{"id":114585,"date":"2024-07-28T16:09:25","date_gmt":"2024-07-28T14:09:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=114585"},"modified":"2024-07-28T16:13:51","modified_gmt":"2024-07-28T14:13:51","slug":"30-09-83","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=114585","title":{"rendered":"Wirusy"},"content":{"rendered":"

Ko\u0142akowski. Czytanie \u015bwiata. Biografia<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Wirusy<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej C. Leszczy\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

1.<\/strong><\/h2>\n

Licz\u0105ca ponad 500 stron biografia Leszka Ko\u0142akowskiego pi\u00f3ra Zbigniewa Mentzla. Trudno czyta\u0107 bez irytacji o okresie, gdy by\u0142 hunwejbinem (jednym z \u201edzier\u017cy\u0144szczak\u00f3w\u201d, jak ich wtedy okre\u015blano). Adam Wa\u017cyk swoje wsi\u0105kni\u0119cie w stalinizm podsumowa\u0142 kr\u00f3tko: zwariowa\u0142em. Leszek Ko\u0142akowski stara si\u0119 tamten czas racjonalizowa\u0107, oswaja\u0107 poznawczo, t\u0142umaczy\u0107 sw\u00f3j agresywny j\u0119zyk pi\u0119tnuj\u0105cy wrog\u00f3w klasowych, ameryka\u0144skich imperialist\u00f3w, swoje liczne funkcje w partyjnych strukturach. Wszystkiemu winne wirusy tkwi\u0105ce w ideologicznych mitach s\u0142u\u017c\u0105cych do \u201edobrowolnego samoo\u015blepiania si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107\u201d. W dawnej rozmowie z Wojciechem Karpi\u0144skim m\u00f3wi\u0142 o wierze w radykaln\u0105 przemian\u0119 spo\u0142eczn\u0105, o komunizmie jako wyzwaniu wobec ko\u0142tu\u0144stwa polskiego, bigoterii, klerykalizmu [\u2026] tej ca\u0142ej tradycji, kt\u00f3rej bardzo nie lubi\u0142em<\/em>. A r\u00f3wnocze\u015bnie pisa\u0142, maj\u0105c na my\u015bli Adolfa Eichmanna, \u017ce nikt na \u015bwiecie nie jest usprawiedliwiony z tej racji, \u017ce zosta\u0142 odpowiednio urobiony i wychowany przez system polityczny albo warunki spo\u0142eczne<\/em>. Mia\u0142 wtedy osiemna\u015bcie, dziewi\u0119tna\u015bcie lat, wystarczy\u0142oby kr\u00f3tkie: wydoro\u015bla\u0142em.<\/span><\/p>\n

Zwrot, jaki si\u0119 dokona\u0142 w jego postawie, ma charakter kontradyktoryczny, radykalny \u2013 czyli pozorny: A\/-A, zatem wci\u0105\u017c A. Ultralewicowe przekonania zmieni\u0142y si\u0119 o 180 stopni, przeobrazi\u0142y w abominacj\u0119 wobec wszelkiego \u201eleftyzmu\u201d (lewicowo\u015bci traktowanej jako lewactwo). Marksizm to religia podszyta z\u0142\u0105 wiar\u0105, jego wirusy wci\u0105\u017c drzemi\u0105 w zachodnich cywilizacjach. Natomiast dobrym wirusem by\u0142 zdaniem Ko\u0142akowskiego KOR, infekuj\u0105cy \u015bmiertelnie ca\u0142y sowiecki organizm. Przypomina to drog\u0119 \u015bw. Augustyna Aureliusza, kt\u00f3ry po dziesi\u0119ciu latach pochwa\u0142y manicheizmu sta\u0142 si\u0119 jego nieub\u0142aganym krytykiem. Ciekawe, \u017ce obydwa te pogl\u0105dy, manichejski i marksistowski, podobnie opisywa\u0142y \u015bwiat, za pomoc\u0105 jasnych wskaza\u0144 istniej\u0105cych realnie dobra i z\u0142a. Artur Domos\u0142awski komentuj\u0105c biografi\u0119 Zygmunta Baumana, kt\u00f3rej jest autorem, chyba s\u0142usznie zwraca uwag\u0119, \u017ce jego bohater unikn\u0105\u0142 tej drogi, jak\u0105 przebyli Ko\u0142akowski, Balcerowicz, Kuro\u0144 czy Geremek \u2013 od komunizmu do antykomunizmu. Dlatego te\u017c, mimo rzucenia legitymacji partyjnej, wygnania z Uniwersytetu Warszawskiego i z Polski, Bauman pozosta\u0142 wiecznym \u201eobcym\u201d.<\/span><\/p>\n

W eseju \u201eKap\u0142an i b\u0142azen\u201d (1959) Leszek Ko\u0142akowski opisuje kap\u0142ana jako stra\u017cnika pilnuj\u0105cego tradycyjnych oczywisto\u015bci (s\u0105 one trwaniem faktycznym rzeczywisto\u015bci ju\u017c nieistniej\u0105cej<\/em>). B\u0142azen prawi kap\u0142anom impertynencje podaj\u0105c w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 niez\u0142omne ich przekonania. Zdaniem Ko\u0142akowskiego mo\u017cliwe jest przeobra\u017cenie si\u0119 kap\u0142ana w b\u0142azna i \u2013 znacznie cz\u0119\u015bciej \u2013 b\u0142azna w kap\u0142ana. Trudno uwolni\u0107 si\u0119 od poczucia, \u017ce od jakiego\u015b czasu sam autor przyoblek\u0142 si\u0119 w kap\u0142a\u0144skie szaty.<\/span><\/p>\n

2.<\/strong><\/h2>\n

Marksistowskie wirusy najwyra\u017aniej dopad\u0142y te\u017c na pewien czas Jana Paw\u0142a II, gdy w encyklikach \u201eLaborem exercens\u201d i \u201eSollicitudo rei socialis\u201d krytykowa\u0142 kapitalizm, kt\u00f3ry traktuje cz\u0142owieka jako narz\u0119dzie produkcji. W 1994 roku w \u201eLa Stampa\u201d m\u00f3wi\u0142 \u017ce s\u0105 [\u2026] \u00bbziarna prawdy\u00ab nawet w programie socjalistycznym. [\u2026] W komunizmie by\u0142a troska o sfer\u0119 spo\u0142eczn\u0105, podczas gdy kapitalizm jest raczej indywidualistyczny. Zwolennicy kapitalizmu za wszelka cen\u0119 i w jakiejkolwiek postaci zapominaj\u0105 o rzeczach dobrych zrealizowanych przez komunist\u00f3w: walce z bezrobociem, trosce o ubogich<\/em>. Za\u015b w ksi\u0105\u017cce \u201ePrzekroczy\u0107 pr\u00f3g nadziei\u201d wyznaje bez ogr\u00f3dek: To, co nazywamy komunizmem, ma swoj\u0105 histori\u0119. Jest to historia sprzeciwu wobec ludzkiej niesprawiedliwo\u015bci, co przypomnia\u0142em w encyklice \u00bbLaborem exercens\u00ab. Sprzeciwu wielkiego \u015bwiata ludzi pracy. Sprzeciwu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 ideologi\u0105. Ale i sprzeciwu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 te\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 Magisterium Ko\u015bcio\u0142a<\/em>.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce opinie te pozostaj\u0105 nie bez zwi\u0105zku z listami, jakie Wojty\u0142a otrzymywa\u0142 w tym czasie od swego niegdysiejszego mentora, prof. Stefana \u015awie\u017cawskiego. Oto fragmenty dw\u00f3ch spo\u015br\u00f3d nich.<\/span><\/p>\n

Jestem stary i wielu spraw nie rozumiem. Stawiam sobie np. pytanie: dlaczego tak wa\u017cn\u0105 spraw\u0105 jest w Polsce konkordat (podpisany w 1993 roku)? Moje studia historyczne prowadz\u0105 mnie raczej do wniosku, \u017ce rzekome uprzywilejowanie Ko\u015bcio\u0142a przez konkordat jest w rzeczywisto\u015bci zniewoleniem go na dalek\u0105 met\u0119 i obci\u0105\u017ceniem r\u00f3\u017cnymi \u00bbudogodnieniami\u00ab [\u2026] misji ewangelizacyjnej. Inne pytanie, jakie sobie stawiam, dotyczy opcji politycznych. Dlaczego panuje wci\u0105\u017c za\u0142o\u017cenie, \u017ce katolik powinien by\u0107 \u00bbprawicowy\u00ab? Osobi\u015bcie czuj\u0119 si\u0119 bli\u017cszy \u00bblewicy\u00ab. Gdyby u nas istnia\u0142a porz\u0105dna lewica (\u00bbludzki socjalizm\u00ab), to by\u0142bym chyba bliski jej programu<\/em> (31. 07. 1994).<\/span><\/p>\n

Widz\u0119 ogromne niebezpiecze\u0144stwo sojuszu w\u0142adz ko\u015bcielnych z prawic\u0105, bo to jak gdyby w nasze czasy przeniesione przymierze Ko\u015bcio\u0142a z Tronem! Wiemy dobrze, jak op\u0142akane by\u0142y i s\u0105 tego skutki [\u2026]. Martwi mnie te\u017c bardzo forowany przez ko\u0142a prawicowe model polityczno\u2013kulturalny Polski. Jest to skrzy\u017cowanie idea\u0142\u00f3w Sienkiewiczowskich z kontrreformatorskimi. A przecie\u017c nie XVII wiek i \u00f3wczesny sarmatyzm, lecz model Polski jagiello\u0144skiej powinien nas inspirowa\u0107<\/em> (06. 06. 1995).<\/span><\/p>\n

C\u00f3\u017c, wkr\u00f3tce lewicowo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 dla papie\u017ca wy\u0142\u0105cznie \u015bwiadectwem antropologicznej i spo\u0142ecznej aberracji, co znalaz\u0142o wyraz w radykalnej krytyce teologii wyzwolenia. <\/a>Skar\u017cy\u0142 si\u0119 jeden z jej przedstawicieli, Brazylijczyk H\u00e9lder C\u00e1mara, \u017ce kiedy daje biednym chleb, nazywaj\u0105 go \u015bwi\u0119tym; gdy jednak zapyta, dlaczego biedni nie maja chleba, jest pi\u0119tnowany jako komunist\u0119. Przychodzi na my\u015bl znana wypowied\u017a Zygmunta Baumana: Na podobie\u0144stwo no\u015bno\u015bci mostu, kt\u00f3rej nie mierzy si\u0119 wszak \u015bredni\u0105 wytrzyma\u0142o\u015bci\u0105 prz\u0119se\u0142, lecz moc\u0105 no\u015bn\u0105 najs\u0142abszego z nich, jako\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa nie nale\u017cy mierzy\u0107 przeci\u0119tn\u0105 bytowych warunk\u00f3w, lecz jako\u015bci\u0105 \u017cycia najs\u0142abszej jego cz\u0119\u015bci<\/em>.<\/span><\/p>\n

3.<\/strong><\/h2>\n

Alain Besan\u00e7on \u017cegnaj\u0105c Ko\u0142akowskiego (\u201eCommentaire\u201d, nr 127) pisze, \u017ce niemal wszystkie wybitne umys\u0142y tej generacji wysz\u0142y zainfekowane wirusem komunizmu, kt\u00f3ry je na chwil\u0119 urzek\u0142, i \u017ce dzi\u0119ki temu kr\u00f3tkiemu przej\u015bciu przez komunizm mog\u0142y one retrospektywnie analizowa\u0107 jego perwersj\u0119<\/em>. Mo\u017ce potrzebne by\u0142y tamte do\u015bwiadczenia, \u017ceby zyska\u0107 g\u0142\u0119bsz\u0105 samowiedz\u0119? Do\u015bwiadczenie \u201eca\u0142o\u015bci\u201d, nie tylko jasnej strony? J\u00f3zef Tischner (\u201ePrzekona\u0107 Pana Boga\u201d) tak to wys\u0142awia: By\u0107 naprawd\u0119 przekonanym o swojej grzeszno\u015bci, to tajemnica \u015bwi\u0119to\u015bci. A dzisiejsza religijno\u015b\u0107 przesi\u0105kni\u0119ta jest trosk\u0105 o w\u0142asn\u0105 czysto\u015b\u0107 moraln\u0105. Moim zdaniem taka troska jest dla religii zab\u00f3jcza, bo stanowi przedsionek do pychy [\u2026] . W spowiedziach inteligenckich jest ma\u0142o czynu, a du\u017co ha\u0142asu. Nie zabi\u0142, nie ukrad\u0142, nie k\u0142usowa\u0142, tylko ci\u0105gle uwa\u017ca\u0142, \u017ceby by\u0107 bez winy. Niekiedy ma si\u0119 wr\u0119cz pokus\u0119 poradzi\u0107: \u00bbNo to zabij! Wtedy b\u0119dziesz mia\u0142 jasno\u015b\u0107\u00ab<\/em>.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce st\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 ogrom p\u00f3\u017aniejszego dzie\u0142a Leszka Ko\u0142akowskiego?<\/span><\/p>\n

Wracam do Mentzla. W tytule jego ksi\u0105\u017cki zawarty jest, odnosz\u0105cy si\u0119 do jej bohatera, zwrot \u201eCzytanie \u015bwiata\u201d. Czyta\u0107 \u015bwiat, znaczy pojmowa\u0107 go jako tekst, zbi\u00f3r powi\u0105zanych ze sob\u0105 znak\u00f3w (\u0142ac. textus<\/em> to plecionka, st\u0105d te\u017c tekstylia). Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym fundamentalny problem martwoty j\u0119zyka (opisu, teorii), kt\u00f3ry zatrzymuje i utrwala obraz rzeczywisto\u015bci ju\u017c nie istniej\u0105cej, zmienionej. Leszek Ko\u0142akowski zdaje si\u0119 unika\u0107 tego zagro\u017cenia odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do kwestii najbardziej pierwotnych i trwa\u0142ych: tekstem jest wszystko, co budzi pytania widoczne ju\u017c u dzieci. Nigdy nie pozb\u0119dziemy si\u0119 pokusy postrzegania \u015bwiata jako tajemniczego szyfru, do kt\u00f3rego uparcie usi\u0142ujemy znale\u017a\u0107 klucz<\/em> (\u201eHorror metaphysicus\u201d).<\/span><\/p>\n

4<\/strong>.<\/h2>\n

\u0141atwe, co nie musi oznacza\u0107 ich nietrafno\u015bci, kwalifikacje widoczne s\u0105 u Ko\u0142akowskiego tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, w okresie \u201erewizjonizmu\u201d \u2013 Gomu\u0142ka to prostak, kard. Wyszy\u0144ski to cz\u0142owiek ograniczony i mierny itp. Nie zmienia si\u0119 to nawet po kilkudziesi\u0119ciu latach: Adam Schaff pozostaje umys\u0142em prostackim. Znajoma skrzypaczka, kt\u00f3rej po\u017cyczam prace Ko\u0142akowskiego i o Ko\u0142akowskim, m\u00f3wi, \u017ce daje mu do tego prawo jego wybitny umys\u0142. Kto\u015b obdarzony s\u0142uchem absolutnym te\u017c widzi innych jako g\u0142uchych. Kiedy m\u00f3wi\u0119, \u017ce wybitno\u015b\u0107 umys\u0142u raczej odbiera takie prawo, kr\u0119ci g\u0142ow\u0105.<\/span><\/p>\n

Oto dwa przyk\u0142ady podobnych lapidari\u00f3w..<\/span><\/p>\n

O pozytywizmie: Miast chwa\u0142y Rozumu i Prawdy, kt\u00f3re dzie\u0142o Hume`a mia\u0142o nam ukaza\u0107, mamy w tym dziele obraz marno\u015bci ludzkiego Rozumu i niezdolno\u015bci naszej do poznania prawdy. [\u2026] Tak to Rozum, ledwo si\u0119 narodzi\u0142, wnet samob\u00f3jstwo pope\u0142ni\u0142. Przykro. [\u2026] pozytywi\u015bci nazywaj\u0105 zrozumia\u0142ymi zdania daj\u0105ce si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 na j\u0119zyk, kt\u00f3rego s\u0142uchaj\u0105c, pozytywi\u015bci maja wra\u017cenie zrozumienia.<\/em><\/span><\/p>\n

O Dawidzie Humie: Tak<\/em> oczyszcza\u0142 poznanie z metafizycznych pobrudze\u0144, a\u017c zosta\u0142 z pustymi r\u0119kami<\/em>.<\/span><\/p>\n

W \u201eHorror metaphysicus\u201d pisze, \u017ce filozofia jest w istocie umi\u0142owaniem m\u0105dro\u015bci, tyle tylko, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 to nigdy nie skonsumowana; ka\u017cde spe\u0142nienie jest zwyczajn\u0105 z\u0142ud\u0105, lich\u0105 satysfakcj\u0105 z pozornej pewno\u015bci<\/em>. Si\u0119gam do cieniutkiej, czterdziestostronicowej ksi\u0105\u017ceczki Karla Alberta pt. \u201eO plato\u0144skim poj\u0119ciu filozofii\u201d, gdzie w zako\u0144czeniu pisze, \u017ce u Platona jest jednak skonsumowana: to d\u0105\u017cenie do m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3re osi\u0105ga sw\u00f3j cel.<\/span><\/p>\n

Zbigniew Mentzel przytacza fragment rozmowy filozofa z George`em Urbanem, w kt\u00f3rej m\u00f3wi o \u201estrefach podziemnych\u201d. P\u00f3ki brak jest bod\u017aca czy mo\u017cliwo\u015bci wyartyku\u0142owania ich, pozostaj\u0105 one u\u015bpione i do pewnego stopnia nawet nieznane. Gdy jednak co\u015b nagle otworzy tam\u0119 artykulacji, strefy te przedostaj\u0105 si\u0119 na powierzchni\u0119 i dochodz\u0105 do g\u0142osu z wielk\u0105 si\u0142\u0105<\/em>. Podobn\u0105 my\u015bl p\u00f3\u0142tora wieku wcze\u015bniej zanotowa\u0142 w swym dzienniku Henry David Thoreau (27 grudnia 1837 r.), rozci\u0105gaj\u0105c owo \u201eu\u015bpienie\u201d na czas znacznie bardziej, ni\u017c u Ko\u0142akowskiego, rozleg\u0142y: Rewolucje nigdy nie s\u0105 nag\u0142e. Ani pojedynczy cz\u0142owiek, ani wielu ludzi w ci\u0105gu wielu lat czy pokole\u0144 nie wystarcza, by uporz\u0105dkowa\u0107 sprawy i przygotowa\u0107 ludzko\u015b\u0107 do ruchu rewolucyjnego<\/em>. Nie\u017ale to t\u0142umaczy si\u0142\u0119 nie tak dawnych protest\u00f3w \u201eotworzonych\u201d przez tamten wyrok wypowiedziany ustami p. Przy\u0142\u0119bskiej (nie ona go przecie\u017c wyda\u0142a). Nie tylko o aborcj\u0119 bowiem chodzi, ale o wiele innych t\u0142umionych dot\u0105d emocji, \u017cal\u00f3w<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ko\u0142akowski. Czytanie \u015bwiata. Biografia Wirusy Andrzej C. Leszczy\u0144ski 1. Licz\u0105ca ponad 500 stron biografia Leszka Ko\u0142akowskiego pi\u00f3ra Zbigniewa Mentzla. Trudno czyta\u0107 bez irytacji o okresie, gdy by\u0142 hunwejbinem (jednym z \u201edzier\u017cy\u0144szczak\u00f3w\u201d, jak ich wtedy okre\u015blano). Adam Wa\u017cyk swoje wsi\u0105kni\u0119cie w stalinizm podsumowa\u0142 kr\u00f3tko: zwariowa\u0142em. Leszek Ko\u0142akowski stara si\u0119 tamten czas racjonalizowa\u0107, oswaja\u0107 poznawczo, t\u0142umaczy\u0107 sw\u00f3j agresywny j\u0119zyk pi\u0119tnuj\u0105cy wrog\u00f3w klasowych, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114585"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=114585"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114585\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":114622,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114585\/revisions\/114622"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=114585"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=114585"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=114585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}