{"id":115044,"date":"2024-08-21T17:09:42","date_gmt":"2024-08-21T15:09:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=115044"},"modified":"2024-08-19T13:58:23","modified_gmt":"2024-08-19T11:58:23","slug":"18-09-91","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=115044","title":{"rendered":"Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek XX wieku napisa\u0142a Hanna Krall. I nie chodzi o “Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem”"},"content":{"rendered":"

Hanna Krall (Fot. Dawid \u017buchowicz \/ Agencja Wyborcza.pl)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek XX wieku napisa\u0142a Hanna Krall. I nie chodzi o “Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Joanna Tokarska-Bakir<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
Hanna Krall wyprzedzi\u0142a wielkich francuskich my\u015blicieli, opisuj\u0105c dyskretny system podporz\u0105dkowania spo\u0142ecznego – intuicyjnie, w\u0142asn\u0105 krwi\u0105.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n

.<\/p>\n

W wariancie polskim wyrocznia jest bia\u0142\u0105 kobiet\u0105 o ciemnych w\u0142osach, kt\u00f3ra zaparza herbat\u0119 w imbryku i cz\u0119stuje ciastem. Mieszka w bloku na Ursynowie. Winda, kt\u00f3r\u0105 jedzie si\u0119 na sz\u00f3ste pi\u0119tro wcale nie jest pomazana. Inaczej ni\u017c w \u201eMatriksie”, nie ma tu poczekalni i z klatki schodowej wchodzi si\u0119 wprost do kuchni. Ale reszta si\u0119 zgadza: \u017cyczy sobie pani niebiesk\u0105 czy r\u00f3\u017cow\u0105 pastylk\u0119? Na wszelki wypadek bior\u0119 obie.<\/span><\/div>\n
\n

Wyroczni\u0119 odwiedzaj\u0105 r\u00f3\u017cni ludzie: re\u017cyserzy teatralni, aktywi\u015bci, pisarki, nawet ksi\u0119\u017ca. Ka\u017cdy pyta o rad\u0119, bo czterdzie\u015bci lat temu wyrocznia wyda\u0142a wznowion\u0105 w\u0142a\u015bnie \u201eSublokatork\u0119”, w kt\u00f3rej – wyprzedzaj\u0105c francuskich socjolog\u00f3w takich jak Pierre Bourdieu \u2013 intuicyjnie opisa\u0142a dyskretny system podporz\u0105dkowania spo\u0142ecznego. Opisa\u0142a go poniek\u0105d w\u0142asn\u0105 krwi\u0105, ale tak przebiegle, \u017ce ma\u0142o kto si\u0119 zorientowa\u0142, jak wybuchowa jest ta metafora.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Sublokatorstwo polega na kontrakcie zawieranym przez lokator\u00f3w z podnajemcami: za cen\u0119 dopuszczenia do udzia\u0142u w dobrach (“mieszkanie”), mniejszo\u015b\u0107 zgodzi si\u0119 na po\u015blednio\u015b\u0107 i dyskryminacj\u0119 (“czynsz”), a przy tym, w ramach umowy najmu, b\u0119dzie dba\u0107 o samopoczucie wi\u0119kszo\u015bci, tak aby prawda o niej nigdy nie wysz\u0142a na jaw.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie na mocy tej troski powstanie double speak, prawdziwie orwellowski podw\u00f3jny j\u0119zyk, w obr\u0119bie kt\u00f3rego rabunek b\u0119dzie nazywany samouw\u0142aszczeniem na mieniu opuszczonym, czystka etniczna \u2013 obron\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci, poszukiwanie bezpiecze\u0144stwa \u2013 zdrad\u0105, a paniczna ucieczka \u2013 dobrowoln\u0105 emigracj\u0105. Zamiast dochodzenia swego i zado\u015b\u0107uczynienia, sublokatorom proponowany jest kompromis, dialog i przebaczenie. Desperaci, kt\u00f3rzy si\u0119 poskar\u017c\u0105, zostan\u0105 oskar\u017cani o niewdzi\u0119czno\u015b\u0107 i histeri\u0119.<\/span><\/p>\n

Trzeba ich przywo\u0142a\u0107 do porz\u0105dku<\/strong><\/h4>\n

Jak w ksi\u0105\u017cce \u201eProdukcja przestrzeni \u017cydowskiej w dawnej i wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce” (2019) pisze Konrad Matyjaszek, jeden z badaczy stosuj\u0105cych kategori\u0119 Krall<\/a> do opisu relacji spo\u0142ecznych, \u201emechanizm sublokatorstwa stanowi kategori\u0119 kultury polskiej w tym sensie, w jakim by\u0142 on praktykowany przez polsk\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 dominuj\u0105c\u0105 w odniesieniu do \u017byd\u00f3w (…). Funkcjonowanie relacji sublokatorskiej w roli kategorii kultury odnosi si\u0119 w uj\u0119ciu Krall do historii zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, ale te\u017c i do wcze\u015bniejszych, i p\u00f3\u017aniejszych etap\u00f3w historii”.<\/span><\/p>\n

Aby zamaskowa\u0107 dyskryminacj\u0119 sublokator\u00f3w, polskie nauki spo\u0142eczne wymy\u015bli\u0142y szereg eufemizm\u00f3w, takich jak \u201emarginalno\u015b\u0107”, czy parasakraln\u0105 pozycj\u0119 “obcego” (“obcy” jest czym\u015b wi\u0119cej, dlatego mo\u017ce mniej). Sw\u0105 pomoc zaoferowa\u0142a te\u017c lokalna religia, proponuj\u0105c us\u0142u\u017cnie konwersj\u0119, a wraz z ni\u0105 “bezpieczne, niekwestionowane miejsce w\u015br\u00f3d ludzi” (Jan J\u00f3zef Szczepa\u0144ski, \u201ePos\u0142owie do Sublokatorki”).<\/span><\/p>\n

\n

Jak w ksi\u0105\u017cce \u201eProdukcja przestrzeni \u017cydowskiej w dawnej i wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce” (2019) pisze Konrad Matyjaszek, jeden z badaczy stosuj\u0105cych kategori\u0119 Krall<\/a> do opisu relacji spo\u0142ecznych, \u201emechanizm sublokatorstwa stanowi kategori\u0119 kultury polskiej w tym sensie, w jakim by\u0142 on praktykowany przez polsk\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 dominuj\u0105c\u0105 w odniesieniu do \u017byd\u00f3w (…). Funkcjonowanie relacji sublokatorskiej w roli kategorii kultury odnosi si\u0119 w uj\u0119ciu Krall do historii zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, ale te\u017c i do wcze\u015bniejszych, i p\u00f3\u017aniejszych etap\u00f3w historii”.<\/span><\/p>\n

Aby zamaskowa\u0107 dyskryminacj\u0119 sublokator\u00f3w, polskie nauki spo\u0142eczne wymy\u015bli\u0142y szereg eufemizm\u00f3w, takich jak \u201emarginalno\u015b\u0107”, czy parasakraln\u0105 pozycj\u0119 “obcego” (“obcy” jest czym\u015b wi\u0119cej, dlatego mo\u017ce mniej). Sw\u0105 pomoc zaoferowa\u0142a te\u017c lokalna religia, proponuj\u0105c us\u0142u\u017cnie konwersj\u0119, a wraz z ni\u0105 “bezpieczne, niekwestionowane miejsce w\u015br\u00f3d ludzi” (Jan J\u00f3zef Szczepa\u0144ski, \u201ePos\u0142owie do Sublokatorki”).<\/span><\/p>\n

Czterdzie\u015bci lat temu “Sublokatorka” Krall zosta\u0142a zatrzymana przez cenzur\u0119. I w pewnym sensie jest wci\u0105\u017c przez ni\u0105 zatrzymywana. Od tego czasu zmieni\u0142o si\u0119 w Polsce wiele rz\u0105d\u00f3w i m\u00f3d, umiera\u0142y i rodzi\u0142y si\u0119 autorytety. Niekt\u00f3re z nich komentuj\u0105c t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 ze\u015blizgiwa\u0142y si\u0119 z niej jak wspinacze ze zbyt stromej \u015bciany. Kto\u015b kiedy\u015b napisze prac\u0119 magistersk\u0105, w kt\u00f3rej wyliczy wszystkie pr\u00f3by zagadania na \u015bmier\u0107 Hanny Krall.<\/span><\/p>\n

Na czym polega wywrotowo\u015b\u0107 \u201eSublokatorki”, o kt\u00f3rej wydawca napisa\u0142: \u201eJedna z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek XX wieku”? Mo\u017ce na tym, \u017ce opisuje relacj\u0119, a nie pozycj\u0119? \u017be zmieniaj\u0105 si\u0119 czasy, ale nie zajad\u0142o\u015b\u0107, z jak\u0105 lokatorzy przywo\u0142uj\u0105 do porz\u0105dku sublokator\u00f3w?<\/span><\/p>\n

Musi uwa\u017ca\u0107, bo jej wym\u00f3wi\u0105<\/strong><\/h4>\n

Sublokatorka: kto\u015b mniej, kto\u015b\u2013nie\u2013do\u015b\u0107, kto musi uwa\u017ca\u0107, bo jej wym\u00f3wi\u0105. Co wym\u00f3wi\u0105? Umow\u0119 najmu, nawet je\u015bli dotyczy to jej w\u0142asnego mieszkania, jak w przypadku R\u00f3\u017cy Berger, ofiary pogromu krakowskiego. Ocala\u0142a z Auschwitz po powrocie z obozu zamieszka\u0142a k\u0105tem we w\u0142asnym domu przy Placu Wolnica 4, w kt\u00f3rym 11 sierpnia 1945 zosta\u0142a w ko\u0144cu zabita. Kamienica nale\u017ca\u0142a do jej rodziny. Jej dzisiejsi w\u0142a\u015bciciele, zacni krakowscy mieszczanie, nie zgadzaj\u0105 si\u0119 nawet na umieszczenie na froncie domu tablicy upami\u0119tniaj\u0105cej jej \u015bmier\u0107 pod tym adresem.<\/span><\/p>\n

\n

\u201eSublokatorzy s\u0105 dobrzy i \u017ali” \u2013 obja\u015bnia Hanna Krall. \u2013 \u201eDobry sublokator nigdy nic nie \u017c\u0105da, czasem o co\u015b prosi \u2013 z mi\u0142ym u\u015bmiechem na og\u00f3\u0142. A k\u0142opotliwy sublokator uwa\u017ca, \u017ce ma jakie\u015b prawa i mo\u017ce si\u0119 ich domaga\u0107”.<\/span><\/p>\n

K\u0142opotliwe w okresie obowi\u0105zywania getta \u0142awkowego<\/a> okaza\u0142y si\u0119 studentki Uniwersytetu Wile\u0144skiego Ryfka Profitkier i Estera Tajc, gdy uzna\u0142y, \u017ce maj\u0105 prawo zaj\u0105\u0107 te miejsca na sali wyk\u0142adowej, kt\u00f3re chc\u0105, a nie tylko te wyznaczone im po \u201e\u017cydowskiej stronie”. Po scysji z upominaj\u0105cymi je polskimi studentkami (jedna z nich nosi\u0142a nazwisko Mickiewicz) stan\u0119\u0142y przed s\u0105dem dyscyplinarnym. Kontrakt sublokatorski zosta\u0142 im wym\u00f3wiony, co szczeg\u00f3\u0142owo opisuje Natalia Judzi\u0144ska, autorka ksi\u0105\u017cki \u201ePo lewej stronie sali”, a tak\u017ce pos\u0142owia do najnowszego wydania \u201eSublokatorki”.<\/span><\/p>\n

Polsk\u0119 zamieszkuj\u0105 dzi\u015b zar\u00f3wno starzy, jak i nowi sublokatorzy. Na tapecie s\u0105 ostatnio  “rozwydrzone” kobiety chc\u0105ce decydowa\u0107 o w\u0142asnym ciele oraz osoby nieheteronormatywne, konfrontowane z arogancj\u0105 statystycznie bardziej uprzywilejowanych. Ale z ty\u0142u (na pocz\u0105tku? z boku?) nadal s\u0105 \u017bydzi, przep\u0119dzani,  uparcie powracaj\u0105cy, dzi\u015b dla odmiany konfrontowani “z niemo\u017cliwymi do usprawiedliwienia obrazami g\u0142oduj\u0105cych dzieci w Gazie”. Nowi lewicowi lokatorzy domagaj\u0105 si\u0119 od nich stanowczego pot\u0119pienia pa\u0144stwa Izrael, kraju, do kt\u00f3rego wci\u0105\u017c jeszcze mo\u017cna uciec.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hanna Krall (Fot. Dawid \u017buchowicz \/ Agencja Wyborcza.pl) Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek XX wieku napisa\u0142a Hanna Krall. I nie chodzi o “Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem” Joanna Tokarska-Bakir Hanna Krall wyprzedzi\u0142a wielkich francuskich my\u015blicieli, opisuj\u0105c dyskretny system podporz\u0105dkowania spo\u0142ecznego – intuicyjnie, w\u0142asn\u0105 krwi\u0105. . W wariancie polskim wyrocznia jest bia\u0142\u0105 kobiet\u0105 o ciemnych w\u0142osach, kt\u00f3ra zaparza […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115044"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=115044"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115044\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":115055,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115044\/revisions\/115055"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=115044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=115044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=115044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}