{"id":118825,"date":"2025-01-27T17:09:00","date_gmt":"2025-01-27T15:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=118825"},"modified":"2025-01-27T11:26:56","modified_gmt":"2025-01-27T09:26:56","slug":"30-09-88","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=118825","title":{"rendered":"Ostatnie dni Auschwitz – 80 lat temu wyzwolono ob\u00f3z"},"content":{"rendered":"

KL Auschwitz po wyzwoleniu przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Nz: wi\u0119\u017aniowie obozu w baraku na pryczach. PAP\/CAF\/Reprodukcja<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Ostatnie dni Auschwitz – 80 lat temu wyzwolono ob\u00f3z<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Szuka\u0142a<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Gdy 80 lat temu, 27 stycznia 1945 r. \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej otworzyli bramy obozu Auschwitz, zastali w nim kra\u0144cowo wycie\u0144czonych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Dramat pognanych w marszach \u015bmierci wci\u0105\u017c za\u015b trwa\u0142. Wielu z nich zosta\u0142o uratowanych dzi\u0119ki pomocy Polak\u00f3w i Czech\u00f3w mieszkaj\u0105cych wzd\u0142u\u017c tras przej\u015bcia.<\/strong><\/p>\n

\n

W roku 1944 niemiecka machina \u015bmierci w Auschwitz i jego podobozach poch\u0142on\u0119\u0142a wi\u0119cej ofiar ni\u017c w latach 1942\u20131943. W sierpniu 1944 r., gdy wojska sowieckie osi\u0105gn\u0119\u0142y lini\u0119 Wis\u0142y, w obozie przebywa\u0142o ok. 130 tys. os\u00f3b. W tym czasie inne obozy zag\u0142ady \u2013 w Treblince, na Majdanku, w Be\u0142\u017ccu, Sobiborze, Ma\u0142ym Tro\u015bcie\u0144cu \u2013 zosta\u0142y ju\u017c zlikwidowane lub zaj\u0119te przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. W Auschwitz i jego podobozach nic jeszcze nie wskazywa\u0142o, \u017ce ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 mog\u0142aby by\u0107 przerwana.<\/span><\/p>\n

Jednak niemal w tym samym czasie po raz pierwszy pojawi\u0142a si\u0119 szansa na zatrzymanie zag\u0142ady i wyzwolenie cho\u0107by cz\u0119\u015bci wi\u0119\u017ani\u00f3w Auschwitz. W 1944 r. raporty przekazywane przez rtm. Witolda Pileckiego, Jana Karskiego i pozosta\u0142ych emisariuszy Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego zosta\u0142y wsparte naciskami \u015brodowisk \u017cydowskich na pa\u0144stwa alianckie. W czerwcu 1944 r. rz\u0105d USA otrzyma\u0142 apel organizacji Agudat Israel (Zwi\u0105zek Izraela), w kt\u00f3rym wezwano do zbombardowania linii kolejowych prowadz\u0105cych do Auschwitz. W tym samym miesi\u0105cu w podobnym apelu \u015awiatowy Kongres Syjonistyczny wezwa\u0142 do zbombardowania kom\u00f3r gazowych. Podobne apele dociera\u0142y r\u00f3wnie\u017c do Londynu, ale to Amerykanie mieli samoloty, kt\u00f3re mog\u0142y przeprowadza\u0107 dzienne bombardowania, znacznie skuteczniejsze od nalot\u00f3w nocnych. Po obu stronach Atlantyku rozwa\u017cano r\u00f3wnie\u017c scenariusz bombardowa\u0144 po\u0142\u0105czonych ze zrzutami broni, kt\u00f3re mog\u0142yby pom\u00f3c w ucieczce wi\u0119\u017ani\u00f3w. P\u00f3\u017aniejsze o dwa miesi\u0105ce zrzuty uzbrojenia i \u017cywno\u015bci dla walcz\u0105cej Warszawy stanowi\u0105 potwierdzenie, \u017ce by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeprowadzenia tego rodzaju operacji. Ostatecznie jednak nie wysz\u0142a ona poza rozwa\u017cania gabinetowe.<\/span><\/p>\n

O jej zaniechaniu zdecydowa\u0142y te\u017c wzgl\u0119dy polityczne. Urz\u0119dnicy brytyjskiego MSZ poufnie argumentowali, \u017ce powojenna migracja \u017byd\u00f3w mog\u0142aby zniszczy\u0107 delikatn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 narodowo\u015bciow\u0105 w Palestynie. Powtarzano tak\u017ce argument wysuni\u0119ty przez ministra spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii Anthony\u2019ego Edena w 1943 r.: \u201eJedynym naprawd\u0119 skutecznym ratunkiem dla prze\u015bladowanych \u017byd\u00f3w oraz, je\u015bli mo\u017cna doda\u0107, dla wszystkich narod\u00f3w Europy, jest zwyci\u0119stwo aliant\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie latem 1944 r. perspektywa zniszczenia Rzeszy wydawa\u0142a si\u0119 stosunkowo bliska. 6 czerwca na pla\u017cach Normandii rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszy desant morski w historii, kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej Armia Czerwona rozpocz\u0119\u0142a operacj\u0119 \u201eBagration\u201d, kt\u00f3ra w ci\u0105gu pi\u0119ciu tygodni doprowadzi\u0142a do uchwycenia przez jej oddzia\u0142y przycz\u00f3\u0142k\u00f3w na zachodnim brzegu Wis\u0142y.<\/span><\/p>\n

\n

Niemcy przygotowywali si\u0119 do zako\u0144czenia dzia\u0142alno\u015bci Auschwitz i jego podoboz\u00f3w (…). Naczeln\u0105 zasad\u0105 ich plan\u00f3w mia\u0142o by\u0107 zg\u0142adzenie \u015bwiadk\u00f3w zbrodni oraz ewakuowanie wszystkich zdolnych do pracy wi\u0119\u017ani\u00f3w, aby wykorzysta\u0107 ich w obozach pracy.\u00a0<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W tym czasie Niemcy przygotowywali si\u0119 do zako\u0144czenia dzia\u0142alno\u015bci Auschwitz i jego podoboz\u00f3w, je\u015bli zatrzymanie sowiet\u00f3w okaza\u0142oby si\u0119 niemo\u017cliwe. Naczeln\u0105 zasad\u0105 ich plan\u00f3w mia\u0142o by\u0107 zg\u0142adzenie \u015bwiadk\u00f3w zbrodni oraz ewakuowanie wszystkich zdolnych do pracy wi\u0119\u017ani\u00f3w, aby wykorzysta\u0107 ich w obozach pracy. W sierpniu 1944 r. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 stopniowa ewakuacja \u201eprzydatnych\u201d wi\u0119\u017ani\u00f3w w g\u0142\u0105b Rzeszy.<\/span><\/p>\n

Od wrze\u015bnia do listopada zosta\u0142a zamordowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w tzw. Sonderkommand, czyli grup wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 g\u0142\u00f3wnie \u017byd\u00f3w \u2013 zatrudnionych przy obs\u0142udze kom\u00f3r gazowych i krematori\u00f3w, \u015bwiadk\u00f3w i przymusowych wykonawc\u00f3w eksterminacji. Pozostali zdali sobie spraw\u0119 z zagro\u017cenia i zacz\u0119li przygotowywa\u0107 bunt. \u017bydom pomagali w tym je\u0144cy sowieccy, r\u00f3wnie\u017c wcieleni do Sonderkommand. Wi\u0119\u017aniowie zamierzali wysadzi\u0107 krematoria, podpali\u0107 baraki, przeci\u0105\u0107 druty i uciec. Dysponowali prymitywnymi granatami, do kt\u00f3rych wykonania u\u017cyli materia\u0142u wybuchowego uzyskanego od wi\u0119\u017aniarek pracuj\u0105cych przy demonta\u017cu starych samolot\u00f3w.<\/span><\/p>\n

7 pa\u017adziernika 1944 r. rozesz\u0142a si\u0119 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy zamierzaj\u0105 zg\u0142adzi\u0107 300 os\u00f3b z Sonderkommanda. \u017bydzi wr\u00f3cili do plan\u00f3w buntu. Organizatorami byli polscy \u017bydzi: Jankiel Handelsman, Josef Deresi\u0144ski, Za\u0142men Gradowski, Josef Dar\u0119bus. Sygna\u0142em do walki mia\u0142o by\u0107 podpalenie krematorium. Tego dnia ok. godz. 13.30 zryw rozpocz\u0119li wi\u0119\u017aniowie pracuj\u0105cy w krematorium IV. Zaatakowali stra\u017cnik\u00f3w m\u0142otkami i siekierami. Podpalili krematorium.<\/span><\/p>\n

Akcj\u0119 podj\u0119li te\u017c osadzeni w krematorium II: przeci\u0119li druty obozowe i zacz\u0119li ucieka\u0107 w stron\u0119 miejscowo\u015bci Rajsko. Tam zabarykadowali si\u0119 w stodole. Niemcy obrzucili j\u0105 granatami, wzniecaj\u0105c po\u017car. Wielu \u017byd\u00f3w zabili seriami z karabin\u00f3w maszynowych.<\/span><\/p>\n

W buncie \u2013 najwi\u0119kszym w historii obozu \u2013 zgin\u0119\u0142o 451 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Pozosta\u0142e przy \u017cyciu 212 osoby uczestnicz\u0105ce w buncie nazi\u015bci umie\u015bcili w krematorium III. Po st\u0142umieniu dzia\u0142a\u0144 wszcz\u0119li dochodzenie, sk\u0105d wi\u0119\u017aniowie mieli proch. Ustalili, \u017ce dostarcza\u0142y go cztery \u017cydowskie dziewcz\u0119ta zatrudnione w fabryce. Roza Robota, Ala Gertner, Regina Safirsztain i Estera Wajcblum zosta\u0142y powieszone w styczniu 1945 r., trzy tygodnie przed wyzwoleniem obozu. Spo\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w Sonderkommand ob\u00f3z prze\u017cy\u0142o zaledwie kilkudziesi\u0119ciu, m.in. Alter Feinsilber (Stanis\u0142aw Jankowski), Szlama Dragon i Henryk Tauber, kt\u00f3rzy trafili do komand w 1942 i 1943 r. Uda\u0142o im si\u0119 zbiec podczas ewakuacji w roku 1945.<\/span><\/p>\n

Pod koniec 1944 r. Niemcy wstrzymali rozbudow\u0119 oboz\u00f3w Auschwitz i Birkenau. Rozebrano kilkadziesi\u0105t barak\u00f3w w Birkenau, a zdemontowane cz\u0119\u015bci wywieziono w g\u0142\u0105b Rzeszy. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 palenie dokument\u00f3w, w tym imiennych wykaz\u00f3w deportowanych \u017byd\u00f3w. Zacierano \u015bwiadectwa zbrodni: zasypywano do\u0142y z ludzkimi prochami, rozebrano do fundament\u00f3w krematorium IV, przygotowano do wysadzenia pozosta\u0142e trzy budynki krematoryjne.<\/span><\/p>\n

Post\u0119powanie Niemc\u00f3w wynika\u0142o te\u017c z do\u015bwiadcze\u0144 poprzednich miesi\u0119cy. Po wkroczenia oddzia\u0142\u00f3w Armii Czerwonej do obozu na Majdanku uj\u0119to kilku esesman\u00f3w i ujawniono du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 archiw\u00f3w obozowych. Dlatego ju\u017c jesieni\u0105 1944 r. rozpocz\u0119to niszczenie niekt\u00f3rych kartotek Auschwitz, m.in. imiennych wykaz\u00f3w wi\u0119\u017ani\u00f3w. Od wrze\u015bnia w Birkenau wi\u0119\u017aniowie przekopywali do\u0142y na popio\u0142y z krematori\u00f3w. Ich zadaniem by\u0142o usuni\u0119cie szcz\u0105tk\u00f3w, a nast\u0119pnie zakopanie do\u0142\u00f3w i ich ob\u0142o\u017cenie darni\u0105. Wielu z wi\u0119\u017ani\u00f3w sabotowa\u0142o prace i zasypywa\u0142o do\u0142y z popio\u0142ami stanowi\u0105cymi dow\u00f3d zbrodni.<\/span><\/p>\n

21 grudnia 1944 r. gauleiter G\u00f3rnego \u015al\u0105ska Fritz Bracht sporz\u0105dzi\u0142 wytyczne w sprawie ewakuacji cywil\u00f3w, je\u0144c\u00f3w, robotnik\u00f3w przymusowych i wi\u0119\u017ani\u00f3w z tzw. prowincji g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej. Od pocz\u0105tku zak\u0142adano, \u017ce ewakuacja b\u0119dzie si\u0119 odbywa\u0142a pieszo, przynajmniej na pierwszych z zaplanowanych odcink\u00f3w trasy. Pr\u00f3buj\u0105cy ucieczki wi\u0119\u017aniowie oraz sowieccy je\u0144cy wojenni mieli by\u0107 traktowani tak jak sabota\u017cy\u015bci, a wi\u0119c mordowani na miejscu. W marszach na zach\u00f3d mieli wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 wy\u0142\u0105cznie wi\u0119\u017aniowie uznawani za zdrowych. Do nich pr\u00f3bowali do\u0142\u0105czy\u0107 skrajnie wycie\u0144czeni, kt\u00f3rzy w du\u017cej mierze s\u0142usznie zak\u0142adali, \u017ce pozostanie za drutami jest r\u00f3wnoznaczne z wyrokiem \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

Rozkaz ostatecznej ewakuacji wi\u0119\u017ani\u00f3w KL Auschwitz wyda\u0142 w po\u0142owie stycznia 1945 r. wy\u017cszy dow\u00f3dca SS i policji we Wroc\u0142awiu Obergruppenf\u00fchrer SS Ernst Heinrich Schmauser. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 marsze \u015bmierci. \u0141\u0105cznie z KL Auschwitz, KL Birkenau, KL Monowitz i podoboz\u00f3w wyprowadzono 58 tys. os\u00f3b. Piesze kolumny dociera\u0142y g\u0142\u00f3wnie do Wodzis\u0142awia \u015al\u0105skiego i Gliwic, sk\u0105d otwartymi wagonami transportowano wi\u0119\u017ani\u00f3w do oboz\u00f3w w g\u0142\u0119bi Rzeszy. Esesmani zabijali wszystkich usi\u0142uj\u0105cych zbiec i tych, kt\u00f3rzy nie byli w stanie ju\u017c i\u015b\u0107. Niekt\u00f3re z tras ewakuacji liczy\u0142y setki kilometr\u00f3w. Wi\u0119\u017aniowie z podobozu w Jaworznie mieli do przej\u015bcia 250 km do KL Gross-Rosen na Dolnym \u015al\u0105sku.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Mimo niemieckich plan\u00f3w zak\u0142adaj\u0105cych ewakuacj\u0119 wy\u0142\u0105cznie m\u0119\u017cczyzn i kobiet zdolnych do pracy w marszach \u015bmierci znalaz\u0142o si\u0119 wiele dzieci. \u201eBy\u0142a to najstraszniejsza krzy\u017cowa droga u progu wolno\u015bci. [\u2026] Najpierw wci\u0105\u017c strzelano, potem ju\u017c ludzie sami padali\u201d \u2013 pisa\u0142a trzynastoletnia Janka Warszawska, ewakuowana z P\u0142aszowa do Auschwitz, a nast\u0119pnie do Ravensbr\u00fcck. Los wi\u0119\u017ani\u00f3w pogarsza\u0142a oboj\u0119tno\u015b\u0107 ludno\u015bci niemieckiej zamieszkuj\u0105cej Dolny \u015al\u0105sk. \u201eNiemcom podawa\u0142y dzieci na stacjach kanapki, herbat\u0119 i kaw\u0119. Nam nic\u201d \u2013 wspomina\u0142a kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej w sieroci\u0144cu w Zakopanem.<\/span><\/p>\n

Na \u015al\u0105sku, Morawach i w Czechach wi\u0119\u017aniowie mogli liczy\u0107 na pomoc miejscowej ludno\u015bci, kt\u00f3ra, nara\u017caj\u0105c \u017cycie, przekazywa\u0142a im wod\u0119 i jedzenie. \u201ePrzybli\u017ca si\u0119 noc \u2013 druga noc naszej straszliwej w\u0119dr\u00f3wki. Wychodzimy z lasu. Na jego skraju przy samej drodze widzimy dwie ma\u0142e polskie dziewczynki z dwoma wiadrami. Czerpi\u0105 wod\u0119 z wiader glinianymi kubkami i daj\u0105 nam si\u0119 jej napi\u0107. By\u0142 to pierwszy przejaw ludzkiej \u017cyczliwo\u015bci w naszej w\u0119dr\u00f3wce z O\u015bwi\u0119cimia. Nie! To nie dwa wiadra czystej wody tak poruszy\u0142y nas. Poruszy\u0142o nas wsp\u00f3\u0142czucie ludno\u015bci polskiej wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w owych glinianych kubkach, podawanych nam dzieci\u0119c\u0105 r\u0105czk\u0105\u201d \u2013 przypomina\u0142a sobie bia\u0142oruska wi\u0119\u017aniarka Nadie\u017cda Cwietkowa.<\/span><\/p>\n

Wiele takich pr\u00f3b zako\u0144czy\u0142o si\u0119 tragicznie. \u201eNa jednej z ulic miasta Gliwice do naszej kolumny podbieg\u0142a kobieta z ba\u0144k\u0105 wody, m\u00f3wi\u0105c po niemiecku do esesman\u00f3w: dajcie im si\u0119 napi\u0107, przecie\u017c to ludzie. Poda\u0142a ba\u0144k\u0119 z wod\u0105 jednemu z wi\u0119\u017ani\u00f3w. Esesmani krzykn\u0119li do niej, aby odesz\u0142a na bok. W chwili gdy odchodzi\u0142a, strzelili do niej w ty\u0142 g\u0142owy. Kobieta upad\u0142a na ziemi\u0119\u201d \u2013 wspomina\u0142 jeden z wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zdarza\u0142y si\u0119 tak\u017ce przypadki ucieczek z konwoj\u00f3w i ukrywania wi\u0119\u017ani\u00f3w. Jednym z najbardziej poruszaj\u0105cych \u015bwiadectw pomocy jest sporz\u0105dzony w lutym 1945 r. list czternastu wi\u0119\u017ani\u00f3w z Polski, Austrii, Holandii, Francji i Niemiec, kt\u00f3rzy prze\u017cyli dzi\u0119ki pomocy mieszka\u0144ca wsi Ksi\u0105\u017cenice Brunona Jurytki. \u201eUratowa\u0142 on nam wszystkim \u017cycie, czyni\u0105c to bez korzy\u015bci materialnych jako porz\u0105dny cz\u0142owiek\u201d \u2013 zapisali byli wi\u0119\u017aniowie, kt\u00f3rych ukrywa\u0142 w swoim domu przez osiem dni. W 1990 r. jego \u017cona odebra\u0142a przyznany mu po\u015bmiertnie medal Sprawiedliwego w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata.<\/span><\/p>\n

Ocenia si\u0119, \u017ce podczas ewakuacji zgin\u0119\u0142o co najmniej 9 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w, prawdopodobnie jednak liczba ofiar \u015bmiertelnych by\u0142a wy\u017csza i wynosi\u0142a ok. 15 tys. W przypadku niekt\u00f3rych tras mo\u017cliwe jest oszacowanie przybli\u017conej liczby ofiar. Podczas marszu do Wodzis\u0142awia \u015al\u0105skiego zamordowano ok. 450 os\u00f3b. Na kr\u00f3tkim odcinku mi\u0119dzy P\u0142u\u017cnic\u0105 Wielk\u0105 ko\u0142o Strzelec Opolskich a Ujazdem zabito ponad 200 wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Do masakr dochodzi\u0142o te\u017c na stacjach kolejowych. W Leszczynach-Rz\u0119d\u00f3wce ko\u0142o Rybnika esesmani nakazali wi\u0119\u017aniom opuszczenie wagon\u00f3w. Zbyt wycie\u0144czeni, aby wyj\u015b\u0107 na peron, zostali rozstrzelani w wagonach. Na stacji i w jej otoczeniu odnaleziono cia\u0142a 288 wi\u0119\u017ani\u00f3w zmar\u0142ych z wycie\u0144czenia lub wych\u0142odzenia. Do og\u00f3lnej liczby ofiar marsz\u00f3w \u015bmierci nale\u017cy doliczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c tych, kt\u00f3rzy zmarli podczas ostatnich etap\u00f3w drogi. Do obozu w Buchenwaldzie w Turyngii 26 stycznia przyby\u0142 transport kolejowy 3987 wi\u0119\u017ani\u00f3w. W dokumentach zaznaczono, \u017ce 143 z nich by\u0142o martwych, a 33 nieprzytomnych. Zbiorowe mogi\u0142y ofiar marsz\u00f3w \u015bmierci znajduj\u0105 si\u0119 na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku i w Czechach.<\/span><\/p>\n

W Auschwitz pozosta\u0142o ponad 9 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w, w tym ok. 500 dzieci. Za\u0142oga SS uzna\u0142a ich za nienadaj\u0105cych si\u0119 do pieszej ewakuacji. Wszyscy mieli zosta\u0107 zg\u0142adzeni. Niemcy zd\u0105\u017cyli zabi\u0107 ok. 700 z nich, w tym blisko dwustu \u017cywcem spalili w barakach w podobozie przy kopalni F\u00fcrsten w Weso\u0142ej ko\u0142o Mys\u0142owic.<\/span><\/p>\n

Niemcy przyst\u0105pili tak\u017ce do niszczenia obiekt\u00f3w obozowych. 20 stycznia wysadzili krematoria II i III, a 26 stycznia, dob\u0119 przed wyzwoleniem, u\u017cywane jeszcze dziesi\u0119\u0107 dni wcze\u015bniej do spalania cia\u0142 krematorium V. 23 stycznia podpalili tzw. Kanad\u0119 II, czyli kompleks magazyn\u00f3w z mieniem zagrabionym ofiarom.<\/span><\/p>\n

26 stycznia ob\u00f3z opu\u015bci\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 esesman\u00f3w. Magazyny \u017cywno\u015bci niemal do ostatniej chwili przed nadej\u015bciem wojsk sowieckich by\u0142y grabione przez wycofuj\u0105ce si\u0119 oddzia\u0142y Wehrmachtu. Wi\u0119\u017aniowie, nie zwa\u017caj\u0105c na ostrzeliwuj\u0105cych ich ostatnich wartownik\u00f3w, pr\u00f3bowali zdoby\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 i ciep\u0142e ubrania. Wielu z tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali walczy\u0107 ze \u015bmierci\u0105 g\u0142odow\u0105, zgin\u0119\u0142o od kul. Umierali r\u00f3wnie\u017c z powodu zjedzenia zbyt du\u017cych ilo\u015bci \u017cywno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie personelu szpitali, podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 samoorganizacji \u017cycia obozowego, a zw\u0142aszcza wsparcia dla ob\u0142o\u017cnie chorych. Wi\u0119\u017aniarska samopomoc by\u0142a naturaln\u0105 kontynuacj\u0105 tamtejszego ruchu oporu. Znikni\u0119cie stra\u017cnik\u00f3w sprzyja\u0142o te\u017c odrodzeniu si\u0119 zwyczaj\u00f3w zapomnianych w fabryce \u015bmierci. \u201e18 stycznia 1945 r. wraz z dr Perzanowsk\u0105, Ann\u0105 Chomicz i Jadwig\u0105 Romeyko bra\u0142am udzia\u0142 w symbolicznym pogrzebie wi\u0119\u017aniarki Zofii Praus [zmar\u0142a w nocy z 17 na 18 stycznia \u2013 przyp. red.]. Zofia Praus by\u0142a przed aresztowaniem dzia\u0142aczk\u0105 PPS. Zw\u0142oki jej wynios\u0142y\u015bmy na tragach przy zapalonych \u015bwieczkach do kostnicy\u201d \u2013 wspomina\u0142a Zofia Lutomska-Kucharska, piel\u0119gniarka w szpitalu w Birkenau.<\/span><\/p>\n

Zadanie zaj\u0119cia O\u015bwi\u0119cimia i obozu Auschwitz otrzymali \u017co\u0142nierze 60. Armii I Frontu Ukrai\u0144skiego, kt\u00f3ra naciera\u0142a lewym brzegiem Wis\u0142y, od Krakowa w kierunku G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. 26 stycznia 1945 r. \u017co\u0142nierze 100. Dywizji Piechoty, kt\u00f3r\u0105 dowodzi\u0142 genera\u0142-major Fiodor Krasawin, przekroczyli Wis\u0142\u0119. W sobot\u0119 27 stycznia przed po\u0142udniem zwiadowcy dywizji weszli na teren podobozu Monowitz. W po\u0142udnie oswobodzili centrum O\u015bwi\u0119cimia, a oko\u0142o godz. 15, po kr\u00f3tkiej potyczce z wycofuj\u0105cymi si\u0119 Niemcami, weszli jednocze\u015bnie na teren KL Auschwitz i do oddalonego o blisko 3 km KL Birkenau. W walkach o wyzwolenie oboz\u00f3w Auschwitz, Birkenau i Monowitz oraz samego O\u015bwi\u0119cimia zgin\u0119\u0142o 231 \u017co\u0142nierzy sowieckich, w\u015br\u00f3d nich dow\u00f3dca 472. pu\u0142ku pp\u0142k Semen Biesprozwannyj. 66 \u017co\u0142nierzy poleg\u0142o podczas star\u0107 w strefie obozowej.<\/span><\/p>\n

W Auschwitz, Birkenau i Monowitz wyzwolenia doczeka\u0142o ok. 7 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w. Czerwonoarmi\u015bci uwolnili te\u017c oko\u0142o p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca os\u00f3b w kilku podobozach. W Auschwitz i Birkenau zastali ok. 600 zw\u0142ok wi\u0119\u017ani\u00f3w i je\u0144c\u00f3w sowieckich zastrzelonych przez SS w trakcie wycofywania si\u0119 z KL Auschwitz. \u201eDzie\u0144 by\u0142 s\u0142oneczny i mro\u017any. Za podw\u00f3jnym ogrodzeniem z drutu kolczastego stali skaza\u0144cy w pasiastych ubraniach, um\u0119czeni, wycie\u0144czeni, podtrzymuj\u0105cy si\u0119 nawzajem, aby nie upa\u015b\u0107. W ich oczach by\u0142y \u0142zy rado\u015bci. [\u2026] Gdy weszli\u015bmy na teren obozu, zobaczyli\u015bmy przera\u017caj\u0105cy widok. W blokach na pryczach le\u017celi chorzy: dzieci, kobiety i starcy, wycie\u0144czeni do ostatnich granic, sama sk\u00f3ra i ko\u015bci\u201d \u2013 wspomina\u0142 \u017co\u0142nierz Armii Czerwonej Michai\u0142 Zinczenko.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d wyzwolonych znajdowa\u0142y si\u0119 osoby znane w Polsce i za granic\u0105: polski rze\u017abiarz i malarz Xawery Dunikowski, profesor pediatrii Uniwersytetu w Pradze Bertold Epstein, profesor psychiatrii z Pragi Bruno Fischer, dzia\u0142acz ruchu robotniczego i ludowego dr Alfred Fiderkiewicz, polski historyk i dyplomata prof. Stanis\u0142aw K\u0119trzy\u0144ski, cz\u0142onek W\u0119gierskiej Akademii Nauk, profesor farmakologii G\u00e9za Mansfeld.<\/span><\/p>\n

Po wyzwoleniu cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w, o ile pozwala\u0142 im na to stan zdrowia, odesz\u0142a do swych dom\u00f3w. Pozostali w pierwszych dniach wolno\u015bci zostali umieszczeni w szpitalach zorganizowanych w by\u0142ych ju\u017c obozach Auschwitz, Birkenau i Monowitz przez sowieckie wojskowe s\u0142u\u017cby medyczne oraz okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105, zw\u0142aszcza przez dzia\u0142aczy Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca.<\/span><\/p>\n

Do improwizowanych szpitali trafi\u0142o ponad 4,5 tys. by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w z ponad dwudziestu pa\u0144stw, w wi\u0119kszo\u015bci \u017byd\u00f3w. W\u015br\u00f3d leczonych by\u0142o tak\u017ce ponad 200 dzieci w wieku do pi\u0119tnastu lat. Co najmniej kilkudziesi\u0119ciu chorych znalaz\u0142o pomoc w ma\u0142ych szpitalach napr\u0119dce przygotowanych przez mieszka\u0144c\u00f3w O\u015bwi\u0119cimia, Brzeszcz i okolic. Chorzy znajdowali go\u015bcin\u0119 r\u00f3wnie\u017c w prywatnych domach. Nabyte w obozie odruchy by\u0142y u wielu z nich silniejsze od poczucia rzeczywisto\u015bci. Przez wiele tygodni po wyzwoleniu piel\u0119gniarki znajdowa\u0142y pod materacami chleb chowany przez chorych na nast\u0119pny dzie\u0144 w niedowierzaniu, \u017ce wkr\u00f3tce otrzymaj\u0105 nowe porcje.<\/span><\/p>\n

Posi\u0142ki dawkowano im niemal jak leki, by nie umarli z przejedzenia, np. zup\u0119 z przecieranych ziemniak\u00f3w dawano trzy razy dziennie po jednej \u0142y\u017cce, a po pewnym czasie po kilka \u0142y\u017cek. Niekt\u00f3rzy uciekali przed skierowaniem do k\u0105pieli. Bali si\u0119, \u017ce zamiast wody pojawi si\u0119 gaz. Inni bronili si\u0119 przed do\u017cylnym lub domi\u0119\u015bniowym podawaniem lek\u00f3w. Kojarzy\u0142o im si\u0119 to ze \u015bmierciono\u015bnymi zastrzykami z fenolu.<\/span><\/p>\n

Wspomnienia z Auschwitz dr\u0119czy\u0142y te\u017c ochotnik\u00f3w pomagaj\u0105cych wycie\u0144czonym. \u201eWszystko, co mieli\u015bmy przy sobie, w O\u015bwi\u0119cimiu przesi\u0105k\u0142o dziwnym, trudnym do okre\u015blenia s\u0142odkawym zapachem. Zar\u00f3wno odzie\u017c, jak i \u017cywno\u015b\u0107. Podczas ka\u017cdorazowego pobytu w Krakowie zapach ten nie ust\u0119powa\u0142 z mojej odzie\u017cy. Po powrocie na sta\u0142e do Krakowa przez miesi\u0105ce utrzymywa\u0142 si\u0119 w odzie\u017cy. Pami\u0119tam r\u00f3wnie\u017c, \u017ce ptaki omija\u0142y ob\u00f3z w O\u015bwi\u0119cimiu, przelatuj\u0105c nad nim bardzo wysoko\u201d \u2013 przypomina\u0142a sobie ochotniczka PCK Zofia Bellert.<\/span><\/p>\n

Tu\u017c po 27 stycznia do Auschwitz przyjecha\u0142a sowiecka ekipa filmowa. Opisy jej pracy s\u0105 obecne w wielu wspomnieniach wi\u0119\u017ani\u00f3w. Ujawnienie zbrodni dokonanych w KL Auschwitz i otaczaj\u0105cych go obozach nie wzbudzi\u0142o jednak wielkiego zainteresowania \u015bwiatowej opinii publicznej. Gazety i kroniki filmowe znacznie wi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119ci\u0142y wyzwolonemu p\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej obozowi na Majdanku, gdzie po raz pierwszy ujawniono stosowanie cyklonu B. W styczniu 1945 r. znacznie wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 przyk\u0142adano do zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 konferencji wielkiej tr\u00f3jki.<\/span><\/p>\n

Ob\u00f3z w Auschwitz w ci\u0105gu niemal pi\u0119ciu lat poch\u0142on\u0105\u0142 ok. 1,1 mln ofiar z blisko 1,3 mln wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w. Oko\u0142o 90 proc. z nich stanowili \u017bydzi pochodz\u0105cy z ca\u0142ej Europy, w tym ok. 300 tys. obywateli polskich. Zamordowano r\u00f3wnie\u017c co najmniej 70 tys. Polak\u00f3w, 20 tys. Rom\u00f3w, 15 tys. je\u0144c\u00f3w sowieckich oraz 10\u201315 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w innych narodowo\u015bci. (PAP)<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

KL Auschwitz po wyzwoleniu przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Nz: wi\u0119\u017aniowie obozu w baraku na pryczach. PAP\/CAF\/Reprodukcja Ostatnie dni Auschwitz – 80 lat temu wyzwolono ob\u00f3z Micha\u0142 Szuka\u0142a Gdy 80 lat temu, 27 stycznia 1945 r. \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej otworzyli bramy obozu Auschwitz, zastali w nim kra\u0144cowo wycie\u0144czonych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Dramat pognanych w marszach \u015bmierci wci\u0105\u017c za\u015b trwa\u0142. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/118825"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=118825"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/118825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118836,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/118825\/revisions\/118836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=118825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=118825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=118825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}