{"id":119352,"date":"2025-02-19T17:09:13","date_gmt":"2025-02-19T15:09:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=119352"},"modified":"2025-02-19T13:12:09","modified_gmt":"2025-02-19T11:12:09","slug":"19-09-106","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=119352","title":{"rendered":"Marian Turski &#8211; \u015bwiadek epok i sumienie wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/dzieje.pl\/sites\/default\/files\/styles\/open_article_750x0_\/public\/202502\/pap_20240425_1D4%20%281%29.jpg?itok=AUZCku4C\" width=\"100%\" \/><span style=\"color: #808080;\"><em>Marian Turski (1926-2025), fot. PAP\/Leszek Szyma\u0144ski<\/em><\/span><\/p>\n<hr \/>\n<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/dzieje.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img decoding=\"async\" class=\"center alignleft\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/dzieje_logo.png\" alt=\"\" width=\"35%\" \/><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><span><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/dzieje.pl\/wiadomosci\/marian-turski-swiadek-epok-i-sumienie-wspolczesnego-swiata\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Marian Turski &#8211; \u015bwiadek epok i sumienie wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Agata Szwedowicz, J\u00f3zef Krzyk<\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\" \/>\n<h5 style=\"text-align: center;\"><strong>We wtorek (18 lutego) zmar\u0142 Marian Turski &#8211; by\u0142y wi\u0119zie\u0144 obozu koncentracyjnego Auschwitz i do ko\u0144ca \u017cycia redaktor tygodnika &#8220;Polityka\u201d. Nazywany by\u0142 &#8220;sumieniem wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata&#8221; i &#8220;pami\u0119ci\u0105 tego \u015bwiata, kt\u00f3ry uleg\u0142 zag\u0142adzie&#8221;.<\/strong><\/h5>\n<div class=\"field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item\">\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">&#8220;\u015awiadek epok, dziennikarz, historyk, o\u015bwi\u0119cimiak. Przyjaciel, przenikliwy obserwator, wybitny m\u00f3wca i s\u0142uchacz, cz\u0142owiek niezwyk\u0142ej wra\u017cliwo\u015bci, \u017cyczliwo\u015bci, ciep\u0142a. (&#8230;) W swojej misji \u015bwiadka historii Marian Turski przez dziesi\u0119ciolecia podr\u00f3\u017cowa\u0142, a w\u0142a\u015bciwie pielgrzymowa\u0142 po \u015bwiecie wci\u0105\u017c tak samo intensywnie: jego przem\u00f3wienia na forum Zgromadzenia Og\u00f3lnego ONZ, UNESCO, \u015bwiatowych organizacji i fundacji by\u0142y s\u0142uchane i odbierane jako swoisty testament Pokolenia Holokaustu, g\u0142os przestrogi, ale i nadziei&#8221; &#8211; tak Mariana Turskiego wspomina redakcja &#8220;Polityki&#8221;, gdzie przez wiele lat by\u0142 redaktorem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Urodzi\u0142 si\u0119 26 czerwca 1926 r. w Druskiennikach w rodzinie polskich \u017byd\u00f3w jako Mosze Turbowicz. Po wybuchu wojny wraz z rodzin\u0105 znalaz\u0142 si\u0119 w getcie \u0142\u00f3dzkim. W grudniu 1942 r. wst\u0105pi\u0142 tam do konspiracyjnej antyfaszystowskiej organizacji &#8220;Lewa Zwi\u0105zkowa&#8221; kierowanej przez cz\u0142onk\u00f3w KPP. W 1943 by\u0142 robotnikiem w wytw\u00f3rni kie\u0142bas, a nast\u0119pnie w przedsi\u0119biorstwie budowlanym na Marysinie. W tym okresie zda\u0142 tzw. ma\u0142\u0105 matur\u0119 na tajnych kompletach. Zosta\u0142 wywieziony z \u0142\u00f3dzkiego getta w sierpniu 1944 r., jednym z ostatnich transport\u00f3w do KL Auschwitz. W styczniu 1945 r. wobec zbli\u017cania si\u0119 Armii Czerwonej Niemcy zarz\u0105dzili ewakuacj\u0119 obozu, a Marian Turski znalaz\u0142 si\u0119 w tej grupie wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3ra zosta\u0142a wywieziona do Buchenwaldu. Stamt\u0105d trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej, gdy do Buchenwaldu podchodzi\u0142y ju\u017c wojska ameryka\u0144skie &#8211; do Theresienstadt na terenie dzisiejszych Czech. Tam, chory na tyfus, doczeka\u0142 wyzwolenia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Holokaust pozbawi\u0142 go najbli\u017cszych: z 43 os\u00f3b prze\u017cy\u0142y tylko cztery. W sierpniu 1945 r. wr\u00f3ci\u0142 do Polski i zamieszka\u0142 na Dolnym \u015al\u0105sku \u2013 w Mieroszowie i Wa\u0142brzychu. Wst\u0105pi\u0142 do Zwi\u0105zku Walki M\u0142odych (ZWM), a w listopadzie tego samego roku przyj\u0119to go do PPR. Nast\u0119pnej jesieni przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Wroc\u0142awia, gdzie przez dwa lata studiowa\u0142 prawo i histori\u0119 na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim, pracowa\u0142 w Wydzia\u0142u Propagandy Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PPR we Wroc\u0142awiu, by\u0142 te\u017c korespondentem &#8220;Trybuny Dolno\u015bl\u0105skiej&#8221;. W listopadzie 1946 r. otrzyma\u0142 prac\u0119 w Wojew\u00f3dzkim Urz\u0119dzie Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk we Wroc\u0142awiu, dzia\u0142a\u0142 te\u017c w Zwi\u0105zku Akademickim M\u0142odzie\u017cy Polskiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W po\u0142owie lat 50. Turski by\u0142 redaktorem naczelnym &#8220;Sztandaru M\u0142odych&#8221;, w 1957 r. zosta\u0142 publicyst\u0105, a od 1958 r., przez prawie 70 lat, pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 kierownika dzia\u0142u historycznego tygodnika &#8220;Polityka&#8221;.&#8221;My\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142a i jest szko\u0142\u0105 racjonalizmu. Nasi czytelnicy, dawni i wsp\u00f3\u0142cze\u015bni, szukaj\u0105 chyba u nas odpowiedzi na pytanie, jak \u017cy\u0107 w nowym spo\u0142ecze\u0144stwie, jak si\u0119 odnale\u017a\u0107 w nowych sytuacjach. A my od dekad pr\u00f3bujemy szuka\u0107 racjonalnego pierwiastka w rozchwianym \u015bwiecie&#8221;\u2013 m\u00f3wi\u0142 Turski o &#8220;Polityce&#8221;.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">&#8220;Jego pogl\u0105dy na \u015bwiat kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d koleg\u00f3w z Lewicy Zwi\u0105zkowej w \u0142\u00f3dzkim getcie. By\u0142 zaanga\u017cowany w popieranie ruch\u00f3w wyzwole\u0144czych w Afryce. Bra\u0142 udzia\u0142 w marszu z Martinem Lutherem Kingiem z Selmy do Montgomery w Alabamie w 1965 r. Pracowa\u0142 na rzecz jak najlepszych stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich, by\u0142 gor\u0105cym or\u0119downikiem pojednania polsko-niemieckiego, stra\u017cnikiem i kustoszem pami\u0119ci polskich \u017byd\u00f3w. Za t\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 uhonorowany najwy\u017cszymi odznaczeniami wielu pa\u0144stw. W 2013 r. Marian Turski zosta\u0142 odznaczony przez prezydenta Niemiec Joachima Gaucka Wielkim Krzy\u017cem Zas\u0142ugi&#8221; &#8211; przypomina &#8220;Polityka&#8221;.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Marian Turski by\u0142 pomys\u0142odawc\u0105, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 i przewodnicz\u0105cym Rady Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich Polin, a tak\u017ce wiceprzewodnicz\u0105cym Stowarzyszenia \u017bydowski Instytut Historyczny, cz\u0142onkiem zarz\u0105du g\u0142\u00f3wnego Stowarzyszenia \u017byd\u00f3w Kombatant\u00f3w i Poszkodowanych w II Wojnie \u015awiatowej, Mi\u0119dzynarodowej Rady O\u015bwi\u0119cimskiej oraz Rady stowarzyszenia prowadz\u0105cego Dom Konferencji Wansee. &#8220;Autorytet o \u015bwiatowym znaczeniu, rzecznik porozumienia polsko-\u017cydowskiego, publicysta, historyk. Polski \u017byd. Osoba, bez kt\u00f3rej nie by\u0142oby naszego muzeum i nie by\u0142o takiego muzeum \u2013 stoj\u0105cego po stronie mniejszo\u015bci, wykluczanych, krzywdzonych&#8221; &#8211; tak Turskiego wspomina dyrektor Muzeum Polin Zygmunt St\u0119pi\u0144ski.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Gdy Marian Turski przem\u00f3wi\u0142 w dniu obchod\u00f3w 75. rocznicy wyzwolenia Auschwitz 27 stycznia 2020 r., jego s\u0142owa obieg\u0142y ca\u0142y \u015bwiat. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na swojego przyjaciela Romana Kenta, Marian Turski zaproponowa\u0142 przyj\u0119cie jedenastego przykazania: &#8220;Nie b\u0105d\u017a oboj\u0119tny&#8221;. &#8220;I to chcia\u0142bym powiedzie\u0107 mojej c\u00f3rce, to chcia\u0142bym powiedzie\u0107 moim wnukom. R\u00f3wie\u015bnikom mojej c\u00f3rki, moich wnuk\u00f3w, gdziekolwiek mieszkaj\u0105: w Polsce, w Izraelu, w Ameryce, w Europie Zachodniej, w Europie Wschodniej. To bardzo wa\u017cne. Nie b\u0105d\u017acie oboj\u0119tni, kiedy widzicie, \u017ce przesz\u0142o\u015b\u0107 jest naci\u0105gana do aktualnych potrzeb polityki. Nie b\u0105d\u017acie oboj\u0119tni, kiedy jakakolwiek mniejszo\u015b\u0107 jest dyskryminowana. Istot\u0105 demokracji jest to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 rz\u0105dzi, ale demokracja na tym polega, \u017ce prawa mniejszo\u015bci musz\u0105 by\u0107 chronione. Nie b\u0105d\u017acie oboj\u0119tni, kiedy jakakolwiek w\u0142adza narusza przyj\u0119te umowy spo\u0142eczne, ju\u017c istniej\u0105ce. B\u0105d\u017acie wierni temu przykazaniu. Jedenaste przykazanie: +Nie b\u0105d\u017a oboj\u0119tny!+. Bo je\u017celi b\u0119dziecie oboj\u0119tni \u2013 to nawet si\u0119 nie obejrzycie jak na was, na waszych potomk\u00f3w jaki\u015b Auschwitz nagle spadnie z nieba&#8221; &#8211; powiedzia\u0142 Turski.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">G\u0142o\u015bnym echem odbi\u0142y si\u0119 te\u017c s\u0142owa Mariana Turskiego wyg\u0142oszone trzy lata p\u00f3\u017aniej &#8211; z okazji 80. rocznicy powstania w getcie warszawskim. Odni\u00f3s\u0142 si\u0119 bowiem do agresji Rosji na Ukrain\u0119. &#8220;Czy mog\u0119 by\u0107 oboj\u0119tny, czy mog\u0119 milcze\u0107, gdy dzisiaj armia rosyjska dokonuje agresji na s\u0105siada i zaboru jego ziem? Czy mog\u0119 milcze\u0107, gdy rakiety rosyjskie niszcz\u0105 infrastruktur\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 \u2013 domy, szpitale, zabytki kultury? (\u2026) Czy mog\u0119 milcze\u0107, gdy widz\u0119 los Buczy, a wiem jak Niemcy unicestwili polski Michni\u00f3w, bia\u0142oruski Chaty\u0144, czeskie Lidice czy francuski Oradour?&#8221; \u2013 pyta\u0142 w kwietniu 2023 r.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Zaznaczaj\u0105c, \u017ce &#8220;nie ma zamiaru umniejsza\u0107 winy Niemc\u00f3w, zniewolonych przez faszyzm i popieraj\u0105cych Hitlera&#8221; Turski podkre\u015bli\u0142, \u017ce podglebiem pope\u0142nionych przez nich zbrodni by\u0142 istniej\u0105cy w Europie od wielu set lat antysemityzm. &#8220;I tu nie mog\u0119 nie zadawa\u0107 pyta\u0144 \u2013 dlaczego?! Dlaczego ludzie odczuwaj\u0105 strach przed kim\u015b kogo uznano za obcego? Dlaczego uprzedzenia i przes\u0105dy, wobec tego obcego prowadz\u0105 do wyalienowania go ze spo\u0142ecze\u0144stwa? Dlaczego ten wyalienowany cz\u0142owiek jest potem dehumanizowany, odcz\u0142owieczany? Dlaczego antysemityzm przeszed\u0142 drog\u0119 od nieufno\u015bci wobec obcego, poprzez wypychanie go ze spo\u0142ecze\u0144stwa, poprzez fanatyczn\u0105 nienawi\u015b\u0107 \u2013 do eksterminacji?&#8221; \u2013 pyta\u0142.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ostatnie publiczne przem\u00f3wienie wyg\u0142osi\u0142 27 stycznia 2025 r. podczas uroczysto\u015bci z okazji 80. rocznicy wyzwolenia KL Auschwitz. Ponownie nawi\u0105za\u0142 do niestabilnej sytuacji politycznej i konflikt\u00f3w militarnych w r\u00f3\u017cnych regionach. &#8220;Drodzy przyjaciele, od co najmniej dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat naszej cywilizacji towarzyszy wizja apokalipsy. Oto pojawiaj\u0105 si\u0119 czterej je\u017ad\u017acy apokalipsy: wojna, zaraza, g\u0142\u00f3d i \u015bmier\u0107. Ludzie s\u0105 pora\u017ceni strachem, sparali\u017cowani ze strachu. Czuj\u0105 si\u0119 ca\u0142kowicie bezradni. Co robi\u0107?&#8221; \u2013 m\u00f3wi\u0142. I odpowiedzia\u0142 cytatem z rabina Nachmana z Brac\u0142awia: &#8220;Nie ba\u0107 si\u0119 wcale&#8221;.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">O dziedzictwie Mariana Turskiego we wtorek m\u00f3wili m.in. jego znajomi, wsp\u00f3\u0142pracownicy i politycy. Pisarka Anna Bikont nazwa\u0142a go &#8220;chodz\u0105c\u0105 pami\u0119ci\u0105 \u015bwiata, kt\u00f3ry uleg\u0142 zag\u0142adzie&#8221;. &#8220;M\u00f3wi\u0142, \u017ce z\u0142o zaczyna si\u0119 od ma\u0142ych rzeczy, by w ko\u0144cu doprowadzi\u0107 do wielkiej pora\u017cki ludzko\u015bci. To przes\u0142anie dzisiaj, w czasach Donalda Trumpa i W\u0142adimira Putina, jest bardzo aktualne&#8221; &#8211; powiedzia\u0142a PAP Anna Bikont.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Prezydent Andrzej Duda zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce Marian Turski &#8220;dawa\u0142 osobiste \u015bwiadectwo m\u0142odym pokoleniom, aby nigdy wi\u0119cej nie powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 tragedia Zag\u0142ady&#8221; i &#8220;konsekwentnie m\u00f3wi\u0142 o potrzebie kszta\u0142towania wra\u017cliwo\u015bci na z\u0142o&#8221;.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Posta\u0107 Turskiego w rozmowie z PAP wspomina\u0142a te\u017c historyczka prof. Bo\u017cena Szaynok z Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. &#8220;Pomimo bardzo trudnego \u017cyciorysu pozostawa\u0142 cz\u0142owiekiem niezwykle ciep\u0142ym, serdecznym, zauwa\u017caj\u0105cym ludzi wok\u00f3\u0142 siebie&#8221; \u2013 podkre\u015bli\u0142a. Zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na nieprzeci\u0119tn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 Turskiego na drugiego cz\u0142owieka. &#8220;Takich ludzi nie ma wielu, dlatego dzisiejszy dzie\u0144 jest bardzo smutny. Ja wiem co Mariana spotka\u0142o podczas wojny i wiem jakim pozosta\u0142 cz\u0142owiekiem (\u2026) oni nic nie straci\u0142, \u017ce swoje serdeczno\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci&#8221; \u2013 doda\u0142a. prof. Szaynok.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Na t\u0119 sam\u0105 stron\u0119 charakteru Mariana Turskiego zwr\u00f3ci\u0142 te\u017c uwag\u0119 Miros\u0142aw Ikonowicz, jego przyjaciel od czas\u00f3w &#8220;Polityki&#8221; i wieloletni korespondent PAP. &#8220;Po \u015bmierci Mariana \u015bwiat, a na pewno m\u00f3j \u015bwiat, nie b\u0119dzie ju\u017c ten sam. Odszed\u0142 wielki i niezwykle wra\u017cliwy cz\u0142owiek&#8221; &#8211; podkre\u015bli\u0142. &#8220;Cz\u0119sto rozmawiali\u015bmy ze sob\u0105, cho\u0107 ja przy nim stawa\u0142em si\u0119 wr\u0119cz ma\u0142om\u00f3wny, bo Mariana najlepiej by\u0142o s\u0142ucha\u0107. Ch\u0142on\u0105\u0142em jego wspomnienia, to by\u0142a w\u0142a\u015bciwie opowie\u015b\u0107 o ostatnim stuleciu historii \u015bwiata, o najwa\u017cniejszych, najbardziej dramatycznych wydarzeniach, jakie si\u0119 rozegra\u0142y na ziemi, a w kt\u00f3rych Turski uczestniczy\u0142. I z kt\u00f3rych wychodzi\u0142 bez szwanku, bo, po prostu, mia\u0142 w \u017cyciu szcz\u0119\u015bcie&#8221; \u2013 m\u00f3wi\u0142 Miros\u0142aw Ikonowicz.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Adam Bodnar \u2013 minister sprawiedliwo\u015bci, a wcze\u015bniej Rzecznik Praw Obywatelskich nazwa\u0142 Turskiego &#8220;ocala\u0142ym i ocalaj\u0105cym, \u015bwiadkiem historii, niestrudzonym nauczycielem pokole\u0144 i sumieniem wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata&#8221;. &#8220;Ca\u0142e swoje \u017cycie po\u015bwi\u0119ci\u0142 walce o pami\u0119\u0107 i ludzk\u0105 godno\u015b\u0107. Przestrzega\u0142 nas przed oboj\u0119tno\u015bci\u0105, bagatelizowaniem przejaw\u00f3w antysemityzmu, ksenofobii i pogardy dla inno\u015bci. Uczy\u0142, \u017ce historia nie jest tylko przesz\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 jest zobowi\u0105zaniem, by budowa\u0107 \u015bwiat oparty na dialogu, empatii i wzajemnym szacunku. (\u2026) Teraz nasza kolej, by nie by\u0107 oboj\u0119tnymi&#8221; \u2013 doda\u0142 Adam Bodnar.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Marian Turski wielokrotnie by\u0142 wyr\u00f3\u017cniany polskimi i zagranicznymi odznaczeniami oraz nagrodami. Otrzyma\u0142 m.in. Krzy\u017c Komandorski z Gwiazd\u0105 Orderu Odrodzenia Polski, Krzy\u017c Oficerski Orderu Legii Honorowej, Order Zas\u0142ugi RFN, honorowe obywatelstwo \u0141odzi i Warszawy i Z\u0142oty Medal Zas\u0142u\u017cony Kulturze &#8220;Gloria Artis&#8221;.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Zmar\u0142 18 lutego 2025 r. w wieku 98 lat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W ko\u0144cowym fragmencie swojego ostatniego przem\u00f3wienia \u2013 27 stycznia 2025 r. w O\u015bwi\u0119cimiu \u2013 Marian Turski przestrzeg\u0142 przed konsekwencjami nienawi\u015bci i zaapelowa\u0142 o pojednanie. &#8220;Nie b\u00f3jmy si\u0119 przekonywa\u0107 samych siebie, \u017ce mo\u017cna rozwi\u0105zywa\u0107 problemy mi\u0119dzy s\u0105siadami. Od setek lat, na r\u00f3\u017cnych kontynentach, r\u00f3\u017cne narody, narodowo\u015bci lub grupy etniczne mieszka\u0142y i \u017cy\u0142y obok siebie i mi\u0119dzy sob\u0105. Uprzedzenia wzajemne, hejtowanie, nienawi\u015b\u0107 doprowadza\u0142y do konflikt\u00f3w zbrojnych mi\u0119dzy tymi s\u0105siaduj\u0105cymi narodami i grupami etnicznymi. Ko\u0144czy\u0142o si\u0119 to zawsze przelewem krwi, ale s\u0105, na szcz\u0119\u015bcie, do\u015bwiadczenia pozytywne, gdy obie strony dochodz\u0105 do wniosku, \u017ce nie maj\u0105 innego sposobu zapewnienia spokojnego, bezpiecznego \u017cycia swoim dzieciom, wnukom, przysz\u0142ym pokoleniom, ni\u017c doprowadzenie do kompromisu. Powo\u0142am si\u0119 na dwa przyk\u0142ady z Europy: Niemcy i Francuzi. Polacy i Litwini. Powt\u00f3rz\u0119: nie b\u00f3jmy si\u0119 przekona\u0107 samych siebie, \u017ce trzeba mie\u0107 wizj\u0119 nie tylko tego, co dzi\u015b jest, ale tego, co b\u0119dzie jutro, co b\u0119dzie za kilkadziesi\u0105t lat&#8221; \u2013 powiedzia\u0142 na zako\u0144czenie. (PAP)<\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\" \/>\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><em>Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion&#8217;68,<\/em><em><br \/>\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion&#8217;68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.<br \/>\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:<br \/>\n<\/em><span style=\"color: #000080;\"><strong><em><a style=\"color: #000080;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\"><span style=\"text-decoration: underline;\">webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr style=\"width: 100%;\" \/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marian Turski (1926-2025), fot. PAP\/Leszek Szyma\u0144ski Marian Turski &#8211; \u015bwiadek epok i sumienie wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata Agata Szwedowicz, J\u00f3zef Krzyk We wtorek (18 lutego) zmar\u0142 Marian Turski &#8211; by\u0142y wi\u0119zie\u0144 obozu koncentracyjnego Auschwitz i do ko\u0144ca \u017cycia redaktor tygodnika &#8220;Polityka\u201d. Nazywany by\u0142 &#8220;sumieniem wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata&#8221; i &#8220;pami\u0119ci\u0105 tego \u015bwiata, kt\u00f3ry uleg\u0142 zag\u0142adzie&#8221;. &#8220;\u015awiadek epok, dziennikarz, historyk, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/119352"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=119352"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/119352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":119357,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/119352\/revisions\/119357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=119352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=119352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=119352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}