{"id":117726,"date":"2024-12-15T17:09:50","date_gmt":"2024-12-15T15:09:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=117726"},"modified":"2024-12-15T09:18:10","modified_gmt":"2024-12-15T07:18:10","slug":"16-09-94","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=117726","title":{"rendered":"Zag\u0142ada \u017cydowskiego Bia\u0142egostoku i Bia\u0142ostocczyzny \u2013 Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak o ksi\u0105\u017cce Szymona Datnera"},"content":{"rendered":"

Praca napisana przez dr. Szymona Datnera po\u015bwi\u0119cona pami\u0119ci 200 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z wojew\u00f3dztwa bia\u0142ostockiego, wymordowanych przez Niemc\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Zag\u0142ada \u017cydowskiego Bia\u0142egostoku i Bia\u0142ostocczyzny \u2013 Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak o ksi\u0105\u017cce Szymona Datnera<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

dr Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

[\u2026]<\/em>
\nBia\u0142ystok!<\/em>
\nM\u00f3j zniszczony dom!<\/em>
\nTwoje groby i ruiny op\u0142akuj\u0119 suchymi oczyma i skamienia\u0142ym sercem.<\/em>
\nSzcz\u0119\u015bliwi ci, co jeszcze mog\u0105 p\u0142aka\u0107, szcz\u0119\u015bliwi ci, kt\u00f3rych serca p\u0119kaj\u0105 z b\u00f3lu i m\u0119ki.<\/em>
\nWidz\u0119 Bia\u0142ystok!<\/em><\/p>\n

I wydaje si\u0119, jakby to by\u0142o dopiero wczoraj.<\/em>
\nTwoje gwarne ulice, pe\u0142ne ludzi, kipi\u0105ce \u017cydowsk\u0105 energi\u0105.<\/em>
\nZ twoimi szlachetnymi i pi\u0119knymi kobietami.<\/em>
\nZ twoimi dumnymi przedstawicielami i dzia\u0142aczami spo\u0142ecznymi.<\/em>
\nZ twoimi zbuntowanymi robotnikami.<\/em>
\nTwoja m\u0142odzie\u017c, radosna, przedsi\u0119biorcza, kt\u00f3ra od zawsze marzy\u0142a, by ca\u0142y \u015bwiat zmieni\u0107 i by nar\u00f3d \u017cydowski zr\u00f3wna\u0107 ze wszystkimi narodami.<\/em>
\nWidz\u0119 siedem czy osiem tysi\u0119cy uczni\u00f3w, jak zape\u0142niaj\u0105 hebrajskie i \u017cydowskie gimnazja: Druskina[1]<\/a><\/em>, Gutmana, Spo\u0142eczne, Zeligmana, dziesi\u0105tki szk\u00f3\u0142 podstawowych, cheder\u00f3w, jesziw, talmud-tor.<\/em>
\n\u017bydowski teatr w \u201ePalace\u201d.<\/em>
\nS\u0142awne wieczory \u201eGilarino\u201d.<\/em>
\nBale \u201eLinas Hacedek\u201d i \u201eLinas Chojlim\u201d.<\/em>
\n\u201eMakabi\u201d i \u201eISK\u201d, wreszcie zjednoczeni odwieczni rywale.<\/em>
\nOddzia\u0142 stra\u017cy po\u017carnej \u201eBOSO\u201d.<\/em>
\nBale purimowe i obchody Lag ba-omer.<\/em>
\nAktywnie dzia\u0142aj\u0105ce partie polityczne r\u00f3\u017cnych kierunk\u00f3w: syjoni\u015bci, komuni\u015bci, bundowcy, folki\u015bci, agudowcy, WIZO i bezpartyjni.<\/em>
\nT\u0119tni\u0105ca \u017cyciem gmina \u017cydowska z jej burzliwymi posiedzeniami, z \u201epryncypialnymi\u201d dyskusjami i pompatycznymi deklaracjami poszczeg\u00f3lnych frakcji, namiastka \u017cydowskiego pa\u0144stwa we wszystkich szczeg\u00f3\u0142ach.<\/em>
\nStowarzyszenia zawodowe, zdyscyplinowane i odpowiedzialne.<\/em>
\n\u017bydowskie gazety bogate w tre\u015bci i wielobarwne: \u201eDos Naje Lebn\u201d i \u201eBialistoker Ekspres\u201d.<\/em><\/p>\n

Bia\u0142ostockie stowarzyszenie esperantyst\u00f3w.<\/em>
\nR\u00f3\u017cnego rodzaju organizacje spo\u0142eczne, stowarzyszenia rzemie\u015blnicze, kupieckie, pracownicy handlu, w\u0142a\u015bciciele dom\u00f3w, przemys\u0142owcy.<\/em>
\nBia\u0142ostocka izba rzemie\u015blnik\u00f3w i prz\u0119dzarzy tkaczy najemnych.<\/em>
\nBia\u0142ostoccy muzycy, kantorzy, malarze i grawerzy.<\/em>
\nBia\u0142ostoccy rabini, lekarze, adwokaci i nauczyciele.<\/em>
\nGdzie jeste\u015b, Bia\u0142ystoku?!<\/em><\/p>\n

Miasto 50 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy bez wyj\u0105tku by\u0142 ca\u0142ym \u015bwiatem, przenosz\u0105cym g\u00f3ry.<\/em>
\nGdzie jeste\u015b, Bia\u0142ystoku?!<\/em>
\nPot\u0119\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o.<\/em><\/p>\n

Z twoj\u0105 energi\u0105 zrywaj\u0105c\u0105 brzegi, duchem przedsi\u0119biorczo\u015bci i inicjatyw\u0105, z twoim dumnym przywi\u0105zaniem do narodu, twoj\u0105 wierno\u015bci\u0105 \u017cydostwu, z twoim upartym d\u0105\u017ceniem do post\u0119pu i realizacji idea\u0142\u00f3w dobra.<\/em>
\nGdzie jeste\u015b?<\/em><\/p>\n

Martwa cisza panuje na twoich ulicach, puste s\u0105 place i rynki. Trawa ro\u015bnie tam, gdzie by\u0142y Wielka Synagoga i du\u017ce bloki mieszkalne. Rzadko napotkasz \u017cydowsk\u0105 twarz, nie ma \u015bmiechu ma\u0142ych \u0142obuziak\u00f3w, nie ma czarnych oczek twoich Moszk\u00f3w, Szlomk\u00f3w, Dawidk\u00f3w, ma\u0142ych Rywek.<\/em>
\nJak \u015blepcy patrz\u0105 ruiny pustymi oknami z obu stron ulicy Lipowej i Sienkiewicza, starty z powierzchni ziemi szul-hojf, zrujnowana ca\u0142a dzielnica.<\/em>
\nAch, jak samotne jest miasto niegdy\u015b tak ludne.<\/em><\/p>\n

Gdzie jeste\u015bcie, \u017cydowskie gminy \u0141om\u017cy, Zambrowa, Ostro\u0142\u0119ki, Wysokiego Mazowieckiego, Nuru, Drohiczyna, Grodna, Wo\u0142kowyska, Augustowa, Pru\u017cany, Hajn\u00f3wki, Milejczyc, Kleszczel, Bielska, Narewki, Bia\u0142owie\u017cy, Ostrowa, Zar\u0119b\u00f3w Ko\u015bcielnych, Gr\u00f3dka, \u015awis\u0142oczy, Wasilkowa, Supra\u015bla, Choroszczy, Soko\u0142\u00f3w, Sok\u00f3\u0142ki, Krynek, Ku\u017anicy, Brzostowicy, Zab\u0142udowa, Rutek, Orli, Bociek, Soko\u0142owa, Tykocina, Kolna, Wizny, Knyszyna, Suchowoli, Jasion\u00f3wki, Grajewa, Goni\u0105dza, Trzciannego, Korycina, Janowa i jeszcze dziesi\u0105tek kwitn\u0105cych do niedawna \u017cydowskich osiedli?!<\/em>
\nWegetuje 70 \u017byd\u00f3w w Bielsku, 30 w Wysokiem Mazowieckiem, 15 w Zambrowie, 30 w Suwa\u0142kach, 40 w Ostrowi i \u201ekr\u00f3luje\u201d Bia\u0142ystok ze swymi 900\u20131000 \u017bydami.<\/em><\/p>\n

Po innych osiedlach nie ma \u015bladu; w miasteczkach i na wsiach nie mog\u0105 si\u0119 pokaza\u0107 \u017cadni \u017bydzi, bo czyha w nich polski faszysta, kt\u00f3ry nie jest w stanie wybaczy\u0107 Hitlerowi, \u017ce zg\u0142adzi\u0142 tylko 99% bia\u0142ostockich \u017byd\u00f3w, a nie ca\u0142e 100%.<\/em><\/p>\n

Zgliszcza i groby!<\/em>
\nNad brzegami Bia\u0142ej, Bugu, Niemna, Narwi, usiedli\u015bmy i p\u0142akali\u015bmy nad krwi\u0105 naszego ludu, kt\u00f3ra sp\u0142yn\u0119\u0142a jak woda.<\/em>
\nA jednak!<\/em><\/p>\n

Na macewie 65 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z bia\u0142ostockiego getta wyryli\u015bmy:<\/em>
\nNar\u00f3d \u017cydowski \u017cyje!<\/em><\/p>\n

Wierzymy pe\u0142ni\u0105 wiary w ca\u0142kowite przysz\u0142e odnowienie naszego narodu.<\/em>
\nWierzymy w sprawiedliwo\u015b\u0107 mimo wszystko.<\/em>
\nWierzymy, \u017ce nar\u00f3d niemiecki-morderca zostanie ukarany za bezprzyk\u0142adne zbrodnie.<\/em><\/p>\n

Wierzymy pe\u0142ni\u0105 wiary, \u017ce z popio\u0142u naszych spalonych braci jak feniks powstanie do nowego \u017cycia nasz nar\u00f3d.<\/em>
\nNie wierzymy jednak w \u0142ask\u0119 narod\u00f3w i jeste\u015bmy zm\u0119czeni apelowaniem do ich cz\u0142owiecze\u0144stwa i przypominaniem, co nam zawdzi\u0119czaj\u0105. Wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej przypomn\u0105 oni sobie i nam, \u017ce jeste\u015bmy inni, \u017ce jeste\u015bmy go\u015b\u0107mi, a go\u015bcie nie powinni \u201enadu\u017cywa\u0107\u201d go\u015bcinno\u015bci.<\/em>
\nWierzymy pe\u0142ni\u0105 wiary, \u017ce mo\u017cemy, musimy i odbudujemy w\u0142asnymi r\u0119kami w\u0142asne \u017cycie, we w\u0142asnym domu.<\/em><\/p>\n

Mimo najstraszniejszej katastrofy, jak\u0105 prze\u017cyli\u015bmy, mimo prze\u015bladowa\u0144 i udr\u0119k, kt\u00f3re mo\u017ce czekaj\u0105 nas jeszcze w przysz\u0142o\u015bci, b\u0119dziemy kontynuowa\u0107 ten \u201egrzech\u201d, ten jedyny \u201egrzech\u201d, za kt\u00f3ry wczoraj zgin\u0119\u0142o 6 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w, a w\u015br\u00f3d nich 200 tysi\u0119cy naszych bia\u0142ostockich braci. B\u0119dziemy sia\u0107 rozsiewa\u0107 \u201egrzech\u201d bycia \u017bydami i \u017cycia po \u017cydowsku.<\/em>
\nBo dla nas nasza \u017cydowsko\u015b\u0107 nie jest jak\u0105\u015b z\u0142\u0105 przypad\u0142o\u015bci\u0105, lecz zaszczytem i powodem do dumy.<\/em><\/p>\n

I dlatego zak\u0142adamy \u0142a\u0144cuch \u0142\u0105cz\u0105cy nas z tymi, z kt\u00f3rych udr\u0119czonych r\u0105k si\u0119 wy\u015blizgn\u0105\u0142 i kt\u00f3rzy wczoraj odeszli. I troszczymy si\u0119 o to, aby znalaz\u0142y si\u0119 r\u0119ce, kt\u00f3re na\u0142o\u017c\u0105 go jutro.<\/em>
\n\u0141a\u0144cuch nie zosta\u0142 zerwany\u2026<\/em>[2]<\/a><\/p>\n

\"Projekt
Pozosta\u0142o\u015bci po kopule Wielkiej Synagogi w Bia\u0142ymstoku<\/em><\/span>
\nFotografia pochodzi z albumu CK\u017bP z Bia\u0142egostoku (DZIH E 55)<\/em><\/span>
\nZbiory \u017bIH<\/em><\/span><\/figcaption><\/figure>\n

* * *<\/span><\/h1>\n

Przytoczony tu fragment pochodzi z tekstu Szymona Datnera Der kamf un churbn fun jidyszn bialistok un bialistoker prowinc<\/em> (Walka i zag\u0142ada \u017cydowskiego Bia\u0142egostoku i bia\u0142ostockiej prowincji). Urodzony w 1902 roku Datner, antropolog z wykszta\u0142cenia, przed wojn\u0105 nauczyciel w szko\u0142ach \u017cydowskich (m.in. w szkole Tarbutu w Pi\u0144sku i Gimnazjum Hebrajskim w Bia\u0142ymstoku), od sierpnia 1941 roku by\u0142 wi\u0119\u017aniem getta bia\u0142ostockiego. W czerwcu 1943 roku wyprowadzi\u0142 z niego do Puszczy Knyszy\u0144skiej grup\u0119 cz\u0142onk\u00f3w konspiracyjnej organizacji bojowej, od imienia jej dow\u00f3dczyni Judyty Nowogr\u00f3dzkiej nazwanej Organizacj\u0105 Judyty. W getcie zosta\u0142a jego \u017cona Rachela (R\u00f3\u017ca, R\u00f3zga) i dwie c\u00f3rki \u2013 dziewi\u0119tnastoletnia Miriam (Mijka) i czternastoletnia Szoszana (Lilka).<\/span><\/p>\n

Datner wraca\u0142 tam jeszcze kilkakrotnie, ostatni raz tu\u017c przed wybuchem powstania i likwidacj\u0105 dzielnicy zamkni\u0119tej w Bia\u0142ymstoku[3]<\/a>. Mijka wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w powstaniu. Zgin\u0119\u0142a, rozstrzelana przez Niemc\u00f3w po tym, jak zadenuncjowano schron, w kt\u00f3rym ukry\u0142a si\u0119 wraz z kilkudziesi\u0119ciorgiem bojowc\u00f3w. R\u00f3\u017ca i Lilka zosta\u0142y zamordowane najpewniej w Treblince.<\/span><\/p>\n

Datner do wyzwolenia spod niemieckiej okupacji walczy\u0142 w oddzia\u0142ach partyzanckich \u2013 najpierw \u017cydowskim, p\u00f3\u017aniej radzieckim. Ju\u017c wtedy zacz\u0105\u0142 zbiera\u0107 relacje swoich wsp\u00f3\u0142towarzyszy, ich spisywanie kontynuowa\u0142 tak\u017ce po zako\u0144czeniu wojny. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do zgromadzonego w\u00f3wczas materia\u0142u, ale te\u017c do w\u0142asnych wspomnie\u0144, jeszcze w 1945 roku przygotowa\u0142 do druku Walk\u0119 i zag\u0142ad\u0119 bia\u0142ostockiego ghetta,<\/em> kt\u00f3ra, jak to sam okre\u015bla\u0142, \u201epomy\u015blana by\u0142a\u201d jako \u201eszkicowa pr\u00f3ba uj\u0119cia ca\u0142o\u015bci dziej\u00f3w \u017byd\u00f3w Bia\u0142ostocczyzny\u201d i mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 \u201eprzysz\u0142ej monografii\u201d[4]<\/a>. Do pracy nad ni\u0105 przyst\u0105pi\u0142 na pocz\u0105tku 1946 roku i kontynuowa\u0142 j\u0105 w kolejnych latach, najpewniej zreszt\u0105 \u2013 przynajmniej pocz\u0105tkowo \u2013 nieprzerwanie. Histori\u0105 \u017byd\u00f3w na terenie Bia\u0142ostocczyzny, zw\u0142aszcza w okresie II wojny \u015bwiatowej, Datner zajmowa\u0142 si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie, napisa\u0142 na ten temat wiele tekst\u00f3w[5]<\/a>. Monografii, kt\u00f3r\u0105 zaplanowa\u0142 w latach czterdziestych, nigdy jednak nie stworzy\u0142.<\/span><\/p>\n

\n

\"ProjektUlica \u017bydowska w Bia\u0142ymstoku, lata powojenne \/ Fotografia pochodzi z albumu CK\u017bP z Bia\u0142egostoku (DZIH E 55) Zbiory \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 pracy Datnera, obejmuj\u0105ca dwadzie\u015bcia jeden rozdzia\u0142\u00f3w powsta\u0142ych jeszcze w 1946 roku[6]<\/a>, opublikowana zosta\u0142a w 2023 roku nak\u0142adem \u017bydowskiego Instytutu Historycznego po raz pierwszy w postaci zwartej i po polsku. Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 pod tytu\u0142em Zag\u0142ada \u017cydowskiego Bia\u0142egostoku i Bia\u0142ostocczyzny. Notatki dokumentalne<\/em> jako \u00f3sma pozycja w serii \u201eWydanie Krytyczne Prac Centralnej \u017bydowskiej Komisji Historycznej\u201d[7]<\/a>. W Zag\u0142adzie \u017cydowskiego Bia\u0142egostoku i Bia\u0142ostocczyzny<\/em> Datner opowiada precyzyjnie, zgodnie ze swoj\u0105 najlepsz\u0105 wiedz\u0105, o prze\u015bladowaniach ludno\u015bci \u017cydowskiej w Bia\u0142ymstoku i na Bia\u0142ostocczy\u017anie w czasie wojny, o jej postawach w konfrontacji z wiadomo\u015bciami o Zag\u0142adzie, o nadziejach na przetrwanie i docieraniu do \u015bwiadomo\u015bci wyroku wydanego na \u017byd\u00f3w przez Niemc\u00f3w, wreszcie \u2013 dochodzeniu do rozumienia jego nieuchronno\u015bci. Odr\u0119bne miejsce po\u015bwi\u0119ci\u0142 bia\u0142ostockiemu Judenratowi \u2013 przedstawia jego histori\u0119 i struktur\u0119 dzia\u0142ania. Do ich rekonstrukcji wykorzysta\u0142, jako pierwszy zapewne, dokumenty zachowane w Podziemnym Archiwum Getta Bia\u0142ostockiego \u2013 okre\u015blanym od nazwisk jego organizator\u00f3w, Mordechaja Tenenbauma-Tamarofa i Cwiego Mersika, jako Archiwum Mersika-Tenenbauma; do tych materia\u0142\u00f3w odwo\u0142uje si\u0119 tak\u017ce w innych miejscach pracy. Datner pisze przede wszystkim o \u017bydach, ale te\u017c o Niemcach i ludno\u015bci miejscowej zamieszkuj\u0105cej Bia\u0142ostocczyzn\u0119, w szczeg\u00f3lno\u015bci o nie\u017cydowskich Polakach i ich stosunku do \u017byd\u00f3w \u2013 przed Zag\u0142ad\u0105 i po ataku Niemiec na ZSRR. To on jako pierwszy opisa\u0142 te\u017c fal\u0119 przemocy wobec \u017byd\u00f3w \u2013 mordy i pogromy \u2013 na Bia\u0142ostocczy\u017anie latem 1941 roku, w kt\u00f3rej zasadnicz\u0105 rol\u0119 odegrali etniczni Polacy: w Jedwabnem, Kolnie, Radziejowie, Stawiskach, W\u0105soszu, Wi\u017anie i Zar\u0119bach Ko\u015bcielnych. Przez lata jego g\u0142os nie przebi\u0142 si\u0119 jednak do badaczy zagadnienia[8]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\"datner_szymon.jpgSzymon Datner \/ Zbiory \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

Pracy Datnera towarzyszy w ksi\u0105\u017cce obszerny szkic biograficzny jemu po\u015bwi\u0119cony, napisany przez Helen\u0119 Datner, historyczk\u0119 i socjolo\u017ck\u0119. \u017byciorys Datnera odtwarza ona w porz\u0105dku chronologicznym, wyznaczonym przez wydarzenia wielkiej \u2013 pod wzgl\u0119dem zasi\u0119gu oddzia\u0142ywania \u2013 historii i polityki, w rytm zaanga\u017cowa\u0144  samego Datnera, przede wszystkim zawodowych i spo\u0142ecznych, wreszcie jego zatrudnie\u0144 wewn\u0105trz spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej i na zewn\u0105trz niej, jak to Autorka okre\u015bla \u2013 po \u201etej\u201d i \u201etamtej\u201d stronie. Zadanie spisania los\u00f3w Datnera podj\u0119\u0142a nie tylko jako badaczka spo\u0142ecznej historii \u017byd\u00f3w w Polsce (w szczeg\u00f3lno\u015bci po II wojnie \u015bwiatowej) i antysemityzmu, lecz tak\u017ce jako c\u00f3rka Datnera i siostra jego dw\u00f3ch c\u00f3rek zamordowanych w czasie wojny, kt\u00f3rych w zwi\u0105zku z tym nigdy nie mia\u0142a szansy pozna\u0107. Czytaj\u0105c jej tekst, obcujemy z Datnerem \u2013 cz\u0142owiekiem wielu talent\u00f3w, rozmaitych umiej\u0119tno\u015bci dotycz\u0105cych r\u00f3\u017cnych, niekiedy bardzo odleg\u0142ych obszar\u00f3w \u017cycia, \u0142\u0105cz\u0105cym w sobie temperament praktyka spo\u0142ecznego \u2013 dzia\u0142acza i organizatora \u2013 z powo\u0142aniem badacza, intelektualisty, kieruj\u0105cego si\u0119 potrzeb\u0105, by rozumie\u0107 i wyja\u015bnia\u0107 \u015bwiat i w tym celu gromadz\u0105cego i analizuj\u0105cego \u017ar\u00f3d\u0142a. Cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry aktywno\u015b\u0107 zawodow\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 prowadzi\u0142 na wielu polach, a przy tym konsekwentnie pozostawa\u0142 osobny, wyra\u017anie preferuj\u0105c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 nad stowarzyszanie si\u0119. Poznajemy Datnera esperantyst\u0119, syjonist\u0119, m\u0119\u017ca i ojca, wi\u0119\u017ania getta i partyzanta, przewodnicz\u0105cego gminy \u017cydowskiej, cz\u0142onka Komisji Badania Zbrodni Niemieckiej, murarza, pracownika G\u0142\u00f3wnej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, \u017bydowskiego Instytutu Historycznego i dyrektora Instytutu, uczestnika dialogu mi\u0119dzyreligijnego, ale nade wszystko bia\u0142ostocczanina, ocala\u0142ego z Zag\u0142ady i jej badacza.<\/span><\/p>\n

\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n

[1]<\/a> Szczeg\u00f3\u0142owe obja\u015bnienia odnosz\u0105ce si\u0119 m.in. do os\u00f3b, instytucji i miejsc przywo\u0142ywanych w tek\u015bcie czytelnik znajdzie z ksi\u0105\u017cce, z kt\u00f3rej zaczerpni\u0119ty zosta\u0142 cytowany tu tekst, zob. przyp. 2. poni\u017cej.<\/p>\n

<\/a>[2]<\/a> S. Datner, Zag\u0142ada Bia\u0142egostoku i Bia\u0142ostocczyzny. Notatki dokumentalne<\/em>, t\u0142um. S. Arm, A. Bielecki, J. Jakubowska, , ostateczna forma przek\u0142adu E. Bergman, Warszawa 2023, s. 31\u201337.<\/p>\n

[3]<\/a> Zob. H. Datner, Kontr-akcja, czyli powstanie w getcie bia\u0142ostockim<\/em>, https:\/\/www.jhi.pl\/artykuly\/powstanie-w-getcie-bialostockim,6028.<\/p>\n

[3]<\/a> S. Datner, S\u0142owo od autora<\/em>, w: Walka i zag\u0142ada bia\u0142ostockiego ghetta<\/em>, Warszawa 2014, s. 31. Publikacja tej ksi\u0105\u017cki, opatrzonej przypisami Ewy Rogalewskiej, pos\u0142owiem Katrin Stoll oraz wst\u0119pem pisz\u0105cej te s\u0142owa, zainaugurowa\u0142a seri\u0119 \u201eReedycja Krytyczna Prac Centralnej \u017bydowskiej Komisji Historycznej\u201d; po raz pierwszy ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 w 1946 roku nak\u0142adem Wojew\u00f3dzkiej \u017bydowskiej Komisji Historycznej w Bia\u0142ymstoku, oddzia\u0142u Centralnej \u017bydowskiej Komisji Historycznej (C\u017bKH).<\/p>\n

[5]<\/a> Zob. Bibliografia<\/em>, w: S. Datner, Zag\u0142ada Bia\u0142egostoku i Bia\u0142ostocczyzny\u2026<\/em>, s. 360\u2013371.<\/p>\n

[6]<\/a> Podstaw\u0119 edycji stanowi jedena\u015bcie odr\u0119bnych jednostek archiwalnych zdeponowanych w Archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego w Zespole 301 \u2013 \u201eZbiorze relacji \u017byd\u00f3w ocala\u0142ych z Zag\u0142ady\u201d, opatrzonych takim samym tytu\u0142em i podzielonych na ponumerowane kolejno rozdzia\u0142y, co potwierdza, \u017ce zosta\u0142y one pomy\u015blane jako przynale\u017cne do sp\u00f3jnej ca\u0142o\u015bci; zob. A\u017bIH 301\/1859 (Wprowadzenie oraz rozdzia\u0142y od 1 do 11), 301\/1992 (rozdz. 12), 301\/1993 (rozdz. 13), 301\/1994 (rozdz. 14), 301\/1995 (rozdz. 15), 301\/1996 (rozdz. 16), 301\/1997 (rozdz. 17), 301\/1998 (rozdz. 18), 301\/1999 (rozdz. 19), 301\/2000 (rozdz. 20) oraz 301\/2001 (rozdz. 21).<\/p>\n

[7]<\/a> Obecnie trwaj\u0105 prace nad edycj\u0105 drugiej cz\u0119\u015bci monografii Datnera \u2013 co najmniej dwunastu rozdzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych uko\u0144czenie sam datowa\u0142 na prze\u0142om lat czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych.<\/p>\n

[8]<\/a> Wi\u0119cej na ten temat zob. H. Datner, Immediately after the War the Picture Was Complete: Szymon Datner\u2019s Narration on the Holocaust<\/em>, w: Breaking the Frame. New School of Polish-Jewish Studies<\/em>, ed. I. Grudzi\u0144ska Gross, K. Matyjaszek, Berlin\u2013New York 2022, s. 159\u2013192.  Nieocenione zas\u0142ugi dla odzyskania pami\u0119ci o badaniach prowadzonych przez Szymona Datnera i zrozumienia ich wagi, jego szerokiej dzia\u0142alno\u015bci dokumentacyjnej i spo\u0142ecznej oraz tw\u00f3rczo\u015bci nie tylko naukowej ma historyczka Katrin Stoll.<\/p>\n

\n

dr Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak<\/span>  <\/strong>pracowniczka Dzia\u0142u Naukowego \u017bIH, bada stosunki polsko-\u017cydowskie oraz spo\u0142eczn\u0105 histori\u0119 \u017byd\u00f3w w Polsce w czasie wojny i po jej zako\u0144czeniu<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Praca napisana przez dr. Szymona Datnera po\u015bwi\u0119cona pami\u0119ci 200 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z wojew\u00f3dztwa bia\u0142ostockiego, wymordowanych przez Niemc\u00f3w. Zag\u0142ada \u017cydowskiego Bia\u0142egostoku i Bia\u0142ostocczyzny \u2013 Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak o ksi\u0105\u017cce Szymona Datnera dr Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak [\u2026] Bia\u0142ystok! M\u00f3j zniszczony dom! Twoje groby i ruiny op\u0142akuj\u0119 suchymi oczyma i skamienia\u0142ym sercem. Szcz\u0119\u015bliwi ci, co jeszcze mog\u0105 p\u0142aka\u0107, szcz\u0119\u015bliwi ci, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117726"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=117726"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117726\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117747,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117726\/revisions\/117747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=117726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=117726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=117726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}