{"id":12091,"date":"2023-08-14T17:09:41","date_gmt":"2023-08-14T15:09:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=12091"},"modified":"2023-08-13T08:38:20","modified_gmt":"2023-08-13T06:38:20","slug":"gebert-bog-istnieje-ratujacy-zydow-sa-na-to-dowodem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=12091","title":{"rendered":"Gebert: B\u00f3g istnieje. Ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w s\u0105 na to dowodem"},"content":{"rendered":"

\"Konstanty Konstanty Gebert. Fot. PAP\/A. Hrechorowicz<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Gebert: B\u00f3g istnieje. Ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w s\u0105 na to dowodem<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Norbert Nowotnik (PAP)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Polacy, kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w s\u0105 empirycznym dowodem na istnienie Boga – podkre\u015bla Konstanty Gebert z Fundacji Pami\u0119\u0107 i Przysz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra odpowiada za powstanie upami\u0119tnienia “Ratuj\u0105cym – Ocaleni”. Nic nie jeste\u015bmy warci, je\u015bli pami\u0119\u0107 o nich nie przetrwa – doda\u0142.<\/span><\/strong><\/p>\n

PAP: W latach 40. w Polsce niemieccy okupanci dokonali przera\u017caj\u0105cego w swej skali ludob\u00f3jstwa narodu \u017cydowskiego, ostatecznie zgin\u0119\u0142o ok. 6 mln \u017byd\u00f3w. Nie zgin\u0119li wszyscy, ale nie tylko dlatego, \u017ce Niemcy przegrali wojn\u0119, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce byli w Polsce bardzo odwa\u017cni ludzie, kt\u00f3rzy \u017byd\u00f3w ratowali. Bardzo mnie zainteresowa\u0142a jedna z Pana wypowiedzi, \u017ce polscy Sprawiedliwi s\u0105 dowodem na istnienie Boga.<\/strong><\/span><\/p>\n

Konstanty Gebert:<\/span><\/strong> Kiedy\u015b m\u00f3j pi\u0119cioletni syn zapyta\u0142 mnie nieufnie: “Tata, a czy to prawda, \u017ce B\u00f3g stworzy\u0142 \u015bwiat?”. Odpowiedzia\u0142em mu, \u017ce tak, owszem, to prawda. A on na to: “Tak, a to dlaczego to my mamy sprz\u0105ta\u0107? Dlaczego, my mamy go naprawia\u0107?”.<\/span><\/p>\n

W tradycji \u017cydowskiej bardzo wa\u017cna jest kategoria “tikkun olam”, czyli “naprawianie \u015bwiata”. W tej perspektywie sensem ludzkiego \u017cycia jest czynienie \u015bwiata lepszym, doskonalszym. Po co jeste\u015bmy? Po to, \u017ceby naprawia\u0107 \u015bwiat. M\u00f3j syn pomy\u015bla\u0142 jednak, \u017ce jak go ju\u017c B\u00f3g stworzy\u0142, to niech B\u00f3g go naprawia. Tak mo\u017cna my\u015ble\u0107, gdy si\u0119 ma pi\u0119\u0107 lat.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniej jednak rozumiemy, \u017ce ludzie poczuwaj\u0105cy si\u0119 do tego, by naprawia\u0107 \u015bwiat maj\u0105 w sobie iskr\u0119 bosko\u015bci. Iskr\u0119 t\u0119 wszyscy w sobie nosimy, ale tylko niekt\u00f3rzy z nas co\u015b z tym naprawd\u0119 potrafi\u0105 zrobi\u0107. To w\u0142a\u015bnie Sprawiedliwi, ludzie, kt\u00f3rzy w czasie najwi\u0119kszego barbarzy\u0144stwa XX wieku ratowali innych. To tak\u017ce Polacy ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w. Dla mnie s\u0105 oni skrajnie przekonuj\u0105cym przyk\u0142adem tego, \u017ce mo\u017cna co\u015b z t\u0105 iskr\u0105 bosko\u015bci zrobi\u0107.<\/span><\/p>\n

Bo je\u015bli za pomaganie nieznajomemu grozi \u015bmier\u0107 nie tylko w\u0142asna, ale rodziny czy przypadkowych s\u0105siad\u00f3w, to czysto utylitarny rachunek zysk\u00f3w i strat nakazuje powstrzyma\u0107 si\u0119 przed tym, prawda? By\u0107 mo\u017ce uda si\u0119 ocali\u0107 jedno, dwa, trzy istnienia ludzkie, ale przecie\u017c nara\u017ca si\u0119 na \u015bmier\u0107 wielu ludzi. I to nie jest jaka\u015b wydumana abstrakcja, to jest rachunek, kt\u00f3rego stawk\u0105 jest \u017cycie najbli\u017cszych, nawet w\u0142asnych dzieci! I je\u015bli mimo to kto\u015b decyduje si\u0119 pomaga\u0107, to moim zdaniem oznacza to, \u017ce tutaj do rachunku utylitarnego wchodzi co\u015b wi\u0119cej. I ja to nazywam Bogiem.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, w og\u00f3le nie b\u0119d\u0119 si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0142 je\u017celi kto\u015b, kto w Boga nie wierzy twierdzi, \u017ce to nie jest \u017caden B\u00f3g, ale zwyk\u0142a wiara w og\u00f3lnoludzkie warto\u015bci. My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce Boga bardzo ma\u0142o interesuje jak my go nazywamy, natomiast bardzo go interesuje jak post\u0119pujemy. I dlatego Sprawiedliwi s\u0105 dla mnie, cz\u0142owieka wierz\u0105cego, empirycznym dowodem na to, \u017ce B\u00f3g istnieje, i \u017ce dzia\u0142a w \u015bwiecie poprzez nas, poprzez ludzi.<\/span><\/p>\n

PAP: Ale jednak dla wielu os\u00f3b z\u0142o, kt\u00f3re wydarzy\u0142o si\u0119 podczas Holokaustu przeczy istnieniu Boga. Bo jak pogodzi\u0107 tak wielkie z\u0142o z obecno\u015bci\u0105 wszechmocnej i kochaj\u0105cej istoty?<\/strong><\/span><\/p>\n

Konstanty Gebert:<\/span> <\/strong>To podstawowe pytanie. Je\u017celi B\u00f3g jest wszechmog\u0105cy, to znaczy, \u017ce m\u00f3g\u0142by temu z\u0142u zapobiec, a przynajmniej zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 jego skutki. A je\u017celi tego nie robi, to albo nie jest wszechmog\u0105cy, albo nie jest moralny, nie dba o ludzi. Milczy tylko i obserwuje nas z dystansu.<\/span><\/p>\n

Wie Pan, jest pewien midrasz, kt\u00f3ry opowiada o tym, \u017ce gdy B\u00f3g stwarza\u0142 cz\u0142owieka, to postanowi\u0142 o tym opowiedzie\u0107 anio\u0142om. A anio\u0142owie a\u017c za g\u0142ow\u0119 si\u0119 z\u0142apali i zacz\u0119li go przekonywa\u0107, \u017ceby tego nie robi\u0142, bo cz\u0142owiek b\u0119dzie zabija\u0142, krad\u0142, k\u0142ama\u0142. B\u00f3g si\u0119 jednak upar\u0142, \u017ce on o tym wie, ale i tak cz\u0142owieka stworzy. No i tu z ow\u0105 przypowie\u015bci\u0105 talmudyczn\u0105 dochodzimy do fundamentalnego pytania: dlaczego istniejemy? Dlaczego wbrew – prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 jak\u017ce trafnym – protestom anio\u0142\u00f3w B\u00f3g jednak zdecydowa\u0142 si\u0119 nas stworzy\u0107?<\/span><\/p>\n

Moim zdaniem jedyna sensowna odpowied\u017a jest taka, \u017ce cz\u0142owiek po prostu mo\u017ce zrobi\u0107 w tym \u015bwiecie co\u015b, czego nie mo\u017ce zrobi\u0107 ani B\u00f3g ani anio\u0142owie. Mo\u017ce zrobi\u0107 co\u015b wi\u0119cej, wi\u0119cej ni\u017c istoty od niego wy\u017csze. Co to jest? Ot\u00f3\u017c cz\u0142owiek mo\u017ce dokonywa\u0107 wybor\u00f3w moralnych. Bo B\u00f3g i anio\u0142owie s\u0105 dobrzy z definicji, z natury, my natomiast nie. Mamy potencja\u0142 do czynienia dobra, ale i do czynienia z\u0142a.<\/span><\/p>\n

A wybory moralne maj\u0105 jednak sens tylko wtedy, gdy id\u0105 za nimi konsekwencje. Gdyby\u015bmy czynili z\u0142o, a B\u00f3g by po nas sprz\u0105ta\u0142, to uniewa\u017cni\u0142oby to sens nie tylko dokonywania moralnych wybor\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c podwa\u017cy\u0142oby ca\u0142y sens naszego stworzenia. W konsekwencji okazuje si\u0119, \u017ce dobro swobodnie wybrane wnosi do wszech\u015bwiata co\u015b, czego nie s\u0105 w stanie wnie\u015b\u0107 anio\u0142owie ani nawet Stw\u00f3rca wszech\u015bwiata. I z\u0142o jest cen\u0105, jak\u0105 p\u0142acimy za wnoszenie dobra do wszech\u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Prosz\u0119 mnie nie pyta\u0107 dlaczego tak jest, dlaczego mamy wnosi\u0107 do \u015bwiata swobodnie wybrane dobro, bo nie wiem. Nie mam bladego poj\u0119cia. Ale Albert Einstein powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce B\u00f3g mo\u017ce i jest skomplikowany, ale na pewno nie jest z\u0142o\u015bliwy. Warto trzyma\u0107 si\u0119 przekonania, \u017ce \u015bwiat nie zosta\u0142 stworzony po to, by zrobi\u0107 nam przykry \u017cart.<\/span><\/p>\n

PAP: Kim byli Sprawiedliwi, czy mo\u017cna ich zdefiniowa\u0107, bli\u017cej okre\u015bli\u0107? Kim trzeba by\u0107, wewn\u0119trznie, by dokona\u0107 takich czyn\u00f3w w sytuacji, gdy udzielaj\u0105cym pomocy \u017bydom grozi\u0142a \u015bmier\u0107.<\/span><\/strong><\/p>\n

Konstanty Gebert:<\/strong> Rozumiem, \u017ce Pan nie pyta o definicj\u0119 Sprawiedliwego, bo to jest jasne – to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ratuje drugiego cz\u0142owieka nara\u017caj\u0105c siebie i swoich bliskich na \u015bmier\u0107 lub prze\u015bladowania. Chodzi o motywacj\u0119 Sprawiedliwego.<\/span><\/p>\n

Ot\u00f3\u017c jest masa bada\u0144 na ten temat i w og\u00f3le nie uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 jednego wzorca. Bo Sprawiedliwi mog\u0105 by\u0107 bardzo religijni, a\u017c dewocyjni, mog\u0105 by\u0107 te\u017c g\u0142\u0119bokimi ateistami. Mog\u0105 by\u0107 lud\u017ami o wysoko wysublimowanej moralno\u015bci, ale mog\u0105 by\u0107 rozb\u00f3jnikami, z\u0142odziejami, oszustami. Czynniki socjoekonomiczne niczego nie okre\u015blaj\u0105, wykszta\u0142cenie niczego nie okre\u015bla, nic z tych rzeczy. Ale jest jedna cecha, kt\u00f3r\u0105 Sprawiedliwi maj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105. To jest poczucie, \u017ce s\u0105 odpowiedzialni.<\/span><\/p>\n

PAP:  Na czym polega ta odpowiedzialno\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n

Konstanty Gebert: <\/strong>Innymi s\u0142owy, kiedy znajduj\u0119 si\u0119 w jakiej\u015b sytuacji, to ja nie mog\u0119 powiedzie\u0107, no tak – to ode mnie nie zale\u017cy, roz\u0142o\u017cy\u0107 bezradnie r\u0119ce. Nie. Zawsze zale\u017cy. Sprawiedliwi to s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 poczucie, \u017ce ponosz\u0105 na sta\u0142e odpowiedzialno\u015b\u0107 moraln\u0105 za swoje czyny i zaniechania. To s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy normalnie s\u0105 nie do \u017cycia. Pracowa\u0107 si\u0119 z nimi nie da, bo jak przychodzi np. ok\u00f3lnik, \u017ce nale\u017cy zbiera\u0107 jakie\u015b dane, to taki powie: “A niby dlaczego? Wcale nie jestem do tego przekonany, a niech mnie przekonaj\u0105”. I oni w normalnym funkcjonowaniu cywilizacji s\u0105 strasznym utrudnieniem i s\u0105 jednocze\u015bnie naszym jedynym ratunkiem, kiedy nasza cywilizacja zawodzi.<\/span><\/p>\n

Podam przyk\u0142ad. W Ruandzie 20 lat temu dosz\u0142o do najwi\u0119kszego ludob\u00f3jstwa wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. W ci\u0105gu sze\u015bciu tygodni maczetami wymordowano przynajmniej 800 tysi\u0119cy ludzi. Mordowali cz\u0142onkowie ludu Hutu w przekonaniu, \u017ce samo istnienie Tutsich stanowi \u015bmiertelne zagro\u017cenie dla nich i dla ludzko\u015bci.<\/span><\/p>\n

O zbli\u017caniu si\u0119 tej przera\u017caj\u0105cej zbrodni pisa\u0142 w swoich wspomnieniach gen. Romeo Dallaire, kanadyjski wojskowy, kt\u00f3ry by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 male\u0144kich si\u0142 ONZ w Ruandzie. Dowiedzia\u0142 si\u0119 pewnego dnia, \u017ce ministerstwo o\u015bwiaty nakaza\u0142o sporz\u0105dzenie list dzieci Tutsi i dzieci Hutu. Po co? Wbrew temu co si\u0119 czasem s\u0105dzi znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 Tutsi i Hutu nie wygl\u0105da jak “typowi Tutsi” czy “typowi Hutu”. Wygl\u0105daj\u0105 jak Ruandyjczycy, po prostu po wygl\u0105dzie nie odr\u00f3\u017cni si\u0119, kto jest kto, a o narodowo\u015bci danej osoby mo\u017cna by\u0142o dowiedzie\u0107 si\u0119 tylko z dowod\u00f3w osobistych. Dzieci ich nie mia\u0142y i do tego by\u0142y potrzebne te listy. I wyobra\u017cam sobie teraz takiego ruandyjskiego nauczyciela, wraca do domu i my\u015bli: “A po co robi\u0107 te listy… ale to nie moja sprawa, jak chc\u0105 to im dam”.<\/span><\/p>\n

\n

Konstanty Gebert: Sprawiedliwi mog\u0105 by\u0107 bardzo religijni, a\u017c dewocyjni, mog\u0105 by\u0107 te\u017c g\u0142\u0119bokimi ateistami. Mog\u0105 by\u0107 lud\u017ami o wysoko wysublimowanej moralno\u015bci, ale mog\u0105 by\u0107 rozb\u00f3jnikami, z\u0142odziejami, oszustami. Czynniki socjoekonomiczne niczego nie okre\u015blaj\u0105, wykszta\u0142cenie niczego nie okre\u015bla, nic z tych rzeczy. Ale jest jedna cecha, kt\u00f3r\u0105 Sprawiedliwi maj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105. To jest poczucie, \u017ce s\u0105 odpowiedzialni.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ot\u00f3\u017c Sprawiedliwi to s\u0105 tacy ludzie, kt\u00f3rzy powiedz\u0105: “A nie! A co to jest! Co to za pomys\u0142! A nie! Niech mi si\u0119 ministerstwo wyt\u0142umaczy! Nie robi\u0119 \u017cadnych list\u00f3w, dop\u00f3ki mi si\u0119 ministerstwo nie wyt\u0142umaczy!”. My\u015bl\u0119, \u017ce osoby, kt\u00f3re zareagowa\u0142yby w ten spos\u00f3b mia\u0142yby du\u017co wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 sta\u0107 si\u0119 Sprawiedliwymi i ratowa\u0107 innych, w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce czuj\u0105 si\u0119 odpowiedzialni. A zarazem to poczucie odpowiedzialno\u015bci skutecznie uniemo\u017cliwia im funkcjonowanie w normalnej, instytucjonalnej maszynie wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa, ale staje si\u0119 dla nas wszystkich zbawieniem, wtedy, kiedy ta maszyna staje si\u0119 zbrodnicza.<\/span><\/p>\n

PAP: Fundacja Pami\u0119\u0107 i Przysz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142 Zygmunt Rolat, od wielu lat wspieraj\u0105cy dialog polsko-\u017cydowski, zamierza wybudowa\u0107 na terenie dawnego getta w Warszawie upami\u0119tnienie dla Sprawiedliwych – dla tych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w. Dlaczego?<\/strong><\/p>\n

Konstanty Gebert:<\/strong> Mam nadziej\u0119, \u017ce to upami\u0119tnienie u\u0142atwi Polakom my\u015blenie o \u017bydach i \u017bydom my\u015blenie o Polakach. Mamy jednak skromniejsze ambicje. Nam chodzi o to, \u017ceby po pierwsze odda\u0107 Sprawiedliwym cze\u015b\u0107. Publicznie, jawnie, z pomp\u0105, \u017ceby nikt nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci co do wagi moralnej ich czyn\u00f3w. Bo zna\u0142em w Polsce Sprawiedliwych, kt\u00f3rzy do ko\u0144ca nie ujawnili si\u0119, bo bali si\u0119 swoich s\u0105siad\u00f3w. Chcemy, by powsta\u0142o miejsce, kt\u00f3re jasno poka\u017ce, \u017ce ci, kt\u00f3rzy ratowali czynili dobrze, a ci, kt\u00f3rzy ich denuncjowali Niemcom czynili \u017ale.<\/span><\/p>\n

PAP: Upami\u0119tnienie ma by\u0107 wyrazem wdzi\u0119czno\u015bci wy\u0142\u0105cznie ze strony \u017byd\u00f3w, st\u0105d te\u017c ca\u0142kowicie przez nich zostanie sfinansowane. To niebagatelna suma 800 tys. dolar\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Konstanty Gebert:<\/strong> Prosz\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie chodzi o to, \u017ce \u017bydzi czekali na 70-lecie zako\u0144czenia wojny, by wyrazi\u0107 wdzi\u0119czno\u015b\u0107. Bo nie czekali. Ju\u017c po wojnie powsta\u0142 \u017cydowski Komitet Pomocy Polakom, kt\u00f3ry ni\u00f3s\u0142 pomoc dla tych, kt\u00f3rzy ratowali w czasie wojny swoich \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ale musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce mnie osobi\u015bcie takiego upami\u0119tnienia dla Sprawiedliwych w Polsce bardzo brakuje. I chc\u0119 te\u017c, \u017ceby to by\u0142o miejsce, gdzie mog\u0105 przyj\u015b\u0107 dzieci i wnuki Sprawiedliwych i m\u00f3c powiedzie\u0107: “To, co widzisz jest dlatego, \u017ce twoja babcia czy tw\u00f3j dziadek zrobili to, co nale\u017ca\u0142o zrobi\u0107”. Bo chc\u0119 te\u017c, \u017ceby by\u0142 w tym element pewnej pedagogiki spo\u0142ecznej. Chcemy pokaza\u0107, wypromowa\u0107 takie zachowanie, kt\u00f3re m\u00f3wi: “Tak, jeste\u015b odpowiedzialny za bli\u017aniego swego. Tak, jeste\u015b jego str\u00f3\u017cem.”.<\/span><\/p>\n

PAP: Ale pomys\u0142 ten wzbudzi\u0142 kontrowersje. Badacze skupieni wok\u00f3\u0142 Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w napisali, \u017ce pomnik obok Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich b\u0119dzie “tryumfem narodowego samozadowolenia”. To zwolni wielu ludzi z obowi\u0105zku zadawania sobie niewygodnych pyta\u0144 o czasy okupacji.<\/strong><\/p>\n

Konstanty Gebert:<\/strong> To jest trafna analiza, ale zupe\u0142nie b\u0142\u0119dnie wyci\u0105gni\u0119ty wniosek. M\u00f3wi\u0105c po prostu: Tak, upami\u0119tnienie Polak\u00f3w ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w mo\u017ce by\u0107 alibi dla drani. Ma\u0142o tego, dranie z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 wykorzystaj\u0105 to jako alibi. Powiedz\u0105, \u017ce sami \u017bydzi musieli przyzna\u0107 jacy to Polacy byli wspaniali i w zwi\u0105zku tym nie mo\u017cna zarzuca\u0107 im antysemityzmu, szmalcownictwa, i tak dalej. A to bzdura oczywi\u015bcie. Bo jedni Polacy ratowali \u017byd\u00f3w, ale inni ich wydawali Niemcom, a jeszcze inni sami \u017byd\u00f3w mordowali. I oczywi\u015bcie zwolennicy mordowania i wydawania pos\u0142u\u017c\u0105 si\u0119 tym pomnikiem jako alibi, co jest ze wszech miar obrzydliwe. Ale zapytajmy – czy dlatego, \u017ce nie uda\u0142o nam si\u0119 doprowadzi\u0107 do moralnej jasno\u015bci ocen z\u0142a, to cen\u0119 maj\u0105 p\u0142aci\u0107 Sprawiedliwi? Czy dlatego, \u017ce dranie mog\u0105 wykorzysta\u0107 to jako alibi, mamy nie wyrazi\u0107 publicznie wdzi\u0119czno\u015bci Sprawiedliwym? To by\u0142by powa\u017cny b\u0142\u0105d.<\/span><\/p>\n

Nie mo\u017cna obarcza\u0107 Sprawiedliwych odpowiedzialno\u015bci\u0105 za rzeczy, za kt\u00f3re nie odpowiadaj\u0105. A Sprawiedliwi nie odpowiadaj\u0105 za to, \u017ce w 70 lat po wojnie w Polsce nadal dranie mog\u0105 si\u0119 broni\u0107. Sprawiedliwi zrobili to, co mogli, ma\u0142o tego – zrobili wi\u0119cej ni\u017c mogli i je\u017celi nas nie by\u0142oby sta\u0107 nawet na to, \u017ceby publicznie wyrazi\u0107 im swoj\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 z obawy przed instrumentalizacj\u0105 tego przez drani, to by\u0142aby to kompletna moralna kapitulacja.<\/span><\/p>\n

W czasie okupacji niemieckiej z\u0142a wyrz\u0105dzonego \u017bydom przez Polak\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c dobra. To wydaje si\u0119 niepodwa\u017calne i jest ju\u017c do\u015b\u0107 oczywiste, \u017ce w Polsce wi\u0119cej \u017byd\u00f3w zamordowano przez denuncjacj\u0119 ni\u017c uratowano. Co wi\u0119cej, tak jak to dobro by\u0142o bezgraniczne, tak i z\u0142o by\u0142o bezgraniczne. Ilo\u015b\u0107 przera\u017aliwego okrucie\u0144stwa jaka si\u0119 ujawnia\u0142a przy okazji polowania na \u017byd\u00f3w, zapiera dech w piersiach. I w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce by\u0142o tyle z\u0142a, tym bardziej mamy obowi\u0105zek dzi\u015b chroni\u0107 i piel\u0119gnowa\u0107 dobro.<\/span><\/p>\n

Nic nie b\u0119dziemy warci, je\u017celi pami\u0119\u0107 o Polakach ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w, o naszych Sprawiedliwych, nie przetrwa.<\/span><\/p>\n

Rozmawia\u0142 Norbert Nowotnik (PAP)<\/strong><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Konstanty Gebert. Fot. PAP\/A. Hrechorowicz Gebert: B\u00f3g istnieje. Ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w s\u0105 na to dowodem Norbert Nowotnik (PAP) Polacy, kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w s\u0105 empirycznym dowodem na istnienie Boga – podkre\u015bla Konstanty Gebert z Fundacji Pami\u0119\u0107 i Przysz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra odpowiada za powstanie upami\u0119tnienia “Ratuj\u0105cym – Ocaleni”. Nic nie jeste\u015bmy warci, je\u015bli pami\u0119\u0107 o nich nie przetrwa – […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12091"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12091"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12091\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106120,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12091\/revisions\/106120"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12091"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12091"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12091"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}