201edzisiejszy kult pieni\u0105dza niewiele ma wsp\u00f3lnego z socjalizmem\u201d. Rozumiem, ale kt\u00f3ry socjalizm wybra\u0107? Leninowski, stalinowski, trockizm, maoizm, czy mo\u017ce ten najm\u0142odszy, postmodernistyczny otwarcie deklaruj\u0105cy, \u017ce rezygnuje z poszukiwania obiektywnej prawdy i opowiada si\u0119 za walk\u0105 na uczucia?<\/span><\/p>\n

\nTo nas cofa do rozterek naszych pradziad\u00f3w, do wyboru mi\u0119dzy socjalizmem Mickiewicza i Norwida, mi\u0119dzy absurdalnym: \u201eCzucie i wiara silniej m\u00f3wi do mnie,\/Ni\u017c m\u0119drca szkie\u0142ko i oko\u201d, a \u201e\u201dBy\u0142em wczora w miejscu, gdzie mr\u0105 z g\u0142odu — Trumienne izb ogl\u0105da\u0142em wn\u0119trze\u2026\u201d.<\/span><\/p>\n

\nKarol Marks drwi\u0142 z wschodnioeuropejskich socjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy obiecywali ch\u0142opom, \u017ce robotnikom b\u0119dzie lepiej. Chcia\u0142 rewolucji wielkomiejskiego proletariatu, kt\u00f3ry mia\u0142 stworzy\u0107 kr\u00f3lestwo braterstwa ubogich z odg\u00f3rnie zaplanowan\u0105 sprawiedliwo\u015bci\u0105. Poci\u0105ga\u0142a go utopia oparta na sprzeciwie wobec pogoni za pieni\u0105dzem. Kapita\u0142 by\u0142 przeszkod\u0105 do walki z ub\u00f3stwem, wi\u0119c konieczna rewolucja, czyli przemoc.<\/span><\/p>\n

\nKatolicki \u015bwi\u0119ty, Thomas More chyba zdefiniowa\u0142 to wszystko najlepiej. \u015awi\u0119tym zosta\u0142 Morus dopiero w 1935 roku, pewnie troch\u0119 na z\u0142o\u015b\u0107 Brytyjczykom, a mo\u017ce dla wzmocnienia morale brytyjskich katolik\u00f3w. Jan Pawe\u0142 II uczyni\u0142 go patronem m\u0119\u017c\u00f3w stanu i polityk\u00f3w. (Erazm dedykowa\u0142 mu swoj\u0105 Pochwa\u0142\u0119 g\u0142upoty<\/em>, bo podczas d\u0142ugiej podr\u00f3\u017cy na ko\u0144skim grzbiecie skojarzy\u0142 sobie jego nazwisko z greckim s\u0142owem \u201emoria<\/em>\u201d, za\u015b Morus by\u0142 zdaniem Erazma przeciwie\u0144stwem g\u0142upoty.)<\/span><\/p>\n

\nMorusa kojarzymy z socjalizmem za spraw\u0105 jego ksi\u0105\u017ceczki pod tytu\u0142em Utopia<\/em>, opisa\u0142 w niej bowiem idealny ustr\u00f3j. Wszyscy mieli pracowa\u0107 na roli (z wyj\u0105tkiem uczonych), w\u0142adcy mieli by\u0107 do\u017cywotni, (ale usuwalni, gdyby chcieli by\u0107 tyranami), znika w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna i pieni\u0105dz, ludzie pracuj\u0105 po sze\u015b\u0107 godzin dziennie i ceni\u0105 sobie ub\u00f3stwo. Wszyscy otrzymuj\u0105 takie samo jedzenie i takie same ubrania i (czego nie napisa\u0142) takie same my\u015bli.<\/span><\/p>\n

\nPrezentacja tego doskona\u0142ego ustroju jest d\u0142u\u017csza, pr\u00f3bowano go realizowa\u0107 w ZSSR, potem w Chinach, doprowadzaj\u0105c do idea\u0142u w Kambod\u017cy Pol-Pota. Widzieli\u015bmy pr\u00f3by realizacji tej utopii w Ameryce \u0141aci\u0144skiej i w Afryce.<\/span><\/p>\n

\nCo do mnie, najd\u0142u\u017cej i z najwi\u0119ksz\u0105 sympati\u0105 ogl\u0105da\u0142em socjalizm skandynawski. Socjalizm pogodzony z demokracj\u0105. Droga do tego rodzaju socjalizmu zacz\u0119\u0142a si\u0119 w ostatniej dekadzie XIX wieku, kiedy pojawi\u0142a si\u0119 nadzieja na demokratyczne zwyci\u0119stwa partii socjalistycznych. Engels na kilka miesi\u0119cy przed \u015bmierci\u0105 wyrazi\u0142 opini\u0119, \u017ce Marks prawdopodobnie zmieni\u0142by zdanie i porzuci\u0142by koncepcj\u0119, \u017ce rewolucja jest jedyn\u0105 drog\u0105. (Ta opinia tak zdenerwowa\u0142a W\u0142odzimierza Lenina, i\u017c na papierze skr\u00f3ci\u0142 mu \u017cycie oznajmiaj\u0105c, \u017ce do ko\u0144ca dni swoich, czyli do roku 1894, Engels stanowczo opowiada\u0142 si\u0119 za rewolucj\u0105.) Tych, kt\u00f3rzy opowiadali si\u0119 za parlamentarn\u0105 drog\u0105 do socjalizmu d\u0142ugo nazywano renegatami.<\/span><\/p>\n

\nSkandynawska \u201etrzecia droga\u201d jest najbardziej znanym eksperymentem po\u0142\u0105czenia wolnego rynku z reformami zmierzaj\u0105cymi do poprawy po\u0142o\u017cenia pracownik\u00f3w najemnych, wyr\u00f3wnywania r\u00f3\u017cnic klasowych, stworzenia funkcjonalnych mechanizm\u00f3w negocjacji mi\u0119dzy prac\u0105 i kapita\u0142em, systemu opieki socjalnej, kt\u00f3ry zmniejsza tragiczne konsekwencje biedy i pozwala na wyr\u00f3wnanie szans.<\/span><\/p>\n

\nIdea pa\u0144stwa opieku\u0144czego (akceptowana r\u00f3wnie\u017c przez niekt\u00f3re partie prawicowe) wydawa\u0142a si\u0119 odziera\u0107 idee socjalizmu z utopii. Socjalizm skandynawski przez pierwsze dziesi\u0119ciolecia wyra\u017anie pokazywa\u0142, \u017ce inwestycja w ludzki potencja\u0142 radykalnie wzmacnia wydajno\u015b\u0107, innowacyjno\u015b\u0107, zdrowie spo\u0142ecze\u0144stwa jako ca\u0142o\u015bci, niweluje spo\u0142eczne napi\u0119cia. W odr\u00f3\u017cnieniu od kraj\u00f3w maj\u0105cych socjalizm w swojej nazwie, d\u0105\u017c\u0105cych do upa\u0144stwowienia wszystkiego i ciesz\u0105cych si\u0119 centralnym planowaniem, gospodarka kraj\u00f3w skandynawskich rozwija\u0142a si\u0119 znakomicie i mog\u0142o si\u0119 zdawa\u0107, \u017ce wymy\u015blono wreszcie idealny system spo\u0142eczny. Jak d\u0142ugo ci\u0105g\u0142y wzrost nak\u0142ad\u00f3w na opiek\u0119 spo\u0142eczn\u0105 m\u00f3g\u0142 by\u0107 finansowany z kwitn\u0105cego eksportu, towarzysz\u0105cy temu elephantiasis sektora publicznego wydawa\u0142 si\u0119 niegro\u017any.                          <\/span><\/p>\n

\nWady ujawni\u0142y si\u0119, kiedy inni nauczyli si\u0119 produkowa\u0107 towary r\u00f3wnie dobre, ale znacznie taniej. Po 1973 roku znakomite firmy szwedzkie zacz\u0119\u0142y bankrutowa\u0107 jedne po drugich, a zwi\u0105zki zawodowe sprawnie przyspiesza\u0142y katastrof\u0119, nadal domagaj\u0105c si\u0119 podwy\u017cek p\u0142ac i przekonuj\u0105c, \u017ce to chciwo\u015b\u0107 kapitalist\u00f3w, a nie sprawniejsza konkurencja zmusza do drastycznych krok\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\nHale fabryczne pustosza\u0142y, pozostali robotnicy zacz\u0119li wypisywa\u0107 si\u0119 ze zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, lewicowe partie i dzia\u0142acze zwi\u0105zkowi nasilili socjalistyczn\u0105 retoryk\u0119, zwracaj\u0105c swoje nadzieje w kierunku imigrant\u00f3w. Ideologia zacz\u0119\u0142a bra\u0107 g\u00f3r\u0119 nad pragmatyk\u0105, zmieniaj\u0105c wcze\u015bniejszy sukces w swoje przeciwie\u0144stwo.     <\/span><\/p>\n

\nKiedy przyjecha\u0142em do Szwecji w pocz\u0105tkach lat 70. w uniwersyteckim mie\u015bcie zdumia\u0142a mnie konkurencja ksi\u0119gar\u0144 trockistowskich z ksi\u0119garniami maoistowskimi. Partia komunistyczna by\u0142a tylko ma\u0142\u0105 przystawk\u0105 socjaldemokrat\u00f3w z silnymi wp\u0142ywami w mediach i w \u015bwiecie akademickim. My\u015bl socjalistyczna coraz silniej wp\u0142ywa\u0142a na pracownik\u00f3w sektora publicznego, kt\u00f3rzy stawali si\u0119 coraz pot\u0119\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 elektoratu, skutecznie niszcz\u0105c wcze\u015bniejszy racjonalizm i forsuj\u0105c artystyczny pseudohumanizm.<\/span><\/p>\n

\nBadania nad histori\u0105 walki z bied\u0105, rozwojem gospodarczym, rozwojem nauki w r\u00f3\u017cnych miejscach na \u015bwiecie nie pozostawiaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci. Rozwi\u0105za\u0144 problem\u00f3w dr\u0119cz\u0105cych ludzko\u015b\u0107 dostarcza liberalizm, ten gospodarczy i ten polityczny. W naszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata wi\u0119cej wiemy o tym jak wygl\u0105da\u0142 socjalizm w radzieckiej strefie wp\u0142yw\u00f3w, jak wygl\u0105da\u0142 w Chinach, na Kubie, czy w Wenezueli ni\u017c o koszmarnych nieszcz\u0119\u015bciach jakie sprowadzi\u0142 socjalizm na Afryk\u0119.  <\/span><\/p>\n

\nDzi\u015b patrzymy ze zdumieniem na coraz wi\u0119kszy wp\u0142yw my\u015bli socjalistycznej na Ameryk\u0119. Ekonomiczna i polityczna wolno\u015b\u0107 straci\u0142a urok dla urodzonych w nieprawdopodobnym dobrobycie, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 urz\u0105dza\u0107 \u017cycie innym tak, \u017ce im si\u0119 \u017cy\u0107 odechciewa.<\/span><\/p>\n

\nZe wzgl\u0119du na natur\u0119 cz\u0142owieka idealnego systemu spo\u0142ecznego nie ma i nie b\u0119dzie.<\/span><\/p>\n

\nJest \u015bwietna ksi\u0105\u017cka Bertranda Russella, Dlaczego nie jestem chrze\u015bcijaninem<\/em>, jest doskona\u0142a ksi\u0105\u017cka Ibn Warraqa pod tytu\u0142em Dlaczego nie jestem muzu\u0142maninem<\/em>. Nie u\u015bwiadamiam r\u00f3wnie g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cki pod tytu\u0142em \u201eDlaczego nie jestem socjalist\u0105\u201d, chocia\u017c nadal spe\u0142nia t\u0119 rol\u0119 Droga do zniewolenia<\/em> Friedricha von Hayeka. Nowsza wersja takiej ksi\u0105\u017cki wymaga\u0142aby zar\u00f3wno prezentacji piek\u0142a socjalizmu, jakiego dostarczy\u0142a socjalistyczna utopia w najnowszych czasach, jak i tego, gdzie cywilizowanie kapitalizmu udawa\u0142o si\u0119 najlepiej, niezale\u017cnie, czy by\u0142o to sukcesem socjalist\u00f3w, czy libera\u0142\u00f3w dalekich od socjalistycznej ideologii. (Rozpl\u0105tanie tego jak dosz\u0142o do wprowadzenia takich czy innych racjonalnych reform nie zawsze jest \u0142atwe.) Stanowczo odrzucaj\u0105c socjalizm, mog\u0119 dzieli\u0107 niekt\u00f3re  warto\u015bci g\u0142oszone przez socjalist\u00f3w, szukaj\u0105c innej drogi ich realizacji ni\u017c socjalistyczna utopia.             <\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dlaczego nie jestem socjalist\u0105 Andrzej Koraszewski Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c nie bardzo wiem, czy szuka\u0107 wizji polskiej drogi do socjalizmu u Zandberga, czy u Czarzastego? Przez moment jak meteor rozb\u0142ys\u0142a Og\u00f3rek i spad\u0142a pod stopy Kaczy\u0144skiego. To by\u0142a nadzieja na millerowski socjalizm z m\u0142od\u0105 kobiec\u0105 twarz\u0105, ale bez programu, \u017ceby nikogo nie straszy\u0107. Co u licha kusi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114295"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=114295"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":114335,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114295\/revisions\/114335"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=114295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=114295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=114295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}