{"id":119225,"date":"2025-02-22T17:09:21","date_gmt":"2025-02-22T15:09:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=119225"},"modified":"2025-02-21T11:57:44","modified_gmt":"2025-02-21T09:57:44","slug":"15-09-100","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=119225","title":{"rendered":"Pami\u0119\u0107 Syzyfa"},"content":{"rendered":"

\u015awi\u0119to rabina Remu na Cmentarzu Remuh w Krakowie, 1931 \/ NAC<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Pami\u0119\u0107 Syzyfa<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Monika Och\u0119dowska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Nieprzypadkowo w \u201eCzarnym weselu\u201d pojawiaj\u0105 si\u0119 idee maj\u0105ce bezpo\u015brednie prze\u0142o\u017cenie na polityk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego Izraela. Edward Pasewicz pokazuje d\u0142ugie trwanie syjonistycznego ruchu Ze\u2019ewa \u017baboty\u0144skiego, jego racje i oddzia\u0142ywania<\/strong><\/h4>\n
\n

Przypuszczam, \u017ce od czasu do czasu co\u015b takiego zdarza si\u0119 wszystkim. Mo\u017ce to kwestia szcz\u0119\u015bliwych zbieg\u00f3w okoliczno\u015bci albo efekt pracy m\u00f3zgu zawzi\u0119cie szukaj\u0105cego podobie\u0144stw w nast\u0119puj\u0105cych po sobie zdarzeniach. Bez wzgl\u0119du na przyczyn\u0119 sekwencja czytanych kolejno ksi\u0105\u017cek jest niezwykle istotna dla pr\u00f3b ich obja\u015bniania: teksty po prostu lubi\u0105 ze sob\u0105 gra\u0107, czasem nawet chc\u0105 by\u0107 w jednej dru\u017cynie. Tak by\u0142o i tym razem.<\/span><\/p>\n

Po lekturze wydanej jesieni\u0105 biografii W.G. Sebalda wr\u00f3ci\u0142am do jego ksi\u0105\u017cek, kupuj\u0105c komplet wydanych po latach wznowie\u0144. I po raz kolejny przekona\u0142am si\u0119, \u017ce si\u0142a niemieckiego pisarza wynika z utrzymywanego wci\u0105\u017c napi\u0119cia mi\u0119dzy kunsztowno\u015bci\u0105 metod tw\u00f3rczych, jakimi si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0142, a rozpadem \u015bwiata, o kt\u00f3rym opowiada\u0142. To napi\u0119cie \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o \u2013 jest r\u00f3wnie\u017c cech\u0105 charakterystyczn\u0105 powie\u015bci Edwarda Pasewicza, po kt\u00f3re si\u0119gn\u0119\u0142am zaraz potem. Pisarza interesuj\u0105 pejza\u017ce tu\u017c przed kataklizmem, kiedy wszystko zdaje si\u0119 nie\u015b\u0107 zapowied\u017a dramatycznych zdarze\u0144. Jednak pr\u00f3buje on zachowa\u0107 je w swojej prozie precyzyjnie i plastycznie, niczym skonstruowane ze s\u0142\u00f3w dioramy.<\/span><\/p>\n

Podobie\u0144stw do Sebalda jest zreszt\u0105 w przypadku Pasewicza wi\u0119cej, a \u017ceby si\u0119 o tym przekona\u0107, wystarczy tylko przekartkowa\u0107 jego dwie ostatnie ksi\u0105\u017cki. We\u017amy wydane niedawno \u201eCzarne wesele\u201d. Spomi\u0119dzy rozpisanego r\u00f3\u017cnymi krojami tekstu co chwil\u0119 wyskakuj\u0105 tu staro\u015bwieckie reklamy: czekolady, gramofon\u00f3w, w\u00f3d kolo\u0144skich, myd\u0142a czy kaloszy. Z zamieszczonych na ko\u0144cu informacji na temat \u017ar\u00f3de\u0142 wiadomo, \u017ce pochodz\u0105 one z \u201eNowego Dziennika\u201d, polskoj\u0119zycznej gazety \u017cydowskiej wydawanej w dwudziestoleciu. Jej redakcja mie\u015bci\u0142a si\u0119 w krakowskiej kamienicy przy Orzeszkowej 7 \u2013 w maju 1923 roku pod\u0142o\u017cono tam bomb\u0119.<\/span><\/p>\n

Pasewicza interesuj\u0105 pejza\u017ce tu\u017c przed kataklizmem, kiedy wszystko zdaje si\u0119 nie\u015b\u0107 zapowied\u017a dramatycznych zdarze\u0144<\/strong><\/p>\n

Akcja powie\u015bci Pasewicza rozpoczyna si\u0119 trzy lata po tych zdarzeniach, cho\u0107 retrospekcje przenosz\u0105 nas nawet do roku 1918, a kr\u00f3tkie futurospekcje \u2013 do lat 40. Obok og\u0142osze\u0144 z \u201eNowego Dziennika\u201d trafiamy na czarno-bia\u0142e zdj\u0119cia synagog i bram getta utworzonego w czasie wojny na terenie krakowskiego Podg\u00f3rza. Poza nielicznymi wyj\u0105tkami ilustracje nie odnosz\u0105 si\u0119 bezpo\u015brednio do fabu\u0142y, s\u0105 raczej odr\u0119bnymi artefaktami. Jaki jest zatem cel ich u\u017cycia?<\/span><\/p>\n

\"EdwardEdward Pasewicz, \u201eCzarne wesele\u201d<\/strong>.<\/span><\/p>\n

\nWielka Litera, 432 strony, w ksi\u0119garniach od listopada 2024W odpowiedzi na to pytanie pomaga Sebald. Jak wiadomo z jego biografii, pracowa\u0142 nad swoimi ksi\u0105\u017ckami niczym rasowy bricoleur. W montowanych skrupulatnie tekstach, na kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142y si\u0119 zmiksowane historie bliskich i dalszych krewnych albo ludzi, o kt\u00f3rych czyta\u0142 i kt\u00f3rzy go fascynowali, wielokrotnie pozostawia\u0142 puste miejsca, w kt\u00f3re systematycznie wkleja\u0142 wielokrotnie kserowane fotografie, cz\u0119sto przypadkowe. Nie zale\u017ca\u0142o mu, by by\u0142y wyra\u017ane, przeciwnie, mia\u0142y by\u0107 na tyle nieczytelne, by sk\u0142ania\u0107 czytelniczki i czytelnik\u00f3w do ich odcyfrowania, wyd\u0142u\u017caj\u0105c tym samym czas sp\u0119dzony z ksi\u0105\u017ck\u0105. Fotografie, m\u00f3wi\u0142 Sebald, s\u0105 jak zapory hamuj\u0105ce nurt lektury. Pasewicz \u015bmia\u0142o korzysta z tej wskaz\u00f3wki. Zar\u00f3wno \u201ePulverkopf\u201d, jak i \u201eCzarne wesele\u201d zawieraj\u0105 dziesi\u0105tki zdj\u0119\u0107, obrazk\u00f3w, og\u0142osze\u0144 czy fragment\u00f3w nutowych zapis\u00f3w, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce co rusz osiadamy na mieli\u017anie albo wyskakujemy z nurtu opowie\u015bci, by nast\u0119pnie ruszy\u0107 z histori\u0105 naprz\u00f3d niczym na wypl\u0105tanym z sitowia kajaku.<\/span><\/p>\n

Ale to nie wszystko. Pasewicz, by zbudowa\u0107 wra\u017cenie spowolnienia albo wr\u0119cz zatrzymania czasu, zamkni\u0119cia czytelnik\u00f3w w dioramie opowie\u015bci, si\u0119ga nie tylko po narz\u0119dzia artysty wizualnego, ale te\u017c po instrumenty filmowe, \u015bci\u015blej: operatorskie. Co robi operator, by da\u0107 widzowi wra\u017cenie d\u0142ugiego trwania? Decyduje si\u0119 na przyk\u0142ad na bardzo d\u0142ugie uj\u0119cia, w filmoznawczej nomenklaturze zwane sekwencjami. Je\u015bli pami\u0119tacie pierwsze kilkana\u015bcie minut \u201eGracza\u201d Roberta Altmana, wiecie,<\/span>
\nco mam na my\u015bli.<\/span><\/p>\n

\u201ePulverkopf\u201d rozpoczyna si\u0119 niezwykle d\u0142ugim opisem pewnego majowego dnia 1993 roku. Jeste\u015bmy w Mi\u0119dzyrzeczu. G\u0142\u00f3wny bohater opowie\u015bci jest w tym czasie nastolatkiem, wybiera si\u0119 w\u0142a\u015bnie z rodzinnego domu na spacer, by z dala od ciekawskich spojrze\u0144 wypali\u0107 porannego papierosa. Gdy dociera nad rzek\u0119, dostrzega zapl\u0105tane w trzcinach cia\u0142o s\u0105siada, Kapitana Ta\u0144skiego. Trup ma otwarte oczy i wydaje si\u0119 patrze\u0107 wprost na ch\u0142opca. Ten dzie\u0144 \u2013 wype\u0142niony rozmowami Patryka z matk\u0105 i babk\u0105 oraz wyja\u015bnieniami zwi\u0105zanymi ze \u015bmierci\u0105 Ta\u0144skiego \u2013 prezentowany jest w niezwykle intensywnej, zmys\u0142owej sekwencji przez dobre siedemdziesi\u0105t stron.<\/span><\/p>\n

Autor zostawia nam liczne wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce umownej konstrukcji \u015bwiata przedstawionego, wtr\u0105caj\u0105c mimochodem, \u017ce dla jego postaci zegar \u201ew og\u00f3le nie istnieje\u201d. Troch\u0119 jakby\u015bmy do\u015bwiadczali tu \u201edygresji o zmy\u015ble czasu\u201d znanych z \u201eCzarodziejskiej g\u00f3ry\u201d Thomasa Manna (w rozdziale czwartym pierwszego tomu zaraz po rozwa\u017caniach o kapry\u015bnej naturze czasu nast\u0119puje zreszt\u0105 pierwsze zetkni\u0119cie Hansa Castorpa ze zw\u0142okami). Pasewicz dzieli sk\u0105din\u0105d i z tym niemieckim pisarzem kilka obsesji \u2013 mi\u0119dzy innymi te dotycz\u0105ce studium m\u0119skiego cia\u0142a, zar\u00f3wno \u017cywego, jak i martwego.<\/span><\/p>\n

W \u201eCzarnym weselu\u201d mamy do czynienia z podobnym sposobem rozpoczynania historii, kiedy to \u2013 jak pisa\u0142 Mann \u2013 \u201epierwsze dni na nowym miejscu pobytu maj\u0105 rozmach m\u0142odo\u015bci, to znaczy bieg szeroki i mocny\u201d. Pasewicz startuje od rozpisanej na kilkadziesi\u0105t stron rozmowy dw\u00f3jki przyjaci\u00f3\u0142, \u015bledz\u0105cych podejrzanych \u2013 jak im si\u0119 wydaje \u2013 a na pewno coraz mocniej pijanych Anglik\u00f3w. W trakcie rozmowy orientujemy si\u0119, \u017ce m\u0142odzi przyjaciele, Arke Liberman i Izaak Glassman, s\u0105 wyznawcami pisarza i dziennikarza Ze\u2019ewa \u017baboty\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

\"Quote<\/span><\/p>\n
Autor zostawia nam liczne wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce umownej konstrukcji \u015bwiata przedstawionego<\/span><\/div>\n<\/div>\n

Nieprzypadkowo akcja \u201eCzarnego wesela\u201d rozgrywa si\u0119 w mi\u0119dzywojennym Krakowie, bo to w\u0142a\u015bnie tu, w dawnej Galicji, \u017baboty\u0144ski mia\u0142 najwi\u0119cej zwolennik\u00f3w. Tu tak\u017ce otwiera\u0142 o\u015brodki quasi-harcerskiej organizacji Betar, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie (tacy jak Izaak i Arke) mieli si\u0119 sta\u0107 \u201enowym typem dumnych \u017byd\u00f3w\u201d. \u017baboty\u0144ski wpaja\u0142 im kult si\u0142y i zagrzewa\u0142 do walki o Wielki Izrael ulokowany w konkretnej geograficznej przestrzeni, o kt\u00f3r\u0105 do dzi\u015b toczy si\u0119 wojna na Bliskim Wschodzie.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie nieprzypadkowo pojawiaj\u0105 si\u0119 w powie\u015bci idee maj\u0105ce bezpo\u015brednie prze\u0142o\u017cenie na polityk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego Izraela (ojciec Binjamina Netanjahu nale\u017ca\u0142 do zwolennik\u00f3w \u017baboty\u0144skiego, a sam Binjamin w latach 90. sta\u0142 na czele partii Likud, formacji, dla kt\u00f3rej \u017baboty\u0144ski by\u0142 ideowym patronem). Pasewicz pokazuje d\u0142ugie trwanie tej formacji, jej racje oraz efekty oddzia\u0142ywania.<\/span><\/p>\n

Mamy wi\u0119c w \u201eCzarnym weselu\u201d mi\u0119dzywojenny Krak\u00f3w, w kt\u00f3rym wykluwa si\u0119 ruch syjonistyczny \u2013 to jednak tylko jeden z pejza\u017cy tej powie\u015bci. Kolejnym, szerszym, jest codzienne \u017cycie sk\u0142\u00f3conych ze sob\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w Kazimierza: obok syjonist\u00f3w poznajemy zar\u00f3wno grup\u0119 zasymilowanych, jak i ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w. To ci, kt\u00f3rymi \u015brodowiska zwi\u0105zane z \u201eNowym Dziennikiem\u201d gardz\u0105, nazywaj\u0105c przes\u0105dnymi g\u0142upcami, \u017ar\u00f3d\u0142em uwstecznienia i zabobonu.<\/span><\/p>\n

\"Quote<\/span><\/p>\n
Mamy w \u201eCzarnym weselu\u201d mi\u0119dzywojenny Krak\u00f3w, w kt\u00f3rym wykluwa si\u0119 ruch syjonistyczny<\/span><\/div>\n<\/div>\n

R\u00f3\u017cnice ujawniaj\u0105 si\u0119 ju\u017c przy okazji odprawiania tytu\u0142owego czarnego wesela, kontrowersyjnego obrz\u0119du maj\u0105cego za\u017cegna\u0107 zaraz\u0119 \u2013 szerz\u0105c\u0105 si\u0119 w mie\u015bcie gryp\u0119 hiszpank\u0119. Polega on na wybraniu ze spo\u0142eczno\u015bci dw\u00f3jki najmniej przydatnych (niepe\u0142nosprawnych, kalekich, pozbawionych rodzin i \u015brodk\u00f3w do \u017cycia) cz\u0142onk\u00f3w, a nast\u0119pnie wyprawieniu im symbolicznego \u015blubu na terenie cmentarza, przy \u015bwie\u017cej mogile. Nast\u0119pnie \u201em\u0142od\u0105 par\u0119\u201d wywozi si\u0119 daleko poza miejsce, kt\u00f3re ma zosta\u0107 ocalone przed pandemi\u0105. Choroba ma odej\u015b\u0107 razem z nimi, a spo\u0142eczno\u015b\u0107 pozosta\u0107 bezpieczna (ostatnie wzmiankowane w mediach odprawienie tego rytua\u0142u mia\u0142o miejsce podczas pandemii koronawirusa).<\/span><\/p>\n

Wszystkie te w\u0105tki: syjonizmu, obrz\u0119d\u00f3w, zmys\u0142owych relacji mi\u0119dzy m\u0119skimi bohaterami, ich \u015bmierci podczas wojny, a tak\u017ce \u2013 w warstwie formalnej \u2013 wykorzystania materia\u0142u graficznego, odsy\u0142aj\u0105 nas do jeszcze szerszego planu: studi\u00f3w nad pami\u0119ci\u0105 w czasach przyspieszaj\u0105cej historii. Pasewicz prowadzi akcj\u0119 swojej powie\u015bci na wstecznym biegu. Nurza czytelniczki i czytelnik\u00f3w w temporalnych meandrach, bawi\u0105c si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 nieustannego przewijania wydarze\u0144 (retrospekcje i futurospekcje), przy zachowaniu wyra\u017anego tera\u017aniejszego t\u0142a (naszego i bohater\u00f3w).<\/span><\/p>\n

Troch\u0119 przypomina to fabularne studia nad negentropi\u0105, konceptem odwracania biegu historii celem przywr\u00f3cenia rzeczywisto\u015bci pierwotnego porz\u0105dku. Tyle \u017ce u Pasewicza okazuje si\u0119, \u017ce u \u017ar\u00f3de\u0142 nie ma \u017cadnej harmonii: nic nigdy nie by\u0142o uporz\u0105dkowane i niewinne. Na pocz\u0105tku by\u0142o okropne, zimne oko martwego Kapitana Ta\u0144skiego. By\u0142y bombowe zamachy, morderstwa, konflikty i spory. \u015awiat nieustannie si\u0119 rozpada, a najciekawsze momenty to te chwil\u0119 przed katastrof\u0105. Cho\u0107 nasza pami\u0119\u0107 dzia\u0142a tak, by\u015bmy w to nie wierzyli.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n
<\/p>\n
\n

Monika Och\u0119dowska<\/strong> – Redaktorka dzia\u0142u kultury \u201eTygodnika Powszechnego\u201d, stale wsp\u00f3\u0142pracuje z \u201eDwutygodnikiem\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015awi\u0119to rabina Remu na Cmentarzu Remuh w Krakowie, 1931 \/ NAC Pami\u0119\u0107 Syzyfa Monika Och\u0119dowska Nieprzypadkowo w \u201eCzarnym weselu\u201d pojawiaj\u0105 si\u0119 idee maj\u0105ce bezpo\u015brednie prze\u0142o\u017cenie na polityk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego Izraela. Edward Pasewicz pokazuje d\u0142ugie trwanie syjonistycznego ruchu Ze\u2019ewa \u017baboty\u0144skiego, jego racje i oddzia\u0142ywania Przypuszczam, \u017ce od czasu do czasu co\u015b takiego zdarza si\u0119 wszystkim. Mo\u017ce to […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/119225"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=119225"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/119225\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":119251,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/119225\/revisions\/119251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=119225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=119225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=119225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}