{"id":117622,"date":"2024-12-10T17:09:10","date_gmt":"2024-12-10T15:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=117622"},"modified":"2024-12-10T11:15:47","modified_gmt":"2024-12-10T09:15:47","slug":"11-09-94","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=117622","title":{"rendered":"Ernestine Louise Rose: \u201ecz\u0142owiecze\u0144stwo nie uznaje p\u0142ci\u201d"},"content":{"rendered":"

Emancypacja od wszelkiego rodzaju niewoli jest moj\u0105 zasad\u0105. Opowiadam si\u0119 za uznaniem praw cz\u0142owieka bez wzgl\u0119du na wyznanie, przynale\u017cno\u015b\u0107 polityczn\u0105, p\u0142e\u0107 czy kolor sk\u00f3ry.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Ernestine Louise Rose: \u201ecz\u0142owiecze\u0144stwo nie uznaje p\u0142ci\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n


\nParycja Walter<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n

\u017bydowska ateistka<\/strong><\/h4>\n

\n10 kwietnia 1861 w Mercantile Hall w Bostonie elegancka kobieta z silnym wschodnim akcentem wyg\u0142osi\u0142a mow\u0119, pt.: A defence of atheism, <\/em>w kt\u00f3rej dowodzi\u0142a, \u017ce opas\u0142e tomy opisuj\u0105ce Boga s\u0105 wy\u0142\u0105cznie spekulacjami, jakie w danym miejscu i czasie tworzy ludzki umys\u0142: Gdzie jest B\u00f3g? A echo odpowiada: gdzie? <\/em>(E. Rose, A <\/em>Defence of Atheism <\/em>(1861), J. P. Mendum, Boston 1881 s. 4). W wyst\u0105pieniu roztrz\u0105sa\u0142a ide\u0119 nadrz\u0119dnej dobroci Boga, \u0142\u0105cz\u0105c j\u0105 z genez\u0105 przemocy i kary, jak\u0105 ten mia\u0142 na\u0142o\u017cy\u0107 na ludzko\u015b\u0107 po upadku cz\u0142owieka. Rose podkre\u015bla\u0142a, \u017ce historia uczy nas, i\u017c im wi\u0119kszy wp\u0142yw religii na \u017cycie spo\u0142eczne i polityczne, tym cz\u0119\u015bciej zanika cnota i moralno\u015b\u0107. Przekonywa\u0142a, \u017ce moralno\u015b\u0107 opiera si\u0119 na wiedzy o naturze cz\u0142owieka, przestrzeganiu praw i zasad, kt\u00f3re rz\u0105dz\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwem, a nie od samej tylko religii. Dlatego te\u017c, w jej przekonaniu, ateizm oferuje bardziej rozwini\u0119ty system etyczny, poniewa\u017c ateista dzia\u0142a na rzecz poprawy \u017cycia tu i teraz, nie oczekuj\u0105c nagrody w przysz\u0142ym \u015bwiecie. Z kolei religia ogranicza indywidualne rozumienie rzeczywisto\u015bci i zdolno\u015b\u0107 samodzielnego my\u015blenia.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

\n

To by\u0142 wielki b\u0142\u0105d twierdzi\u0107, \u017ce B<\/em>\u00f3g stworzy\u0142 cz\u0142owieka na sw<\/em>\u00f3j obraz. Cz\u0142owiek, we wszystkich epokach, tworzy\u0142 swojego Boga na sw<\/em>\u00f3j w\u0142asny obraz (…) to interesuj\u0105cy i daj\u0105cy si\u0119 udowodni\u0107 fakt, \u017ce wszystkie dzieci s\u0105 ateistami i gdyby religia nie by\u0142a wpajana do ich umys\u0142\u00f3w, pozosta\u0142yby takimi. (Ibidem, s. 6, 16).<\/em><\/span><\/p>\n

\nW swoim przem\u00f3wieniu powraca\u0142a te\u017c do tezy o uprzedmiotowieniu kobiet przez religi\u0119, kt\u00f3r\u0105 obszerniej analizowa\u0142a kilka lat wcze\u015bniej podczas Konwencji Biblijnej w Hartford (1853). W\u00f3wczas sugerowa\u0142a, \u017ce je\u015bli kobiety pragn\u0105 prawdziwej wolno\u015bci powinny podepta\u0107<\/em> Bibli\u0119, kt\u00f3ra, podobnie jak inne \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi, przyczynia si\u0119 do ich zniewolenia. To odwa\u017cne o\u015bwiadczenie sprawi\u0142o, \u017ce Rose znalaz\u0142a si\u0119 w konflikcie z konserwatywnymi dzia\u0142aczkami ruchu na rzecz praw kobiet i abolicjonizmu, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142y na nowo interpretowa\u0107 \u015awi\u0119t\u0105 Ksi\u0119g\u0119, aby wyprowadzi\u0107 z niej zasady r\u00f3wno\u015bci i wolno\u015bci. Rose budowa\u0142a swoje przekonania opieraj\u0105c si\u0119<\/span>
\nna podstawowych prawach cz\u0142owieka i prawie natury: wszyscy rodzimy si\u0119 i umieramy r\u00f3wni.<\/span><\/p>\n

\nJej bezkompromisowa postawa sprowadzi\u0142a na ni\u0105 fal\u0119 krytyki zar\u00f3wno ze strony jej przeciwnik\u00f3w, jak i sprzymierze\u0144c\u00f3w politycznych, kt\u00f3rzy stygmatyzowali j\u0105 epitetem: niewierna<\/em>. Z czasem do tych oskar\u017ce\u0144 do\u0142\u0105czy\u0142y w\u0105tki antysemickie. Jej \u017cydowskie pochodzenie sta\u0142o si\u0119 celem atak\u00f3w wolnomy\u015blicieli, co odczu\u0142a wyj\u0105tkowo bole\u015bnie. Najmocniejszy cios zada\u0142 Horace Seaver (1810-1889), dziennikarz zaprzyja\u017anionego z ni\u0105 The <\/em>Boston Investigator<\/em>. Jak przypominaj\u0105 Sandra J. Berkowitz i Amy C. Lewis w Debating anti-Semitism: Ernestine Rose vs. Horace Seaver in the Boston Investigator, 1863-1864  <\/em>Seaver w serii artyku\u0142\u00f3w zaatakowa\u0142 \u017byd\u00f3w, opisuj\u0105c ich jako ludzi ograniczonych, zamkni\u0119tych, bigoteryjnych, nieprzystaj\u0105cych do nowoczesnego, post\u0119powego spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego. Rose odpowiedzia\u0142a na te zarzuty polemicznymi tekstami. Podobny ton przyj\u0119\u0142a Lucy Stone (1818-1893) w li\u015bcie z 1855 do Susan B. Anthony (1820-1906), odnosz\u0105c si\u0119 do \u017cydowskiego pochodzenia Rose jako jej g\u0142\u00f3wnego grzechu. Warto doda\u0107, \u017ce sama Anthony nie podziela\u0142a antysemickich pogl\u0105d\u00f3w Stone i pozostawa\u0142a w przyja\u017ani z Rose.<\/span><\/p>\n

\nBuntowniczka<\/strong><\/h4>\n

\nO \u017cyciu Ernestine Louise Rose z domu Potowskiej urodzonej 13 stycznia 1810 w Piotrkowie Trybunalskim, a zmar\u0142ej 4 sierpnia 1892 w Brighton, wiemy niewiele. Ta wychowywana w ortodoksyjnym \u017cydowskim domu buntowniczka przez wsp\u00f3\u0142czesnych sobie nazywana kr\u00f3low\u0105 podium zosta\u0142a w zasadzie zapomniana. Nad jej grobem sukcesor Roberta Owena G. J. Holyoake powiedzia\u0142:<\/span><\/p>\n

\n


\nZ urodzenia by\u0142<\/strong><\/em>a Polk\u0105, z pochodzenia \u017b<\/em>yd<\/em>\u00f3wk\u0105, z wykszta\u0142cenia Niemk\u0105, z wyboru Amerykank\u0105, z upodobania Angielk\u0105. <\/em>(P. Doress-Worters, Mistress of Herself: Speeches and Letters of Ernestine L. Rose, Early Women<\/em>\u2019<\/em>s Rights Leader<\/em>, New York: Feminist Press, 2008, s. 357).<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\nSusan Higginbotham w The Early Life and Family of Feminist Ernestine Rose: New Findings and an Old Secret <\/em>przywo\u0142uje trzy prace, kt\u00f3re przybli\u017caj\u0105 osob\u0119 Rose. Pierwsz\u0105 z nich jest szkic Madame Rose<\/em> autorstwa francuskiej feministki Jenny P. d\u2019H\u00e9ricourt z 1856. Wcze\u015bniej w 1855 ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 Ernestine L. Rose<\/em> napisany przez Lemuela E. Barnarda. Trzeci\u0105 pozycj\u0119 stanowi rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony Ernestine w ksi\u0105\u017cce Heroines of Freethought<\/em> Sary Underwood, wydanej w 1876. Powy\u017csze etiudy biograficzne opowiadaj\u0105 histori\u0119 Rose wychowywanej po \u015bmierci matki, zgodnie z rygorystycznymi zasadami ortodoksyjnego judaizmu. Wbrew owym, dostrzegaj\u0105c potencja\u0142 jedynaczki, ojciec-rabin studiowa\u0142 z ni\u0105 jednak Tor\u0119, ucz\u0105c \u015bwi\u0119tego j\u0119zyka, loszn-kojdesz<\/em>, obejmuj\u0105cego hebrajski biblijny oraz cz\u0119\u015bciowo aramejski. Pomimo jego stara\u0144 ju\u017c kilkuletnia Rose: (\u2026) dawa\u0142a dowody buntowniczej krytyki wyznania, w kt<\/em>\u00f3re uczono j\u0105 wierzy\u0107 (\u2026) <\/em>(S. Underwood, Ernestine Rose <\/em>w:<\/em> Heroines of Freethought<\/em>, C. P. Somerby, New York 1876 s. 260).<\/span><\/p>\n

\nWszelkie pytania i w\u0105tpliwo\u015bci ojciec bagatelizowa\u0142, stwierdzaj\u0105c: \u017ce zasady wiary s\u0105 po to, by ich przestrzega\u0107, lecz Ernestine zastanawia\u0142a si\u0119 dlaczego zabrania si\u0119 jej my\u015ble\u0107. \u00d3w moment, stwierdzi\u0142a p\u00f3\u017aniej, sprawi\u0142, \u017ce zosta\u0142a feministk\u0105. W pracy Rebels and Reformers: Biographies of Four Jewish Americans Uriah Phillips Ley, Ernestine L. Rose, Louis D. Brandeis, Lillian D. Wald,<\/em>  Alberta Eiseman zauwa\u017ca, \u017ce Rose przez ca\u0142e swoje \u017cycie walczy\u0142a z przekonaniem, jakoby dziewcz\u0119tom nie wypada\u0142o zadawa\u0107 pyta\u0144 i podwa\u017ca\u0107 istniej\u0105cych norm.<\/span><\/p>\n

\nTymczasem ojciec, pragn\u0105c przywr\u00f3ci\u0107 zbuntowan\u0105 c\u00f3rk\u0119 Bogu, bez jej wiedzy zar\u0119czy\u0142 j\u0105 z wybranym przez siebie kandydatem. Pomimo jej protest\u00f3w narzeczony nie zgodzi\u0142 si\u0119 odst\u0105pi\u0107 od umowy, co grozi\u0142o jej utrat\u0105 cz\u0119\u015bci spadku po matce. Zdeterminowana i nie widz\u0105c innej drogi, postanowi\u0142a zaskar\u017cy\u0107 kontrakt w s\u0105dzie. Sama wyruszy\u0142a w d\u0142ug\u0105 podr\u00f3\u017c do Kalisza, stan\u0119\u0142a przed s\u0105dem i wygra\u0142a. By\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie wtedy po raz pierwszy ujawni\u0142 si\u0119 jej talent oratorski.<\/span><\/p>\n

\nW drodze<\/strong><\/h4>\n

\nPo powrocie zasta\u0142a ojca z now\u0105 \u017con\u0105 – kobiet\u0105 w swoim wieku. Czuj\u0105c si\u0119 obco tak w domu jak i swojej spo\u0142eczno\u015bci, wyruszy\u0142a w \u015bwiat. Jej pierwszym przystankiem by\u0142 Berlin – miasto, kt\u00f3re postrzega\u0142a jako intelektualne centrum o\u015bwiecenia, symbol nowoczesno\u015bci i nowatorskich idei. Jednak rzeczywisto\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 bardziej z\u0142o\u017cona. Berlin przywita\u0142 j\u0105 biurokratycznymi ograniczeniami. Jako \u017byd\u00f3wka by\u0142a zobowi\u0105zana do przedstawienia pruskiego opiekuna. Zdeterminowana postanowi\u0142a walczy\u0107 o swoje prawa. Uda\u0142a si\u0119 na audiencj\u0119 do samego kr\u00f3la Prus, Fryderyka Wilhelma III, aby sprzeciwi\u0107 si\u0119 niesprawiedliwym przepisom. To w\u00f3wczas kr\u00f3l mia\u0142 zaproponowa\u0107, by petentka przyj\u0119\u0142a chrzest, na co Ernestine odpowiedzia\u0142a, \u017ce: (\u2026) nie po to schodzi\u0142am z drzewa judaizmu, by teraz wej\u015b\u0107 <\/em>na ga\u0142\u0105\u017a chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em> (P. Doress-Worters, op.cit.<\/em>, s.5).<\/span><\/p>\n

\nOtrzymawszy zezwolenie na pobyt, utrzymywa\u0142a si\u0119 dzi\u0119ki sprzedanemu patentowi formu\u0142y od\u015bwie\u017cacza powietrza. \u00d3w wynalazek umo\u017cliwi\u0142 jej tak\u017ce dalsze kszta\u0142cenie si\u0119 i podr\u00f3\u017ce po Prusach, jak i wyjazdy do Belgii, Holandii, Francji i na Wyspy Brytyjskie.<\/span><\/p>\n

\nZ owenizmem do Ameryki<\/strong><\/h4>\n

\nAnglia, w kt\u00f3rej pocz\u0105tkowo nie znaj\u0105c j\u0119zyka, uczy\u0142a hebrajskiego i niemieckiego, da\u0142a jej \u201cg\u0142os\u201d. Ot\u00f3\u017c przedsi\u0119biorca, tw\u00f3rca ruchu sp\u00f3\u0142dzielczego, Robert Owen (1771-1858) dostrzeg\u0142 jej inteligencj\u0119, si\u0142\u0119 charakteru i wys\u0142a\u0142 na m\u00f3wnic\u0119, jak zauwa\u017ca Bonnie S. Anderson w The Rabbi\u2019s Atheist Daughter. <\/em>Ruchowi owenowskiemu zawdzi\u0119cza\u0142a Ernestine \u017cycie spo\u0142eczne i polityczne, a tak\u017ce rodzinne. W 1836 wzi\u0119\u0142a \u015blub cywilny z owenist\u0105 Williamem Rose\u2019em. W tym\u017ce roku ma\u0142\u017conkowie wyjechali do Stan\u00f3w Zjednoczonych z misj\u0105 utworzenia komuny. Ich plany nie powiod\u0142y si\u0119, a Ernestine i William osiedlili si\u0119 w Nowym Jorku. Rose szybko wbi\u0142a si\u0119 w rytm \u017cycia spo\u0142ecznej aktywistki. Podr\u00f3\u017cowa\u0142a, wyg\u0142aszaj\u0105c odczyty pod\u0105\u017caj\u0105c \u015bladami feministki, wolnomy\u015blicielki, abolicjonistki Frances (Fanny) Wright (1795-1852), kt\u00f3ra jako jedna z pierwszych przyci\u0105ga\u0142a na swoje wyk\u0142ady zar\u00f3wno kobiety, jak i m\u0119\u017cczyzn. Porusza\u0142a tematy abolicjonizmu, r\u00f3wnouprawnienia kobiet, tolerancji religijnej i edukacji. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a mi\u0119dzy innymi z Elizabeth Cady Stanton (1815-1902) i Susan Anthony (1820-1906) inicjatorkami i za\u0142o\u017cycielkami National Woman Suffrage Association (1869).<\/span><\/p>\n

\nMarried Women\u2019s Property Act, 1848<\/strong><\/h4>\n

\nKiedy zim\u0105 1836 w legislaturze stanu Nowy Jork s\u0119dzia Thomas Hertell z\u0142o\u017cy\u0142 projekt gwarancji w\u0142asno\u015bci dla zam\u0119\u017cnych kobiet i polepszenia ich praw obywatelskich, Paulina Wright Davis (1813-1876) rozpowszechnia\u0142a petycj\u0119 wspieraj\u0105c\u0105 projekt, a Rose wydepta\u0142a \u015bcie\u017cki na Manhattanie zbieraj\u0105c pod ni\u0105 podpisy. W swoich publicznych wyst\u0105pieniach, przypomina\u0142a, \u017ce m\u0119\u017catka staje si\u0119 niewidoczna, nie ma prawa do swojej osoby, pracy, talentu. \u00d3wczesna doktryna prawna stanowi\u0142a, \u017ce m\u0105\u017c i \u017cona w zgodzie z liter\u0105 prawa staj\u0105 si\u0119 jedn\u0105 osob\u0105 i t\u0105 osob\u0105 jest m\u0105\u017c. W obliczu prawa m\u0119\u017catka zr\u00f3wnywana jest z dzieckiem lub idiot\u0105. Wreszcie po \u015bmierci m\u0119\u017ca dziedziczy tylko do 1\/3 maj\u0105tku.<\/span><\/p>\n

\n


\nKobieta w tamtym czasie nie wiedzia\u0142a, \u017ce ma jakiekolwiek prawa poza tymi, kt<\/strong><\/em>\u00f3re m\u0119\u017cczyzna w swojej hojno\u015bci jej przyznawa\u0142; oboje nauczyli si\u0119 czego\u015b od tamtego czasu, czego nigdy nie zapomn\u0105. Kontynuowa\u0142am wysy\u0142anie petycji z coraz wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 podpis<\/em>\u00f3<\/em>w a\u017c do lat 1848 i 1849, kiedy to ustawodawca uchwali\u0142 prawo, kt<\/em>\u00f3re przyzna\u0142o kobiecie uprawnienia do zatrzymania tego, co do niej nale\u017ca\u0142o. Ale jak tylko sta\u0142<\/em>o si\u0119 to legalne, wszystkie kobiety powiedzia\u0142y: “Och! to jest s\u0142uszne! Zawsze powinny\u015bmy by\u0142y to mie\u0107\u201d.(<\/em>The Project Gutenberg eBook of <\/em>History of Woman Suffrage, Volume I, E. Rose, <\/em>listdo Susan Anthony <\/em>z 9 stycznia 1877).<\/em><\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\nPonadto Ernestine przyczyni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do zmian legislacyjnych w stanie Nowy Jork w 1854, kt\u00f3re zr\u00f3wnywa\u0142o prawa rodzicielskie kobiet z prawami m\u0119\u017cczyzn, a tak\u017ce walczy\u0142a o prawo do rozwodu dla kobiet. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo traktowa\u0142a bowiem jako instytucj\u0105 partnersk\u0105.<\/span><\/p>\n

\nPrawa Kobiet to Prawa Cz\u0142owieka<\/strong><\/h4>\n
\n


\nNie dawajcie takiej nieograniczonej w\u0142adzy w r\u0119ce m\u0119\u017c\u00f3w. Pami\u0119tajcie, \u017ce wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani byliby tyranami, gdyby mogli. Je\u015bli szczeg<\/strong><\/em>\u00f3lna troska i uwaga nie zostan\u0105 po\u015bwi\u0119cone kobietom, jeste\u015bmy zdecydowane wznieci\u0107 <\/em>rebeli\u0119 i nie b\u0119dziemy czu\u0142y si\u0119 zobowi\u0105zane przestrzega\u0107 \u017cadnych praw, w kt<\/em>\u00f3rych nie mamy g\u0142osu ani reprezentacji<\/em>. (Abigail<\/em> Adams to John Adams, 31 March 1776<\/em>).<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\nTak ostrzega\u0142a m\u0119\u017ca Abigail Adams w li\u015bcie z 31 marca 1776. Przytoczony fragment odzwierciedla r\u00f3wnie\u017c \u00f3wczesne postulaty dotycz\u0105ce praw kobiet w Stanach Zjednoczonych. Czy Ojcowie Za\u0142o\u017cyciele mieliby zapomnie\u0107 o kobietach? Ernestine Rose nie ogranicza\u0142a si\u0119 do pr\u00f3\u015bb, zwracaj\u0105c si\u0119 do kobiet, wskazywa\u0142a \u017ce wolno\u015b\u0107 nie przychodzi z powietrza. Wolno\u015b\u0107 trzeba wywalczy\u0107 i wypracowa\u0107, jest zawsze okupiona wysi\u0142kiem. Kto kocha wolno\u015b\u0107 musi na ni\u0105 zapracowa\u0107. Ignorancja zniewala, a wiedza czyni cz\u0142owieka wolnym. Przes\u0105dy utrzymuj\u0105 kobiet\u0119 w zale\u017cno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\nPodobnie jak w s\u0142ynnym eseju Professions for Women<\/em> Virginia Woolf (1982-1941), pisze Carol A. Kolmerten, Rose odmawia\u0142a przypisywania kobiecie anielskich cech opiekunki domowego ogniska, dobrej, a przy tym naiwnej i g\u0142upiej lalki bez ambicji. Wyedukowana kobieta, wskazywa\u0142a Ernestine, nie odda swojej wolno\u015bci i niezale\u017cno\u015bci. B\u0119dzie wiedzia\u0142a kim jest i czego pragnie. Nie zniewoli te\u017c siebie w zamian za opiek\u0119 w ma\u0142\u017ce\u0144stwie. Brak porz\u0105dnego wykszta\u0142cenia z kolei sprawia, \u017ce kobieta pozbawiona jest mo\u017cliwo\u015bci dokonywania wybor\u00f3w, bo nie wie, \u017ce mo\u017cna \u017cy\u0107 inaczej, a jej istnienie ograniczone jest do kuchni, do bycia szwaczk\u0105 lub w najlepszym razie nauczycielk\u0105.<\/span><\/p>\n

\nNational Woman Suffrage Association, 1869<\/strong><\/h4>\n

\nOg\u00f3lnokrajowa konwencja kobiet wyros\u0142a z lokalnych spotka\u0144 i paneli, gdzie swoje przem\u00f3wienia wyg\u0142asza\u0142y rzeczniczki praw kobiet. W maju 1844 Ernestine wyst\u0105pi\u0142a z prelekcj\u0105, pt.: A Word to My Sisters<\/em> na konwencji w Bostonie, w kt\u00f3rej m. in. zwraca\u0142a uwag\u0119 na fakt, \u017ce duchowni i urz\u0119dnicy ko\u015bcielni nie uznaj\u0105 praw kobiet. Na konwencji w Worcester w 1851 ponownie wskazywa\u0142a:<\/span><\/p>\n

\n


\nLudzko\u015b\u0107 nie uznaje p\u0142<\/strong><\/em>ci <\/em>\u2014 umys\u0142 nie uznaje p\u0142<\/em>ci \u2014 \u017cycie i \u015b<\/em>mier\u0107, przyjemno\u015b\u0107 i b<\/em>\u00f3l, szcz\u0119\u015bcie i nieszcz\u0119\u015bcie nie uznaj\u0105 p\u0142ci. (…) A jednak ona nie jest uznawana za r\u00f3wn\u0105 jemu! W prawach kraju nie ma \u017cadnych praw, w rz\u0105dzie nie ma g\u0142osu. I pomimo innej zasady, uznanej w tej Republice, a mianowicie \u201eopodatkowanie bez reprezentacji jest tyrani\u0105\u201d, ona jest opodatkowana bez przedstawicielstwa. (E. Rose, <\/em>Speech at the National Woman’s Rights Convention – Oct. 15, 1851).<\/em><\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\nOdwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do has\u0142a podatki bez reprezentacji<\/em>, nawi\u0105zywa\u0142a do drogi, kt\u00f3r\u0105 przeszli brytyjscy osadnicy buntuj\u0105c si\u0119 przeciw brakowi reprezentacji w brytyjskim parlamencie. Argumentowa\u0142a, \u017ce skoro kobieta p\u0142aci podatki, powinna mie\u0107 prawo wyboru swoich przedstawicieli. Innymi s\u0142owy, je\u015bli kobieta podlega rz\u0105dom, powinna mie\u0107 wp\u0142yw na tworzenie prawa. R\u00f3wne prawa dla kobiet i m\u0119\u017cczyzn uwa\u017ca\u0142a za naturalny wynik zasad republiki, przywo\u0142uj\u0105c Deklaracj\u0119 Niepodleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra g\u0142osi, \u017ce wszyscy ludzie s\u0105 r<\/em>\u00f3wni<\/em>, skoro tak, dlaczego kobiety mia\u0142yby by\u0107 z tego wy\u0142\u0105czone? Na Narodowej Konwencji Praw Kobiet w Syracuse (Nowy Jork) w 1852 po raz kolejny podkre\u015bla\u0142a uniwersalny charakter walki o prawa kobiet. W ko\u0144cu, jak zaznacza\u0142a, sama by\u0142a:<\/span><\/p>\n

\n


\n(…) c<\/strong><\/em>\u00f3rk\u0105 biednej, zdruzgotanej Polski i ciemi\u0119\u017conego, prze\u015bladowanego narodu zwanego \u017bydami, ‘dziecko Izraela’ b\u0142<\/em>aga o r<\/em>\u00f3wne prawa dla swojej p\u0142ci. (…) Kobieta jest niewolnic\u0105, od ko\u0142yski a\u017c <\/em>po gr<\/em>\u00f3b.<\/em> (E. Rose, Speech at the Third National Woman\u2019s Rights Convention: A Child of Israel<\/em>)<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\nI dalej dodawa\u0142a, kobieta traktowana jest jak w\u0142asno\u015b\u0107 i przekazywana z r\u0119ki do r\u0119ki, jak dodatek, kt\u00f3ry nie istnieje dla siebie. Wreszcie w trakcie konwencji z 1853 w Cleveland (Ohio) w wyst\u0105pieniu, pt.: The Double Standard of Sexual Morality, <\/em>odnosi\u0142a si\u0119 do hipokryzji, kt\u00f3ra zezwala na nier\u00f3wno\u015b\u0107 w traktowaniu m\u0119\u017cczyzn i kobiet. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce kobiety nie walcz\u0105 z m\u0119\u017cczyznami, lecz ze z\u0142ymi zasadami. Z\u0142e prawo tworzy z\u0142e sytuacje, wspiera ignorancj\u0119.<\/span><\/p>\n

\nO jej pozycji w\u015br\u00f3d zaanga\u017cowanych na rzecz praw kobiet, pomimo obiekcji zwi\u0105zanych z jej ateizmem, \u015bwiadczy jej wyb\u00f3r w 1854 na przewodnicz\u0105c\u0105 Narodowego Konwentu Praw Kobiet w Filadelfii. Dodajmy, \u017ce wyra\u017anie po stronie Rose opowiedzia\u0142a si\u0119 Susan B. Anthony m\u00f3wi\u0105c \u017ce religia i jej brak powinny mie\u0107 tak\u0105 sam\u0105 przestrze\u0144 na m\u00f3wnicy. Wreszcie w 1869 Rose do\u0142\u0105czy\u0142a do Anthony i Stanton, by pracowa\u0107 na rzecz utworzenia: National Woman Suffrage Association.<\/span><\/p>\n

\nThomas Paine – wolnomy\u015bliciele<\/strong><\/h4>\n

\nErnestine wraz z m\u0119\u017cem regularnie uczestniczy\u0142a w corocznych nowojorskich kolacjach upami\u0119tniaj\u0105cych Thomasa Paine\u2019a. Aktywnie anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w ich organizacj\u0119, wyg\u0142asza\u0142a toasty i jako pierwsza kobieta mia\u0142a zaszczyt przemawiania podczas tych wydarze\u0144. W swoich wyst\u0105pieniach porusza\u0142a tematy takie jak edukacja, prawa kobiet, prawa cz\u0142owieka oraz konieczno\u015b\u0107 zniesienia niewolnictwa. Jej odczyty publikowa\u0142 The Boston Investigator. <\/em>Podczas kolacji w 1848 wyja\u015bnia\u0142a zwi\u0105zek idei abolicjonizmu i praw kobiet z ide\u0105 wolnomy\u015blicielstwa, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 przy tym do retoryki Sarah Grimk\u00e9 (1792-1873), a rok p\u00f3\u017aniej analizowa\u0142a wp\u0142yw Wiosny Lud\u00f3w na postrzeganie praw cz\u0142owiek. W 1850 twierdzi\u0142a, \u017ce nadejdzie czas, gdy niewolnictwo i przemoc zostan\u0105 zast\u0105pione wolno\u015bci\u0105 bez wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107, pochodzenie, maj\u0105tek, narodowo\u015b\u0107 czy ras\u0119. W 1853 zosta\u0142a wybrana na przewodnicz\u0105c\u0105 obchod\u00f3w urodzin Paine\u2019a. W 1855 w przem\u00f3wieniu zatytu\u0142owanym przekornie Rights of Woman<\/em> przekonywa\u0142a, \u017ce Rights of Man <\/em>(tytu\u0142 dzia\u0142a Paine\u2019a), czyli prawa cz\u0142owieka s\u0105 niekompletne bez uwzgl\u0119dnienia praw kobiet. Natomiast w 1859 przypomina\u0142a zebranym o znaczeniu rozdzia\u0142u pa\u0144stwa od ko\u015bcio\u0142a. Za\u015b w 1861 – w roku, w kt\u00f3rym rozgorza\u0142a wojna secesyjna – odnios\u0142a si\u0119 do wolno\u015bci i niewoli w kontek\u015bcie zniesienia niewolnictwa. Nie mo\u017ce P\u00f3\u0142noc stosowa\u0107 p\u00f3\u0142\u015brodk\u00f3w, a rozejm nie jest zwyci\u0119stwem, twierdzi\u0142a, ust\u0119puj\u0105c Po\u0142udniu P\u00f3\u0142noc niszczy si\u0119 sama.<\/span><\/p>\n

\nZniesienie niewolnictwa<\/strong><\/h4>\n

\nWspieraj\u0105c walk\u0119 o zniesienie niewolnictwa Rose wykorzystywa\u0142a argumentacj\u0119 sekularn\u0105, co wyr\u00f3\u017cnia\u0142o j\u0105 na tle wielu kole\u017canek. Jej racjonalne podej\u015bcie opiera\u0142o si\u0119 na przekonaniach o r\u00f3wno\u015bci wszystkich ludzi i fundamentalnych prawach cz\u0142owieka. Nawi\u0105za\u0142a blisk\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z prominentnymi dzia\u0142aczami ruchu abolicjonistycznego, takimi jak William Lloyd Garrison (1805-1879) i Frederick Douglass (1818-1895). Wsp\u00f3lnie z nimi podr\u00f3\u017cowa\u0142a po Stanach Zjednoczonych, organizuj\u0105c odczyty oraz spotkania. Podczas mowy wyg\u0142oszonej z okazji rocznicy zniesienia niewolnictwa na Karaibach (Flushing New York, 1853) podkre\u015bli\u0142a znaczenie wsp\u00f3\u0142pracy kobiet i m\u0119\u017cczyzn w d\u0105\u017ceniu do sukcesu. Jej wyst\u0105pienie zosta\u0142o opublikowane w The National Anti-Slavery Standard <\/em>(1853) oraz w gazecie Garrisona The <\/em>Liberator<\/em> (1853). W 1855 podczas Konwencji Antyniewolniczej w Nowej Anglii, wyg\u0142osi\u0142a mow\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 All Free or All Slave <\/em>(The <\/em>Liberator,<\/em> 1855). W swoim wyst\u0105pieniu ponownie wraca\u0142a do argumentacji, \u017ce b\u00f3l, przyjemno\u015b\u0107, \u017cycie i \u015bmier\u0107 nie s\u0105 zwi\u0105zane z p\u0142ci\u0105, ras\u0105 ani religi\u0105. Wszyscy rodzimy si\u0119 i umieramy w ten sam spos\u00f3b, a niewolnictwo niszczy nasze cz\u0142owiecze\u0144stwo. Jednocze\u015bnie Rose uwa\u017ca\u0142a, \u017ce jest g\u0142\u0119boko niesprawiedliwe, by czarnosk\u00f3rzy m\u0119\u017cczy\u017ani otrzymali prawo g\u0142osu przed kobietami, a 14. poprawka do Konstytucji z 1866 przyznawa\u0142a prawo g\u0142osu wszystkim m\u0119\u017cczyznom, pomijaj\u0105c kobiety. Rose g\u0142o\u015bno protestowa\u0142a przeciwko temu rozwi\u0105zaniu.<\/span><\/p>\n

\nPowr\u00f3t do Anglii<\/strong><\/h4>\n

\nW 1856 pa\u0144stwo Rose postanowili uda\u0107 si\u0119 w podr\u00f3\u017c do Europy, gdzie odwiedzili uzdrowiska, aby leczy\u0107 Ernestine z reumatyzmu, z kt\u00f3rym boryka\u0142a si\u0119 od lat. W 1869 przyj\u0119li ameryka\u0144skie obywatelstwo, lecz r\u00f3wnie\u017c na sta\u0142e powr\u00f3cili na Wyspy.<\/span><\/p>\n

\nW Anglii Rose pozosta\u0142a wierna swojemu has\u0142u, by zawsze walczy\u0107 o prawa kobiet. Po nag\u0142ej \u015bmierci m\u0119\u017ca wycofa\u0142a si\u0119 jednak z \u017cycia publicznego i zamkn\u0119\u0142a si\u0119 w ich londy\u0144skim mieszkaniu, odwiedzana jedynie przez najbli\u017cszych. Ograniczy\u0142a swoj\u0105 aktywno\u015b\u0107 do minimum, a pod koniec \u017cycia mawia\u0142a: I have lived.<\/em><\/span><\/p>\n

\nAnalizuj\u0105c opracowania dotycz\u0105ce pocz\u0105tk\u00f3w ruchu kobiecego w Stanach Zjednoczonych, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w latach 50. XIX wieku Rose by\u0142a jedn\u0105 z najbardziej rozpoznawalnych kobiet w Ameryce. Jej mowy inspirowa\u0142y do dzia\u0142ania.<\/span><\/p>\n

\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cki<\/strong><\/h4>\n
    \n
  1. Anderson, Bonnie S. \u201cThe Rabbi\u2019s Atheist Daughter: Ernestine Rose, International Feminist Pioneer\u201d, New York: Oxford University Press, 2017.<\/li>\n
  2. Doress-Worters, Paula, ed. \u201cMistress of Herself: Speeches and Letters of Ernestine L. Rose, Early Women\u2019s Rights Leader\u201d, New York: Feminist Press, 2008.<\/li>\n
  3. Eiseman, Alberta. \u201cRebels and Reformers: Biographies of Four Jewish Americans: Uriah Phillips Ley, Ernestine L. Rose, Louis D. Brandeis, Lillian D. Wald\u201d, New York: Zenith Books, 1976.<\/li>\n
  4. Kolmerten, Carol A. \u201cThe American Life of Ernestine L. Rose\u201d, Syracuse, NY: Syracuse University Press, 1999.<\/li>\n
  5. Suhl, Yuri. \u201cErnestine L. Rose: Women\u2019s Rights Pioneer\u201d. 2nd ed. New York: Biblio Press, 1990.<\/li>\n
  6. Suhl, Yuri. \u201cErnestine Rose and the Battle for Human Rights\u201d. New York: Reynal & Company, 1959.<\/li>\n
  7. Underwood, Sara A. \u201cHeroines of Freethought\u201d. New York: C. P. Somerby, 1876. https:\/\/archive.org\/details\/cu31924031228699<\/a>.<\/li>\n
  8. Anderson, Bonnie S. \u201cErnestine Rose January 13, 1810\u2013August 4, 1892.\u201d, \u201cJewish Women’s Archive”. https:\/\/jwa.org\/encyclopedia\/article\/rose-ernestine<\/a>.<\/li>\n
  9. Berkowitz, Sandra J., and Amy C. Lewis. \u201cDebating Anti-Semitism: Ernestine Rose vs. Horace Seaver in the Boston Investigator, 1863-1864.\u201d, \u201cCommunication Quarterly\u201d, Vol. 46, Iss. 4 (Fall 1998): 457-471.<\/li>\n
  10. Cleary, Catherine B. \u201cMarried Women\u2019s Property Rights in Wisconsin, 1846\u20131872.\u201d \u201cThe Wisconsin Magazine of History\u201d, 70\/2 (Winter 1994\u20131995): 112.<\/li>\n
  11. Derengowski, Piotr. \u201cErnestyna Potowska-Rose i Maria Zakrzewska \u2013 nieznane liderki ruchu na rzecz praw kobiet.\u201d, \u201cStudia Historica Gedanensia\u201d, Tom XIV (2023). https:\/\/orcid.org\/0000-0002-4414-0545<\/a>.<\/li>\n
  12. Doress-Worters, Paula. \u201cMadame Rose: A Life of Ernestine L. Rose as Told to Jenny P. H\u00e9nricourt.\u201d \u201cJournal of Women\u2019s History\u201d, 15\/1 (Spring 2003): 183.<\/li>\n
  13. \u201cErnestine Potowska Rose and the Married Woman\u2019s Property Laws.\u201d, \u201cPolish American Studies\u201d, LVIII\/2 (Autumn 2001): 33\u201334.<\/li>\n
  14. Higginbotham, Susan. \u201cThe Early Life and Family of Feminist Ernestine Rose: New Findings and an Old Secret.\u201d \u201cThe Journal of Genealogy and Family History\u201d, Vol. 7, No. 1.<\/li>\n
  15. Rose, Ernestine L. \u201cAn Address on Woman’s Rights: Delivered Before the People’s Sunday Meeting, in Cochituate Hall, on Sunday Afternoon, October 19, 1851\u201d, Boston: J.P. Mendum, 1851. https:\/\/www.loc.gov\/resource\/rbnawsa.n8616\/?sp=1<\/a>.<\/li>\n
  16. Rose, Ernestine L. \u201cA Defence of Atheism: Being a Lecture Delivered in Mercantile Hall, Boston, April 10, 1861 by Mrs. Ernestine L. Rose.\u201d, Boston: J.P. Mendum, 1881. https:\/\/archive.org\/details\/ct92_20190925\/mode\/2up<\/a>.<\/li>\n
  17. Rose, Ernestine L. \u201cReview of Horace Mann’s Two Lectures: delivered in New York, February 17th and 29th, 1852.\u201d, https:\/\/www.loc.gov\/resource\/rbnawsa.n8318\/?st=pdf&<\/a>;pdfPage=1.<\/li>\n
  18. Rose, Ernestine L. \u201cSpeech at the Anniversary of West Indian Emancipation\u201d, 4 August 1853, The Liberator, August 19, 1853 Ernestine Rose, Speech at the A<\/em>nniversary <\/em>of West Indian E<\/em>mancipation<\/em>, 4 August 1853, The Liberator, August 19, 1853.<\/li>\n
  19. Rose, Ernestine L. \u201cSpeech at the National Woman’s Rights Convention, October 15, 1851.\u201d, Worcester, Massachusetts. https:\/\/awpc.cattcenter.iastate.edu\/2017\/03\/21\/speech-at-the-national-womans-rights-convention-oct-15-1851<\/a>.<\/li>\n
  20. Rose, Ernestine L. \u201cSpeech at the Third National Woman\u2019s Rights Convention: A Child of Israel\u201d, (8, Sept 1852, Syracuse, New York w Doress-Worters, Paula, ed. \u201cMistress of Herself: Speeches and Letters of Ernestine L. Rose, Early Women\u2019s Rights Leader\u201d, New York: Feminist Press, 2008.<\/li>\n
  21. Abigail Adams to John Adams, 31 March 1776, https:\/\/founders.archives.gov\/documents\/Adams\/04-01-02-0241<\/a>.<\/li>\n
  22. \u201cErnestine L. Rose, October 15, 1851\u2014 Worcester, Massachusetts, National Woman’s Rights Convention.\u201d, https:\/\/awpc.cattcenter.iastate.edu\/2017\/03\/21\/speech-at-the-national-womans-rights-convention-oct-15-1851<\/a>.<\/li>\n
  23. \u201cHistory of American Women > Civil War Women > Ernestine Rose, Abolitionist and Women\u2019s Rights Activist.\u201d, https:\/\/www.womenhistoryblog.com\/2012\/01\/ernestine-rose.html<\/a>.<\/li>\n
  24. \u201cJewish Virtual Library > Ernestine Louise Rose (1810-1892).\u201d, https:\/\/www.jewishvirtuallibrary.org\/ernestine-louise-rose<\/a>.<\/li>\n
  25. \u201cNational American Woman Suffrage Association Records: Subject File, 1851\u20131953; Rose, Ernestine L.\u201d https:\/\/www.loc.gov\/resource\/mss34132.mss34132-052_00624_00643\/?sp=8&<\/a>;st=text.<\/li>\n
  26. \u201cThe Proceedings of the Woman’s Rights Convention, held at Worcester, October 15th and 16th, 1851.\u201d, https:\/\/www.loc.gov\/resource\/rbnawsa.n8287\/?sp=1&<\/a>;st=pdf&pdfPage=37.<\/li>\n
  27. \u201cThe Project Gutenberg eBook of History of Woman Suffrage\u201d, https:\/\/www.gutenberg.org\/cache\/epub\/28020\/pg28020-images.html<\/a><\/li>\n
  28. Zandy, Janet, \u201cLilith: Our True Legacy: Radical Jewish Women in America.\u201d, https:\/\/lilith.org\/articles\/our-true-legacy-radical-jewish-women-in-america<\/a>.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n
    \n

    *Patrycja Walter<\/strong> \u2013 Studiowa\u0142a filozofi\u0119 i politologi\u0119 na UAM i w Collegium Civitas. Od wielu lat mieszka w Holandii. Zajmuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie problematyk\u0105 kobiec\u0105.<\/em><\/span><\/p>\n

    W tej ksi\u0105\u017cce Bo S. Anderson przywraca pami\u0119\u0107 o wybitnej, a zapomnianej Polce, Ernestynie Potowskiej-Rose. Sufra\u017cystce, abolicjonistce, wolnomy\u015blicielce, wynalazczyni, obro\u0144czyni praw cz\u0142owieka o niebywa\u0142ym talencie oratorskim. Jedynaczka, urodzona w 1810 roku w religijnej \u017cydowskiej rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim. Buntowniczk\u0105 zosta\u0142a w wieku lat pi\u0119ciu \u2013 wyrazi\u0142a g\u0142o\u015bno sw\u00f3j sprzeciw wobec nakazu religijnego wymagaj\u0105cego postu od jej schorowanego ojca. W wieku lat dwunastu zakwestionowa\u0142a porz\u0105dek spo\u0142eczny, sprowadzaj\u0105cy kobiety do podrz\u0119dnej roli. W wieku lat czternastu zadeklarowa\u0142a, \u017ce jest osob\u0105 niewierz\u0105c\u0105. Gdy mia\u0142a lat siedemna\u015bcie sama broni\u0142a swojej sprawy przed s\u0105dem. Aby jako niezam\u0119\u017cna kobieta i \u017byd\u00f3wka m\u00f3c rozpocz\u0105\u0107 studia w Berlinie, pozyska\u0142a protektorat u samego kr\u00f3la Prus. Uwa\u017ca\u0142a, \u017ce prawa cz\u0142owieka s\u0105 prawami wszystkich ludzi, bez wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 i kolor sk\u00f3ry. Jest autork\u0105 s\u0142\u00f3w: \u201eCzy m\u00f3wicie mi, \u017ce Biblia jest przeciwna naszym prawom? (\u2026) Je\u017celi ksi\u0105\u017cki i opinie, niezale\u017cnie od kogo pochodz\u0105, s\u0105 w opozycji do praw cz\u0142owieka, to s\u0105 niczym innym ni\u017c martwymi literami.\u201d<\/p>\n

    \n
    \n
    \n
    \n

    Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
    \nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
    \nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
    \n<\/em>    webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

    \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Emancypacja od wszelkiego rodzaju niewoli jest moj\u0105 zasad\u0105. Opowiadam si\u0119 za uznaniem praw cz\u0142owieka bez wzgl\u0119du na wyznanie, przynale\u017cno\u015b\u0107 polityczn\u0105, p\u0142e\u0107 czy kolor sk\u00f3ry. Ernestine Louise Rose: \u201ecz\u0142owiecze\u0144stwo nie uznaje p\u0142ci\u201d Parycja Walter \u017bydowska ateistka 10 kwietnia 1861 w Mercantile Hall w Bostonie elegancka kobieta z silnym wschodnim akcentem wyg\u0142osi\u0142a mow\u0119, pt.: A defence of atheism, w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117622"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=117622"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117637,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117622\/revisions\/117637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=117622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=117622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=117622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}